Химик элементларның валентлыгы.

Кушылмаларның формулалары буенча

аларның составындагы элементларның

валентлыгын билгеләү һәм валентлык

буенча химик формулалар төзү

​

HCl -хлороводород H-Cl

​

H₂O – су H-O-H

​

NH₃ - аммиак

​

​

CH₄ - метан

​

Водородның кушылмалары

Химик элемент атомының башка элементларның билгеле бер сандагы атомнарын куша яки алмаштыра алу үзлеге валентлык дип атала.

Валентлыкның санча зурлыгын рим цифрлары белән күрсәтәләр.

Водородның валентлыгы бергә тигез дип кабул ителгән

Химик элементның валентлыгы аның Д.И.Менделев

периодик системасында урнашуына бәйле

1. Химик элементның иң югары валентлыгы аның төркем номерына тигез.

Чыгарылма: Металлар: Cu – Au- ;

Неметаллар: O – , F – (азотның иң югары валентлыгы IV)

I

III

II

I

II

Элементларның төркемнәре

2. Химик кушылмаларда кайбер элементларның валентлыгы

II, IV, VI

S

ХИМИК ЭЛЕМЕНТНЫҢ ВАЛЕНТЛЫГЫ АНЫҢ Д.И.МЕНДЕЛЕВ

ПЕРИОДИК СИСТЕМАСЫНДА УРНАШУЫНА БӘЙЛЕ

​

3. Неметаллның иң түбән валентлыгын табар өчен VIII дән химик элементның периодик системадагы төркем номеры санын алалар. Неметаллар водород һәм металлар кушылмаларында иң түбән валентлы булалар. Мәсәлән:

4. Кислород белән кушылмаларда химик элементларның иң югары валентлыгы төркем номерына тигез.

III

II

I

I

I

II

I

II

II

II

II

III

IV

II

V

II

VI

II

VII

II

Формулада химик элементларның язу эзлеклелеге

1.Бинар кушылмаларда металл алга, ә неметалл артка языла.

MgCl₂, KI, Al₂(SO₄)₃, NaBr

2. Әгәр кушылма ике неметаллдан тора икән, башта Д.И.Менделеев таблицасында сулдарак һәм астарак

урнашкан неметалл языла. Икенче урында торган

неметалл иң түбән валентлы була.

II I I

С ₂, S ₆, P ₅

3. Кислород атомы формулада һәрвакыт артта языла.

N ₂, Ba , NaN ₃

Чыгарылма булып нигезләр тора.

KOH, Ba(OH)₂, NaOH.

ФОРМУЛАДА ХИМИК ЭЛЕМЕНТЛАРНЫҢ ЯЗУ ЭЗЛЕКЛЕЛЕГЕ

Cl

F

S

O

O

O

Бинар кушылманың формуласы буенча элементның

валентлыгын билгеләү

1. Матдәнең химик формуласын язалар һәм билгеле элементның

валентлыгын күрсәтәләр.

II    I            II           II

Cu ₂S   S ₃      Fe_{2 3}

​

2. Билгеле элементның валентлыкларының гомуми санын табып язалар.

2 2 6 6

II    I            II           II

CuO    H₂S    SO₃       Fe₂O₃

3. Икенче элементның валентлыгын исәпләп чыгаралар һәм

химик билгесе өстенә язалар. Моның өчен валентлыкларның гомуми

санын бу элементның индексына бүләләр.

2 2 6 6

II II    I  II    VI II     III II

CuO    H₂S    SO₃       Fe₂O₃

O H O O

CuO - бакыр  (II) оксиды

H₂S   - сероводород

SO₃       - күкерт (VI) оксиды

Fe₂O₃ - тимер (III) оксиды

​

Бинар кушылманың формуласы буенча элементның

валентлыгын билгеләү

​

Өч элементтан торган формулада

валентлыкны билгеләү

​

I x II

H₂SO₄

I∙2+x∙1+II∙4=0 x= VI

1.кушылма составына керүче элементларның химик билгеләрен язалар:

CaCI AlO NaO

2.Химик элементларның билгеләре өстенә валентлыкларын куялар:

II I III II I II

CaCI AlO NaO

3. Һәр ике элементның валентлыкларын чагылдырган саннарның иң

кечкенә уртак кабатлысын билгелиләр:

2 6 2

II I III II I II

CaCI AlO NaO

4. Иң кечкенә уртак кабатлыны тиешле элементның валентлыгына бүлеп,

индексны табалар (“1” индексы язылмый)

2 6 2

II I III II I II

CaCI Al O Na O

Валентлык буенча химик формулалар төзү

​

₂

_{2 3 2}

CaCI₂ - кальций хлориды

Al₂O₃ - алюминий оксиды

Na₂O - натрий оксиды

​

Матдәләрнең исемнәре

​

​

Бирем №1

​

Түбәндә бирелгән кушылмаларда марганецның

валентлыгын билгеләгез һәм матдәләрнең

исемнәрен языгыз.

MnO, Mn₂O₃, MnO₂, Mn₂O₇

​

​

​

Бирем №1 - җавап

​

II II III II IV II VII II

MnO, Mn₂O₃, MnO₂, Mn₂O₇

​

MnO - марганец (II) оксиды

Mn₂O₃ - марганец (III) оксиды

MnO₂ - марганец (IV) оксиды

Mn₂O₇ - марганец (VII) оксиды

​

​

​

Бирем №2

Водород белән бирелгән кушылмаларда

(гидридларда) элементның валентлыгын

билгеләгез, исемнәрен языгыз.

KH, BaH₂, HCI, AIH₃, SiH₄

​

​

​

Бирем №2 -җавап

​

I I II I I I III I IV I

KH, BaH₂, HCI, AIH₃, SiH₄

KH - калий гидриды

BaH₂ - барий гидриды

HCI - хлороводород

AIH₃ - алюминий гидриды

SiH₄ - кремний (IV) гидриды яки силан.

​

​

Бирем №3

Матдәнең формуласы Матдәнең исеме

1. NaBr а) фосфор (III) оксиды

2. FeCI₃ б) фосфор (V) оксиды

3. CuO в) тимер(III) хлориды

4. P₂O₅ г) бакыр (II) оксиды

д) тимер (II) хлориды

е) натрий бромиды

Бирелгән формулага тәңгәл килүче

исемне сайлап алыгыз.

​

​

Бирем №3 - җавап

Җавап: 1е, 2в, 3г, 4б

I I

NaBr - натрий бромиды

III I

FeCI₃ - тимер(III) хлориды

II II

CuO - бакыр (II) оксиды

V II

P₂O₅ - фосфор (V) оксиды

​

​

​

Бирем №4

HNO₃, K₃PO₄, Na₂CO₃ матдәләрендә

элементларның валентлыгын

билгеләгез.

​

​

​

Бирем №4 - җавап

I x II I V II

HNO₃ I·1+x·1+II·3 =0 x=V HNO₃

I x II I V II

K₃PO₄ I·3+x·1+II·4=0 x=V K₃PO₄

I x II I IV II

Na₂CO₃ I·2+I·1+II·3 =0 x=IV Na₂CO₃

​

​

​

Химик формулаларны төзеп бетерегез һәм

матдәләрнең исемнәрен языгыз:

(Дәреслектәге “Химик кушылмаларда кайбер

элементларның валентлыгы” таблицасын

кулланыгыз, 56 бит)

​

РО, CoO, CaO, AlO, KCl

​

Бирем №5

​

​

Бирем №5 - җавап

V II

Р₂О₅ - фосфор (V) оксиды

III II

P₂O₃ - фосфор (III) оксиды

III II

Co₂O₃ - кобальт (III) оксиды

II II

CoO - кобальт (II) оксиды

III I

AlBr₃ - алюминий бромиды

I I

KCl - калий хлориды

​

​

​

Бирем №6

Күрсәтелгән элементлардан торган кушылмалар-

ның формулаларын төзеп, исемнәрен языгыз:

а) тимер (III) һәм хлор кушылмасы;

б) кальций һәм азот (III) кушылмасы;

в) магний һәм кремний (IV) кушылмасы;

г) натрий һәм күкерт (II) кушылмасы.

​

​

​

Бирем №6 - җавап

FeCl₃ - тимер (III) хлориды

Ca₃N₂ - кальций нитриды

Mg₂Si - магний силициды

Na₂S - натрий сульфиды

​

​

​

Игътибарыгыз өчен

зур рәхмәт