Сабақтың тақырыбы:

§21 . Қазақстан климатының уақыт бойынша өзгеруі

Бүгінгі сабақта:

​

- Қазақстанның климатының уақыт бойынша өзгеруін біленсіңдер.

Қысқаша түсіндірме сабақ :

• Қазақстан климатының уақыт бойынша өзгеруі жаһандық климаттық процестермен және табиғи-антропогендік факторлармен тығыз байланысты. Соңғы жүз жыл ішінде ел аумағында орташа жылдық ауа температурасы шамамен 1,3–1,5°C-қа жоғарылаған. Бұл әсіресе жаз айларында байқалып, құрғақшылық пен буланудың артуына әкелді. Қыс мезгілдері бұрынғыға қарағанда жұмсарып, қар жамылғысы кей аймақтарда азайған. Ал кей өңірлерде керісінше, жауын-шашынның маусымдық таралуы өзгеріп, көктем мен күз мезгілдерінде жаңбыр жиілеуде. Мұндай өзгерістер өзен-көл суларының көлеміне, ауыл шаруашылығына және табиғи экожүйелерге тікелей әсер етуде. Климаттың уақыт бойынша жылынуы Қазақстанда құрғақшылықтың жиілеуіне, су тапшылығына және экожүйелік тепе-теңдіктің бұзылуына алып келуде.

​

Сұрақ : Соңғы жүз жыл ішінде Қазақстан аумағында орташа жылдық температура қаншалықты өзгерді және бұл қандай салдарға әкелді?

Жауап : Соңғы 100 жылда Қазақстанда орташа жылдық ауа температурасы шамамен 1,3–1,5°C-қа жоғарылаған. Бұл құбылыс климаттың жылынуына, жаз айларында құрғақшылықтың жиілеуіне, ал қыс мезгілдерінің жұмсаруына себеп болды. Нәтижесінде булану күшейіп, су тапшылығы мен егін шаруашылығына әсер ете бастады.

​

Сұрақ : Қазақстанда климаттың уақыт бойынша өзгеруіне әсер ететін негізгі факторлар қандай?

Жауап : Климаттың өзгеруіне әсер ететін басты факторлар — жаһандық жылыну, парниктік газдардың көбеюі, ормандардың азаюы, және өнеркәсіптік шығарындылар. Сондай-ақ табиғи айналымдар мен Каспий теңізі деңгейінің ауытқуы сияқты аймақтық факторлар да маңызды рөл атқарады.

​

Сұрақ : Қазақстанның қай өңірлерінде климаттық өзгерістер әсері айқынырақ байқалады және ол неліктен?

Жауап : Климаттық өзгерістер әсіресе оңтүстік және батыс аймақтарда айқын сезіледі. Бұл өңірлерде жауын-шашын азайып, температура жоғарылағандықтан құрғақшылық жиі кездеседі. Ал солтүстік және таулы өңірлерде өзгеріс баяу болғанымен, жауын-шашынның таралу уақыты мен түрі (қардан жаңбырға ауысуы) байқалады.

​

Сұрақ : Климаттың өзгеруі Қазақстандағы табиғи және шаруашылық жүйелерге қалай әсер етуде?

Жауап : Климаттың жылынуы су қорларының азаюына, топырақтың тозуына, орман және дала аймақтарында өрттердің көбеюіне, сондай-ақ егін мен мал шаруашылығына кері әсер етуде. Кей өзендердің суы азайып, экожүйелердің тепе-теңдігі бұзылуда. Бұл ауыл шаруашылығы мен халықтың өмір сүру жағдайына үлкен әсерін тигізеді.

​

​

Қорытынды сұрақ:

​

•  Соңғы онжылдықтарда Қазақстандағы орташа ауа температурасы қалай өзгерді және бұл өзгеріс қандай экологиялық салдарға әкеліп отыр?

​

• Климаттың жылынуы нәтижесінде Қазақстан аумағындағы жауын-шашын мөлшері мен таралу сипаты қалай өзгерді?

​

• Климаттың уақыт бойынша өзгеруі елдің ауыл шаруашылығы мен су ресурстарына қандай әсерін тигізуде?

​

КЕРІ БАЙЛАНЫС

• Семинарды жақсарту бойынша ұсыныс немесе идея

​

• Предложите конкретные идеи или рекомендации по улучшению семинара

• Бағдарламаны енгізуден білім алушылардың білім беру процесі мен тәрбиесіне қандай оң әсер күтесіз?

​

• Какое положительное влияние вы ожидаете от внедрения программы на образовательный процесс и воспитание обучающихся

• Семинардан алған білім немесе дағдыларды жазыңыз және оны өз қызметіңізде қалай қолданасыз?

​

• Опишите конкретные знания или умения, которые вы получили, и как вы планируете их использовать в своей работе