ਪਵਨਦੀਪ ਕੌਰ (ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ)�ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ�ਹੰਸ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਮਹਾ ਵਿਦਿਆਲਾ�ਜਲੰਧਰ�

ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ

ਭੂਮਿਕਾ

• ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਲਿਪੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਲਿਪੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਲਿਪੀ

• ਭਾਸ਼ਾ ਧੁਨੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਸਟਮ ਹੈ।
• ਲਿਪੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• ਜਦੋਂ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਚਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲਿਪੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
• ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਪੀ ਉਹਨਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਧੁਨੀਆਂ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ

• ਧੁਨੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
• ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਲਿਪੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਹੈ।
• ਪੈਂਤੀ ਅੱਖਰੀ ਜਾਂ ਵਰਣਮਾਲਾ ਇਸ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ

• ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਸ ਦੇ ਲਿਖਣ ਢੰਗ ੲਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
• ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਉਰਦੂ-ਫਾਰਸੀ,ਹਿੰਦੀ –ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖਣ ਨੂਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
• ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖਣ ਢੰਗ ਵਿਚ ਵੱਖਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
• ਪ੍ਰੈਸ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਵੀ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੰਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ivdvwnW dy PYNsilAw Anuswr inXm

• sB qoN Aihm Xqn ipR.qyjw isMG dw[
• XUnIvristIAW duAwrw vwies cWslrW,pRoPYsrW Aqy lyKkW dI kmytI bxweI [

​

/h/ dI vrqoN sMbMDI inXm

• iqMn A`KrI SbdW ivc /h/ dI vrqoN:
• pihly A`Kr dw aucwrn dulwvW vwlw Aqy iliKq ivc ishwrI lgweI jwvygI[
• ivckwr vwlw /h/ dw aucwrx lW vwlw Aqy A`Kr nUM ishwrI l`gdI hY[

​

/j/ Aqy /X/ dI vrqoN

• sMsikRq SbdW nUM pMjwbI rUp ivc ilKx leI /X/ dI vrqoN[
• pMjwbI SbdW dy AMq ivc /X/dI vrqoN nhI huMdI[

​

/v/ Aqy /b/ dI vrqoN

• keI siQqIAW ivc Sbd dw mUl /v/ /b/ ivc bdl jWdw hY aus leI /b/ rUp hI shI mMinAw jwvygw[ijvyN pUrb,bwxI,bsMq

/x/ dI vrqoN sMbMDI inXm�

• ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਉਚਾਰਨ ਪੱਖੋਂ ਜੇਕਰ ਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਵੀ ਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

/ਸ਼ / ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਬੰਧੀ

ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਫ਼ਾਰਸੀ ਧੁਨੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਯਮ

• ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਪੰਜ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਮਿਲਦੀ ਹਨ ।
• /ਸ਼/ਖ਼/ਗ਼/ਜ਼/ਫ਼/
• ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਪੈਰ ‘ਚ ਬਿੰਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

ਨਾਸਿਕਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਯਮ

• ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਾਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿੰਦੀ ਅਤੇ ਟਿੱਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜੋੜਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਯਮ

• ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਦੁਹਰਾਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ,ਵਿਰੋਧਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦਾਂ,ਸਾਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਜੋੜਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅੱਧਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਯਮ

• ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਦਬਾਅ/ ਬਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਅੱਧਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਟਾ

• ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗੲ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
• ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਨਿਯਮ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਧੂਰਾ ਹੈ।

ਧੰਨਵਾਦ