ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ
Жер ресурстары: болашаққа әсер ететін негіз
Негізгі көрсеткіштерді түсіну; жердің тозуы мен ормансыздануды түсіндіру; практикалық шешімдерді талқылау.
НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕ
Жер шектеулі, ал деградация оның құндылығын төмендетеді
0,2 га және Қазақстандағы 1,3 га — салыстыруға берілген көрсеткіштер.
Жаһандық шығын: шамамен 2 млрд га жер жоғалған немесе тозған.
Негізгі ой: жерді сарқылмайтын ресурс ретінде емес, шектеулі ресурс ретінде басқару қажет.
ЖҮЙЕЛІК ҚЫСЫМ
Жердің тозуына төрт негізгі қысым әсер етеді
Себептер бір-бірінен бөлек емес, өзара байланысты жүйе құрайды.
Топырақ эрозиясы
Құнарлы қабатты шайып әкетеді.
Тұздану
Топырақта артық тұздың жиналуына әкеледі.
Су басу
Топырақ өнімділігін төмендетеді.
Жайылымдардың қысқаруы
Мал жаю жүйесін әлсіретеді.
ӘЛЕМДІК КӨРСЕТКІШТЕР
Ормандар әлем жерінің үштен бірін алып жатыр
Ормандар көміртекті сіңіріп, мекендер мен су айналымын сақтауға көмектеседі.
4 млрд га
әлемдік орман аумағы
31%
Жердегі орман үлесі
Аймақтық салыстыру
Сабақтағы жан басына шаққандағы га мәндерін ғана картада не бағанды диаграммада салыстырыңыз; жетіспейтін мәндерді қоспаңыз.
Ормансыздану тарихта төрт кезеңмен күшейді
1
Ежелгі дәуір
Қоныстану мен егіншілік үшін орман тазартылды.
2
Алғашқы өркениеттер
Ауыл шаруашылығы кеңейіп, жаңа жерлер игерілді.
3
Индустрияландыру
Ағашқа сұраныс пен инфрақұрылымның дамуы күшейді.
4
XX ғасыр
Тропиктік ормансыздану ауқымды сипат алды.
ОРМАНСЫЗДАНУ → ҮШ САЛДАР
Ормансыздану климатқа, мекендерге және суға әсер етеді
Үш салдарды бір себеп-салдар диаграммасында байланыстырыңыз.
Парниктік әсер
Ағаш азайса, көміртекті сіңіру төмендеп, атмосферадағы көміртек көбейеді.
Биоалуантүрліліктің азаюы
Мекендердің бөлшектенуі мен жойылуы түрлер санын азайтады.
Су айналымының бұзылуы
Ағын, булану, сіңу және жауын-шашын үдерістері өзгереді.
Жерді қорғау оны қалай пайдаланатынымыздан басталады
01
Сәйкестендір
Әрекетті жер мүмкіндігіне сәйкестендір.
02
Қалпына келтір
Орман жамылғысы мен экожүйе қызметтерін қалпына келтір.
03
Қорға
Эрозияны, тұздануды, су басуды және жайылымдардың қысқаруын азайт.
Интерактивті сұрақ-жауап: негізгі фактілерді тексерейік
Жауапты алдымен жұппен талқылаңыз.
A Әлем жерінің қанша бөлігі ормандармен жабылған?
B Шамамен 2 млрд га жер жоғалған немесе тозған — дұрыс па?
C Қай үдеріс топырақта артық тұз жинайды?
D Су басу әрқашан өнімділікті арттырады — дұрыс па?
Жауаптарды көрсету
Ойлану уақыты
01:00
Таймерді мұғалім іске қосады. Уақыт біткенше жауапты ашпаңыз.
ҚОРЫТЫНДЫ ОЙЛАНУ
Интерактивті сұрақ-жауап: түсіндір, байланыстыр, қорытындыла
Түсіндір
Жердің тозу себептерінің қайсысын қалпына келтіру ең қиын және неге?
Байланыстыр
Ормансыздану мен су айналымы қалай байланысты?
Қолдан
Өз аймағыңызда қай шараға басымдық берер едіңіз?
Үш негізгі ой
Жер шектеулі. Ормандар экожүйелерді реттейді. Алдын алу қалпына келтіруден тиімді.