1

Δ. Ο ΠΑΡΕΥΞΕΙΝΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΟ 19ο ΚΑΙ 20ο ΑΙΩΝΑ

1. Οικονομική και πνευματική ανάπτυξη

Μπακάλης Κώστας: history-logotexnia.blogspot.com

2

Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΟΝ 19Ο ΑΙΩΝΑ

​

• Πώς επηρέασαν τα οθωμανικά μεταρρυθμιστικά διατάγματα («Χάτι Σερίφ» και «Χάτι Χουμαγιούν») την εξέλιξη και την ανάπτυξη του ποντιακού ελληνισμού;

ΘΕΣΜΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ - ΑΙΤΙΑ

1^η §Το δυσμενές κλίμα για τους υπόδουλους Έλληνες, που είχε διαμορφωθεί στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821,

• άρχισε σταδιακά να υποχωρεί
• μετά την παραχώρηση των ειδικών προνομίων, γνωστών στην παγκόσμια ιστορία με τους νομικούς όρους «Χάτι Σερίφ» (1839) και «Χάτι Χουμαγιούν» (1856).

^2η § 🠞 Η θεωρητική ισονομία και 🠞 η θρησκευτική ελευθερία 🠞 μαζί με την ανάπτυξη του εμπορίου και της οικονομίας οδήγησαν(ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ)

• στη δημογραφική αύξηση του ποντιακού πληθυσμού,
• στην καλλιέργεια της ελληνικής παιδείας
• και στην ανάπτυξη της νεοελληνικής συνείδησης.

^3η § Ο ποντιακός ελληνισμός

• εγκατέλειψε τα κρησφύγετά του
• και κατέβηκε στις παραλιακές περιοχές, όπου 🠞 έκτισε καινούρια χωριά, εκκλησίες και σχολεία.
• Σε σύντομο χρονικό διάστημα πήρε ξανά στα χέρια του το εμπόριο ολόκληρου του Εύξεινου Πόντου και της ενδοχώρας,
• ενώ η Τραπεζούντα ξαναβρήκε τις παλιές της δόξες.

3

Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΟΝ 19Ο ΑΙΩΝΑ

​

• Πώς επηρέασαν τα οθωμανικά μεταρρυθμιστικά διατάγματα («Χάτι Σερίφ» και «Χάτι Χουμαγιούν») την εξέλιξη και την ανάπτυξη του ποντιακού ελληνισμού;

ΘΕΣΜΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ - ΑΙΤΙΑ

1^η §Το δυσμενές κλίμα για τους υπόδουλους Έλληνες, που είχε διαμορφωθεί στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821,

• άρχισε σταδιακά να υποχωρεί
• μετά την παραχώρηση των ειδικών προνομίων, γνωστών στην παγκόσμια ιστορία με τους νομικούς όρους «Χάτι Σερίφ» (1839) και «Χάτι Χουμαγιούν» (1856).

^2η § 🠞 Η θεωρητική ισονομία και 🠞 η θρησκευτική ελευθερία 🠞 μαζί με την ανάπτυξη του εμπορίου και της οικονομίας οδήγησαν(ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ)

• στη δημογραφική αύξηση του ποντιακού πληθυσμού,
• στην καλλιέργεια της ελληνικής παιδείας
• και στην ανάπτυξη της νεοελληνικής συνείδησης.

^3η § Ο ποντιακός ελληνισμός

• εγκατέλειψε τα κρησφύγετά του
• και κατέβηκε στις παραλιακές περιοχές, όπου 🠞 έκτισε καινούρια χωριά, εκκλησίες και σχολεία.
• Σε σύντομο χρονικό διάστημα πήρε ξανά στα χέρια του το εμπόριο ολόκληρου του Εύξεινου Πόντου και της ενδοχώρας,
• ενώ η Τραπεζούντα ξαναβρήκε τις παλιές της δόξες.

4

Οι πιο σημαντικές μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ έγιναν με δύο διατάγματα (το 1839 και το 1856). Με αυτά ο σουλτάνος εγγυήθηκε τη ζωή, την τιμή και την περιουσία για όλους τους υπήκοούς του και διακήρυξε ότι όλοι τους είναι ίσοι απέναντι στο νόμο.

▲ Πόντος: πηγή: wikipedia

5

ΟΙ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

​

• Ποιοι ήταν οι βασικοί τομείς της οικονομίας του Πόντου (γεωργία, δασικός πλούτος, μεταλλεία, βιοτεχνία και βιομηχανία) και ποια προϊόντα ή δραστηριότητες αναπτύχθηκαν σε αυτούς;

^4η § Το μέλλον της περιοχής προβλεπόταν ευοίωνο, (ΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ)

• χάρη στην εύφορη χώρα 🠞 με την πλούσια βλάστηση, 🠞 τις απέραντες δασικές εκτάσεις (ΞΥΛΕΙΑ)
• με έλατα, πλατάνια, πεύκα και άλλα δέντρα που κάλυπταν
• τις περιοχές της Σινώπης, της Τρίπολης, της Κερασούντας, της Τραπεζούντας και των Σουρμένων.
• Στην Κερασούντα είχαν ιδρυθεί
• εργοστάσια ατμοπριόνων για την παραγωγή ξυλείας από έλατα.
• Μεγάλη σπουδαιότητα επίσης είχε η λεπτοκαρυά
• που εξαγόταν στο Αμβούργο, την Τεργέστη, τη Ν. Υόρκη και τη Ρωσία.

^5η § Η ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ στηριζόταν κυρίως

• στο σιτάρι, το καλαμπόκι, το κριθάρι, τα όσπρια, τα πορτοκάλια, τα γεώμηλα και τα εξαίρετα καπνά,
• ιδιαίτερα των περιοχών της Αμισού και της Μπάφρας.
• Τα τυροκομικά προϊόντα του Πόντου
• ήταν και είναι επίσης δημοφιλή στις αγορές της Κωνσταντινούπολης και των άλλων μεγαλουπόλεων.

^6η § Προς το βορρά η οροσειρά Παρυάδρου, πλούσια σε ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΑ,

• έδωσε τη δυνατότητα δημιουργίας μεταλλείων αργύρου, χαλκού και μολύβδου
• στις περιφέρειες της Αργυρούπολης και της Τρίπολης.
• Εξίσου αναπτυγμένη ήταν η ΒΙΟΤΕΧΝΙΑ στο χώρο της χρυσοχοΐας, της σιδηρουργίας, και της χαλκουργίας,
• καθώς επίσης και η βιομηχανία της ΝΑΥΠΗΓΙΚΗΣ.

6

ΟΙ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

​

• Ποιοι ήταν οι βασικοί τομείς της οικονομίας του Πόντου (γεωργία, δασικός πλούτος, μεταλλεία, βιοτεχνία και βιομηχανία) και ποια προϊόντα ή δραστηριότητες αναπτύχθηκαν σε αυτούς;

^4η § Το μέλλον της περιοχής προβλεπόταν ευοίωνο, (ΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ)

• χάρη στην εύφορη χώρα 🠞 με την πλούσια βλάστηση, 🠞 τις απέραντες δασικές εκτάσεις (ΞΥΛΕΙΑ)
• με έλατα, πλατάνια, πεύκα και άλλα δέντρα που κάλυπταν
• τις περιοχές της Σινώπης, της Τρίπολης, της Κερασούντας, της Τραπεζούντας και των Σουρμένων.
• Στην Κερασούντα είχαν ιδρυθεί
• εργοστάσια ατμοπριόνων για την παραγωγή ξυλείας από έλατα.
• Μεγάλη σπουδαιότητα επίσης είχε η λεπτοκαρυά
• που εξαγόταν στο Αμβούργο, την Τεργέστη, τη Ν. Υόρκη και τη Ρωσία.

^5η § Η ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ στηριζόταν κυρίως

• στο σιτάρι, το καλαμπόκι, το κριθάρι, τα όσπρια, τα πορτοκάλια, τα γεώμηλα και τα εξαίρετα καπνά,
• ιδιαίτερα των περιοχών της Αμισού και της Μπάφρας.
• Τα τυροκομικά προϊόντα του Πόντου
• ήταν και είναι επίσης δημοφιλή στις αγορές της Κωνσταντινούπολης και των άλλων μεγαλουπόλεων.

^6η § Προς το βορρά η οροσειρά Παρυάδρου, πλούσια σε ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΑ,

• έδωσε τη δυνατότητα δημιουργίας μεταλλείων αργύρου, χαλκού και μολύβδου
• στις περιφέρειες της Αργυρούπολης και της Τρίπολης.
• Εξίσου αναπτυγμένη ήταν η ΒΙΟΤΕΧΝΙΑ στο χώρο της χρυσοχοΐας, της σιδηρουργίας, και της χαλκουργίας,
• καθώς επίσης και η βιομηχανία της ΝΑΥΠΗΓΙΚΗΣ.

7

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΔΙΑΜΕΤΑΚΟΜΙΣΤΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΣΤΟΝ ΕΥΞΕΙΝΟ ΠΟΝΤΟ 7η/8η/9η§ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑΣ

​

• Πώς αναπτύχθηκε το διαμετακομιστικό εμπόριο στα παράλια του Εύξεινου Πόντου έως τα τέλη του 19ου αιώνα;

^7η § Η κυρία πλουτοπαραγωγική πηγή στα παράλια του Ευξείνου Πόντου

• ήταν το διαμετακομιστικό εμπόριο με κυριότερα λιμάνια :

❶την Αμισό, ❷ την Τραπεζούντα, ❸ την Κερασούντα, ❹ την Οδησσό, ❺ τη Βραΐλα, ❻ το Νοβοροσίσκι και ❼ τη Σεβαστούπολη.

^8η § Κατά τη διάρκεια του πολέμου οι Νεότουρκοι με διάφορους τρόπους προσπαθούσαν

• να απομακρύνουν και να περιορίσουν το εμπόριο των χριστιανών,
• οι οποίοι για να επιβιώσουν συνεργάστηκαν με τις τοπικές μουσουλμανικές εθνότητες.
• Η Τραπεζούντα μέχρι το 1869 έλεγχε το 40% του εμπορίου της Περσίας
• και το διαμετακομιστικό εμπόριο απέφερε κέρδος περίπου 200.000.000 φράγκα το χρόνο.

^9η § Οι ελληνικές επιχειρήσεις διέθεταν

• εμπορικά υποκαταστήματα και πρακτορεία μεταφορών

❶ στη Ρωσία, ❷ την Περσία, ❸ την Αγγλία, ❹ την Κωνσταντινούπολη, ❺ τη Μασσαλία και σε άλλες μεγάλες πόλεις της Ευρώπης.

• Η Τραπεζούντα αποτελούσε το σταυροδρόμι της εμπορικής κίνησης μεταξύ Δύσης και Ανατολής μέχρι το 1869 που ολοκληρώθηκε η διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ (+σ.26), οπότε 🠞 άρχισε η σταδιακή παρακμή του λιμανιού της.
• Ωστόσο, για μεγάλο διάστημα και μετά το 1883, τέσσερις μεγάλοι ελληνικοί τραπεζικοί και εμπορικοί οίκοι της Τραπεζούντας έλεγχαν μαζί με το υποκατάστημα της Τράπεζας Αθηνών σχεδόν🠞 όλη την οικονομία του ανατολικού Πόντου.

^10η § Ανάλογη ήταν η οικονομική κίνηση των Ελλήνων και στις άλλες πόλεις του Πόντου:

• από το εμπορικό λιμάνι της Αμισού εξάγονταν μεγάλες ποσότητες εξαιρετικού καπνού και άλλων εγχώριων προϊόντων,
• ενώ το 1869 στην Αμισό από τις 214 επιχειρήσεις της πόλης 🠞 οι 156 ανήκαν στους Έλληνες.
• Στην Κερασούντα οι εφοπλιστικοί και εμπορικοί οίκοι ❶ των Κωνσταντινίδη, ❷ Κακουλίδη, ❸ Σουρμελή και ❹ Πισσάνη καταξιώθηκαν 🠞 στα μεγάλα εμπορικά κέντρα του Ευξείνου Πόντου αλλά και της Ευρώπης.

8

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΔΙΑΜΕΤΑΚΟΜΙΣΤΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΣΤΟΝ ΕΥΞΕΙΝΟ ΠΟΝΤΟ 7η/8η/9η§ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑΣ

​

• Πώς αναπτύχθηκε το διαμετακομιστικό εμπόριο στα παράλια του Εύξεινου Πόντου στο β΄ μισό του 19ου αιώνα;

^7η § Η κυρία πλουτοπαραγωγική πηγή στα παράλια του Ευξείνου Πόντου

• ήταν το διαμετακομιστικό εμπόριο με κυριότερα λιμάνια :

❶την Αμισό, ❷ την Τραπεζούντα, ❸ την Κερασούντα, ❹ την Οδησσό, ❺ τη Βραΐλα, ❻ το Νοβοροσίσκι και ❼ τη Σεβαστούπολη.

^8η § Κατά τη διάρκεια του πολέμου οι Νεότουρκοι με διάφορους τρόπους προσπαθούσαν

• να απομακρύνουν και να περιορίσουν το εμπόριο των χριστιανών,
• οι οποίοι για να επιβιώσουν συνεργάστηκαν με τις τοπικές μουσουλμανικές εθνότητες.
• Η Τραπεζούντα μέχρι το 1869 έλεγχε το 40% του εμπορίου της Περσίας
• και το διαμετακομιστικό εμπόριο απέφερε κέρδος περίπου 200.000.000 φράγκα το χρόνο.

^9η § Οι ελληνικές επιχειρήσεις διέθεταν

• εμπορικά υποκαταστήματα και πρακτορεία μεταφορών

❶ στη Ρωσία, ❷ την Περσία, ❸ την Αγγλία, ❹ την Κωνσταντινούπολη, ❺ τη Μασσαλία και σε άλλες μεγάλες πόλεις της Ευρώπης.

• Η Τραπεζούντα αποτελούσε το σταυροδρόμι της εμπορικής κίνησης μεταξύ Δύσης και Ανατολής μέχρι το 1869 που ολοκληρώθηκε η διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ (+σ.26), οπότε 🠞 άρχισε η σταδιακή παρακμή του λιμανιού της.
• Ωστόσο, για μεγάλο διάστημα και μετά το 1883, τέσσερις μεγάλοι ελληνικοί τραπεζικοί και εμπορικοί οίκοι της Τραπεζούντας έλεγχαν μαζί με το υποκατάστημα της Τράπεζας Αθηνών σχεδόν🠞 όλη την οικονομία του ανατολικού Πόντου.

^10η § Ανάλογη ήταν η οικονομική κίνηση των Ελλήνων και στις άλλες πόλεις του Πόντου:

• από το εμπορικό λιμάνι της Αμισού εξάγονταν μεγάλες ποσότητες εξαιρετικού καπνού και άλλων εγχώριων προϊόντων,
• ενώ το 1869 στην Αμισό από τις 214 επιχειρήσεις της πόλης 🠞 οι 156 ανήκαν στους Έλληνες.
• Στην Κερασούντα οι εφοπλιστικοί και εμπορικοί οίκοι ❶ των Κωνσταντινίδη, ❷ Κακουλίδη, ❸ Σουρμελή και ❹ Πισσάνη καταξιώθηκαν 🠞 στα μεγάλα εμπορικά κέντρα του Ευξείνου Πόντου αλλά και της Ευρώπης.

9

Άποψη της ευρύτερης περιοχής του λιμανιού Δαφνούντα και τμήμα της ομώνυμης συνοικίας Τραπεζούντας Πόντου.

Πηγή: https://www.pontosworld.com/images/History/biographies/vue_orientale_trebizonde_cacoulis_k_e_1000.jpg

10

Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

​

• Ποιοι παράγοντες συνέβαλαν στην πνευματική και εκπαιδευτική ανάπτυξη του ελληνισμού του Πόντου;

^11η § Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

• Η οικονομική άνθηση του ελληνισμού στην ευρύτερη περιοχή του Εύξεινου Πόντου είχε ως αποτέλεσμα
• την πνευματική και καλλιτεχνική αναγέννηση.
• Οι εκπρόσωποι του επιχειρηματικού κόσμου πρόσφεραν γενναιόδωρα ένα σεβαστό ποσό από τα κέρδη τους
• υπέρ των θρησκευτικών, εκπαιδευτικών και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων
• και αξιόλογοι επιστήμονες στέλνονταν για ειδίκευση σε διάφορα πανεπιστήμια της Ευρώπης,
• για να μεταφέρουν στην πατρίδα τους τις νέες επιστημονικές μεθόδους διδασκαλίας.

^12η § Το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας,

• που είχε ιδρύσει το 1682 ο μεγάλος Τραπεζούντιος δάσκαλος του Γένους Σεβαστός Κυμινήτης
• και λειτούργησε παρά τις αντιξοότητες μέχρι το 1922,
• έπαιξε σημαντικό ρόλο
• στην πνευματική και ηθική ανάπλαση των Ελληνοποντίων
• και στην ανάπτυξη της εθνικής τους συνείδησης.

^13η § Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ

• Στις αρχές του 20ού αιώνα δεν υπήρχε ποντιακό χωριό χωρίς δικό του σχολείο και δική του εκκλησία.
• Σύμφωνα με τη στατιστική του Παναρέτου,
• το 1913 στις επαρχίες των έξι μητροπόλεων του Πόντου κατοικούσαν 697.000 Έλληνες,
• ενώ το ίδιο διάστημα, σύμφωνα με τον Γ. Λαμψίδη,
• λειτουργούσαν 1.890 εκκλησίες, 22 μοναστήρια, 1.647 παρεκκλήσια και 1.401 σχολεία με 85.890 μαθητές.

11

Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

​

• Ποιοι παράγοντες συνέβαλαν στην πνευματική και εκπαιδευτική ανάπτυξη του ελληνισμού του Πόντου;

^11η § Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

• Η οικονομική άνθηση του ελληνισμού στην ευρύτερη περιοχή του Εύξεινου Πόντου είχε ως αποτέλεσμα
• την πνευματική και καλλιτεχνική αναγέννηση.
• Οι εκπρόσωποι του επιχειρηματικού κόσμου πρόσφεραν γενναιόδωρα ένα σεβαστό ποσό από τα κέρδη τους
• υπέρ των θρησκευτικών, εκπαιδευτικών και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων
• και αξιόλογοι επιστήμονες στέλνονταν για ειδίκευση σε διάφορα πανεπιστήμια της Ευρώπης,
• για να μεταφέρουν στην πατρίδα τους τις νέες επιστημονικές μεθόδους διδασκαλίας.

^12η § Το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας,

• που είχε ιδρύσει το 1682 ο μεγάλος Τραπεζούντιος δάσκαλος του Γένους Σεβαστός Κυμινήτης
• και λειτούργησε παρά τις αντιξοότητες μέχρι το 1922,
• έπαιξε σημαντικό ρόλο
• στην πνευματική και ηθική ανάπλαση των Ελληνοποντίων
• και στην ανάπτυξη της εθνικής τους συνείδησης.

^13η § Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ

• Στις αρχές του 20ού αιώνα δεν υπήρχε ποντιακό χωριό χωρίς δικό του σχολείο και δική του εκκλησία.
• Σύμφωνα με τη στατιστική του Παναρέτου,
• το 1913 στις επαρχίες των έξι μητροπόλεων του Πόντου κατοικούσαν 697.000 Έλληνες,
• ενώ το ίδιο διάστημα, σύμφωνα με τον Γ. Λαμψίδη,
• λειτουργούσαν 1.890 εκκλησίες, 22 μοναστήρια, 1.647 παρεκκλήσια και 1.401 σχολεία με 85.890 μαθητές.

12

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΝΤΙΩΝ

​

• Πώς εκδηλώθηκε η ανάπτυξη της εθνικής συνείδησης και της εθνικής δράσης των Ελλήνων του Πόντου;

^14η § Το ελληνικό τυπογραφείο,

• το οποίο εγκαταστάθηκε το 1880 στην Τραπεζούντα, συνέβαλε αποφασιστικά
• στην ανάπτυξη της εθνικής συνείδησης
• και την προετοιμασία ενός αγωνιστικού κλίματος
• για την αντικατάσταση του οθωμανικού καθεστώτος από ένα ελεύθερο και δημοκρατικό πολίτευμα.

^15η §

Ο ελληνοκεντρικός προσανατολισμός του κλίματος αυτού είχε ως πρωτεργάτες

• την πρωτοεμφανιζόμενη αστική τάξη, η οποία ανέπτυξε πατριωτική δράση σε κάθε ευκαιρία.
• Έτσι, π.χ., από τον ρωσο-οθωμανικό πόλεμο του 1828-1829 μέχρι και την κρητική εξέγερση του 1866-67,
• οι Έλληνες του Πόντου ήταν παρόντες.

^16η §

Αλλά και στους ελληνο-οθωμανικούς πολέμους που ακολούθησαν, πολύ σημαντική ήταν

• η εθελοντική συμμετοχή των Ποντίων αγωνιστών
• και η οικονομική ενίσχυση που παρείχαν υπέρ των αγώνων.
• Για παράδειγμα αναφέρουμε την προσφορά των 12.000 λιρών που έκαναν οι Έλληνες της Σαμψούντας το 1912 στο ελληνικό Ναυτικό.

^17η §

Ο 20ός αιώνας βρήκε τον ελληνισμό του Πόντου να έχει θεαματικό προβάδισμα

• συγκριτικά με τις άλλες εθνότητες της ευρύτερης περιοχής στον οικονομικό και τον πνευματικό τομέα.

13

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΝΤΙΩΝ

​

• Πώς εκδηλώθηκε η ανάπτυξη της εθνικής συνείδησης και της εθνικής δράσης των Ελλήνων του Πόντου;

^14η § Το ελληνικό τυπογραφείο,

• το οποίο εγκαταστάθηκε το 1880 στην Τραπεζούντα, συνέβαλε αποφασιστικά
1. στην ανάπτυξη της εθνικής συνείδησης
2. και την προετοιμασία ενός αγωνιστικού κλίματος
1. για την αντικατάσταση του οθωμανικού καθεστώτος από ένα ελεύθερο και δημοκρατικό πολίτευμα.

^15η §

Ο ελληνοκεντρικός προσανατολισμός του κλίματος αυτού είχε ως πρωτεργάτες

• την πρωτοεμφανιζόμενη αστική τάξη, η οποία ανέπτυξε πατριωτική δράση σε κάθε ευκαιρία.
• Έτσι, π.χ., από τον ρωσο-οθωμανικό πόλεμο του 1828-1829 μέχρι και την κρητική εξέγερση του 1866-67,
• οι Έλληνες του Πόντου ήταν παρόντες.

^16η §

Αλλά και στους ελληνο-οθωμανικούς πολέμους που ακολούθησαν, πολύ σημαντική ήταν

• η εθελοντική συμμετοχή των Ποντίων αγωνιστών
• και η οικονομική ενίσχυση που παρείχαν υπέρ των αγώνων.
• Για παράδειγμα αναφέρουμε την προσφορά των 12.000 λιρών που έκαναν οι Έλληνες της Σαμψούντας το 1912 στο ελληνικό Ναυτικό.

^17η §

Ο 20ός αιώνας βρήκε τον ελληνισμό του Πόντου να έχει θεαματικό προβάδισμα

• συγκριτικά με τις άλλες εθνότητες της ευρύτερης περιοχής στον οικονομικό και τον πνευματικό τομέα.

14

Η ΕΧΘΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΝΕΟΤΟΥΡΚΩΝ ΚΑΙ Η ΙΔΕΑ ΤΗΣ ΠΟΝΤΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

​

• Πώς η πολιτική των Νεοτούρκων και οι διεθνείς συγκυρίες οδήγησαν τους Πόντιους στην απόφαση για τη διεκδίκηση αυτόνομης Δημοκρατίας;

^18η §

• Ωστόσο, η πολιτική που εφάρμοσαν οι νεοτουρκικές κυβερνήσεις απέναντι των Ελλήνων ήταν
• εξαιρετικά εχθρική
• και περιλάμβανε δυσμενή οικονομικά, εκπαιδευτικά, στρατιωτικά και θρησκευτικά μέτρα,
• τα οποία επιβλήθηκαν γενικότερα στις χριστιανικές εθνότητες του κράτους.
• Η πολιτική αυτή, η οποία βρισκόταν σε πλήρη αντίθεση
• με τις εξαγγελίες του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής Γ. Ουίλσον, σχετικά με την αυτοδιάθεση των λαών,
• οδήγησε τους Πόντιους, κυρίως της Διασποράς, στη μεγάλη απόφαση να αγωνιστούν
• για τη δημιουργία μιας αυτόνομης Ποντιακής Δημοκρατίας.

15

Η ΕΧΘΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΝΕΟΤΟΥΡΚΩΝ ΚΑΙ Η ΙΔΕΑ ΤΗΣ ΠΟΝΤΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

​

• Πώς η πολιτική των Νεοτούρκων και οι διεθνείς συγκυρίες οδήγησαν τους Πόντιους στην απόφαση για τη διεκδίκηση αυτόνομης Δημοκρατίας;

^18η §

• Ωστόσο, η πολιτική που εφάρμοσαν οι νεοτουρκικές κυβερνήσεις απέναντι των Ελλήνων ήταν
• εξαιρετικά εχθρική
• και περιλάμβανε δυσμενή οικονομικά, εκπαιδευτικά, στρατιωτικά και θρησκευτικά μέτρα,
• τα οποία επιβλήθηκαν γενικότερα στις χριστιανικές εθνότητες του κράτους.
• Η πολιτική αυτή, η οποία βρισκόταν σε πλήρη αντίθεση
• με τις εξαγγελίες του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής Γ. Ουίλσον, σχετικά με την αυτοδιάθεση των λαών,
• οδήγησε τους Πόντιους, κυρίως της Διασποράς, στη μεγάλη απόφαση να αγωνιστούν
• για τη δημιουργία μιας αυτόνομης Ποντιακής Δημοκρατίας.

16

17

18

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ

• «Χάτι Σερίφ (1839), Χάτι Χουμαγιούν (1856)»
• Φροντιστήριο της Τραπεζούντας: #32481, #31326, #28553, #27386, #25979, #25428

«[…] Το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας, που είχε ιδρύσει … και στην ανάπτυξη της εθνικής τους συνείδησης […]»

• Ελληνικό τυπογραφείο Τραπεζούντας. Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2008

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

Η κύρια πλουτοπαραγωγική πηγή στα παράλια του Ευξείνου Πόντου κατά τον 19ο αιώνα ήταν το διαμετακομιστικό εμπόριο. #32485

Σ

Η συντριπτική πλειοψηφία των επιχειρήσεων της πόλης της Αμισού του Πόντου ανήκαν κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα σε Έλληνες. #30914

Σ

Το δυσμενές κλίμα για τον Ποντιακό Ελληνισμό που είχε διαμορφωθεί στην Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 συνεχίστηκε αμείωτο μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα #30907

Λ

Η Τραπεζούντα αποτελούσε το σταυροδρόμι της εμπορικής κίνησης μεταξύ Δύσης και Ανατολής μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα. #25979

Λ

19

Η πολιτική των Νεότουρκων οδήγησε τους Ποντίους στον αγώνα για αυτόνομη Ποντιακή Δημοκρατία. #25429

Σ

Μετά το 1833 τέσσερις μεγάλοι ελληνικοί τραπεζικοί και εμπορικοί οίκοι της Κερασούντας έλεγχαν σχεδόν όλη την οικονομία του ανατολικού Πόντου. Πανελλαδικές 2025

Λ

Το «Χάτι Σερίφ» και το «Χάτι Χουμαγιούν» προώθησαν ειδικά προνόμια για τους Έλληνες του Πόντου. Πανελλαδικές 2024

Σ

Η Τραπεζούντα αποτελούσε το σταυροδρόμι της εμπορικής κίνησης μεταξύ Δύσης και Ανατολής μέχρι το 1869 που ολοκληρώθηκε η διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ.

Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2022

Σ

Το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας είχε ιδρύσει το 1682 ο εκπρόσωπος των Ελλήνων της διασποράς Κ. Κωνσταντινίδης. Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2022

Λ

Η πολιτική των νεοτουρκικών κυβερνήσεων έναντι των Ελλήνων βρισκόταν σε πλήρη συμφωνία με τις εξαγγελίες του προέδρου των ΗΠΑ Ουίλσον. Πανελλαδικές 2012

Λ

20

Το «Χάτι Χουμαγιούν» (1856) οδήγησε στη σταδιακή υποχώρηση του δυσμενούς κλίματος για τους υπόδουλους Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Πανελλαδικές 2011

Σ

 Η κύρια πλουτοπαραγωγική πηγή στα παράλια του Εύξεινου Πόντου ήταν: #32487

α. το διαμετακομιστικό εμπόριο β. η κτηνοτροφία γ. η βιομηχανία δ. η γεωργία

α

Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α΄ με τα στοιχεία της στήλης Β΄ (2 στοιχεία της στήλης Β΄ περισσεύουν). #25967

1δ, 2στ, 3ζ, 4ε, 5γ

Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2012

21

ΠΗΓΕΣ: ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ- ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ 2011

​

ΘΕΜΑ Δ1

Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και αντλώντας στοιχεία από τα κείμενα που σας δίνονται, να αναφερθείτε στη συμβολή του διαμετακομιστικού εμπορίου στην οικονομική ανάπτυξη του Ποντιακού Ελληνισμού κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ου αιώνα.

Μονάδες 25

Κείμενο Α

Στήν Τραπεζούντα τό 1869 ἡ ἀξία τῶν εἰσαγωγῶν εἶχε φθάσει στά 62.787.464 φράγκα, μὲ χῶρες προελεύσεως κατά

σειρά: Ἀγγλία, Περσία, Γαλλία, Ρωσία, Ἐλβετία καὶ προτελευταία τὴν Ἑλλάδα μὲ 131.150 φράγκα, καὶ τῶν ἐξαγωγῶν στὰ 37.901.438 φράγκα, μὲ προορισμὸ κατὰ σειρά: Περσία, Κωνσταντινούπολη, Ρωσία, Γαλλία, Καύκασο κ.ἄ. Τὸν ἴδιο χρόνο εἶχαν ἔρθει στὸ λιμάνι της Τραπεζούντας 297 ἀτμόπλοια καὶ 704 ἱστιοφόρα. Μὲ τὶς χερσαῖες συγκοινωνίες καὶ ἰδιαίτερα ἀπὸ τὸ δρόμο Τραπεζούντας - Ἐρζεροὺμ – Ταυρίδας πολλά καραβάνια μετέφεραν ἐμπορεύματα πρὸς καὶ ἀπὸ τὸ ἐσωτερικό τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, πρὸς τὴν Περσία καὶ ἄλλες χῶρες.

Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τ. ΙΓ΄: Νεώτερος Ἑλληνισμὸς ἀπὸ τὸ 1833 ὡς τὸ 1881, Ἀθήνα: Ἐκδοτικὴ Ἀθηνῶν, 1977, σ.435.

Κείμενο Β

Στόν Πόντο ἡ οἰκονομικὴ δραστηριότητα περιοριζόταν στὴν παραλιακὴ ζώνη καὶ σ’ αὐτὴ πάλι ἤκμαζε τὸ ἑλληνικὸ στοιχεῖο. Τὸ σπουδαιότερο κέντρο ἦταν ἡ Τραπεζούντα, ποὺ βρισκόταν στὸ τέρμα τοῦ χερσαίου δρόμου καὶ στὸ ἐπίκεντρο τῆς ἐπικοινωνίας τῆς Περσίας καὶ τῆς Κασπίας μὲ ὅλη τὴ Μικρὰ Ἀσία καὶ μὲ τὴ Δύση. Τὸ ἐμπόριο τῆς Τραπεζούντας ἀναπτύχθηκε ἰδιαίτερα ἀπὸ το 1883, ὅταν ἡ Ρωσία ἀπέκλεισε τὴν ὁδὸ μέσω Καυκάσου στὸ περσικὸ ἐμπόριο, μέχρι το 1906, ὁπότε ἀποκαταστάθηκε πάλι ἡ ἐπικοινωνία μέσω Ρωσίας.

22

Στὸ διαμετακομιστικὸ ἐμπόριο τῆς Τραπεζούντας ἡ ἑλληνική ναυτιλία ἔπαιζε σημαντικὸ ρόλο - ἐρχόταν τρίτη στὶς εἰσαγωγὲς καὶ ἐξαγωγὲς στὸ λιμάνι τῆς πόλεως. Ὑπῆρχε ὑποκατάστημα τῆς Τράπεζας Ἀθηνῶν, ἐνῶ οἱ ντόπιοι μεγάλοι τραπεζικοὶ καὶ ἐμπορικοὶ οἶκοι τῶν Γ. Καπαγιαννίδη, ἀδελφῶν Φωστηροπούλου καὶ τῶν Θεοφύλακτου καὶ Λεοντίδη ἤλεγχαν τὴν οἰκονομικὴ ζωὴ τοῦ τόπου. Δεύτερη σὲ σημασία ἐρχόταν ἡ Ἀμισὸς (Samsun) ποὺ ἤκμαζε ὡς κέντρο ἐξαγωγῆς καπνοῦ καὶ διέθετε καὶ αὐτὴ ὑποκατάστημα τῆς Τράπεζας Ἀθηνῶν. Ἡ Κερασούντα καὶ τὰ Κοτύωρα ἤκμαζαν ἐπίσης· καὶ ἐκεῖ τὸ ἐμπόριο ἦταν στὰ χέρια τῶν Ἑλλήνων.

Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, τ. ΙΔ΄: Νεώτερος Ἑλληνισμὸς ἀπὸ τὸ 1881 ὡς τὸ 1913, Ἀθήνα: Ἐκδοτικὴ Ἀθηνῶν, 1977, σ.372.

​

Κείμενο Γ

[...] Ἡ οἰκονομική ἀνάπτυξη, τῶν ἑλλήνων ἐμπόρων τοῦ Πόντου ἀπό τά μέσα τοῦ 19^ου αἰώνα ὀφείλεται κατά ἕνα μέρος στήν εὐνοϊκή μεταχείρηση πού ἀπολάμβαναν ἀπὸ τήν τσαρική Ρωσία καί σέ μικρότερο βαθμό ἀπό ἄλλες μεγάλες Δυνάμεις. Οἱ πολύγλωσσοι ἕλληνες ἔμποροι ὑπῆρξαν πολύτιμοι συνέταιροι, ἐπειδή γνώριζαν καλά τίς τοπικές ἐμπορικές συνθῆκες καί εἶχαν ἐκτεταμένες ἐπαφές μέ ἑλληνικές παροικίες στήν Εὐρώπη καί σ’ ὁλόκληρη τήν ὀθωμανική Αὐτοκρατορία. Ἀλλά οἱ ἕλληνες χριστιανοί ἦταν ἐξίσου πολύτιμοι για την προώθηση εὐρωπαϊκῶν καί ἰδιαίτερα ρωσικῶν πολιτικῶν φιλοδοξιῶν σέ βάρος ὀθωμανικῶν ἐδαφῶν. Πολλοί ἀπ’ αὐτούς διέθεταν συχνά διπλωματικά διαβατήρια ἤ ἀπήλαυαν προστασία εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων και ὀφελήματα ἀπό τό σύστημα των διομολογήσεων. Μ’ αὐτές τίς συνθῆκες ὁ ἀριθμός τῶν μουσουλμάνων ἐμπόρων στή Μαύρη Θάλασσα μειώθηκε σημαντικά σέ ἀριθμό καὶ δύναμη γύρω στὰ τέλη τοῦ περασμένου καί στίς ἀρχές τοῦ είκοστοῦ αἰώνα.

Aλ.’Αλεξανδρῆς, Ἡ ἀνάπτυξη τοῦ ἐθνικοῦ πνεύματος τῶν Ἑλλήνων τοῦ Πόντου, 1918-1922: Ἑλληνική ἐξωτερική πολιτική καί τουρκική ἀντίδραση, στό: Μελετήματα γύρω ἀπό τόν Βενιζέλο καί τήν ἐποχή του, μέ τήν ἐποπτεία Θάνου Βερέμη καί Οδυσσέα Δημητρακόπουλου, Ἀθήνα: Φιλιππότης, 1980, σσ. 427-428.