BİYOLOJİK RİSK ETKENLERİ

​

Dr. M.Cengiz TÜMER

İşyeri Hekimi

​

TANIM

• Biyolojik Risk Etkeni:
• Herhangi bir enfeksiyona alerjiye veya zehirlenmeye neden olabilen, genetik olarak değiştirilmiş olanlarda dahil mikroorganizmaları, hücre kültürlerini ve insan endoparazitlerini tanımlar.

RİSK DÜZEYİ ve RİSKLERİN BELİRLENMESİ

• Biyolojik etkenler, enfeksiyon risk düzeyine göre 4 risk gurubuna ayrılır.

1. Grup 1 biyolojik etkenler: İnsanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan biyolojik etkenler,

2. Grup 2 biyolojik etkenler: İnsanda hastalığa neden olabilen, çalışanlara zarar verebilecek, ancak topluma yayılma olasılığı olmayan, genellikle etkili korunma veya tedavi imkanı bulunan biyolojik etkenler,

RİSK DÜZEYİ ve RİSKLERİN BELİRLENMESİ

3. Grup 3 biyolojik etkenler: İnsanda ağır hastalığa neden olabilen, çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan, topluma yayılma riski bulunabilen ancak genellikle etkili korunma veya tedavi imkanı olan biyolojik etkenler,

RİSK DÜZEYİ ve RİSKLERİN BELİRLENMESİ

4. Grup 4 biyolojik etkenler: İnsanda ağır hastalıklara neden olan, çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan, topluma yayılma riski yüksek olan ancak etkili korunma ve tedavi yöntemi bulunmayan biyolojik etkenler

BİYOLOJİK ETKENLERE MARUZİYETİN OLABİLECEĞİ İŞLER LİSTESİ

1. Gıda üretilen fabrikalarda çalışma,

2. Tarımda çalışma,

3. Hayvanlarla ve/veya hayvan kaynaklı ürünlerle çalışma,

4. Sağlık hizmetinin verildiği yerlerde, karantina dahil morglarda çalışma,

BİYOLOJİK ETKENLERE MARUZİYETİN OLABİLECEĞİ İŞLER LİSTESİ

5. Mikrobiyolojik teşhis laboratuarları dışındaki klinik, veterinerlik, ve teşhis laboratuarlarındaki çalışma,

6. Atıkları yok eden fabrikalarda çalışma,

7. Kanalizasyon, arıtma tesislerindeki çalışma.

​

İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ

• İkame: İşveren yapılan işin özelliğine göre zararlı biyolojik etkenleri kullanmaktan kaçınır ve mevcut bilgiler ışığında biyolojik etkenleri kullanım şartlarında durumuna uygun olarak çalışanların sağlığı için tehlikeli olmayan veya daha az tehlikeli olanlar ile ikame eder ( değiştirir.)

İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ

• Önlemler: İşveren işyerinde biyolojik etkenlere maruziyet riskinin azaltılması için aşağıdaki önlemleri alır.

1. Maruz kalan eşya kalabilecek olan çalışan sayısı mümkün olan en az sayıda tutulur,

2. Çalışma prosesleri ve teknik kontrol önlemleri, biyolojik etkenin ortama yayılmasını önleyecek veya ortamda en az düzeyde bulunmasını sağlayacak şekilde düzenlenir.

Önlemler:

3. Öncelikle toplu koruma önlemleri alınır veya maruziyetin başka yollarla önlenemediği durumlarda kişisel korunma yöntemleri kullanılır.

4. Hijyen önlemleri, biyolojik etkenlerin çalışma yerlerinden kazara dışarıya taşınması veya sızmasının önlenmesi veya azaltılmasını sağlamaya uygun olur.

Önlemler:

5. İlgili uyarı işaretleri kullanılır.

Önlemler:

6. Biyolojik etkenleri içeren kazaların önlenmesine yönelik plan hazırlanır.

7. Gerektiğinde, kullanılan biyolojik etkenlerin muhafaza edildikleri ortam dışında bulunup bulunmadığının belirlenmesi için yönetmeliğe uygun ölçümler yapılır.

Önlemler:

8. Atıkların, gerektiğinde uygun işlemlerden geçirildikten sonra çalışanlar tarafından güvenli bir biçimde toplanması, depolanması ve işyerinden uzaklaştırılması, güvenli ve özel kapların kullanılması da dahil uygun yöntemlerle yapılır.

9. Biyolojik etkenlerin işyeri içinde güvenli bir şekilde kullanılması ve taşınması için gerekli düzenlemeler yapılır.

DİĞER ÖNLEMLER, HİJYEN VE KİŞİSEL KORUNMA

1. Çalışanların, biyolojik etkenlerinin bulaşma riskinin olduğu çalışma alanlarında yiyip içmeleri engellenir,

2. Çalışanlara uygun koruyucu giysi ve diğer uygun özel giysi sağlanır,

3. Çalışanlara, göz yıkama sıvıları ve/veya cilt antiseptikler dahil uygun ve yeterli temizlik malzemeleri bulunan yıkanma ve tuvalet imkanları sağlanır.

DİĞER ÖNLEMLER, HİJYEN VE KİŞİSEL KORUNMA

4. Gerekli koruyucu donanım ve ekipman belirlenmiş bir yerde uygun olarak muhafaza edilir.

5. İnsan ve hayvan kaynaklı numunelerin alınması, işlem yapılması ve incelenmesi yöntemleri belirlenir,

6. Koruyucu giysilerde dahil biyolojik etkenlerle kirlenmiş olabilecek iş giysileri ve koruyucu ekipmanlar çalışma alanından ayrılmadan önce çıkarılır, diğer giysilerden ayrı bir yerde muhafaza edilir.

ÇALIŞANLARIN EĞİTİMİ VE BİLGİLENDİRİLMESİ

• İşveren aşağıda belirtilen konularda gerekli bilgi, talimat ve eğitimi verir.
• Olası sağlık riskleri,
• Maruziyeti önlemek için alınacak önlemler,
• Hijyen gerekleri,
• Koruyucu giysi ve donanımın kullanımı,
• Herhangi bir olay anında ve/veya olayların önlenmesinde çalışanlarca yapılması gerekenler.

ÇALIŞANLARIN EĞİTİMİ VE BİLGİLENDİRİLMESİ

• Eğitim biyolojik etkenlerle teması içeren çalışmalara başlamadan önce verilir.
• Değişen ve ortaya çıkan yeni risklere uygun olarak yenilenir.
• Gerektiğinde periyodik olarak tekrarlanır.

YÜKÜMLÜLÜKLER

• İşverenler grup 3 ve grup 4 biyolojik etkenlere maruz kalan çalışanların listesini, yapılan işin türünü, mümkünse hangi biyolojik etkene maruz kaldıklarını ve maruziyetler, kazalar ve olaylarla ilgili kayıtları uygun bir şekilde tutar.
• Bu liste ve kayıtlar maruziyet sona erdikten sonra en az onbeş yıl saklanır.

YÜKÜMLÜLÜKLER

• Ancak,

1. Kalıcı ve gizli enfeksiyona neden olduğu bilinen biyolojik etkene maruziyet,

2. Eldeki bilgi ve verilere göre, seneler sonra hastalığın ortaya çıkmasına kadar teşhis edilemeyen enfeksiyonlara sebep olan biyolojik etkenlere maruziyet,

3. Hastalığın gelişmesinden önce uzun kuluçka dönemi olan enfeksiyonlara neden olan biyolojik etkenlere maruziyet.

YÜKÜMLÜLÜKLER

4. Tedaviye rağmen uzun süreler boyunca tekrarlayan hastalıklarla sonuçlanan biyolojik etkenlere maruziyet,

5. Uzun süreli ciddi hasar bırakabilen enfeksiyonlar sebep olan biyolojik etkenlere maruziyet,

Söz konusu olduğunda bu liste, bilinen son maruziyetten sonra en az kırk yıl saklanır.

YÜKÜMLÜLÜKLER

• İşverenler grup 2, 3, 4 biyolojik etkenlerin ilk kez kullanımında ,işin başlamasından en az otuz gün önce çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne ön bildirimde bulunur.

SAĞLIK GÖZETİMİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

1. Biyolojik etkenlere maruz kalan çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu olan işyeri hekimi, çalışanların sağlık durumunu ve maruziyet koşullarını bilmelidir.

2. Çalışanların sağlık gözetimi, işyeri hekimliğinin uygulama ve prensiplerine uygun olarak yürütülmeli ve aşağıdaki önlemleri içermelidir.

SAĞLIK GÖZETİMİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

• Çalışanların mesleki ve tıbbi özgeçmişleri ile ilgili kayıtların tutulması,
• Çalışanların kişisel sağlık durumlarının değerlendirilmesi,
• Uygun ise erken ve geri dönüşü olan etkilerin saptanmasının yanı sıra biyolojik ölçümleme

KORUYUCU AŞI UYGULAMA

• Biyolojik etkene maruz kalanlar etkene karşı etkili bir aşı varsa aşılanacaktır.
• Aşılama, ilgili mevzuat ve uygulamalara uygun olacaktır. Çalışanlara aşılama ile ilgili bilgi verilecektir.
• Aşılama bedeli çalışana yüklenmeyecektir.
• İstendiğinde yetkililere gösterilmek üzere, ilgili her çalışan için bir aşılama belgesi düzenlenecektir.

​

İlginize teşekkürler

Dr Mehmet Cengiz TÜMER

İşyeri hekimi