1 of 8

การวิเคราะห์ประวัติศาสตร์อยุธยา �เพื่อการสอนในชั้นเรียน

รองศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี พิศภูมิวิถี

คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

2 of 8

สำรวจเนื้อหาในสาระและมาตรฐานการเรียนรู้หลักสูตรแกนกลาง พุทธศักราช 2551

สาระที่ ๔ ประวัติศาสตร์

มาตรฐาน ส ๔.๑ เข้าใจความหมาย ความสำคัญของเวลาและยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ สามารถใช้วิธีการทางประวัติศาสตร์มาวิเคราะห์เหตุการณ์ต่างๆ อย่างเป็นระบบ

มาตรฐาน ส ๔.๒ เข้าใจพัฒนาการของมนุษยชาติจากอดีตจนถึงปัจจุบัน ในด้านความสัมพันธ์และการเปลี่ยนแปลงของเหตุการณ์อย่างต่อเนื่อง ตระหนักถึงความสำคัญและสามารถวิเคราะห์ผลกระทบที่เกิดขึ้น

มาตรฐาน ส ๔.๓ เข้าใจความเป็นมาของชาติไทย วัฒนธรรม ภูมิปัญญาไทย มีความรัก ความภูมิใจและธำรงความเป็นไทย

3 of 8

วิเคราะห์เนื้อหาประวัติศาสตร์อยุธยา�ในหนังสือแบบเรียน

การสถาปนาอาณาจักร เริ่มเมื่อ พ.ศ. 1893 มีบางข้อมูลที่ระบุถึงความสัมพันธ์กับสุโขทัยในช่วงอยุธยาตอนต้น
พระราชกรณียกิจของแต่ละรัชกาลตามลำดับเวลา เน้นที่พระมหากษัตริย์บางพระองค์ ทำให้ไม่เห็นภาพที่ต่อเนื่อง และประเด็นในรัชกาล เช่นปัญหาการสืบราชสันตติวงศ์
ความสัมพันธ์กับต่างประเทศ ไม่เห็นภาพของความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น
ศิลปะอยุธยา เช่นเจดีย์ อุโบสถ พระพุทธรูป ฯลฯ
การสงคราม เพื่อมุ่งเน้นให้เห็นความไม่สามัคคี และความสามัคคี

4 of 8

ข้อสังเกตจากเนื้อหาประวัติศาสตร์อยุธยา

เนื้อหาแยกออกจากกันตามหัวข้อต่าง ๆ และยังแยกจากประวัติศาสตร์โดยรวมอีกด้วย
เนื้อหาไม่ครบถ้วน เช่นวรรณคดีอยุธยาไปอยู่ในรายวิชาภาษาไทย เรื่องไทยศึกษา ชีวิตคน การประกอบอาชีพ การรักษาโรค ยานพาหนะ ความเชื่อ ฯลฯ ไม่ปรากฏ
เมื่อสอนในแต่ละหัวข้อแล้ว ผู้สอนอาจไม่ได้ขมวดในตอนท้ายว่ามีสิ่งใดเกิดขึ้นหรือเป็นผลที่ส่งสืบเนื่องต่อไป เช่นการสถาปนาอาณาจักร หรือการล่มสลายของอาณาจักรก่อให้เกิดสิ่งใดตามมา
ไม่ได้บูรณาการกับกลุ่มสาระอื่น

5 of 8

การ Up-skill และ Re-skill ครูผู้สอนประวัติศาสตร์

เข้าใจมโนทัศน์ของประวัติศาสตร์ จำแนกความต่างระหว่างเรื่องเล่า ตำนาน และลายลักษณ์อักษร เพื่อตอบคำถามเรื่อง 1) ความน่าเชื่อถือ และ 2) คุณค่า
สำรวจแนวทางทางประวัติศาสตร์ ว่ากระบวนการทางประวัติศาสตร์เป็นอย่างไร
สำรวจข้อมูลหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ 1) พบใหม่จากการศึกษาค้นคว้า และ 2) ประเด็นถกเถียงทางวิชาการหรือข้อเสนอใหม่เกี่ยวกับประวัติศาสตร์อยุธยา
ตั้งคำถามเชิงวิชาการ สร้างสรรค์ และเป็นการต่อยอดความรู้ (ไม่ใช่คำถามจริงหรือไม่จริง แต่เป็นคำถามว่าเราจะรู้ได้จากแหล่งข้อมูลใด และน่าเชื่อถือมากน้อยเพียงใด)
เพิ่มเติมด้วยการเลือกสื่อที่มีประโยชน์ (และผ่านการวิเคราะห์ด้วยผู้สอนเอง)

6 of 8

ตัวอย่างข้อมูลพบใหม่

ความสัมพันธ์ระหว่างราชสำนักจีน และอยุธยา มีมาอย่างแน่นแฟ้น ผ่านเอกสารจีน และขยายความสัมพันธ์ไปถึงเมืองสุพรรณบุรี ด้วย
การตั้งเมืองอยุธยา อาจะครอบคลุมพื้นที่ทางฝั่งตะวันออกของเกาะเมือง และขยายลงมาทางใต้
การขุดค้นทางโบราณคดีที่พระราชวังหลวงอยุธยาไม่พบชั้นดินที่ถูกเพลิงไหม้
มีการค้นพบโบราณสถานอีกเป็นจำนวนมาก เช่นวัดพระนอนขนาดใหญ่ นอกเมืองอยุธยา และ วัดร้างอื่น ๆ ทั้งที่อยุธยา และหัวเมือง เช่นพบแนวคันดิน และประตูระบายน้ำก่อด้วยหินที่สระบุรี
การตีความเอกสารประวัติศาสตร์ใหม่ ยุทธวิธีในการรบ การเดินทาง ฯลฯ
มีการศึกษาบทบาทของบุคคลในประวัติศาสตร์อยุธยาเพิ่มขึ้น เช่นยามาดะ นางามะซะ เจ้าพระยาวิไชยเยนทร์ ชาวบ้านระจัน ชุมชนชาวจีน

7 of 8

ตัวอย่างข้อมูล Update ประวัติศาสตร์อยุธยา

ความรู้เรื่องก่อนกำเนิดอยุธยา และความสัมพันธ์ระหว่างลุ่มน้ำใกล้เคียง (สุพรรณบุรี ลพบุรี อ่างทอง สิงห์บุรี กาญจนบุรี ฯลฯ)
เอกสารจีน และเอกสารต่างชาติที่เกี่ยวกับอยุธยาเพิ่มเติม
การขุดค้นทางโบราณคดี การค้นพบโบราณวัตถุสถาน ที่เกี่ยวกับประวัติศาสตร์อยุธยา เช่นการขุดพระราชวังหลวง วัดต่างๆ ในเกาะเมืองและนอกเกาะเมือง
การขยายปริมณฑลของอยุธยาศึกษา ออกไปยังพื้นที่ใกล้เคียง เช่นอ่างทอง สิงห์บุรี และขยายไปตามลำดับเช่น สุโขทัย ศรีสัชชนนาลัย ล้านนา ล้านช้าง และหัวเมืองปักษ์ใต้
เพิ่มเอกสารที่น่าสนใจ เช่น กฎหมาย เอกสารฝ่ายสงฆ์ วรรณคดี

8 of 8

ครูเพิ่มบทบาทเป็นผู้กระตุ้นความรู้ด้วยการตั้งคำถาม และแนะนำช่องทางในการค้นหาความรู้
ครูต้องเป็นผู้อ่านมากกว่าเป็นผู้ฟัง และนำมาเล่าต่อ
ครูต้องร่วมถกเถียง โดยตระหนักว่า ประวัติศาสตร์ไม่ใช่คำตอบสุดท้าย
ครูส่งเสริมให้เกิดการสร้างสรรค์งานในชั้นเรียน ผ่านการประกวด การนำเสนอ การแสดงความเห็น ฯลฯ โดยที่สมาชิกในชั้นเรียนมีส่วนในการแสดงความเห็น