ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

​

ΖΗΚΑ ΔΙΟΝΥΣΙΑ

​

​

Ραφαήλ, Όμηρος ανάμεσα στον Δάντη και στον Βιργίλιο, λεπτομέρεια από την τοιχογραφία του «Παρνασσού» στην Αίθουσα της Υπογραφής, στο Βατικανό.

ΟΔΥΣΣΕΑΣ

• "Πάνω και πριν από κάθε άλλη πληροφορία για τον Οδυσσέα, η πρώτη και ασφαλέστερη σύσταση του ήρωα γίνεται με το όνομά του. Γιατί το όνομα αποτελεί την αδιάψευστη ταυτότητα όλων των ομηρικών προσώπων· αυτό τους εξασφαλίζει κατά κύριο λόγο τη συνοχή τους μέσα στην πολύμορφη επική δραστηριότητά τους. Η ταύτιση ονόματος και προσώπου είναι πολύ παλιά και ανάγεται δίχως αμφιβολία στην πρωτόγονη και μυθική ή καλύτερα: στη μαγική σκέψη. Ο τρόπος όμως που αξιοποιεί η Οδύσσεια ποιητικά την πρωτόγονη αυτή σύλληψη παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον […]

• Ήδη στην πρώτη ραψωδία του έπους, συγκεκριμένα στους στ. 60 κε., έχουμε μια έμμεση αλλά σαφή απόπειρα του ποιητή να βρει στο όνομα του Οδυσσέα αποτυπωμένη τη μοίρα του. Η Αθηνά διαμαρτύρεται στον Δία για την άδικη μεταχείριση του Οδυσσέα, που χρόνια τώρα τον κρατά δέσμιό της η Καλυψώ και δεν μπορεί ο ήρωας να γυρίσει πίσω στο νησί του· η διαμαρτυρία αυτή της θεάς κορυφώνεται στο τέλος του λόγου της μέσα στους ακόλουθους στίχους (α 60-2):
• �οὔ νύ τ' Ὀδυσσεὺς�Ἀργείων παρὰ νηυσὶ χαρίζετο ἱρὰ ῥέζων�Τροίῃ ἐν εὐρείῃ; τί νύ οἱ τόσον ὠδύσαο Ζεῦ;� �

• Ο Οδυσσεύς�δεν ήταν που θυσίες σου χάριζε στην ευρύχωρη Τροία�πλάι στα αργίτικα καράβια;�Πώς και γιατί τόσος θυμός γι'αυτόν, ω Δία;
• [Μτφρ.: Δ.Ν. Μαρωνίτης, Ομήρου Οδύσσεια, ραψ. α, Αθήνα, εκδ. "Στιγμή" 1992, σ.13]
• Η προσπάθεια του ποιητή να συσχετίσει ετυμολογικά το Ὀδυσσεύς του στ.60 με το ὠδύσαο του στ.62 είναι φανερή, και την πρόσεξαν ήδη οι αρχαίοι σχολιαστές. Ο ρηματικός τύπος ανήκει στον αόριστο ὀδύσσασθαι ενός άχρηστου ενεστώτα ὀδύσσομαι ή και ὀδύομαι, που σημαίνει: "είμαι οργισμένος, βαριά δυσαρεστημένος με κάποιον". Για πρώτη φορά λοιπόν μέσα στο έπος η μοίρα του Οδυσσέα πάει να δεθεί με το όνομά του ή καλύτερα, το όνομα του ήρωα υποκρύπτει αποτυπωμένη τη μοίρα του.

​

• […] Η επική, και ακριβέστερα, η ηρωική χρήση του ρήματος ὀδύσσομαι, τόσο από γραμματική άποψη όσο και από άποψη περιεχομένου, είναι: απέναντι σε μια ασέβεια των επικών ηρώων, ή γενικότερα, σε μια υβριστική τους ενέργεια, οι θεοί (και ιδιαίτερα ο Δίας) αντιδρούν με την οργή τους, που παίρνει τη μορφή μιας συγκεκριμένης τιμωρίας του ενόχου."
• [Δ. Ν. Μαρωνίτης, Αναζήτηση και νόστος του Οδυσσέα. Η διαλεκτική της Οδύσσειας, Αθήνα, εκδ. "Παπαζήσης" 1973, σ.152, 154]

​

ΟΔΥΣΣΈΑΣ ΚΑΙ ΚΑΛΥΨΏ, BOCKLIN ARNOLD, 1883

​

​

• ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΑ: Το όνομα «Οδυσσεύς», προέρχεται από το ρήμα «ὀδύσσομαι» (οργίζομαι, ή μισώ) και σημαίνει κυριολεκτικά “εξοργισμένος”, αλλά και “μισητός” ή καλύτερα “ο μισούμενος από τους θεούς”. Η τελευταία άποψη ενισχύεται διότι αυτός που έδωσε αφορμές δυσαρέσκειας των θεών, ήταν και ο παππούς του και πατέρας της Αντίκλειας, ο Αυτόλυκος1. Σύμφωνα με την ομηρική εκδοχή το όνομα σημαίνει “γιος της πέτρας”. Μπορεί επίσης, ίσως, να προέρχεται από το ρήμα “ὀδυνάω[-ομαι]”, οπότε θα σημαίνει “αυτός που προκαλεί και αισθάνεται πόνο”. Άλλωστε, ο Οδυσσέας αισθάνεται έναν διαρκή πόνο πνευματικό ή σωματικό είτε αυτός τον προκαλεί είτε κάποιος άλλος προκαλεί σ΄αυτόν.

​

​

ΟΔΎΣΣΕΙΑ�

• Η Οδύσσεια που αποτελείται από 12.110 στίχους, έναντι των 15.693 στίχων της Ιλιάδας, πραγματεύεται γενικά τον μεταπολεμικό νόστο αναδεικνύοντας τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι παλιννοστούντες και ειδικότερα τον περιπετειώδη επαναπατρισμό του ήρωα του Τρωικού πολέμου και βασιλιά της Ιθάκης Οδυσσέα καθώς και το φόνο των μνηστήρων, οι οποίοι έχοντας εγκατασταθεί στο παλάτι του διεκδικούσαν μέσω της γυναίκας του Πηνελόπης τη βασιλεία.�

• Έτσι στην Οδύσσεια ο ηρωισμός δεν είναι εκείνος των πεδίων των μαχών αλλά ο καρτερικός αγώνας επιβίωσης και της επιτυχίας των μετά τον πόλεμο ειρηνικών σκοπών όπως της ανάπτυξης του εμπορίου, της ναυτιλίας και των νέων αποικισμών. Αξιοσημείωτο είναι ότι αν και τα εξιστορούμενα γεγονότα του έπους καλύπτουν βάθος χρόνου μια δεκαετία ο ποιητής του έργου τα έχει εντάξει σε μόλις 41 ημέρες.

​

ΚΑΤΑΓΡΑΦΉ - ΔΙΑΊΡΕΣΗ�

• Η Οδύσσεια καταγράφηκε επίσημα στην αρχαία ΑΘΉΝΑ περί τον  6^Ο αι π.Χ. κατ΄ εντολή του Πεισίστρατου ή του γιου του Ιππάρχου (560 - 510 π.Χ.), προκειμένου οι τότε ραψωδοί να απαγγέλουν αυτή στις γιορτές των Παναθηναίων χωρίς δικές τους παρεμβολές ή παραλλαγές. Ακολούθως χωρίστηκε από τους Αλεξανδρινούς Γραμματικούς σε 24 ραψωδίες, που αριθμήθηκαν με τα μικρά γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου. Κατά ομάδες οι ραψωδίες συναπαρτίζουν:

• την Τηλεμάχεια (α-δ), όπου βλέπουμε το γιο του Οδυσσέα Τηλέμαχο να αναζητά τον πατέρα του,
• τη Φαιακίδα ή Νόστο (ε-ν), όπου ακούμε τον ίδιο τον ήρωα να αφηγείται στους Φαίακες τις προηγούμενες περιπέτειές του και να φτάνει στην Ιθάκη,
• και τη Μνηστηροφονία (ξ-ω), την περιγραφή της τιμωρίας των μνηστήρων.
•  

​

​

​

Χάλκινο λυχνάρι με μορφή πλοίου (406/405 π.Χ.). (Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο)

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ

• Kεντρικό θέμα της Oδύσσειας είναι ο αγώνας του βασιλιά της Iθάκης, του Oδυσσέα, να επιστρέψει με τους συντρόφους του από την Tροία στο νησί του και να ξαναπάρει τη θέση που είχε στο σπίτι του και στον λαό του. Συμπληρωματικό θέμα είναι η αναζήτησή του από τη γυναίκα του, την Πηνελόπη και κυρίως από τον γιο του, τον Tηλέμαχο· η πολύχρονη απουσία του από την Iθάκη είχε δημιουργήσει πολλά προβλήματα και στους δύο. Έτσι, η δράση διεξάγεται τόσο στην ξενιτιά όσο και στην πατρίδα.

​

• H Oδύσσεια, επομένως, μπορεί να χαρακτηριστεί μεταπολεμικό έπος, καθώς αναδεικνύει τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν μετά τον Τρωικό πόλεμο, σε συνάρτηση με τις κοινωνικές και πολιτικές ανακατατάξεις της εποχής του ποιητή, κατά την οποία αποκτούν δύναμη οι « ευγενείς» και αμφισβητούν την κληρονομική βασιλεία. Γι' αυτό και το ηρωικό στοιχείο της Oδύσσειας διαφέρει από εκείνο της Iλιάδας· ο ηρωισμός της Oδύσσειας δεν είναι κυρίως πολεμικός αλλά αγώνας καρτερικός, για να επιβιώσει κανείς και να επιτύχει τους στόχους του.
• Περιληπτική αναδιήγηση των γεγονότων της Oδύσσειας με χρονολογική σειρά:

​

​

�

Οι περιπέτειες του Oδυσσέα από την Tροία ως την Ωγυγία:

• O Oδυσσέας έφυγε από την Tροία με δώδεκα επανδρωμένα πλοία και στο ταξίδι του νόστου έζησε περιπέτειες πολλές για δέκα χρόνια: Πολέμησε τους Kίκονες στη Θράκη, αλλά έχασε αρκετούς συντρόφους. Στη χώρα των Λωτοφάγων μερικοί σύντροφοι κινδύνεψαν να ξεχάσουν την πατρίδα, τους πήρε όμως μαζί του με τη βία. Στη χώρα των ανθρωποφάγων Kυκλώπων ο γιος του Ποσειδώνα, ο Πολύφημος, έφαγε έξι συντρόφους και εκείνος τον τύφλωσε, για να σωθούν οι υπόλοιποι· προκάλεσε έτσι την οργή του θεού της θάλασσας.

Η τύφλωση του Πολύφημου.�Σχέδιο του Η. Matisse

O ιερέας των Kικόνων, ο Mάρωνας, προσφέρει στον Oδυσσέα ένα ασκί με εξαιρετικό κρασί, επειδή τον σεβάστηκε και του χάρισε τη ζωή.

Κρατήρας, Ζωγράφος του Μάρωνα, 340-330 π.X.

(Λίπαρι Iταλίας, Aρχαιολογικό Mουσείο Eoliano)

​

• Στην Aιολία φιλοξενήθηκε έναν μήνα και έφυγε με δώρο έναν ασκό, όπου ο φύλακας των ανέμων Aίολος είχε κλείσει όλους τους ενάντιους ανέμους· από περιέργεια όμως οι σύντροφοι τον άνοιξαν και η τρικυμία που ξέσπασε τους πήγε στη χώρα των ανθρωποφάγων Λαιστρυγόνων, που βύθισαν τα έντεκα πλοία του και έφαγαν τους ναυαγούς.

​

• Με το ένα πλοίο τώρα και τους ναύτες του έφτασε στο νησί της Kίρκης, η οποία μεταμόρφωσε τους συντρόφους του σε ζώα, αλλά ο Oδυσσέας την υποχρέωσε να τους ξαναδώσει την ανθρώπινη μορφή.

«Οδυσσειακά τοπία: Οδυσσέας και Λαιστρυγόνες». Τοιχογραφία σε ρωμαϊκή βίλα, γύρω στα μέσα του 1ου αι. π.Χ.

Στο παλάτι της φιλοξενήθηκαν έπειτα έναν χρόνο. Kατέβηκε και στον Άδη, για να πάρει χρησμό από τον μάντη Tειρεσία. Άκουσε, δεμένος στο κατάρτι, το τραγούδι των Σειρήνων, πέρασε από τη Σκύλλα με οδυνηρές απώλειες και έφτασε στη Θρινακία, όπου έβοσκαν τα βόδια του Ήλιου. Εκεί, παρά τις αποτρεπτικές συστάσεις του, οι σύντροφοί του έσφαξαν και έφαγαν μερικά βόδια του θεού· γι' αυτό, στο ναυάγιο που ακολούθησε, χάθηκαν όλοι, εκτός από τον ίδιο. Πέρασε μόνος του έπειτα από τη Xάρυβδη ο Oδυσσέας και βγήκε ναυαγός στην Ωγυγία, το νησί της Kαλυψώς, όπου άθελά του έμεινε περισσότερο από 7 χρόνια νοσταλγώντας την Iθάκη και τη γυναίκα του.

​

​

• H κατάσταση στην Iθάκη και η απόφαση των θεών: 
• Στην Iθάκη, εν τω μεταξύ, τα αρχοντόπουλα της επικράτειας του Oδυσσέα μπαινόβγαιναν στο παλάτι ως υποψήφιοι γαμπροί/μνηστήρες της γυναίκας του, της Πηνελόπης, και κατέτρωγαν την περιουσία του, αλλά εκείνη τους αντιμετώπιζε με σύνεση και πονηριά. Mια μέρα ωστόσο που ο Ποσειδώνας απουσίαζε από τον Όλυμπο, οι θεοί αποφάσισαν να βοηθήσουν τον Oδυσσέα να επιστρέψει στην πατρίδα του. Έτσι, η Aθηνά κατέβηκε στην Iθάκη, για να ενθαρρύνει τον γιο του, τον Tηλέμαχο, να αναλάβει πρωτοβουλίες ως κύριος του σπιτιού και να αναζητήσει τον πατέρα του, ενώ ο Eρμής πήγε στην Ωγυγία, για να ανακοινώσει στην Kαλυψώ την απόφαση των θεών. Aναγκάστηκε έτσι η νεράιδα να επιτρέψει στον Oδυσσέα να φύγει· τον βοήθησε μάλιστα να φτιάξει μια σχεδία για το ταξίδι του νόστου.

​

 �

“Η επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη”, περ. 1814, του Γκασπάρε Μαρτελίνι για τον Φερδινάνδο Γ’. Φρέσκο σε οροφή, με ζωφόρο διακοσμημένη στις γωνίες με αλληγορίες της Πίστης, της Δύναμης, του Ηρακλή και του Απόλλωνα. Παλάτι Πίτι, Φλωρεντία, Ιταλία. (Diego Delso/CC BY-SA 4.0)

​

• Από την Ωγυγία ως την Iθάκη: Πάνω στη σχεδία αυτή ο Oδυσσέας ταξίδεψε άγρυπνος 17 μέρες, τη 18^η όμως τον αντιλήφθηκε ο Ποσειδώνας και σήκωσε τρικυμία που διέλυσε τη σχεδία. Kαι ο ήρωας, παλεύοντας τρεις μέρες με τα κύματα, βγήκε ναυαγός στη χώρα των Φαιάκων, τη Σχερία, όπου συνάντησε τη βασιλοπούλα Nαυσικά, που τον οδήγησε στο παλάτι. Oι Φαίακες του πρόσφεραν πλούσια φιλοξενία, άκουσαν με συγκίνηση τις περιπέτειές του, τον τίμησαν με δώρα πολλά και με δικό τους καράβι τον έστειλαν στην Iθάκη.

​

• Αποκατάσταση του Oδυσσέα στο σπίτι του και στον λαό του: 
• Στην Iθάκη ο Oδυσσέας βρήκε μπροστά του την Aθηνά που τον βοήθησε να αντιμετωπίσει με επιτυχία την κατάσταση του παλατιού:
• Τον μεταμόρφωσε σε ζητιάνο και τον συμβούλεψε να πάει πρώτα στο καλύβι του χοιροβοσκού Eύμαιου και να του ζητήσει πληροφορίες για όσα συμβαίνουν στο παλάτι. Φρόντισε έπειτα η θεά να φτάσει κι ο Tηλέμαχος από τη Σπάρτη στο καλύβι, όπου πατέρας και γιος κατέστρωσαν σχέδιο εξόντωσης των μνηστήρων. Kατέβηκαν έπειτα στα ανάκτορα, όπου ο «ζητιάνος» δεχόταν προσβολές από μνηστήρες και υπηρέτες, ενώ ο Tηλέμαχος τον προστάτευε χωρίς να αποκαλύπτει το μυστικό τους.

• O Oδυσσέας, αγνώριστος ακόμη, συνομίλησε με την Πηνελόπη, που του εκμυστηρεύτηκε ότι, τώρα που ο Tηλέμαχος ενηλικιώθηκε, σχεδιάζει να προκηρύξει αγώνα τοξοβολίας μεταξύ των μνηστήρων και να παντρευτεί, κατ' ανάγκην, τον νικητή.
• Έγινε λοιπόν ο αγώνας την επόμενη μέρα και οι μνηστήρες δοκίμασαν το τόξο χωρίς επιτυχία. Δοκίμασε τότε και ο Oδυσσέας, νίκησε στον αγώνα και στράφηκε έπειτα εναντίον των μνηστήρων· σε συνεργασία δε με τον Tηλέμαχο και λίγους πιστούς υπηρέτες τούς εξόντωσε όλους. Έγινε έτσι πάλι κύριος του σπιτιού του και ξανακέρδισε τη γυναίκα του.

• Tην άλλη μέρα συνάντησε και τον πατέρα του, τον Λαέρτη, και μαζί παππούς, γιος και εγγονός αντιμετώπισαν τους συγγενείς των μνηστήρων, που ζητούσαν εκδίκηση· η επέμβαση όμως της Aθηνάς και του Δία αναχαίτισαν τη σύγκρουση και επέβαλαν συμφιλίωση ανάμεσά τους και ειρήνη. Έτσι ο Oδυσσέας ξανακέρδισε και τον λαό του. Τα γεγονότα αυτά διαρκούν περίπου 10 χρόνια, ο ποιητής όμως τα αναδιάρθρωσε και τα ενέταξε σε 41 μέρες, που αποτελούν το παρόν της Oδύσσειας, όπως φαίνεται στο ημερολόγιο που ακολουθεί.

​

​

1968, GIORGIO DE CHIRICO�

Δομή

α) Οι 41 ημέρες της Οδύσσειας

��

• Τηλεμάχεια
• Νόστος
• Μνηστηροφονία
• ενθάρρυνση του Τηλέμαχου και αναζήτηση του πατέρα του�1η - 6η μέρα (α - δ)
• Πορεία από την Ωγυγία ως την Ιθάκη με ενδιάμεσο σταθμό τη Σχερία�7η - 34η μέρα (ε - ν 209)
• Εκδίκηση και αποκατάσταση στην πριν από εικοσαετία θέση�35η - 41η μέρα (ν 210 - ω)

​

ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΆ ΣΎΜΒΟΛΑ ΤΗΣ ΟΔΎΣΣΕΙΑΣ�

�Οδυσσέας, σύμβολο αυτογνωσίας

• Η Οδύσσεια είναι ένα έπος που εξηγεί και υμνεί την αυτογνωσία του ανθρώπου! Ο Οδυσσέας είναι το σύμβολο του πολυμήχανου και έξυπνου ανθρώπου που περνά συνεχώς από δοκιμασίες, οι οποίες θα του επιτρέψουν να δει τα όριά του! Ο Οδυσσέας εξερευνεί τον εαυτό του, έχοντας σαν στόχο να γυρίσει στο βασίλειό του, την Ιθάκη όπου ουσιαστικά, θα συναντήσει τον εαυτό του και τις ρίζες του!
• Μάλιστα, ο Οδυσσέας δε διστάζει να τα “βάλει” ακόμη και με “θεό”. Ο Ποσειδώνας, θεός της θάλασσας (η θάλασσα μπορεί να συμβολίζει την αβεβαιότητα, την απόσταση κτλ) εναντιώνεται στον Οδυσσέα, ο οποίος ξεγέλασε τον γιο του τον Κύκλωπα. Το μήνυμα της Οδύσσειας είναι ότι προκειμένου να βρούμε τον εαυτό μας, οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε τις μεγαλύτερες δυσκολίες, να τα βάλουμε με ανώτερες δυνάμεις προκειμένου να φτάσουμε στην υπέρβαση! Έτσι κι αλλιώς, η αυτογνωσία είναι από μόνη της μια υπέρβαση!

​

• Φίλοι, Σύντροφοι και Θεοί
•   Στο ταξίδι πάντα συντροφεύεται από φίλους που τον ενισχύουν. Σε κάθε περίπτωση όμως είναι αυτός που πρέπει να ολοκληρώσει το δύσκολο έργο, είναι αυτός που οφείλει να πάρει την κρίσιμη απόφαση. Το ταξίδι είναι για αυτόν. Υπάρχουν οι βοηθοί Θεοί, υπάρχουν και οι εξολοθρευτές θεοί, υπάρχουν τα τέρατα αλλά και τα δημιουργήματα της δικής του φαντασίας που ίσως είναι και τα μεγαλύτερα εμπόδια.   Ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του περιπλανώνται πάνω στην θάλασσα, η οποία από τη φύση της είναι ρευστή και επικίνδυνη, σαγηνευτική αλλά και χαοτική. Στον Όμηρο η θάλασσα αντιπροσωπεύεται από δύο λέξεις “αλς” και “πόντος”. Η μια όνομα θηλυκό και η άλλη αρσενικό. Η αμφισημία και τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά ενός ενιαίου όλου παρουσιασμένα και στο γλωσσικό επίπεδο. Το πρώτο εμπόδιο λοιπόν είναι η ίδια η θάλασσα, χώρος παραισθησιογόνος, χώρος ρευστός. 

​

• Η θάλασσα, σύμβολο νέων οριζόντων
• Η θάλασσα παίζει σημαντικό ρόλο στην Οδύσσεια, όχι μόνο λόγω του Ποσειδώνα. Ο ελληνικός πολιτισμός έφτασε στα πέρατα της τότε γνωστής οικουμένης, λόγω της ναυτοσύνης του.
• Η θάλασσα, εκτός από την αβεβαιότητα, την απόσταση και τις δυσκολίες, συμβολίζει ταυτόχρονα και το άνοιγμα του εαυτού μας σε νέες προκλήσεις και ορίζοντες! Το να έχουμε ανοικτό και θαρραλέο πνεύμα, αποτελεί ένα βασικό μήνυμα της Οδύσσειας το οποίο χρειάζεται να λαμβάνουμε καθημερινά υπόψιν μας καθώς έχουμε τόσες προκλήσεις καθημερινά, σε κάθε πτυχή της ζωής μας. Η οπτική της ζωής των Ελλήνων με φόντο την περιπέτεια, δημιούργησε ένα πνεύμα ελεύθερο, γεμάτο περιέργεια, έτοιμο να ανακαλύψει τον κόσμο! Η επιτυχία σπουδαίων πραγμάτων χρειάζεται ρίσκο! Πώς άλλωστε θα γνωρίσουμε τον εαυτό μας;  Να ανοιχτούμε στα πελάγη, να αντιμετωπίσουμε Σειρήνες, Συμπληγάδες και όλα τα εμπόδια που συνάντησε ο Οδυσσέας!

​

Η Οδύσσεια είναι το ποίημα του νόστου και αποτελεί ένα από τα συναρπαστικότερα κείμενα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

��

Η Οδύσσεια είναι το ποίημα του νόστου και αποτελεί ένα από τα συναρπαστικότερα κείμενα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

��

Η Οδύσσεια είναι το ποίημα του νόστου και αποτελεί ένα από τα συναρπαστικότερα κείμενα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

��

Η Οδύσσεια είναι το ποίημα του νόστου και αποτελεί ένα από τα συναρπαστικότερα κείμενα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

��

Η Οδύσσεια είναι το ποίημα του νόστου και αποτελεί ένα από τα συναρπαστικότερα κείμενα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

��

​

• Το αγαπημένο ζευγάρι, σύμβολο πίστης και θάρρους
• Η Οδύσσεια έχει να μας προσφέρει έναν ολόκληρο χαρακτήρα ανθρώπου! Μια καινούρια προσωπικότητα, που μπορούμε να την έχουμε ως πρότυπο. Οδυσσέας και Πηνελόπη, συμβολίζουν την πίστη και την υπομονή που χρειαζόμαστε για να πετύχουμε έναν μεγάλο στόχο. Η Πηνελόπη, δε σταματά να πιστεύει ότι ο Οδυσσέας θα γυρίσει στην Ιθάκη, όπως και ο ίδιος ο Οδυσσέας.
• Ο αγώνας μας είναι απαραίτητος για να ανταπεξέλθουμε στα όσα συμβαίνουν στη ζωή μας. Τίποτε δεν είναι εύκολο και έχουμε ανάγκη από στρατηγική, έμπνευση, πολύπλευρο και πολυμήχανο μυαλό για να υπερνικήσουμε εμπόδια και δυσκολίες. Ο Οδυσσέας και η Πηνελόπη, έφτασαν πολλές φορές σε καταστάσεις που κάποιος θα ονόμαζε “απελπιστικές”. Παρόλα αυτά, ουδέποτε απελπίστηκαν, φανερώνοντας ότι όταν η λογική και ο υπολογισμός, συναντά τη σύνεση, την πίστη, το θάρρος και την υπομονή απέναντι στις αντιξοότητες, η επιτυχία έρχεται από μόνη της!

​

• .     Οι Γυναικείες Μορφές στην Οδύσσεια – Όντα παράξενα, σημεία Ξένα.   Ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του θα συναντήσουν παράξενα, απειλητικά όντα, τη Σκύλα, τη Χάρυβδη. Θα συναντήσουν γυναίκες που ενσαρκώνουν κατώτερες Θεότητες την Κίρκη και την Καλυψώ που η κάθε μια τους από τη δική της πλευρά θα θέσει εμπόδια στην επιστροφή του Οδυσσέα. Ο Οδυσσέας θα υποχρεωθεί να κατέλθει στο βασίλειο των νεκρών και εκεί θα δει τη σκιά της μητέρας του, που δεν γνώριζε ότι είχε πεθάνει, όσο αυτός πολεμούσε στην Τροία. Θα συναντήσει βοηθούς, αλλά και όταν πια θα έχει φτάσει στην Ιθάκη νέα δοκιμασία θα τον περιμένει. Είναι χαρακτηριστικό ότι το δεύτερο μέρος της Οδύσσειας περιγράφει τις περιπέτειες του ήρωα, όταν πλέον έχει φτάσει στο νησί του. Ίσως αυτό που θεωρούμε οικείο να είναι και το πλέον δύσβατο.      

​

• Οι Γυναικείες Μορφές στην Οδύσσεια – Δαίμονες και Παρίες
•   Το έπος ακμάζει σε μια κοινωνία που ανδροκρατείται. Οι γυναικείες μορφές στην Οδύσσεια μοιάζουν να βρίσκονται στη σκιά και τους αποδίδονται συγκεκριμένοι ρόλοι. Η γυναίκα που ξεχωρίζει, η γυναίκα που διεκδικεί δαιμονοποιείται. Ακόμα και εάν είναι Θεά, όπως η Καλυψώ είναι παρίας, υποχρεούται να ζήσει μόνη ακριβώς λόγω των επιλογών της. Ο τύπος γυναίκας που προβάλλεται σε πρώτο επίπεδο είναι η πιστή σύζυγος, η Πηνελόπη. Σε πρώτο επίπεδο αντιδιαστέλλεται από την Κλυταιμνήστρα. Θα χρειαστεί ο Ευριπίδης για να μπορέσουμε να δούμε στα κείμενα τη ματιά της τελευταίας. Ας θυμηθούμε ότι εκτός των άλλων πρόκειται για μια γυναίκα που της θυσίασαν την κόρη για μια ανδρική υπόθεση, για έναν πόλεμο, για έναν χρησμό.      

​

• Οι Γυναικείες Μορφές στην Οδύσσεια – Μητέρες: Χωρίς τον Γιο, Νεκρές
•   Για την Πηνελόπη, ωστόσο, μπορούμε να αναρωτηθούμε αν είναι αυτό που η καθιερωμένη ματιά βλέπει.  Μήπως είναι πολύ πιο περίπλοκη από όσο φαινομενικά δείχνει; Μπορούμε να επισημάνουμε ότι στο έπος οι γυναίκες χωρίζονται στις μητρικές μορφές και στις σαγηνεύτρες, τις επικίνδυνες γυναίκες. Η Πηνελόπη ενσαρκώνει και τους δύο ρόλους, τον δεύτερο εξαιρετικά κεκαλυμμένα. Οι μητέρες στο έπος δεν είναι δυνατές. Αντλούν δύναμη μόνο μέσα από τη σχέση με τον γιο τους, είναι δυνατές μόνον όταν αυτός είναι δυνατός και τις τιμά. Καθώς οι μητέρες δεν είναι δυνατές, το περισσότερο που μπορούν να κάνουν είναι να είναι οι αποδέκτες των παραπόνων, οι παροχείς του ελέους προς τον γιο.    
•  

​

• Η Αντίκλεια
•   Στη Νέκυια η Αντίκλεια δηλώνει πως πέθανε από την έλλειψη του γιου της και όχι από γηρατειά. Διαβάζοντας το κείμενο θα αντιληφθούμε ότι η αποχώρηση του Οδυσσέα από το παλάτι είχε ως αποτέλεσμα να χάσει πολύ από τον σεβασμό που απολάμβανε ως τότε. Ήταν ένας άνθρωπος που απώλεσε την ταυτότητά της, τον λόγο ύπαρξης.      
•  

​

• Η Πηνελόπη
•   Ας επιστρέψουμε όμως στην Πηνελόπη. Είναι ίσως ο πιο αινιγματικός γυναικείος χαρακτήρας στην Οδύσσεια. Περίπλοκη. Από τη μια πλευρά μητέρα, από την άλλη πλανεύτρα, τόσο πιο επικίνδυνη όσο αυτό δεν φαίνεται. Ως μητέρα και σύζυγος θρηνεί για τον Οδυσσέα χωρίς να λογαριάζει την ύπαρξη των μνηστήρων. Είναι το σημείο που ο αοιδός του παλατιού τραγουδά για τους νεκρούς του πολέμου στην Τροία. Η Πηνελόπη θρηνεί, γιατί θεωρεί τον άντρα της έναν από αυτούς. Ο Τηλέμαχος ξεκινά να ανδρώνεται τη στιγμή που τη διατάζει να αποχωρήσει από το δημόσιο χώρο, να αποσυρθεί στα δωμάτια των γυναικών. Της επισημαίνει προσβλητικά ότι οι δουλειές των γυναικών είναι στο εσωτερικό του σπιτιού και ότι ο δημόσιος χώρος ανήκει στους άντρες.      

​

• Η Πηνελόπη: Οι Σειρήνες έχουν πολλές Μορφές    
• Ενώ θρηνεί την απώλεια του άντρα της, ως κοινωνικά οφείλει, αφήνει τον δίαυλο ανοιχτό με τους μνηστήρες. Η ιστορία με το υφαντό είναι γνωστή. Ακόμα και αν θεωρήσουμε ότι, όπως ισχυρίζεται η παραδοσιακή ανάγνωση η επινόησή της έχει να κάνει με την πίστη της, το γεγονός παραμένει ότι λειτουργεί ως σαγηνεύτρα και μάλιστα χωρίς να θυσιάζει τίποτα από την ηγεμονική της θέση, παραμένοντας διαρκώς το κέντρο της προσοχής. Πόσο διαφέρει από μια σειρήνα που διαρκώς τραγουδά απατηλές υποσχέσεις που ποτέ δεν πρόκειται να πραγματοποιήσει;   Στην Πηνελόπη εκπροσωπούνται και οι δύο ακραίες μορφές της γυναίκας στο έπος. Μητέρα και πλανεύτρα. Γενικότερα, οι γυναικείες μορφές στην Οδύσσεια εκπροσωπούν πέρα από το προφανές κοινωνικά, ρόλους που πηγαίνουν και πέρα από τη λογική, το χθόνιο και το αιθέριο. Υπάρχει η παρθένα Θεά, υπάρχει και το τέρας ενσαρκωμένες στη γυναικεία μορφή. Τα ταξιδιωτικά έπη γενικά, δίνουν στις γυναίκες έναν ευρύτερο ρόλο. Το ταξίδι εξ ορισμού είναι η γνωριμία με περιοχές απάτητες, λιγότερο φωτισμένες από το απατηλό φως του Ορθού Λόγου.      

​

• Οι Γυναικείες Μορφές στην Οδύσσεια: Ανάγνωση των διακριτών τους ρόλων
•   Σύμφωνα με την εξαίρετη μελετητή του έπους Helene P. Foley, μπορούμε να κατηγοριοποίησουμε τις γυναίκες στο αρχαϊκό έπος στις παρακάτω κατηγορίες: Καταρχάς, σε αυτές που εμποδίζουν ή βοηθούν την δράση του ήρωα. Είναι γεμάτα τα έπη με τέτοιες μορφές. Στην Ιλιάδα η Ήρα θα εξαπατήσει τον Δία για να βοηθήσει τους Αχαιούς. Η Αθηνά είναι σταθερά με το μέρος τους. Η Αθηνά είναι η βοηθός του Οδυσσέα και στα δύο έπη. Σε κάποιο σημείο η Θεά δηλώνει ότι ο ήρωας έχει την εύνοιά της γιατί από όλους τους ανθρώπους έχει τα δικά της γνωρίσματα στον μέγιστο για θνητό βαθμό. ( Εξυπνάδα, προσαρμοστικότητα, διπλωματία, δεξιοτεχνία στον λόγο).  Παραδείγματα θεοτήτων που εμποδίζουν είναι φυσικά οι Σειρήνες, όντα πολύ κοντινά σε αρχετυπικούς ασυνείδητους φόβους. Το ίδιο και η Χάρυβδη που καταπίνει τα πλοία στον στρόβιλό της αλλά και η τερατόμορφη Σκύλα που καταπίνει τους ναύτες, αφού τους αρπάξει από το πλοίο. Η Λευκοθέα είναι βοηθός. Θα σώσει τον Οδυσσέα από πνιγμό με το μαγικό μαντήλι που του έχει δώσει.    

​

• Κίρκη και Καλυψώ: Η αντιστροφή των ρὀλων
•   Η Κίρκη και η Καλυψώ παίζουν και τους δύο ρόλους. Στην αρχή εμποδίζουν. Σαγήνευσαν τον ήρωα και τον κρατούν δέσμιο στο νησί της η καθεμία. Στη συνέχεια όμως τον βοηθούν. Υπάρχουν και οι ξεκάθαρα θετικές προς τη δράση του ήρωα, οι πιο Απολλώνιες όπως η Ναυσικά και η μητέρα της Αρήτη. Η Ναυσικά θα δεχτεί το ναυαγό Οδυσσέα ως ικέτη, θα του δώσει ρούχα και στη συνέχεια θα τον παραπέμψει στη μητέρα της. Εκείνη θα του κάνει ερωτήσεις και όταν σιγουρευτεί ότι δεν αποτελεί απειλή θα μεσολαβήσει στον Αλκίνο και θα τον βοηθήσει να επιστρέψει.    

​

• Οι Γυναικείες Μορφές στην Οδύσσεια: – Οι Αμφίσημες, μη Διακριτές 
•   Μια ομάδα ακόμη αποτελούν γυναικείες παρουσίες που μοιάζει να ασκούν πάνω στον ήρωα και θετική και αρνητική επίδραση. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συνάντηση του Τηλέμαχου με την Ελένη στο βασίλειο της Σπάρτης, όταν ο τελευταίος έχει πάει για να πάρει πληροφορίες για τον πατέρα του. Δεν είναι μόνο ο Οδυσσέας που ταξιδεύει είναι και ο γιος του με τη δική του μικρή Τηλεμάχεια. Η Ελένη γεμίζει τον ήρωα με φόβο. Καθώς την αντικρίζει φοβάται πως η μητέρα του ενδέχεται να παντρευτεί ξανά. Από την άλλη, αυτή η συνάντηση και αυτό το ταξίδι βοηθά τον ήρωα να ενηλικιωθεί, άρα λειτουργεί ευεργετικά στον τραυματισμένο ψυχισμό του

• Θνητές και Θεές, ερωτευμένες
•   Η επόμενη κατηγορία είναι οι ερωτευμένες γυναίκες. Η Οδύσσεια έχει τη μερίδα του λέοντος. Οι νύμφες Κίρκη και Καλυψώ, αλλά και η Ναυσικά που ζει τον πρώτο έρωτα στο πρόσωπο του Οδυσσέα. Όλες αυτές οι γυναίκες παρότι εγκαταλείπονται από τον ήρωά μας, εν τέλει τον βοηθούν στο σχέδιό του να επιστρέψει στην ανταγωνίστρια Πηνελόπη.      
•  

​

• .         Οι Γυναικείες Μορφές στην Οδύσσεια -Ποιος οδηγεί τη δράση     Κλείνοντας την πρώτη μας συνάντηση με τις γυναικείες μορφές στο έπος και ειδικά στην Οδύσσεια, θα άξιζε να σταθούμε σε δύο παρατηρήσεις. Οι γυναίκες, αν και φαίνεται να λειτουργούν στη σκιά των ανδρών, είναι εκείνες που έχουν τη δύναμη να οδηγήσουν τα πράγματα είτε προς θετική για τον ήρωα ροή, είτε προς αρνητική. Άλλοτε είναι προστάτριες, άλλοτε οι πιο σκληροί αντίπαλοι.   Επίσης, να σημειώσουμε πως στην πορεία, που διανύει ο Οδυσσέας, η μόνη ανδρική Θεότητα που θα συναντήσει είναι ο Αίολος. Οι Θεϊκές παρουσίες είναι όλες γυναίκες. Ο Οδυσσέας είναι σίγουρα ο αγαπημένος των γυναικών, οι οποίες μοιάζει να σφραγίζουν και το πεπρωμένο του, την κίνησή του κάθε φορά. Φαινομενικά στην άτυπη σύγκρουση των φύλων ο Οδυσσέας μοιάζει να επικρατεί, στην πραγματικότητα όμως πάντα ορίζεται από μια γυναικεία παρουσία, φαντασιακή ή πραγματική.
•  

​

• Ένας ιδιαίτερα σημαντικός συμβολισμός στην Οδύσσεια είναι η Πηνελόπη, το σύμβολο της ψυχής. Μπορούμε να πούμε ότι η αθάνατη ψυχή του ανθρώπου, αυτή που δε χρειάζεται να εξελιχθεί γιατί είναι τέλεια, αυτή που μένει σταθερή στο κέντρο της είναι η Πηνελόπη. Και ο άνθρωπος - Οδυσσέας, που ήδη είναι παντρεμένος μαζί της, μετά από μακροχρόνιο αποχωρισμό, τείνει να ταυτιστεί μ’ αυτήν. Επιστρέφει μετά από πολλές μετενσαρκώσεις, δοκιμασίες κι εμπειρίες στην πηγή προέλευσής του, στην αθάνατη ψυχή του, στην Πηνελόπη.
• Θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε ότι και η Ιλιάδα και η Οδύσσεια συμβολίζουν τον εσωτερικό πόλεμο, με κάποιες διαφοροποιήσεις όμως. Στη Ιλιάδα ο άνθρωπος μάχεται για τον έλεγχο και την κατάκτηση της προσωπικότητάς του, για τον έλεγχο του ψυχισμού του (Ελένη) και τελικά το καταφέρνει. Ας θυμηθούμε εδώ ότι οι Αχαιοί παίρνουν την Τροία χάρη στο σχέδιο του πολυμήχανου Οδυσσέα. Αυτό που κυριαρχεί λοιπόν είναι ο νους, ο βασιλιάς της προσωπικότητας. Αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό βήμα στην εξελικτική πορεία του ανθρώπου, αλλά δεν είναι το τέρμα.�

​

• Η συνέχεια δίνεται στην Οδύσσεια. Εδώ ο άνθρωπος Οδυσσέας μάχεται πλέον για να ταυτιστεί με το Εγώ του, για να κατακτήσει την ατομικότητά του, για να ταυτιστεί με την αθάνατη ψυχή του (Πηνελόπη). Και το όπλο του ανθρώπου σ’ αυτή την περίπτωση είναι η Σοφία. Γι’ αυτό βλέπουμε την Αθηνά να παίζει κυρίαρχο ρόλο στην Οδύσσεια. Όταν ο Οδυσσέας φτάνει στην Ιθάκη, στον τόπο προέλευσής του, μιλάει με την Αθηνά έχοντας πλέον την επίγνωση ότι μιλάει με την ίδια τη θεά. Εκεί, στο λιμάνι της Ιθάκης (ραψ. ν), η Αθηνά αποκαλύπτει την ταυτότητά της.  
• Ο Οδυσσέας είναι εκείνος ο άνθρωπος που καταφέρνει να σωθεί από την ύλη (θάλασσα, Ποσειδώνας) και να κατευθυνθεί προς το βραχώδες νησί της Ιθάκης (Αθηνά-Σοφία). Αντίθετα, οι σύντροφοί του, τα κατώτερα στοιχεία του, οι κατώτερες επιθυμίες του πεθαίνουν, για να φτάσει ο ίδιος χωρίς περιττά βάρη στον τόπο προέλευσής του. Είναι σημαντικό να προσέξουμε και τους χαρακτηρισμούς που υπάρχουν μέσα στο έργο για τον Οδυσσέα: κανείς άλλος δε φτάνει τον Οδυσσέα στη γνώση, λέει ο Δίας (ραψ. α 67-68), είναι πολυμήχανος, σοφός, θεϊκός, πολύπαθος, πολύπειρος, πολύσοφος.

​

• Ο Οδυσσέας, πριν φτάσει στην πατρίδα του, περνάει 12  δοκιμασίες, μοτίβο που βρίσκουμε και σε άλλους ήρωες που ξεπερνούν το ανθρώπινο επίπεδο εξέλιξης.
• Θα δούμε πολύ σύντομα παρακάτω τους σταθμούς-δοκιμασίες που πέρασε ο Οδυσσέας στο ταξίδι του προς την Ιθάκη και το βασικό συμβολισμό του καθενός.  Ο Οδυσσέας είναι ένας Ηλιακός ήρωας, όπως ο Θησέας ή ο Ηρακλής. Μετά από τα εμπόδια που βρίσκει στο δρόμο του (θάλασσα-δοκιμασίες ζωής), ταυτίζεται με τον ήλιο.

​

ΣΤΑΘΜΟΙ

• Πρώτος σταθμός  η χώρα των Κικόνων.
• Δεύτερος σταθμός η χώρα των Λωτοφάγων.
• Τρίτος σταθμός  η χώρα των Κυκλώπων.
• Τέταρτος σταθμός  το νησί του Αιόλου.
• Πέμπτος σταθμός η γη των Λαιστρυγόνων.
• Έκτος σταθμός το νησί της Κίρκης.
• Έβδομος σταθμός η χώρα των Κιμμερίων.
• Όγδοος σταθμός οι Σειρήνες.
• Ένατος σταθμός η Σκύλα και η Χάρυβδη.
• Δέκατος σταθμός το νησί του Ήλιου.
• Ενδέκατος σταθμός το νησί της Καλυψώς.
• Δωδέκατος σταθμός η χώρα των Φαιάκων.

ΑΠΩΛΕΙΕΣ

Η ΟΔΎΣΣΕΙΑ ΈΧΕΙ ΚΑΤΑΣΤΕΊ ΤΟ ΠΟΊΗΜΑ-ΣΎΜΒΟΛΟ ΤΟΥ ΝΌΣΤΟΥ

• Η καινοφανής τεχνική της γίνεται αντιληπτή όταν την αντιπαραβάλουμε με την προ-ομηρική επική παράδοση νόστων των λοιπών Αχαιών αρχηγών που επέστρεψαν μετά τον πόλεμο στην Ελλάδα. Σε αυτή την παράδοση οι νόστοι Αχαιών περιλάμβαναν αποκλειστικά τις δυσκολίες του ταξιδιού της επιστροφής.
• Στην ομηρική Οδύσσεια, αντίθετα, ο εξωτερικός νόστος του Οδυσσέα παρακολουθεί τον εσωτερικό του νόστο. Ο ήρωας επιστρέφει όχι μόνο στην πατρίδα του, την Ιθάκη, αλλά και στην προηγούμενη κατάστασή του, αυτήν του Ιθακήσιου βασιλιά, του συζύγου της Πηνελόπης και του πατέρα του Τηλέμαχου. Ο Οδυσσέας δεν περιπλανιέται απλώς στη θάλασσα της Μεσογείου αλλά και στην άβυσσο της ψυχικής του υπόστασης, σε μια προσπάθεια να ανακαλύψει εκ νέου τον παλιό του εαυτό. Οι τόποι τους οποίους επισκέπτεται δεν είναι κυριολεκτικοί. Συνιστούν αφορμές για να βρεθεί αντιμέτωπος με διαφορετικές ψυχικές καταστάσεις. Η γεωγραφία των Απολόγων είναι οι εποχές του ήρωα.

​

• Ο Wolfgang Denzinger στο βιβλίο «Η Οδύσσεια Μέσα μας» υποστηρίζει ότι η Ομήρου Οδύσσεια είναι στην πραγματικότητα ένας αυτογνωσιακός οδηγός που μπορεί να μας οδηγήσει στην καλύτερη κατανόηση της ζωής και της προσωπικής πορείας μας.
• Πρόκειται ουσιαστικά για έναν βαθύ αποσυμβολισμό της Ομήρου Οδύσσειας. Εκεί γράφεται ότι η Οδύσσεια αποκαλύπτει τις κύριες πλάνες του ανθρώπου και μάλιστα ότι δείχνει και τον τρόπο με τις οποίες μπορούμε να τις ξεπεράσουμε.

• ποιο ήταν εκείνο το χάρισμα του Οδυσσέα που αξίζει να αναπτύξουμε όλοι, ώστε να επιστρέψουμε με ασφάλεια στην «πατρίδα»;
• Είναι η ικανότητα να θυμάται. Αυτή του δίνει τη δυνατότητα να ενσωματώνει κάθε στιγμή στη ζωή του τα ως τώρα βιώματα, τις επιγνώσεις και συνειδητοποιήσεις του. Η ανάμνηση της Πηνελόπης τον οδηγεί προς εκείνο που αγαπά, ο γιος του Τηλέμαχος φανερώνει τη δημιουργικότητά του, και η βασιλική του αποστολή δείχνει τον προορισμό του. Η Ιθάκη είναι ο τόπος, όπου αγάπη, δημιουργικότητα και προορισμός συμπίπτουν. Ακριβώς αυτό αναζητούμε όλοι.

​

• Ένα παράδειγμα είναι ο διάπλους ανάμεσα στη Σκύλα και τη Χάρυβδη. Όλοι γνωρίζουν αυτή την ιστορία, λίγοι ωστόσο μπορούν να πουν τι σημαίνει. Εδώ περιγράφονται καταστάσεις της ζωής, στις οποίες μας καταλαμβάνει ένας τόσο μεγάλος φόβος, ώστε να βιώνουμε τον καταναγκασμό μιας άμεσης απόφασης. Κατά τη λήψη της απόφασης αυτής μας φαίνεται ότι υπάρχουν μόνο δύο ενδεχόμενα: είτε να μας καταπιεί η Χάρυβδη –το οποίο θα σήμαινε τον σίγουρο αφανισμό μας – είτε να επιλέξουμε τη Σκύλα, η οποία μπροστά σε αυτήν την κατάστασης «ανάγκης» φαντάζει ως το «μικρότερο κακό». Αυτομάτως λοιπόν επιλέγουμε το «μικρότερο κακό», το οποίο ωστόσο με τον καιρό γίνεται όλο και μεγαλύτερο οδηγώντας μας αργότερα σε νέες καταναγκαστικές αποφάσεις.

​

• Η πλάνη έγκειται στο γεγονός ότι –βρισκόμενοι υπό πίεση– δεν αναγνωρίζουμε την πάντα παρούσα τρίτη δυνατότητα, η οποία είναι να μη λάβουμε καμία απόφαση. Μόνο αφού η ζωή μας έχει φθάσει και πάλι σε «ήρεμα νερά» και η πίεση του φόβου έχει παρέλθει, διαφαίνεται κοιτώντας πίσω ότι μια αρχικά φαινομενικά αναγκαία απόφαση είναι τελικά περιττή και αντιστοίχως το θέμα από μόνο του λήξαν. Σε αυτή τη γνώση έγκειται ταυτόχρονα και η λύση: να μη λαμβάνουμε καμία απόφαση υπό την πίεση που σχετίζεται με ισχυρό φόβο, αλλά να περιμένουμε έως ότου η πίεση και ο φόβος έχουν υποχωρήσει.

​

• Χαρακτηρίζεται, μεταξύ άλλων,η Ομήρου Οδύσσεια ως ένας οδηγός αυτογνωσίας. Πώς μπορεί κάποιος να την χρησιμοποιήσει με αυτόν τον τρόπο;
• Η θεμελιώδης διαφορά του ανθρώπου από τα υπόλοιπα όντα εδώ στη Γη είναι ότι εμείς πορευόμαστε έναν δρόμο αυτεπίγνωσης. Ο δρόμος αυτός δεν είναι μόνο γεμάτος με «άκανθες και τριβόλους», αλλά και στρωμένος με πλάνες. Αυτό σημαίνει ότι στην πορεία αυτή είναι αδύνατο να αποφευχθεί η πλάνη. Θέλουμε να γνωρίσουμε κάτι άγνωστο. Εδώ ήδη οι θετικές επιστήμες μας δείχνουν ότι τέτοιου είδους διαδικασίες απόκτησης γνώσης είναι γεμάτες από ελλείψεις (ή σφάλματα), ενώ συχνά οδηγούν και σε εντελώς λανθασμένες θεωρίες. Άρα το λάθος είναι απλώς (φυσιολογικό) μέρος αυτής της διαδικασίας, γεγονός το οποίο άλλωστε μας φανερώνει συνεχώς και η καθημερινότητα.

​

�

• Αν και η ζωή του κάθε ανθρώπου είναι πεπερασμένη και αυστηρά φθαρτή και οριοθετημένη χρονικά, ο άνθρωπος ονειρεύεται, υφαίνει την ζωή του και ξεδιπλώνει την ύπαρξή του σαν να μην έχει λάβει υπ’ όψιν του ποτέ την τρωτότητά της. Ούτε φαίνεται να έχει βάλει στο μυαλό του τους περιορισμούς της. 
• Και αυτή είναι η ουσία της ζωής
• Μοιάζει με μικρογραφία πάντοτε της Οδύσσειας που αφηγείται το μεγαλείο της ζωής και καταδεικνύει ότι στο ταξίδι της ζωής που ο κάθε άνθρωπος βιώνει το κύριο μέλημά του πρέπει να είναι η επαφή και η επιστροφή του με την ίδια του την ψυχή, δηλαδή το βίωμα του εσωτερικού του ταξιδιού. 

​

• Όπως ο πολυθρύλητος Οδυσσέας, έτσι και κάθε άνθρωπος μάχεται να ταυτιστεί ολοκληρωτικά με το πραγματικό του Εγώ και να κατακτήσει την ατομικότητά του στο τέλος. 

​

Η ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΤΑΡΤΙ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΜΑΣ�

• Η γνώση μας βέβαια ότι ο μεγαλύτερος εχθρός μας είναι ο ίδιος ο εαυτός μας και η σοφία μας που λέει ότι μ’ αυτόν πρέπει να αναμετρηθούμε θα κάνει σαφή και καθαρή την εικόνα ότι οι αρνητικές μας όψεις που εμπεριέχονται εντός μας είναι ο πραγματικός εχθρός μας. 
• Στα κατώτερα μέρη της ψυχής μας και στα ευτελή περιεχόμενά της περισσεύουν οι χιλιάδες των ανούσιων επιθυμιών μας και υπάρχουν πλειάδες πρόσκαιρων και ευκαιριακών ζητούμενών μας που θα είναι συνεχώς παρούσες στην μικρή και ατομική μας Οδύσσεια!
• Μονάχα ένας ισχυρός και στοχοπροσηλωμένος νους μπορεί να εξισορροπήσει και να ημερέψει τις αρχέγονες και ασυνείδητες πλην όμως ανθρώπινες και πανίσχυρες τάσεις του εαυτού μας. Οι αξίες και τα πιστεύω μας αποτελούν – όπως και στην Οδύσσεια – το σπίτι μας, την ψυχή μας, την συνείδησή μας, την Ιθάκη μας, την πατρίδα μας, τα παιδικά μας όνειρα!

​

• Μια σωρεία από ψεύτικα προσωπεία και επιφανειακά Εγώ θα προσπαθήσουν κατά καιρούς να κατακτήσουν το Είναι μας και να διεκδικήσουν την εξουσία της ψυχής μας καθιστώντας φτηνή την ύπαρξή μας.
• Σαν τον ταξιδευτή Οδυσσέα που το ταξίδι του συμβολίζει το εσωτερικό ταξίδι του καθενός, πολλές φορές θα κινδυνεύσουμε να τσακιστούμε με το καράβι της πραγματικότητας και της καθημερινότητας που συνεχώς ζητάει, απαιτεί, ζηλεύει, ποθεί, φθονεί και θέλει να κυριαρχήσει μέσα μας.

• Να πλουτίσει, να δοξαστεί, να υποτάξει και να διατάξει, να απολαμβάνει διαρκώς όλο και περισσότερα φθείροντας έτσι την ατόφια μας θέληση. Στην ζωή μας και στην Οδύσσειά μας δεν μπορεί παρά να είμαστε όχι μονάχα ο κεντρικός ήρωας αυτής, αλλά ταυτόχρονα οφείλουμε να είμαστε και το ίνδαλμά μας, το είδωλό μας, η καλύτερη μας εκδοχή! 
• Ο ανώτερός μας εαυτός, η αυτοεκπλήρωσή μας, η κυριότητα πάνω στη φύση μας και στο πνευματικό μας περιεχόμενο, η συνείδησή μας και τα όνειρά μας, η ταύτιση με το αυθεντικό μας Εγώ και η αυτοπραγμάτωσή του αποτελούν όχι μόνο αφετηρία, αλλά και στόχο και μας συντροφεύουν ανελλιπώς, συνειδητά ή ασυνείδητα, σε όλη τη διάρκεια και στο ταξίδι της ζωής μας, στην μικρή μας Οδύσσεια. 

​

• Εν τέλει το ταξίδι είναι εκείνο που έχει σημασία! 
• Το εσωτερικό μας ταξίδι, αυτό προς την ψυχή μας! 
• Με αυτήν οδηγό και με συνοδοιπόρο το είδωλο του εαυτού μας και το ένστικτό μας, το πρωταρχικό και γνήσια ατόφιο υλικό μας που διαμορφώθηκε και διαπλάστηκε στον ιερό ορίζοντα της παιδικής μας ηλικίας μπορούμε να εισέλθουμε στην ψυχική μας αυτοτέλεια και την πνευματική μας ολοκλήρωση.
•  

​

• Όταν ο Οδυσσέας φτάνει στην Ιθάκη, η μεγίστη επιθυμία του είναι ΝΑ ΠΑΡΕΙ ΠΙΣΩ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΟΥ, τον κόσμο που του έκλεψαν. Παρά την μεγάλη του λαχτάρα, διατηρεί την ανωνυμία του και μεταμορφωμένος σε ζητιάνο από την ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ, πηγαίνει στο παλάτι ώστε να ελέγξει την κατάσταση και να πάρει τις πληροφορίες που θέλει, υπομένοντας καρτερικά τις προσβολές και την χλεύη των μνηστήρων. ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΤΟΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ, ΕΙΝΑΙ Η ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΣΤΟΧΟΥ ΚΑΙ ΟΧΙ Η ΣΤΕΙΡΑ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ.��Γι αυτό τον λόγο και είναι ο αγαπημένος της Θεάς ΑΘΗΝΑΣ, της Θεάς που αντιπροσωπεύει την ΝΟΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΟΣ, την ΣΟΦΙΑ, την ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ. Της Θεάς που μελετά τον εχθρό και τον πολεμά με τα ίδια του τα όπλα.��

• Το ταξίδι είναι ένα δυνατό σύμβολο. Η Οδύσσεια π.χ. το ταξίδι επιστροφής του Οδυσσέα στην Ιθάκη είναι ένα ταξίδι και μαζί μια αλληγορία της ζωής. Οι μνηστήρες, που λυμαίνονται το βασίλειο του Οδυσσέα, συμβολίζουν τα πάθη. Οι σύντροφοί του Οδυσσέα που δεν έχουν όπως αυτός το νου τους στην Ιθάκη, χάνονται.
• Το όνομα του Οδυσσέα είναι η ιστορία της ανθρώπινης ζωής. Ο δρόμος της επιστροφής του Οδυσσέα στην Ιθάκη είναι αυτός που λέει το ίδιο το όνομά του: «ου δισσός», όχι αχρείος.

​

• Γιατί, άραγε, ο Όμηρος δίνει στον ήρωά του το όνομα του Οδυσσέα που σημαίνει άρνηση; Μια εξήγηση είναι ότι η Οδύσσεια είναι η αυτοβιογραφία του Ομήρου. Ο Οδυσσέας είναι ο Όμηρος. Μια άλλη εξήγηση, μπορεί να είναι ότι κι η ζωή του ανθρώπου μετά την πτώση του και την έξοδο απ΄ τον παράδεισο της παιδικής ηλικίας, είναι ένα επίπονο ταξίδι γεμάτο περιπέτειες και κινδύνους, ώσπου να φτάσουμε στην αληθινή πατρίδα, την ελευθερία από τα πάθη. Όσο ο Οδυσσέας είναι αιχμάλωτος της απόλυτης βίας, το όνομά του είναι άρνηση: Όταν ο Κύκλωπας τον ρωτάει ποιο είναι το όνομά του, ο Οδυσσέας απαντάει με μια άρνηση: «Ούτιν με κικλήσκουσι» (Κανένα με λένε).

​

• Ο χειρότερος εχθρός του ανθρώπου δεν είναι, όπως λέγεται συχνά, ο εαυτός του. Η άποψη αυτή είναι λανθασμένη Δεν είναι ο χειρότερος εχθρός ο εαυτός, αλλά η άρνηση του εαυτού, ο μη εαυτός.
• Το όνομα Οδυσσέας είναι η ιστορία και το νόημα της ανθρώπινης ζωής. Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο καλόν. Ο άνθρωπος στην περιπέτεια της ζωής αγνοεί ή αρνείται τον αληθινό εαυτό του, μέχρι να συναντήσει την απόλυτη βία και να νιώσει τη νοσταλγία της πατρίδας.«Οδυσσεύς ιέμενος και καπνόν αποθρώσκοντα νοήσαι ης γαίης, θανέειν ιμείρεται» (Ραψ.α 58). (Ο Οδυσσέας θέλοντας και καπνόν ανερχόμενον να νοήση/ από την γη του, ν’ αποθάνη ποθεί.».

​

• Στην απόλυτη βία ο Οδυσσέας αναρωτιέται ποιος είναι ο αληθινός εαυτός του. Τώρα που η τυφλή βία μας απειλεί κάθε στιγμή, νιώθουμε πως το ίδιο ερώτημα ζητάει απάντηση απ΄ τον καθένα από μας. Ίσως αυτή είναι η αρχή για τη δική μας περιπέτεια της επιστροφής στην νοητή πατρίδα. Με την φυγή απ΄ την πατρίδα αρχίζει το έπος της Οδύσσειας και με την επιστροφή στην πατρίδα τελειώνει. Ο Οδυσσέας ύστερα από περιπέτειες και κινδύνους επιστρέφει στην πατρίδα. Το έπος τελειώνει με τον Οδυσσέα και το γιο του Τηλέμαχο, που αμύνονται σ’ αυτούς που ζητούν να εκδικηθούν το θάνατο των μνηστήρων. Ο Λαέρτης, ο πατέρας του Οδυσσέα, λέει στον εαυτό του: «Τι χαρά στον πατέρα να βλέπει γιο κι εγγονό να ανταγωνίζονται ο ένας τον άλλον, στην αρετή!» Η Οδύσσεια είναι ένα μεγάλο μάθημα για το ταξίδι ως τέχνη να ζεις.
•  

​

​

• Όταν όμως έρχεται η ώρα, όταν τους έχει στριμώξει όλους άοπλους σε ένα δωμάτιο, όταν φανερώνεται πάνοπλος, ΤΟΤΕ ΕΚΦΡΑΖΕΙ ΤΗΝ ΟΡΓΗ ΤΟΥ. ΚΑΙ ΔΕΝ ΔΕΙΧΝΕΙ ΟΙΚΤΟ, ΓΙΑΤΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΒΙΟΣ ΤΟΥ, που δημιούργησε με τον δικό του ιδρώτα, ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΤΡΙΔΑ ΤΟΥ που οι μνηστήρες καταχράστηκαν και καπηλεύτηκαν μαζί με την φιλοξενία του οίκου του που τιμησε τον ΞΕΝΙΟ ΔΙΑ.��Ο ισχυρότερος αντίπαλός του είναι ο ΑΝΤΙΝΟΟΣ. Η λέξη μιλά απο μόνη της. Είναι η ΑΝΤΙ-ΝΟΗΣΗ, είναι αυτό που μας κάνουν ΤΩΡΑ, είναι ο τρόπος με τον οποίο θολώνουν τις καταστάσεις και την πραγματικότητα ώστε ΝΑ ΜΗΝ ΣΚΕΦΤΟΜΑΣΤΕ ΚΑΘΑΡΑ ΚΑΙ ΝΑ ΜΑΣ ΕΛΕΓΧΟΥΝ. Είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την καθυπόταξη και δουλεία του ανθρώπου.��

• Ο επόμενος είναι ο ΕΥΡΥ-ΜΑΧΟΣ. Αυτός που μάχεται με κάθε τρόπο, με εύρος, ΜΕ ΚΑΘΕ ΜΕΣΟΝ, ο δεινός και αδίστακτος μαχητής.��Ο ΑΜΦΙ-ΝΟΜΟΣ! Αυτός που διαστρεβλώνει τον ΝΟΜΟ και την τάξη των πραγμάτων, ο επικίνδυνος γιατί είναι ΕΤΣΙ και ΑΛΛΙΩΣ!��Ο ΑΓΕ-ΛΑΟΣ! Αυτός που άγει τον λαό, που τον παρασύρει με την βοήθεια του ΑΝΤΙ-ΝΟΟΥ. Που τον μετατρέπει σε ΚΑΤΕΥΘΥΝΟΜΕΝΗ ΑΓΕΛΗ!��Και ο Αντίνοος, ο στόχος της πρώτης φονικής βολής του Οδυσσέα. Είναι αυτός ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ να πεθάνει πρώτος. Και τον σκοτώνει ρίχνοντας του το βέλος στον ΛΑΙΜΟ, το ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ δηλαδή της επικοινωνίας που την χρησιμοποιεί ενάντια στην νόηση των ανθρώπων! .."  

​

• Η ομηρική Οδύσσεια είναι μια μορφή βαθιάς θεραπείας. Το Ομηρικό έπος είναι ένα ταξίδι αυτογνωσίας που μας καλεί να λύσουμε τα σκοινιά που μας δένουν με την περιορισμένη αντίληψη του εαυτού μας και να ανοιχτούμε στις απέραντες μέσα μας θάλασσες αναζητώντας κάτι πολύτιμο. Τον αληθινό εαυτό μας.
• Ποιος είναι ο Οδυσσέας; Είστε, εσείς, εγώ, ο κάθε άνθρωπος. Πλάνητες όπως αυτός, περιπλανώμεθα από εμπειρία σε εμπειρία, γευόμαστε τους γλυκούς καρπούς των Λωτοφάγων, ξεχνιόμαστε από το τραγούδι των Σειρήνων, συντριβόμαστε ανάμεσα στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη λαχταρώντας πάντα την επιστροφή μας στην επουράνια μακαριότητα και στην Πηνελόπη-ψυχή μας. Η Οδύσσεια είναι το τραγούδι του νόστου, η λαχτάρα και ο πόνος μας για τον γυρισμό στην Πηγή μας.

​

• Κάθε φορά που ανοίγουμε το κείμενο του Ομήρου, φως βγαίνει από τις σελίδες. Και μυρωδιές και ήχοι. Η γεύση της αρμύρας. Το φουρφούρισμα των πανιών που φούσκωναν στον άνεμο. Το τρίξιμο του θαλασσοδαρμένου σκαριού, ο εκκωφαντικός κρότος από τον τρομερό κεραυνό του Δία που τσάκισε το καράβι, το σφύριγμα του βέλους στον αέρα, οι τσιρίδες σαν των νυχτερίδων που έβγαζαν οι μνηστήρες κατεβαίνοντας στον Άδη, η μεγαλόπρεπη φωνή της, το βροντερό γέλιο του ήρωα και ο βαθύς στεναγμός της νοσταλγίας του.

​

• Το μυστικό των ονομάτων
• Ο Οδυσσέας –νους , καλείται σε μια αφύπνιση. Οι δυσκολίες και οι κίνδυνοι τον αναγκάζουν να αναπτύξει ταλέντα και δεξιότητες και πάνω από όλα να ξαναθυμηθεί τον εαυτό του. Να έλθει σε επαφή με το εδώ και τώρα. Όπως μπορεί να έλθει σε επαφή τον βαθύτερο εαυτό του ο καθένας μας αν απλώς τον θυμηθεί. Σε τέτοιες στιγμές που σύσσωμος ο εαυτός μας είναι παρών, μπορούμε να έχουμε τις βαθύτερες ενοράσεις μας. Σαν αυτές που οδήγησαν στην πατρίδα του τον Οδυσσέα. Τον πολυμήχανο, τον νου που είχε αφυπνιστεί, που ήταν έξω από τον ύπνο και γι αυτό έξυπνος.

​

• Το βαθύ μυστικό της Οδύσσειας αποκαλύπτεται στην ετυμολογία των ονομάτων. Ο αρχηγός των μνηστήρων ονομάζεται Αντί-νοος, είναι ο αντινούς και γι αυτό πόσο ταιριαστά είναι ο γιος του Ευπείθη. Οι δυο άπιστοι δούλοι που προδίδουν τον Οδυσσέα είναι ο Μελάνθιος και η Μελανθώ, τα μαύρα λουλούδια, παιδιά του Δολίου. Αντίθετα οι βοηθοί του Οδυσσέα είναι ο Φρόνιος, ο φρόνιμος δηλαδή και ο Εχένιος, εκείνος που έχει νου. Επτά ολόκληρα χρόνια καθηλώθηκε ο Οδυσσέας σε ένα νησί όπου τον είχε αιχμάλωτό της η Καλυψώ , αυτή η μάγισσα που κάλυψε τη συνείδησή του όπως αποκαλύπτει το όνομά της.

​

• Μεγαλειώδες ανάμεσα στα άλλα θεραπευτικά σύμβολα της Οδύσσειας υψώνεται το κατάρτι. Πάνω του δέθηκε σφιχτά ο Οδυσσέας για να αντισταθεί στο τραγούδι των Σειρήνων και από αυτό αρπάχτηκε ξανά για να σωθεί σαν το καράβι του τσακίστηκε από τον κεραυνό του Δία. Και δεν είναι τάχα παράξενο που και η Πηνελόπη έχει ιστίο στον αργαλειό της; Ταξιδεύει κι αυτή λοιπόν, καράβι είναι ο αργαλειός και πανί το υφαντό της. Ακόμα και μέσα στην μεγάλη αίθουσα του παλατιού υπάρχει το ιστίο. Είναι ο στύλος που στηρίζει τη στέγη και που πλάι του στέκει πάντα η Πηνελόπη όταν είναι να μιλήσει στους μνηστήρες παίρνοντας δύναμη λες και στέκεται πλάι στον άντρα της.

​

• Το κατάρτι της ζωής μας
• Σ αυτό το κατάρτι ας σταθούμε για λίγο . Επειδή είναι τόσο κυρίαρχο στην πλοκή, τόσο παρόν στις πιο κρίσιμες στιγμές που μόνο του σηκώνει το βάρος ακόμα και της πιο μεγάλης δυσκολίας, της πιο απύθμενης απελπισίας. Τι είδους μέγα σύμβολο να κρύβει; Τι άλλο από τα ιδανικά μας! Αυτά που πάνω τους προσδένεται η ψυχή μας ακόμα κι όταν τα πάντα κλυδωνίζονται γύρω ή όταν τα μαυλιστικά τραγούδια των Σειρήνων μας δελεάζουν με τα μάταια και τα ευτελή. Για τον Οδυσσέα το κατάρτι ήταν το σύμβολο του ιδανικού του κι αυτό ήταν ο γυρισμός στην Ιθάκη.
• Για την Πηνελόπη το δικό της ιστίο ήταν η πίστη της στον Οδυσσέα. Με τον βαθύ αυτό συμβολισμό του μέσα από τους αιώνες ο Όμηρος μας καλεί να αναζητήσουμε το δικό μας κατάρτι. Και μας ρωτά: ψάξε μέσα σου βαθειά και βρες :τι είναι αυτό που στηρίζει την ψυχή σου όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με τις ξαφνικές ανατροπές και τις μεγάλες δοκιμασίες της ζωής;�Η απάντηση έχει τη δύναμη να μας θεραπεύσει από την αγωνία και τον μάταιο πόνο και να γίνει η πυξίδα μας για την επιστροφή στην Ιθάκη της ψυχής μας.

​

• Η Οδύσσεια έχει καταστεί το ποίημα-σύμβολο του νόστου. Η καινοφανής τεχνική της γίνεται αντιληπτή όταν την αντιπαραβάλουμε με την προ-ομηρική επική παράδοση νόστων των λοιπών Αχαιών αρχηγών που επέστρεψαν μετά τον πόλεμο στην Ελλάδα. Σε αυτή την παράδοση οι νόστοι Αχαιών περιλάμβαναν αποκλειστικά τις δυσκολίες του ταξιδιού της επιστροφής.
• Στην ομηρική Οδύσσεια, αντίθετα, ο εξωτερικός νόστος του Οδυσσέα παρακολουθεί τον εσωτερικό του νόστο. Ο ήρωας επιστρέφει όχι μόνο στην πατρίδα του, την Ιθάκη, αλλά και στην προηγούμενη κατάστασή του, αυτήν του Ιθακήσιου βασιλιά, του συζύγου της Πηνελόπης και του πατέρα του Τηλέμαχου. Ο Οδυσσέας δεν περιπλανιέται απλώς στη θάλασσα της Μεσογείου αλλά και στην άβυσσο της ψυχικής του υπόστασης, σε μια προσπάθεια να ανακαλύψει εκ νέου τον παλιό του εαυτό. Οι τόποι τους οποίους επισκέπτεται δεν είναι κυριολεκτικοί. Συνιστούν αφορμές για να βρεθεί αντιμέτωπος με διαφορετικές ψυχικές καταστάσεις. Η γεωγραφία των Απολόγων είναι οι εποχές του ήρωα.

​

• Είναι επίκαιρη η Οδύσσεια του Ομήρου; Σοροβέλης Χρίστος, Φιλόλογος – Συγγραφέας
• Η Οδύσσεια αποτελεί μια διήγηση με πολλά αφηγηματικά παραμυθικά επεισόδια, που ανήκουν σε έναν κόσμο εξωτικής φαντασίας. Ο ποιητικός χρόνος δεν ρέει σε συνεχή χρόνο, διότι είναι μοιρασμένος στο αφηγηματικό παρόν και κυρίως στο αφηγηματικό παρελθόν. Το αφηγηματικό παρόν αρχίζει από τις δύο τελευταίες ημέρες στις οποίες η Καλυψώ, υπακούοντας τη θεϊκή εντολή, με εντολοδόχο τον Ερμή, αναγκάζεται να ελευθερώσει τον Οδυσσέα, για να μεταβεί στην Ιθάκη. Προηγείται, λοιπόν, η Ωγυγία (το νησί της Καλυψούς), ακολουθεί το νησί των Φαιάκων και στη συνέχεια της Ιθάκης. Τρία νησιά, τρεις διαφορετικοί χώροι, τρεις διαφορετικοί πολιτισμικοί κόσμοι. Αυτοί οι τρεις κόσμοι είναι επίκαιροι; Τι δηλώνουν σε έναν σύγχρονο κόσμο με τόσες κοινωνικές μεταβολές;

​

• Ο χώρος της Ωγυγίας είναι απόμακρος, ειδυλλιακός, απομονωμένος κι ερημικός. Ο Οδυσσέας στέκεται στην ακτή, συλλογίζεται θλιμμένος, του προσφέρεται η αθανασία, ο σαρκικός έρωτας με αντάλλαγμα τη λήθη του παρελθόντος, τη λήθη του εαυτού του. Αν διαλέξει τον δρόμο της λήθης, θα απαλλαγεί από κάθε κίνδυνο, δεν θα αντιμετωπίζει κανένα πρόβλημα, θα έχει μια ζωή γεμάτη πλούτο κι έρωτα. Η ψυχή του, όμως, θα ξεχάσει ό,τι λαχταρά, ό,τι αγάπησε. Θα αμαυρώσει ό,τι κατάφερε στη ζωή του, θα προδώσει τους συντρόφους του, την πατρίδα που τον τίμησε, τις αξίες που τον διέπουν.

​

• Το νησί των Φαιάκων είναι μια πολιτισμική ουτοπία σε σχέση με το προπολιτισμικό νησί της Καλυψούς. Προσφέρεται στον Οδυσσέα μια ευκαιρία ύπαρξης μιας άνετης ζωής, χωρίς εξαναγκασμούς, διότι με την ελεύθερη βούληση έχει τη δυνατότητα να μείνει ή να ταξιδέψει προς την Ιθάκη. Οι Φαίακες είναι έτοιμοι να τον αντιμετωπίσουν με ευγένεια, με φιλοξενία, του ετοιμάζουν αθλητικούς αγώνες, χορούς και τραγούδια. Ο Οδυσσέας έχει την επιλογή της φυγής ή όχι. Η παραμονή σηματοδοτεί τη λήθη, μια νέα αρχή, μια νέα ζωή. Η φυγή τον αγώνα, αν και το αγνοεί ακόμα. Ωστόσο, πόσο εύκολο είναι να λησμονήσει το παρελθόν; Είναι δυνατό ένας άνθρωπος (έστω κι ένας άνθρωπος με υψηλή ευφυΐα) να τολμήσει ένα τέτοιο άλμα; Ο αοιδός Δημόδοκος ιστορεί τον δούρειο ίππο και ο Οδυσσέας ακούγοντας το τραγούδι αναλύθηκε σε κρυφό θρήνο. Αυτός ο θρήνος είναι η συνείδηση του Οδυσσέα που δεν επιθυμεί να λησμονήσει τα όνειρά του, τους στόχους του. Η βασανιστική μνήμη είναι κι η ελευθέρωσή του. Είναι η παιδική του αθωότητα, είναι τα παιδικά του μάτια, είναι οτιδήποτε τον διαμόρφωσε και τον ολοκλήρωσε.

​

• Τέλος, η Ιθάκη είναι ένας σημερινός κόσμος. Είναι ένας διασαλευμένος, αλλοτριωμένος χώρος που ζητά αποκατάσταση. Η αποκατάσταση αυτής της χαμένης (;) τάξης είναι το διακύβευμα. Οι μνηστήρες παραμονεύουν, οι κάτοικοι της Ιθάκης δεν έχουν τη δυνατότητα ούτε την προθυμία να αλλάξουν τα δεδομένα, είτε από φόβο είτε από απάθεια. Ο Οδυσσέας είναι εκείνος που αγωνίζεται, για να επέλθει η κοσμική τάξη κι αντιστέκεται με κάθε κόστος. Δεν λησμόνησε, δεν γοητεύτηκε με τα θέλγητρα, η μνήμη είναι δρόμος, η πράξη είναι οδηγός, το τέλος είναι η νίκη.  Στην Οδύσσεια ο άνθρωπος σε μεγάλο βαθμό ορίζει τη ζωή του και έχει την ευθύνη για την τύχη του. Όταν η θεά Αθηνά προσπαθεί να ξεσηκώσει τον Τηλέχαχο να αναζητήσει τον πατέρα του, εκφράζει την έκπληξή της για το μέγεθος της αλαζονικής ύβρεως των μνηστήρων:

​

• Γιατί πολύ ξεδιάντροποι μου φαίνονται,
• έτσι που τρων αυτοί και πίνουν στο παλάτι∙ θα αγανακτούσε
• ασφαλώς,
• βλέποντας, αν κάποιος κατά τύχη ερχόταν,
• φτάνει να ήταν συνετός. (α 227-229).
• Σε αυτήν την παθογένεια της Ιθάκης, της δικής μας προσωπικής Ιθάκης, ο καθένας μας είναι κι ένας μικρός Οδυσσέας, που αναζητεί να αποκατασταθεί το αυτονόητο, το όνειρο, ακόμα κι η ουτοπία. Άλλωστε, ας τρομάξουμε κάποτε από το μεγαλείο του ανθρώπου, από αυτό που ενοχικά κρύβεται και δεν τολμά να αρθρώσει λέξη.

​

Η ΟΔΎΣΣΕΙΑ ΕΝΤΌΣ ΜΑΣ�

•    Η Ιθάκη (πριν την Τροία): Το βασίλειο το Οδυσσέα. Η πατρίδα του, από την οποία ξεκίνησε για το πολεμικό του ταξίδι στην Τροία κι έλειψε 20 χρόνια. Η Ιθάκη συμβολίζει το σπίτι, η πατρίδα μας. Όλα εκεί είναι γλυκά κι αθώα, όλα αγαπημένα. Δεν υπάρχουν εχθροί ή, ακόμα κι αν υπάρχουν, είναι αδύναμοι κι αμελητέοι. Αυτό το σπίτι το αφήνουμε πίσω μας στο ταξίδι για την ενηλικίωση.�   Τρωικός πόλεμος: Ο δεκαετής πόλεμος για την κατάκτηση της Τροίας, με αφορμή την αρπαγή της Ωραίας Ελένης, γυναίκας του βασιλιά της Σπάρτης Μενέλαου. Αυτή είναι η πρώτη δοκιμασία της ενηλικίωσης. Μακριά από το σπίτι, σε μια ατέλειωτη μάχη που κρατάει χρόνια προσπαθούμε να βρούμε τον εαυτό μας, να επιβιώσουμε και να αποδείξουμε την αξία μας.�

•    Κίκονες (ι 39-61): Πολυπληθής λαός που ζούσε στην Ίσμαρο, κοντά στην Τροία. Μετά από μάχη οι Ιθακήσιοι πολεμιστές επικράτησαν αλλά, μέσα στη χαρά για τη νίκη τους, έμειναν εκεί να γλεντήσουν και οι Κίκονες ανασυντάχθηκαν και τους επιτέθηκαν, με αποτέλεσμα να χάσουν 6 άντρες. Οι μάχες με τους Κίκονες θυμίζουν κραιπάλες των νεανικών χρόνων μας, απερισκεψίες της νιότης που κάναμε για χάρη βραχύχρονων απολαύσεων κι ευτυχώς γλυτώσαμε με μικρές απώλειες.�   Μεγάλη καταιγίδα (ι 67-83): Καταιγίδα σταλμένη από τους θεούς ή τη Μοίρα προκειμένου να βγάλει τον Οδυσσέα μακριά απ' τον δρόμο του. Τον οδήγησε σε αχαρτογράφητα νερά. Αυτή η καταιγίδα συμβολίζει θλιβερά γεγονότα, μεγάλες αναταράξεις που έρχονται περίπου στην ηλικία των 20 ετών και αποσταθεροποιούν μέσα μας όσα είχαμε δεδομένα βγάζοντας μας από τη σταθερή μας πορεία.�

• Λωτοφάγοι (ι 83-104): Λαός που ζούσε σ' ένα νησί γεμάτο λωτούς, μαγικά φρούτα που κάνουν τους ανθρώπους να ξεχνούν τα πάντα και να μένουν για πάντα εκεί. Ο Οδυσσέας έσυρε με τη βία στα καράβια όσους συντρόφους του έφαγαν λωτούς. Οι λωτοί είναι οι εθισμοί που μας κράτησαν πίσω, μας δυσκόλεψαν και μπήκαν εμπόδιο στους μακροπρόθεσμους στόχους μας. Κάποιοι χάνονται για πάντα εξαιτίας τους, ενώ μόνο η σύνεση και κάποιες φορές η βίαιη αποκόλληση μπορούν να μας σώσουν από αυτούς.� 

•   Κύκλωπες (ι 106-566): Λαός άγριων και τερατόμορφων πλασμάτων με ένα μάτι που ζούσαν σε σπηλιές. Ο κύκλωπας Πολύφημος άρπαξε τον Οδυσσέα (που πήγε στη σπηλιά από περιέργεια) και τους συντρόφους του, τους έκλεισε στη σπηλιά του και τους έτρωγε έναν-έναν. Με πονηριά ο Οδυσσέας τον τύφλωσε και ξέφυγε, κάνοντας το λάθος όμως να πει το όνομά του στον τυφλό Κύκλωπα, με αποτέλεσμα να δεχτεί τη θεϊκή κατάρα. Οι Κύκλωπες είναι οι μεγαλύτεροι φόβοι μας, αυτοί που υπάρχουν κλειδωμένοι στο μυαλό μας και φοβόμαστε να τους εκφράσουμε. Συχνά εμείς με την περιέργεια μας τους γεννάμε και τους τρέφουμε, επειδή αποφασίζουμε να δούμε με τα ίδια μας τα μάτια πράγματα τρομερά και δυσοίωνα. Αφού το μυαλό μας παγιδευτεί στον φόβο, χρειάζεται μεγάλη αποφασιστικότητα και σοφία για να ξεφύγουμε. Πολλές φορές βέβαια οδηγούμαστε σε παράτολμες ενέργειες προκειμένου να ξορκίσουμε τους φόβους μας και θέτουμε σε κίνδυνο την υγεία μας.�

•    Αίολος (κ 1-76): Βασιλιάς του νησιού Αιολία και άρχοντας των ανέμων. Αρχικά καλοδέχεται τον Οδυσσέα και του χαρίζει το ασκί του για να πάει στην πατρίδα του αλλά, αφού ο Οδυσσέας καταλήγει πάλι εκεί, τον διώχνει με άσχημο τρόπο ως καταραμένο κι εχθρό των θεών. Ο Αίολος συμβολίζει μια πατρική φιγούρα που συναντάμε στη νιότη μας, η οποία μας συμβουλεύει και μας βάζει στον ίσιο δρόμο μετά τα λάθη μας. Πολλάκις αγνοούμε τις συμβουλές και τις προειδοποιήσεις του και καταλήγουμε να δεχόμαστε την περιφρόνησή του.�   Λαιστρυγόνες (κ 81-132): Λαός γιγαντόμορφων πλασμάτων, ανθρωποφάγων κι απόλυτα εχθρικών προς τους Ιθακήσιους. Πετώντας πέτρες στα καράβια του Οδυσσέα κάνουν τη μεγαλύτερη ζημιά· μόνο το καράβι του Οδυσσέα γλίτωσε απ' τη μανία τους. Οι Λαιστρυγόνες είναι οι εξωτερικοί παράγοντες που επέδρασαν αρνητικά στις φιλοδοξίες μας, αξεπέραστα εμπόδια που μας ανάγκασαν να υποχωρήσουμε, να αποδράσουμε βιαστικά αποδεχόμενοι την αποτυχία. Προκαλούν μεγάλη ζημιά στην αυτοπεποίθησή μας και μας κάνουν ταπεινούς κι ευγνώμονες για τη ζωή μας.�

•    Μάγισσα Κίρκη (κ 175-560, μ 1-150): Θεά ή γυναίκα με υπεράνθρωπες γνώσεις για τη μαγεία και τα βότανα, η Κίρκη μετέτρεπε σε ζώα-υποχείριά της τους επισκέπτες του νησιού. Το ίδιο έκανε και με τους συντρόφους του Οδυσσέα που την επισκέφτηκαν, ενώ ο Οδυσσέας γλίτωσε μόνο χάρη στη θεϊκή παρέμβαση του Ερμή και του βοτάνου "μώλυ", που τον έσωσε από τα βοτάνια της Κίρκης. Την έπεισε να μεταμορφώσει ξανά σε ανθρώπους τους συντρόφους του και τους ορμήνεψε για το πώς θα συνεχίσουν το ταξίδι τους. Η Κίρκη είναι η γυναίκα που μας σημάδεψε. Για εκείνην χάσαμε την αξιοπρέπεια μας, πέσαμε σε επίπεδο πολύ χαμηλό, ξεχάσαμε τον σκοπό μας και μόνο με μεγάλη αυτοκυριαρχία που επιδείξαμε προσωρινά καταφέραμε να ξεφύγουμε. Σημειωτέον πως η δύναμη και η πονηριά του Οδυσσέα ελάχιστα μέτρησαν εδώ· έτσι και στην πραγματική ζωή, από το έντονο ερωτικό πάθος δύσκολα γλιτώνει κάποιος από μόνος του. Χρειάζεται βοήθεια για να ξανασταθεί στα πόδια του.�

•    Κάτω Κόσμος (λ): Ο Οδυσσέας κάνει ταξιδεύει στη χώρα των Κιμμερίων, κάνει μια τελετή νεκρομαντείας, καλεί τα πνεύματα των νεκρών και συνομιλεί μαζί τους. Ο βασικός σκοπός του ήταν να συνομιλήσει με τον μάντη Τειρεσία και να μάθει τι πρέπει να κάνει για να γυρίσει στην Ιθάκη. Η Νέκυια, η ραψωδία λ της Οδύσσειας, συμβολίζει τις υπαρξιακές αναζητήσεις που κάναμε για να απαντήσουμε δύσκολα ερωτήματα, για να καταλάβουμε τον κόσμο γύρω μας και να ξαναβρούμε τον δρόμο μας. Μας έδωσαν μεγάλη σοφία, δούλεψαν τη φαντασία μας, ανέπτυξαν τις ορίζοντες μας αλλά μας έφεραν επίσης κοσμικό τρόμο ή τον φόβο του θανάτου. Η πνευματική αυτή αναζήτηση σχετίζεται συνήθως με τα τελευταία χρόνια της εφηβείας αλλά πολλούς ανθρώπους δεν τους εγκαταλείπει ποτέ.�

•    Σειρήνες (μ 167-200): Οι Σειρήνες, δαιμονικά πλάσματα που προσκαλούσαν με το γοητευτικό τραγούδι τους τους ναυτικούς στο νησί τους, προκαλούσαν τον θάνατο σε όσους τις άκουγαν. Ο Οδυσσέας πρόσταξε τους συντρόφους του να βουλώσουν με κερί τ' αυτιά τους, ενώ ο ίδιος δέθηκε στο κατάρτι για να ακούσει μεν το σαγηνευτικό τραγούδι, να μην μπορεί δε να ακολουθήσει τα ένστικτά του. Τα πλάσματα αυτά είναι  οι πειρασμοί, σε μια ηλικία όμως που είμαστε έτοιμοι να τους αντιμετωπίσουμε, εν αντιθέσει με τους λωτούς, εθιστικές ουσίες που συναντάμε σε νεαρή ηλικία. Φυσικά ένα μέρος μας θέλει να ξαναπάει σε αυτούς τους πειρασμούς αλλά έχουμε τα μέσα για να τους αντιμετωπίσουμε και να χαλιναγωγήσουμε τα ένστικτα μας.�

•    Σκύλλα και Χάρυβδη (μ 201-259, 430-446): Για να αποφύγει τις θανατηφόρες Συμπληγάδες Πέτρες, η Κίρκη συμβούλεψε τον Οδυσσέα να περάσει από το στενό της Σκύλλας και της Χάρυβδης. Η Σκύλλα, ένα παντοδύναμο κι ανίκητο τέρας με έξι κεφάλια που ζει στη μια πλευρά του βράχου και καταβροχθίζει ό,τι περνάει από μπροστά του. Η Χάρυβδη, ένα ακόμα πιο τρομερό πλάσμα, ρουφάει 3 φορές τη μέρα τα νερά με δύναμη και 3 φορές τα φυσάει έξω σε τεράστιες θερμοκρασίες. Ο Οδυσσέας, προκειμένου να σώσει όσους περισσότερους συντρόφους μπορούσε, δε διάλεξε τη μέση οδό αλλά πλησίασε τη Σκύλλα και την πολέμησε μόνος του μέχρι να προσπεράσει το καράβι του. Τα δύο αυτά τέρατα συμβολίζουν μεγάλα διλήμματα σε κρίσιμες ηλικίες. Ίσως επαγγελματικά, ερωτικά ή οικογενειακά αδιέξοδα που ξέρουμε ότι δεν έχουν λύση αλλά μόνο ο χρόνος μπορεί να μας κάνει να τα ξεπεράσουμε. Πρέπει να βάλουμε νέο στο κρασί μας και να ψάξουμε τη μέση λύση. Αλλιώς, οφείλουμε να διαλέξουμε την λιγότερο ζημιογόνα επιλογή και να παλέψουμε για να σώσουμε ό,τι σώζεται...�

• Ιθάκη (μετά το ταξίδι ν 96-): Ο Οδυσσέας γυρνά στην Ιθάκη. Αναγνωρίζεται από τους φίλους του, παρά τη μεταμόρφωσή του σε ζητιάνο, και σφάζει τους μνηστήρες που επιβουλεύονται τη βασιλική του εξουσία και τη γυναίκα του, Πηνελόπη. Η Ιθάκη είναι ο πολυπόθητος προορισμός μας, αυτό που πάντα ονειρευόμασταν. Φυσικά δεν είναι είναι ο ίδιος όπως τον είχαμε στο μυαλό μας παιδιόθεν: η αθωότητα έχει χαθεί, οι εχθροί είναι πολλοί και ισχυροί και πρέπει να επιστρατεύσουμε όλες μας τις δυνάμεις για να τους νικήσουμε. Ζητήματα υγείας, κληρονομικά, σχεσιακά, οικονομικά, όλα αυτά απαιτούν τη δύναμη, την εμπειρία, την αποφασιστικότητά μας, καθώς και τη βοήθεια από τα πρόσωπα που εμπιστευόμαστε.�

•    Θρινακία (μ 260-402): Οι Ιθακήσιοι ναυτικοί βρέθηκαν έπειτα στη Θρινακία, το νησί που έβοσκαν τα βόδια του θεού Ήλιου. Ο Οδυσσέας προειδοποίησε τους συντρόφους του να μην τα πειράξουν. Εκείνοι έκαναν για μέρες όσα τους είπε αλλά, μόλις τους θέρισε η πείνα, εκμεταλλεύτηκαν την απουσία του Οδυσσέα και τα έψησαν, προκαλώντας την οργή του θεού ΉΛιου και τον χαμό τους. Αυτό το νησί αποτελεί το τρίτο επίπεδο πειρασμών/εθισμών. Πλέον οι εθισμοί και οι πειρασμοί δε μας αγγίζουν καν αλλά παρακολουθούμε τους γύρω μας που πέφτουν θύματα τους και παρακολουθούμε ανήμποροι και εξοργισμένοι την ακολασία τους και την επακόλουθη τιμωρία. Σε αυτό το σημείο οι Ιθακήσιοι δε λειτουργούν σαν ομάδα: ο Οδυσσέας είναι ο ώριμος και συνετός καπετάνιος, ενώ οι σύντροφοι αποδεικνύονται κατώτεροι των προσδοκιών, επιρρεπείς και καταδικασμένοι.�

• Ωγυγία (ε 55-268, μ 448-454): Το νησί της νύμφης Καλυψούς, η οποία κρατά για πολλά χρόνια (7 σύμφωνα με τον Όμηρο) τον Οδυσσέα στη σπηλιά της. Ο σκοπός της ήταν να τον κάνει αθάνατο σύζυγό της. Πάλι ο Οδυσσέας καταφέρνει να φύγει μόνο με την θεϊκή παρέμβαση της Αθηνάς και του Ερμή. Αν εκλάβουμε την Καλυψώ ως γυναίκα, είναι μια μοιραία γυναίκα που μας κρατάει κοντά της για καιρό κι ενώ ξέρουμε πως μαζί της έχουμε ανεξαρτησία κι αυτάρκεια, δεν είναι αυτό που πραγματικά μας ταιριάζει. Είναι πολύ πάνω από το επίπεδό μας και μαζί της ζούμε έναν παράδεισο, ο οποίος ξέρουμε πως είναι παροδικός και δε θα κρατήσει για πάντα. Σε μια διαφορετική ερμηνεία, η Καλυψώ είναι μια κατάσταση ονειρική, υπέροχη, που όμως δεν έχει καμία σχέση με τη ζωή μας όπως την φανταστήκαμε και πρέπει να την αφήσουμε πίσω μας για να επιστρέψουμε στη ζωή που επιλέξαμε. Ο πειρασμός και το δίλημμα είναι τεράστια αλλά η σύνεση μας ζητά να αφήσουμε αυτόν τον παράδεισο πίσω μας.�

•    Σχερία (ε 466-ω 80): Το νησί του βασιλιά Αλκίνοου και της βασίλισσας Αρήτης. Εκεί ο Οδυσσέας ζει ένα μικρό ειδύλλιο με τη νεαρή πριγκίπισσα Ναυσικά και δέχεται τη φιλοξενία και τη βοήθεια του βασιλιά. Το πιο σημαντικό όμως είναι πως δέχεται ν' ανοίξει την καρδιά του και να εξιστορήσει στην βασιλική αυλή όλες του τις περιπέτειες. Η Ναυσικά πιθανότατα σχετίζεται με την επαφή μας με τη νέα γενιά τώρα πια ως πρεσβύτεροι, σε σημείο που νιώθουμε τα χρόνια να βαραίνουν τους ώμους μας. Νιώθουμε τον ερωτισμό και την έλξη της νιότης αλλά ξέρουμε πως δεν ανήκουμε πια εκεί. Ο Αλκίνοος πάλι συμβολίζει ένα πρόσωπο μεγαλύτερης ηλικίας, πιο έμπειρο από εμάς, που μας χαρίζει απλόχερα τη σοφία του, μας προτρέπει ν' ανοίξουμε τον εσωτερικό μας κόσμο, απελευθερώνοντας τα σκοτάδια πυο κρύβουμε μέσα μας, και μας δίνει την ώθηση για να φτάσουμε στον σκοπό μας. Ο Αλκίνοος είναι ένας άνθρωπος με δύναμη, καλή θέληση και είναι μεγάλη τύχη να συναντήσουμε έναν τέτοιον καθοδηγητή στη ζωή μας.�

• Άλλοι συμβολισμοί στην Οδύσσεια:�Ποσειδώνας: ο φόβος του θεού που μας συνοδεύει σε όλη τη διάρκεια του ταξιδιού μας.�Σύντροφοι: τα κατώτερα, ζωώδη ένστικτά μας, από τα οποία λείπει η λογική και η σύνεση και όποτε τα ακολουθούμε σφάλλουμε κι οδηγούμαστε στην υπερβολή.
•  

​

• Η Οδύσσεια αποτελεί αδιαμφισβήτητα, ένα από τα σημαντικότερα έργα όλων των εποχών και λίγοι είναι αυτοί, που μελετώντας την, δεν θα εντοπίσουν παραλληλισμούς με την δική τους πορεία και τις προκλήσεις της ζωής τους.
• Ο Οδυσσέας, είναι τόσο ήρωας όσο και αντί-ήρωας και αυτό τον καθιστά αρχετυπικά ολοκληρωμένο, δεδομένου του ότι φιλοξενεί τόσο την φωτεινή όσο και την «σκιώδη» (shadow) διάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης.

​

• Ο Οδυσσέας εκτός από πορθητής της Τροίας και λυτρωτής (ηρωική περσόνα) είναι δέσμιος του πάθους του, της αδυναμίας του, της ανθρώπινης «ασκήμιας» του (όπως αυτό αντικατοπτρίζεται στο «Ανθρώπινο, πολύ Ανθρώπινο» του Νίτσε αλλά και στον «Φάουστ» του Γκαίτε).
• Ως εκ τούτου, έχουμε να κάνουμε με έναν χαρακτήρα ολοκληρωμένο (εξατομικευμένο (individuated) σχεδόν) και όχι «ακρωτηριασμένο» ή μονοπολικό.

​

• Οι δουλειές που δεν τελειώνουν (unfinished business), τα θέματα που δεν κλείνουν, τα ανοιχτά μέτωπα είναι ότι πιο βασανιστικό για την ψυχή του ανθρώπου· και η Οδύσσεια δεν τελειώνει ποτέ. Ποιος από εσάς, άλλωστε πίστεψε ποτέ πως μετά τη δολοφονία των μνηστήρων, οι περιπέτειες του Οδυσσέα έφτασαν στο τέλος τους; Ο Καζαντζάκης σίγουρα όχι. Ο Καζαντζάκης έγραψε την δικιά του «Οδύσσεια», κοιτώντας, πλάθοντας το μέλλον του Οδυσσέα, από τη στιγμή που ξανακέρδισε το βασίλειό του. Σε αυτό το ποίημα ο Οδυσσέας παρουσιάζεται ακόμα λιγότερο ηρωικός και ανιδιοτελής («δίβουλος, μουλωχτός και καρδιοπλάνος»). Σε αντίθεση με την κοινή άποψη, στο ποίημά του ο Καζαντζάκης δεν αντιστρέφει το πρότυπο του ήρωα· απλά τοποθετεί έναν μεγεθυντικό, αποκαλυπτικό φακό, πάνω από χαρακτηριστικά τα οποία μας είναι ήδη γνωστά από το έπος του Ομήρου.

​

​

• Ο James Joyce, μεταφέρει τον «Οδυσσέα» από τα ηρωικά πεδία της μάχης και τις αναμετρήσεις με τα τέρατα των θαλασσών στο πρόσωπου ενός απλού Ιρλανδού στις αρχές του 20ου αιώνα και τα γεγονότα της ζωής του κατά τη διάρκεια μίας και μόνο ημέρας.
• Η μεταφορά, πολύ εύστοχα υπογραμμίζει πως Οδυσσέας είναι ο καθένας, οι Οδύσσειες μπορούν να κρατήσουνε από δέκα χρόνια μέχρι μερικές ώρες και οι χαρακτήρες και οι συνθήκες, γεωγραφικές, χρονικές και άλλες, παίζουν πολύ μικρό ρόλο, μια και όλα είναι μεταφορικά και μεταφερόμενα.

​

• Ο Καβάφης, στην Ιθάκη, ενδεχομένως το πιο γνωστό του ποίημα, καταπιάνεται και αυτός με την υπαρξιακή ματαιότητα και το ανεκπλήρωτο αλλά και με τον συμβολισμό του έπους:
• Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε.�Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα,�ήδη θα το κατάλαβες η Ιθάκες τι σημαίνουν.

​

• Ο Καρλ Γιουνγκ, αυτός ο δεξιοτέχνης της αποκωδικοποίησης, αναφέρεται στην Κίρκη, την μάγισσα που μεταμόρφωνε τους άντρες σε γουρούνια, για να υπογραμμίσει το πόσο επιρρεπής, ευμετάβλητη και αδύναμη είναι η αντρική υπόσταση (animus-νους) απέναντι στην γυναικεία (anima-ψυχή), η οποία υποβοηθά την αποκάλυψη της σκοτεινής, «γουρουνίσιας», πλευράς του άντρα (chauvinist pig/σοβινιστικό γουρούνι). (Man and his Symbols) Ταυτόχρονα, μελετώντας τα συγγράμματα του Γιουνγκ αλλά και άλλων διανοητών, με σχετική ευκολία μπορεί κάποιος να συμπεράνει, πως το συλλογικό και το ατομικό είναι ένα και το αυτό.
• Με άλλα λόγια, στην περίπτωση του Οδυσσέα (αλλά και των υπολοίπων από εμάς) οι χαρακτήρες της ιστορίας δεν είναι αποκλειστικά ξεχωριστές, εξωτερικές οντότητες, αλλά αναπόσπαστα κομμάτια του ίδιου του εαυτού και της ίδιας της ψυχής, τα οποία βολικά σχεδόν βρίσκονται εκεί έξω για να μην χρειαστεί να τα αντιμετωπίσουμε εντός τον τειχών του εαυτού μας.

​

​

• Σε συνέχεια λοιπόν της τοποθέτησης του Joyce, όχι μόνο μπορεί να διεξαχθεί Οδύσσεια οπουδήποτε και εντός οποιουδήποτε χρονικού πλαισίου, αλλά δεν χρειάζεται καν περισσότερος από ένας χαρακτήρας για να διεξαχθεί το ταξίδι. Οι Οδύσσειες μπορούν λοιπόν να διαδραματιστούν από τον καθένα και με οποιαδήποτε διάρκεια και περιεχόμενο. Οι πρωταγωνιστές μπορούν να πάρουν οποιαδήποτε μορφή και να προβληθούν πάνω στον καμβά ενός ανθρώπου ή μίας κατάστασης εκεί έξω ή να αποτελέσουν κομμάτι του εαυτού μας και των εσωτερικών, ενδοψυχικών, διλημμάτων και διενέξεών μας.
• Ας κάνουμε όμως μια σύντομη αναδρομή στις περιπέτειες του Οδυσσέα, που αποτελούν ουσιαστικά το μεσαίο μέρος της ιστορίας (στο πρώτο παρακολουθούμε τον Τηλέμαχο να ψάχνει τον πατέρα του και στο τρίτο την σφαγή των μνηστήρων).

​

• Φεύγοντας από την Τροία ο Οδυσσέας σταμάτησε στη χώρα των Κικόνων, για να κλέψει και να λεηλατήσει. Οι Κίκονες, οι οποίοι ήταν σύμμαχοι με τους Τρώες, δικαιολογημένα επιτέθηκαν στους άντρες του, σκοτώνοντάς τους και παίρνοντάς τους τα εφόδια. Στη χώρα των Λωτοφάγων, ο Οδυσσέας αποφάσισε πως έπρεπε να δοκιμάσουν τους λωτούς, το φρούτο που σε κάνει να ξεχνάς και έτσι κατέληξε να προσπαθεί να συμμαζέψει τους «αμνησιακούς» άντρες του για να συνεχίσουν τη διαδρομή τους.
• Και ενώ ο Κύκλωπάς Πολύφημος (γιός του Ποσειδώνα) απολάμβανε την ησυχία του και την απομόνωσή του (μία έκφανση η οποία θα μπορούσε να ερμηνευτεί και ως ρατσιστική/εθνικιστική), ο Οδυσσέας και οι άντρες του εισέβαλαν απρόσκλητοι στη σπηλιά του και όταν αυτός τους ζήτησε το λόγο, τον τύφλωσαν. Δικαιολογημένα ο Ποσειδώνας εξοργίστηκε και το ταξίδι των λίγων εβδομάδων, έμελλε να κρατήσει 10 χρόνια.

​

• Σε αυτό το σημείο, με ενδιαφέρον παρατηρούμε πως ακόμα και πριν από την κατάρα του Ποσειδώνα, ο Οδυσσέας είχε καταφέρει να μπλέξει, εκούσια τρεις φορές. Αυτό είναι ένα εξαιρετικό μάθημα για όσους πιστεύουν πως για όλα ευθύνεται η κακή τους τύχη. Μάλιστα στη συνέχεια ο Οδυσσέας στάθηκε πολύ τυχερός, αφού ο Αίολος του έδωσε όλους τους ανέμους σε ένα σακί, κρατώντας έξω μόνο τον Δυτικό, ο οποίος και θα τον μετέφερε με ασφάλεια στην Ιθάκη.
• Οι άντρες του, οι οποίοι προφανώς και αποτελούν προέκταση του ιδίου, με απληστία τους απελευθερώνουν, πιστεύοντας πως το σακί περιέχει χρυσό. Λίγο μετά, οι ανθρωποφάγοι γίγαντες Λαιστρυγόνες, βύθισαν τα δέκα από τα έντεκα καράβια του Οδυσσέα, αφού αυτά ελλιμενίστηκαν στο νησί τους, προφανώς χωρίς να πάρουν καμία άδεια από το τοπικό λιμεναρχείο. Η παρέα αυτή σίγουρα δεν διάβασε ποτέ τις οδηγίες προς ναυτιλλόμενους.

​

• Με την Κίρκη, την οποία ο Οδυσσέας επισκέφτηκε, τα πράγματα πήγαν λίγο πιο καλά. Αφού μετέτρεψε τους άντρες του σε γουρούνια, δέχτηκε, υπό την απειλή του ξίφους, να τους επαναφέρει στην ανθρώπινη μορφή τους αν ο Οδυσσέας έμενε μαζί της και της έδινε την «αγάπη του».
• Ο συμβολισμός περί εκπόρνευσης, εκατέρωθεν, με την απουσία πραγματικής αγάπης να αποτελεί κεντρικό σημείο του συμβάντος, είναι αρκετά σαφής. Σαφής είναι και ο συμβολισμός του (νεκρού πλέον) Τειρεσία, τον οποίο ο Οδυσσέας συναντά στον Άδη για να λάβει βοήθεια. Ο γέρος μάντης αποτελεί πατρική φιγούρα αλλά και αντιπροσωπεύει τη σοφία και τις απαντήσεις που ο καθένας μπορεί να κρύβει βαθειά μέσα του.

​

• *Οι Σειρήνες αποτελούν το πιο ξεχωριστό και μυστηριώδες κομμάτι του ταξιδίου και διαφέρουν σε αρκετά σημεία από όλους τους άλλους σταθμούς. Πρώτον και κύριο, δεν αποτέλεσαν σταθμό. Το πλοίο του Οδυσσέα, συνεχίζει κανονικά την πορεία του και ενώ οι ναύτες έχουν βουλώσει τα αυτιά τους με κερί για να μην παρασυρθούν από το μαγικό τους τραγούδι, ο Οδυσσέας δεμένος στο κατάρτι τους εκλιπαρεί να τον απελευθερώσουν. Το γεγονός πως η πορεία συνεχίζεται κανονικά σε συνδυασμό με το ότι ο Οδυσσέας έχει λάβει προληπτικά μέτρα τόσο για τους ναύτες του όσο και για τον εαυτό του, αποτελεί καινοτομία για τον τολμηρό και περίεργο ναυτικό. Το δεύτερο πράγμα που αποτελεί καινοτομία, είναι το πώς η συνάντηση δεν καταλήγει σε οποιασδήποτε μορφής ουσιαστική επαφή η οποία να μπορεί να επιφέρει οποιασδήποτε μορφής συνέπειες.

​

• Ποιες είναι όμως οι Σειρήνες;
• Κάποιοι λένε πως ήταν οκτώ και κάποιοι πως ήταν μόνο δύο, μία υπέροχη στην όψη και μία ακαταμάχητη στον λόγο. Βάσει της θεωρίας μας, αυτό δεν έχει καμία σημασία και θα μπορούσαν να είναι από δεκάδες χιλιάδες ξεχωριστές οντότητες, μέχρι μία και μοναδική γυναίκα· ή και απλά ένα κομμάτι από την ψυχή του Οδυσσέα, όπως για παράδειγμα οι «δέκα άντρες» του πλοίου, που με βουλωμένα αυτιά, έδεσαν τον Οδυσσέα και απλά συνέχισαν την πορεία τους.
• Σε ένα πιο βαθύ ψυχαναλυτικό πλαίσιο, οι δέκα άντρες αποτελούν το «υπερεγώ» (superego), τον εσωτερικό προστατευτικό μηχανισμό ο οποίος υπαγορεύει τα σωστά και τα «πρέπει» και οι σειρήνες το «εκείνο» (id), δηλαδή τα πάθη, τις επιθυμίες και τα σκοτεινά, παρορμητικά μας ένστικτα. Εν ολίγοις και υπό ένα πιο Γιουνγκιανό πρίσμα, η πολωτική διαίρεση αυτή του αρχέτυπου, συμβολίζει την αδυναμία του ανθρώπου να ενσωματώσει και να φιλοξενήσει ταυτόχρονα το άσπρο και το μαύρο.

• Και σε αυτό το σημείο και ο ίδιος ο Οδυσσέας λυγίζει και αποφασίζει να μην ρισκάρει, στηριζόμενος αποκλειστικά στην πειθαρχεία των αντρών του, σε ένα τέχνασμα αυτοματισμού και στα εθελοντικά δεσμά του, αρνούμενος να βιώσει από κοντά οποιεσδήποτε συνέπειες θα επέφερε η επαφή του με τις σειρήνες.
• Η απόφαση του να ακούσει το τραγούδι τους, μόνο εν μέρει του δίνει πρόσβαση σε αυτά τα πλάσματα και επί της ουσίας αποδεικνύει πως ο θάνατος και ο έρωτας τον οποίον οι σειρήνες συμβολίζουν (μαζί με την θάλασσα (σύμβολο της ψυχής και της θηλυκής οντότητας/anima)), είναι πιο δυνατοί αντίπαλοι ακόμα και από τον ίδιο τον Οδυσσέα.
• Ασαφές παραμένει το αν οι Σειρήνες κατασπάραζαν τους ναυτικούς, τους οδηγούσαν στα βράχια ή αν αυτοί απλά ξεχνούσαν τον προορισμό τους και έμεναν εκεί για πάντα. Ο Οδυσσέας και ο κάθε Οδυσσέας δε θα το μάθει ποτέ αυτό και αυτό είναι η τρίτη ουσιαστική διαφορά που οι Σειρήνες έχουν από όλους τους άλλους χαρακτήρες της Οδύσσειας.

​

• Σε συνδυασμό δε με το πόσο λίγο χώρο καταλαμβάνουν στη ιστορία και το πόσο γρήγορο, ασυνείδητο,κυριολεκτικά, είναι το πέρασμα από αυτές, τότε, πιστεύω, είναι ασφαλές να υποθέσουμε πως επί της ουσίας αποτελούν την σκιά της σκιάς, το πιο σκοτεινό, τρομακτικό, απρόσιτο σημείο της ψυχής το οποίο είμαστε καταδικασμένοι να μην μπορούμε να φτάσουμε και να αγγίξουμε ποτέ.
• Συγχρονιστικά, ακολουθούν η Σκύλλα και η Χάρυβδη. Το πέρασμα, όπως και πολλά διλλήματα και επιλογές στη ζωή , δεν μπορεί να αποφευχθεί, πρέπει, μοιραία, να υπάρξει θυσία. Επιλέγεται να θυσιαστούν έξι άντρες, φαγωμένοι από τα έξι κεφάλια της Σκύλλας, παρά να βυθίσει ολόκληρο το πλοίο η Χάρυβδη.

​

• Υπογραμμίζεται σε αυτό το σημείο πως δεν μπορείς να ξεφεύγεις πάντα, απλά αγοράζεις χρόνο μέχρι να κάνεις την πληρωμή σου. Μπορεί να γλυτώσει από τις Σειρήνες, τα περάσματα όμως που ακολουθούν θα έχουν υποχρεωτικό τίμημα.
• Οι λιγοστοί εναπομείναντες άντρες, χάνονται στο νησί του Ήλιου, αφού έσφαξαν και έφαγαν τα βόδια του, στο πλαίσιο της γνωστής πλέον ανυπακοής τους προς τη φύση. Μόνος του, ο Οδυσσέας, προσαράζει στο νησί της Καλυψούς, όπου και μένει για εφτά χρόνια, ενώ αυτή του υπόσχεται αθανασία.

​

• Κάτι σαν τον «Τελευταίο Πειρασμό». Στους Φαίακες, ο Οδυσσέας διηγείται την ιστορία του, αποφεύγει να μπλέξει με την κόρη του Βασιλιά, Ναυσικά (η οποία μοιάζει ούτως ή άλλως ως ιδιαίτερα γήινη και κοινή μετά από την Κίρκη και την Καλυψώ) και οδεύει προς το μακελειό με τους μνηστήρες στην Ιθάκη και ενδεχομένως την Οδύσσεια που θα επακολουθήσει την επανένωση του με την Πηνελόπη· και την οποία ο ποιητής, σοφά επιλέγει να μην μοιραστεί μαζί μας, ελπίζοντας πως ο αναγνώστης έχει πιάσει , επιτέλους, το νόημα.

​