Tim Damar Kambang - Kabupaten Sumenep
Enja’ Iya
Enggi Bunten
Enggi Enten
Enja’ Iya (EI)
1
Basa EI badha dhuwa’ barna:
Kadaddiyan dhari oca’ EI malolo
Contowepon:
Ba’na ta’ andhi’ korse
EI Tollen
Contowepon:
Sengko’ gi’ neddha’a gallu
(basa andhap-tengnga’an-andhap)
Bu’ emban mator, Ju kene’ dhabuna ebuna
(basa andhap-tenggi-basana-tenggi)
sengko’ epakon neddha kaadha’
(basa andhap-tenggi-tengnga’an-andhap)
EI Camporan
Kadaddiyan dhari oca’ EI + B otaba EI + B + BT B : Basana, BT: Basa Tenggi
Enggi Bunten (EB)
2
Basa EB badha dhuwa’ barna:
Kadaddiyan dhari oca’ B malolo
Contowepon: Ka’dhissa’ compo’epon
EB Tollen
Contowepon:
Labangnga badhi epolasa samangken
(basa andhap-tengnga’an-andhap-tengnga’an)
Kae dalem ponapa ampon bubar?
(basa tengnga’an-tenggi-tengnga’an-tenggi)
EB Camporan
Kadaddiyan dhari oca’ B + EI otaba B + BT otaba B + EI + BT
B : Basana, BT: Basa Tenggi
Enggi Enten (EE)
3
Basa EE badha dhuwa’ barna:
EE Tollen
Kadaddiyan dhari oca’ EE malolo
Contowepon:
Bula enten dika ko’assa’ pon-empon (basa tengnga’an-tengnga’an- tengnga’an-tengnga’an-tengnga’an)
(basa andhap-tengnga’an-andhap-andhap)
Mon dika ta’ kasokan ganeko enggi empon bula se abakta’agiya
(basa andhap-tengnga’an-tenggi-tengnga’an-
tengnga’an-tengnga’an-tengnga’an)
EE Camporan
Kadaddiyan dhari oca’ EE + EI otaba EE + BT
BT: Basa Tenggi
Contowepon:
Ponakan bula entar manceng
E tempona asa-gessa ngangguy basa enggi-bunten serreng ekapereng:
Okara e attas ka’dhinto kalero amarga ta’ noro’ ger-oger jugan ta’ noro’ adat parnadan basa.
Atorannepon basa e dhalem asa-gessa:
Ondhagga basa neng e basa Madura noro’ garis rajana badha tello’, enggi paneka: basa andhap, basa tengnga’an, basa tenggi.
Dineng angguyan sareng sorot sanderra basa andhap, basa tengnga’an, sareng basa tenggi gapaneka manabi asa-gessa ngangguy basa enggi bunten, ogerrepon kadi ka’dhinto:
1. Oreng se acaca (se kapeng settong, se sapesan otaba aba’ dibi’). Saabidda ngangguy basa tengnga’an.
Aba’ dibi’ ta’ kengeng ngangguy basa tenggi.
Saabidda kodu ngangguy basa tenggi.
Manabi se ekadungngeng langkong seppo otaba langkong pangkat, parjugaepon ngangguy basa tenggi. Nangeng manabi amandhaban omor sareng salaenna, cokop ngangguy basa tengnga’an.
Angguyannepon ondhagga basa:
A. Enja’-Iya, se kappra ngangguy enja’-iya:
B. Enggi-Enten, eangguy sabala’an, sakanca’an se ta’ pate rapet:
C. Enggi-Bunten:
Langkong jarna’ kaator conto oreng acaca kadhuwa’an (A sareng B asa-gessa ngangguy basa enggi-bunten)
A : Bilaepon panjennengngan se rabu?
B : Kaula buru dhateng ba’ari’.
A : Nyara eyatorana alonggu ka compo’.
B : Mator sakalangkong, e bingkeng are bisaos.
E ka’dhimma dhalemmepon panjennengngan?
A : Compo’ kaula e Pangarangan. Bilaepon panjenneng- ngan se bubara?
B : Kaula palemana lagguna.
Ngereng oladi conto e baba paneka:
| BASA ENJA’-IYA (EI) | BASA ENGGI BUNTEN (EB) | |
| BASA ANDHAP | BASA TENGNGA’AN | BASA TENGGI |
A. | Se badha basa tengnga’anna sareng basa tenggina: | ||
| Sengko’ ngakan | Kaula neddha | Sampeyan adha’ar |
Sengko’ mole | Kaula paleman | Sampeyan bubar/gubar | |
Sengko’ akopadhang | Kaula kaberradan | Sampeyan atenja | |
Sengko’ tao | Kaula oneng | Sampeyan ngagli | |
Sengko’ sake’ | Kaula anglo | Sampeyan songkan | |
Sengko’ endha’ | Kaula poron | Sampeyan kasokan | |
Sengko’ nangale/nenggu | Kaula nengale | Sampeyan ngoladi | |
Tang mata | Tengal kaula | Socana sampeyan | |
Tang bengko | Compo’ kaula | Dalemma sampeyan | |
Tang bine | Robiya kaula | Rajina sampeyan | |
Ngereng oladi conto e baba paneka:
| BASA ENJA’-IYA (EI) | BASA ENGGI BUNTEN (EB) | |
| BASA ANDHAP | BASA TENGNGA’AN | BASA TENGGI |
B. | Se tadha’ basa tengnga’anna: | ||
| Sengko’ mandhi Sengko’ maca, nembang, ngaji Sengko’ ngala’ Sengko’ neggu’ Sengko’ ngangguy Sengko’ nompa’ Sengko’ nanges Sengko’ toju’ Sengko’ noles, abathek Sengko’ abasso | Kaula mandhi Kaula maca, nembang, ngaji Kaula ngala’ Kaula neggu’ Kaula ngangguy Kaula nompa’ Kaula nanges Kaula toju’ Kaula noles, abathek Kaula abasso | Sampeyan aseram Sampeyan maos Sampeyan mondhut Sampeyan ngastane Sampeyan ngagem Sampeyan netene, nete’e Sampeyan molar Sampeyan alonggu Sampeyan nyerrat Sampeyan atoro |
Ngereng oladi conto e baba paneka:
| BASA ENJA’-IYA (EI) | BASA ENGGI BUNTEN (EB) | |
| BASA ANDHAP | BASA TENGNGA’AN | BASA TENGGI |
C. | Se tadha’ basa tenggina: | ||
| Sengko’ nemmo Sengko’ ngenjam Sengko’ agiba Sengko’ agabay Sengko’ molae Sengko’ enga’ Sengko’ loppa Sengko’ bendher | Kaula manggi Kaula nyambut Kaula abakta Kaula abadhi Kaula ngabidi Kaula emot Kaula kalep Kaula lerres | Sampeyan manggi Sampeyan nyambut Sampeyan abakta Sampeyan abadhi Sampeyan ngabidi Sampeyan emot Sampeyan kalep Sampeyan lerres |
KALERO | LERRES |
panjennengngan?
ka compo’?
kaula ka’issa’ songkan. |
panjennengngan?
ka compo’?
kaula ka’issa’ anglo. |
ONDHAGGA BASA KA ORENG SE EKACACA (BANNYA’)
Oreng se gi’ ta’ tanto otaba oreng bannya’, ta’ kengeng ngangguy basa tenggi, cokop ngangguy basa tengnga’an bisaos, akadi:
Samangken bannya’ oreng anglo tengal. banne:
Samangken bannya’ oreng songkan soca.
Paneka compo’epon pasera’an?
banne:
Paneka dalemmepon pasera’an?
Pasera se ajalan e lorong ka’ dhissa’?
banne:
Pasera se alomampa e lorong ka’ dhissa’?
Parlo ekagali okara e attas paneka kabadha’annepon umum. Opama sala settong ekaonenge (parlo ehormat), ka’dhinto kodu ngangguy basa tenggi.
A : Ka’dhinto compo’epon pasera’an?
B : Ka’dhinto se badha motorra dalemma pa’ Camat.
A : Ponapa sampeyan ngagali pasera se ajalan e lorong ka’dhissa’?
B : O... se alomampa ka’dhissa’ nom Sora.
ONDHAGGA BASA NORO’ KABADHA’AN
Se asalla salpa’, serreepon abit ta’ apanggi, ampon tanto kabadha’annepon laen. Ngangguy basa camporan. Basa camporan ---> basa andhap ecampor basa tengnga’an otaba basa tenggi.
Contowepon badha e buku Panduman Basa Madura kaca 232 - 234
Rontodda oca’ gante monggu ka oreng:
Oreng se sapesan (01) | Oreng se ekasareng acaca (02) | Oreng se ekacaca (03) |
Sengko’ | Ba’na | Aba’na |
Bula | Dika | Aba’na |
Kaula | Sampeyan | Salerana |
Badan kaula | Panjennengngan | Salerana |
Abdina | Padana | Salerana |
Abdi dalem | Pada | Penjennengngan |
| dalem/Junan | na (khusus ka |
| dalem | rato) |
ANGGUYANNEPON BASA E DHALEM OKARA
A : Saponapa pottraepon panjennengngan?
B : Ana’ badan kaula namong dhadhuwa’.
SOROT SANDHERRA BASA E DHALEM RE-SAAREEPON
E dhalem sa-gessa samangken, gi’ badha bisaos se gi’ kalero angguyannepon.
Ali atanya ka Bakar, “Ji’, e ka’ dhimma dalemmepon
panjennengngan?”
banne compo’epon (compo’ ---> basa tengnga’an).
SOROT SANDHERRA BASA E DHALEM RE-SAAREEPON
Mangken dimen ja’ enggal bubar, mondhut dha’ar dimen. banne paleman (paleman ---> basa tengnga’an).
Panjennengngan meyarsa dhari pasera? banne mereng (mereng ---> basa tengnga’an).
Se ka’ dhimma kaagungannepon panjennengngan? banne gadhuwan (gadhuwan ---> basa tengnga’an).
Aponapa panjennengngan ma’ ta’ kasokan? banne poron (poron ---> basa tengnga’an).
Ca’-oca’ se gadhuwan basa tenggi dhumacem sarta angguyannepon ta’ padha, akadi: oca’ ngoca’ basa tenggina nojju dha’ se attasan mator, dha’ se baba’an adhabu.
Oca’ | Nojju dha’ se attasan | Nojju dha’ se baba’an |
entar | acabis | alonggu (meyos) |
menta | nyo’on | mondhut |
ngolok | ngatore | adikane (nembali) |
aberri’ | ngatore | apareng |
bagi | atorragi | parengngagi |
Ca’-oca’ se kengeng campor angguyannepon kabannya’an kadaddiyan dhari oca’ gante (nyamana oreng, petodu, petanya)
Oca’ EI | Oca’ EE | Oca’ EB |
sengko’ | bula | kaula |
ba’na | dika | sampeyan |
reya | neko | neka |
areya | aneko | paneka |
jareya | ganeko | gapaneka |
rowa | garowa | anggarowa |
barinna’/bariya | barinto | sapaneka |
dhinna’/dhiya | dhinto | ka’dhinto/ka’dhiya |
dissa | ko’issa | ka’ dissa |
Oca’ EI | Oca’ EE | Oca’ EB |
sateya | sanonto | samangken |
sapa | sera | pasera |
apa | nape | ponapa |
arapa | anape | aponapa |
barampa | sanape | saponapa |
baramma | kadinape | kadiponapa |
dhimma | ko’imma | ka’dhimma |
Menangka oca’ tamba’an:
Oca’ EI | Oca’ EE | Oca’ EB |
iya | enggi | enggi (e taleng) |
enja’ | enten | bunten |
ella | empon | ampon |
mara | maddha/naddha | nyara/tore |
Salaenna dhari oca’ EI, EE, sareng EB kasebbut, badha jugan ca’-oca’ se tamaso’ dha’ ongga toronna otaba sorot sanderra basa se kadaddiyan dhari basa mandhap (andhap), tengnga’an, sareng basa tenggi (alos) opamaepon:
Basa Mandhap | Basa Tengnga’an | Basa Tenggi |
ngakan | neddha | adha’ar |
mole | paleman | bubar/gubar |
mandhi | mandhi | aseram |
tedhung | tedhung | asaren |
agabay | abadhi | abadhi |
nemmo | manggi | manggi |
Ampon eyatorragi ja’ ondhagga basa e dhalem basa Madura
noro’ macemma badha 3 macem:
Dineng noro’ ongga toronna otaba sorot sanderra
basa badha 3 macem jugan:
Angguyannepon EB dhalem basa ren-saaren
Conto:
Majadhi’ : Sengko’ ce’ loppana, apa sengko’ la abala ka ba’na ja’ sengko’ adina sorat e motorra ba’na.
Ponakan: O, se ka’dhissa ampon, Nom. Padana ampon lastare mator dha’ abdina, saamponna mator padana pas bubar.
Kadiponapa oca’ mator neng okara kasebbut?
Oca’ mator paneka basaepon ngoca’ se masteepon eangguy:
Manabi tabaligga:
Adhasar co-conto kasebbut ampon jarna’ ja’ angguyanna oca’ mator dhalem okara:
O, se ka’dhissa ampon, Nom. Padana ampon lastare
mator dha’ abdina, saamponna mator padana pas bubar.
Okara e attas nyata kalero, sabab se ekasareng acaca ekoca’ mator, masteepon adhabu.
Badha pole conto laen se serreng kapereng neng basa re-saare, sapaneka:
eparengana se sae.
Kadiponapa angguyannepon oca’ apareng neng ra-okara kasebbut? Ponapa ampon lerres?
Oca apareng paneka basa tenggiepon dhari oca’ aberri’, angguyannepon dhari se atowa’an dha’ se angodha’an, se atenggiyan dha’ oreng se amandhaban, dhari oreng se ekasareng acaca dha’ oreng se acaca.
Tabaligga, manabi dhari se angodha’an dha’ se atowa’an,
se amandhaban dha’ oreng se atenggiyan, dhari oreng se acaca dha’ oreng se ekasareng acaca, ngangguy oca’ ngatore.
Okara re-saare e baba paneka:
2) Manabi namong etabar saebu ropeya, ta’ eyatorragi.
Okara re-saare e baba paneka:
3) Panjennengngan parlo saponapa, sareng badan kaula
eparengana se sae. samastena:
eyatorana se sae.
4) Ale’ ngatore saponapa ka ebu?
Angguyannepon oca’ ngereng
Oca’ ngereng asalla dhari oca’ ereng, se gadhuwan arte dhumacem:
ereng, basa Indonesia samping, basa Balanda zijde, maksodda badha e kanganna otaba e kacerra.
Conto:
Ereng manabi epadaddi oca’ tanduk (etanduggagi) daddi: ngereng. Basa andhabba ngereng, enggi paneka noro’
e dhalem arte ajalan. Dineng se etoro’ se kobasa, se ehormat, se jung attasan, se mabi epantha badha tello’, enggi paneka:
2. Jung attasan dhari omor Conto:
a. Manabi panjennengngan meyosa, badan kaula ngerenga.
Sapaneka jugan kalero manabi ebalik, akadi se attasan ngereng se amaba’an.
Opama:
Masteepon:
Oca’ Abas, Nangale, sareng Nengale
Abas; tengale (basa tengnga’an); oladi (basa tenggi) ngabas (ngabassagi) : nengale (ngoladi)
tenggu (teggu) nenggu
tengale (katela’) nangale (ngatela’) katon
: tengale, oladi
: nengale, nenggu
: tengale, oladi
: nengale, ngoladi
: katengal, kaoladan
Daddi oca’ ngabas, nenggu, sareng nengale (ngatela’) basa alossa padha enggi paneka nengale sareng ngoladi.
Angguyannepon dhalem basa EI, EE, sareng EB
E dhalem basa EB kaangguy aba’ dibi’ ngangguy basa tengnga’an:
Angguyannepon dhalem basa EI, EE, sareng EB
Tang ale’ ngabas ajamma se lebat e seddi’na. Ale’ bula ngabas ajamma se lebat e seddi’na.
Ale’ kaula nengale ajamma se lebat e seddi’na. (basa tengnga’an) Tang Rama ngoladi ale’ se prappa’na agambar.
Nangale: nengale, ngoladi
Kaangguy aba’ dibi’ e dhalem basa EB, mabi basa tengnga’an (nengale).
Angguyannepon oca’ Saengga sareng Kantos
a. Oca’ Saengga
Oca’ lamon, kalamon, sareng mon paneka basa alossepon enggi paneka saengga otaba manabi.
Oca’ lamon, kalamon, mon -----> eangguy dhalem EI & EE Oca’ saengga, manabi -----> eangguy dhalem EB
Conto:
b. Oca’ Kantos
Oca’ sehingga (basa Indonesia) oca’ Madurana banne saengga, nangeng kongse, kangse, daga, la-gala. Basaepon: kantos.
Conto:
Epon Basana Panoteng /-na/
Neng buku bab Basana Ca’-oca’ karangannepon M. Wirjoasmoro taon 1956, epon menangka basa alossa panoteng /-na/.
Noro’ katerrangannepon R. Taha Prawirokusumo, Pamekkasan sapaneka:
a. Etoles epon
Opama:
2) Manabi etoles e bingkengnga oca’ se asasegek bisat (...’...) Opama:
b. Aoba wepon
Manabi etoles e bingkengnga oca’ se keccap pongkasanna abukka’ sarta asowara: /o/ otaba /u/.
Opama:
---> lakowepon
---> tarowepon
---> guruwepon
c. Etoles rangkep
Oca’ se keccap pongkasanna atotop, manabi esembu epon e bingkengnga aksara panotobba kodu erangkep.
Opama:
Nangeng:
OCA’ SE BADHA SARENG SE TADHA’ BASAEPON
A. Angguyannepon Basa Tengnga’an se tadha’ Basa Tenggina
Basa alos badha 2 macem:
Contowepon: | | |
ngabas | nengale /B/ | ngoladi /BT/ |
andhi’ | anggadhuwi /B/ | kaagungan /BT/ |
ales | memba /BT/ | basa tengnga’anna ta’ esebbut |
ambu | kendel /BT/ | basa tengnga’anna ta’ esebbut |
menangka basa tengnga’anna: ales, ambu
agabay | abadhi /B/ | basa tenggina ta’ esebbut |
agiba | abakta /B/ | basa tenggina ta’ esebbut |
menangka basa tenggina: abadi, abakta.
Oca’ abadhi sareng abakta tadha’ basa tenggina. Serrena tadha’, basa tengnga’an epadaddi basa tenggi.
Conto dhalem okara:
Kaula abadhi korong. (basa tengnga’an) Sampeyan abadhi ponapa? (basa tenggi) Ale’ abakta buku. (basa tengnga’an) Rama abakta senjang. (basa tenggi)
enga’ | emot | /B/ |
loppa | kalep | /B/ |
molae | ngabidi | /B/ |
seggut | serreng | /B/ |
bendher | lerres | /B/ |
kabbi | sadaja | /B/ |
monye | ongel, mongel | /B/ |
lekkas/duli | enggal | /B/ |
lebbi | langkong | /B/ |
mon/lamon/kalamon | saengga/manabi | /B/ |
B. Ondhagga Basa sareng Angguyannepon
Se kengeng ngangguy basa tenggi akadi oca’: adha’ar, bubar (gubar), asare (asaren), meyarsa, ngagali, alomampa, ngoladi, meyos, rabu, songkan, kaagungan sareng samacemmepon paneka namong kaangguy:
Sampeyan ngoladi Sampeyan gubar
Jarna’epon monggu ka oreng se langkong tenggi darajattepon dhari oreng se ekasareng acaca (oreng se kapeng 2).
3. Oreng se kapeng 1 (aba’ dibi’), oreng se langkong mandhap darajadda dhari oreng se kapeng 2 sareng oreng se gi’ umum kabadha’anna, paneka parjugaepon mabi basa tengnga’an, akadi:
neddha | paleman | tedhung | mereng |
oneng | ajalan | nengale | entar |
dhateng | anglo | gadhuwan | mandhi |
abakta | abadhi | apanggi | emot |
Melana ta’ kalero manabi ngoca’:
Oreng se Kapeng 1 (Kaula) | Oreng se Kapeng 2 (Sampeyan) |
neddha | adha’ar |
paleman | bubar (gubar) |
tedhung | asare (asaren) |
mereng | meyarsa |
oneng | ngagali |
ajalan | alomampa |
nengale | ngoladi |
entar | meyos |
dhateng | rabu |
abakta | abakta |
abadhi | abadhi |
apanggi | apanggi |
Oreng se Kapeng 3 (Kaula) | |
Patot ehormat | Ta’ Patot ehormat |
Ebu adha’ar pao. | Ale’ neddha jambu. |
Rama ampon bubar. | ret-moret paleman. |
Agung gi’ asare. | Kana’ paneka tedhung. |
Anom ampon meyarsa. | Bannya’ oreng mereng. |
Pa’ Bupati ngagali. | Pasera’an se oneng. |
Keyae alomampa. | Santrena ajalan jugan, |
Nom Sora ngoladi. | Ale ta’ nengale. |
Rama meyos jugan | Bannya’ oreng entar. |
Pa’ Camat rabu. | Ale’na Marli dhateng. |
Agung abakta jugan. | Moret abakta buku. |
Anom abadhi korong. | Pasera se abadhi? |
Ebu ampon apanggi. | Ale’ apanggi jugan. |
Talektegi okara e baba ka’dhinto, lerres ponapa sala
mereng jugan.
Bannya’ oreng mereng lerres, sabab gi’ umom, ta’ epanggi tong- parsettongnga. Rama mereng ka’dhinto sala sabab Rama patot ehormat, samastena Rama meyarsa.
Oca’ atorragi sala. Dhari oreng towa ka ana’ banne atorragi, nangeng parengngagi
Talektegi okara e baba ka’dhinto, lerres ponapa sala
Maos kalero, mastena maca. Sabab oca’ pasera, gi’ ta’ epanggi ja’ patot ehormat.
Senjangnga Ebu lerres, Ebu patot ehormat. Argana senjang sala, se lerres argana samper, sabab tamaso’ gi’ umom.
Talektegi okara e baba ka’dhinto, lerres ponapa sala
eteddha tekos lerres, sabab teddha basa tengnga’an. Oca’ teddha banne gadhuwan arte ngormat ka tekos, nangeng kaangguy ngormat ka oreng se ekasareng acaca.
Guru abadhi lerres, sabab abadhi tamaso’ basa tengnga’an se tadha’ basa tenggina. Moret abadhi lerres sabab kaangguy oreng se patot ehormat akadi guru. Basa tengnga’an gapaneka epadaddi basa tenggi.
C. Ca’-oca’ se Badha Basana
soca (BT) bakta (BT)
mata giba
kalamon/mon/lamon
tengal (B) bakta (B)
saengga/manabi (B/BT)
Oca’ menangka, manabi, abakta basa tengnga’an se eangguy menangka basa tenggi.
Basa Andhap | Basa Tengnga’an | Basa Tenggi |
bantal | bantal | jangsera |
bengko | compo’ | dalem |
beddha’ | beddha’ | ganda, konyo |
gamparan | gamparan | teteyan |
Sadaja pangangguyya soko basaepon: teteyan, akadi: sapatu, sandhal, sellop, tarompa, pakca’/pacca’
Basa Tengnga’an
Basa Andhap
Basa Tenggi
gellung
jamo kalambi kalong kameja
kaca karabu katedhungan
kerres
gellung jamo kalambi kalong kameja kaca karabu
katedhungan kerres
okel lolo rasogan
sangsang rasogan kameja
pangoladan, pangelon sengkang
pasareyan, pasarenan abinan
Basa Tengnga’an
Basa Andhap
Basa Tenggi
kembang koburan kotang mayyit menangan odheng pajung paesan pereng
kembang koburan kotang mayyit menangan odheng pajung paesan pereng
sekkar pasareyan, asta rasogan kotang la’jun
aloran sengel songsong panyekkaran
lantaran (ambeng:Bkl, Pmk)
Basa Andhap | Basa Tengnga’an | Basa Tenggi |
pesse | obang | obang |
rape’ | rape’ | kampo |
sabbu’ | sabbu’ | panyengset |
samper | samper | senjang |
sapo’ | sapo’ | kemmol |
sarong | sarong | senjang sarong |
sattanang | sattanang | saplathe |
sopak | sopak | comara |
sorat | sorat | serrat |
Basa Tengnga’an
Basa Andhap
Basa Tenggi
soroy sello’ tasmak tongket
soroy sello’ tasmak tongket
serrat sesser pangoladan
jungkat (tekken: Bkl, Pmk
Conto angguyannepon mabi basa EI, EE, sareng EB
Oca’ bengko
Basa andhap Basa tengnga’an Basa tenggi
: bengko
: compo’
: dalem
Basa Enja’-iya (EI):
Conto angguyannepon mabi basa EI, EE, sareng EB
Basa Enggi-enten (EE):
Basa Enggi-bunten (EB):
D. Ca’-oca’ bagiyannepon badan se badha basana
Basa Andhap | Basa Tengnga’an | Basa Tenggi |
aba’ | aba’ | salera |
ales | ales | memba |
badan | badan | salera |
bettes | bettes | podhak |
bibir | bibir | lathe |
bujel | bujel | poser |
bulu keja’ | bulu keja’ | ede |
Basa Andhap | Basa Tengnga’an | Basa Tenggi |
bun-embunan | bun-embunan | merco |
cethak | cethak | sera |
colo’ | colo’ | lesan, padha’aran |
elong | elong | pangambung |
garigi’ | garigi’ | rajung |
gigi | gigi | baja |
gellung | gellung | okel |
janggu’ | janggu’ | komes |
jila | jila | elat |
koko | koko | kanaka |
Basa Andhap | Basa Tengnga’an | Basa Tenggi |
kopeng le’er lengngen mata mowa obu’ oban pepe soko | kopeng le’er lengngen mata rae, rarae obu’ oban pepe soko | karna gulu gulungan soca badana rambut rambut pote ambungan, pangarasan pada |
Basa Andhap | Basa Tengnga’an | Basa Tenggi |
songot | songot | komes/janggu’ ...komes |
soso | soso | bajem |
tabu’ | tabu’ | padha’aran |
tanang | tanang | asta |
Conto angguyannepon mabi basa EI, EE, sareng EB
Oca’ mata
Basa andhap Basa tengnga’an Basa tenggi
: mata
: tengal
: soca
E. Basaepon Ca’-oca’ Panggabayan
1. Se badha Basa Tengnga’anna sareng Basa Tenggina
Basa Andhap | Basa Tengnga’an | Basa Tenggi |
nenggu, ngabas, nengale, mandheng ngakan, ngenom aroko’ amadat katon ngedhing mole akemme | nengale neddha neddha roko’ neddha candu katengal mereng paleman abanyo | ngoladi adha’ar adha’ar roko’ adha’ar candu kaoladan meyarsa bubar, gubar asenne |
Basa Andhap
Basa Tengnga’an
Basa Tenggi
atae
sake’ mate
tao endha’, soka’ ngandhung kalengnger
melle
acemmer, akopadhang, akaberradan anglo, nganglo adinggal dunnya oneng
poron baberra’ ta’ emot ngobange
atenja
songkan seda ngagali kasokan bubut kasembet mondhut
2. Se Tadha’ Basa Tengnga’anna
Basa Andhap/Basa Tengnga’an | Basa Tenggi |
ambu | kendel |
ngangguy | ngagem |
maca, ngaji, nembang | maos |
abacco, abasso | atoro |
abakal, abakalan | apacangan |
noles, abathek | nyerrat |
daddi guru | jumenneng guru |
adandan, apakeyan | abusana |
jaga, manjeng | ngadek, jumenneng |
jaga tedhung, ngedhing | abungo |
Basa Andhap/Basa Tengnga’an Basa Tenggi
ajalan alomampa ngenep kelem
entar meyos, alonggu toju’ alonggu
ngennengnge, ngenggune ngalongguwi gigir, seddi, anapso, ngombang duka, bendhu
ngala’ mondhut akacamata, atasmak apangoladan
kalowar mejil maso’ malebbet rembi’ babar
Basa Andhap/Basa Tengnga’an
Basa Tenggi
mangkat meyos amempe asopenna
aoseng, amero’ asesse
mandhi aseram apapar agukser apowasa aseyam
mekker, mekkere anggali, ngagali
amena mocang
araop adhamo, atekkas asompa asopata
nyoro makon, ngonkon, akonkonan
Basa Andhap/Basa Tengnga’an
Basa Tenggi
asambajang asalat
nampane, narema amondi (nampane dhari
oreng se atenggiyan) atolo akaramas
nompa’ nete’e, netene neggu’ ngastane nyeyom ngambung acokor aparas
acopa aedu nanges molar
apello akarenget
Conto angguyannepon
Oca’: ajalan, alomampa
3. Se Tadha’ Basa Tenggina
Basa Andhap | Basa Tengnga’an | Basa Tenggi |
nemmo | manggi | manggi |
ngenjam | nyambut | nyambut |
ngeba | abakta | abakta |
agabay | abadhi | abadhi |
molae | ngabidi | ngabidi |
enga’ | emot | emot |
loppa | kalep | kalep |
Conto angguyannepon
Oca’: agiba, abakta
4. Se Gadhuwan Basa Tenggi Dhumacem
Basa Andhap | Basa Tengnga’an | Basa Tenggi |
ngoca’ | mator | adhabu |
entar | nyabis, acabis | alonggu |
menta | nyo’on | mondhut |
bagi | atorragi | parengngagi |
ngolok | ngatore | adikane, nembali |
abala, aberri’ tao | ngatore pameyarsa | apareng oneng |
aberri’ | ngatore | apareng |
Conto angguyannepon
Oca’: mator, adhabu
Nojju dha’ se attasan: mator
Conto angguyannepon
Oca’: acabis, alonggu
Nojju dha’ se attasan: acabis
Nojju dha’ se baba’an: alonggu
Conto angguyannepon
Oca’: ngatore, apareng
Nojju dha’ se attasan: ngatore
Nojju dha’ se baba’an: apareng
5. Basaepon Oca’ Tamba’an
Basa Andhap | Basa Tengnga’an | Basa Tenggi |
bai | saos | |
ban | sareng, sarengngan | |
bakal | badhi | |
bakal tatemmowa | badhi tapanggiya | |
banget | sanget, sakalangkong | |
bareng | sareng | abdi |
abareng mole | asareng paleman | asareng bubar |
bareng ebukka’ | sareng ebukka’ | |
becce’na | saena | |
ce’ | sanget, sakalangkong | |
Basa Tenggi
Basa Andhap Basa Tengnga’an
dallu, dillu dhimen, dhingen gallu, gillu dhimen, dhingen kene’ dallu kene’ dhimen
adalluwi adhimene
dina diggal, dinggal, mendel nan-dinan dadinggalan
kabbi sadaja kangse, kongse, sampe’ kantos
kare kadinggalan
kare sapolo kadinggalan sapolo kantha kadi
Basa Tenggi
Basa Andhap Basa Tengnga’an
akantha akadi
keya juga, jugan koddi’, cacak mangken
kebbat, duli enggal kenneng kengeng
ta’ kenneng enja’ ta’ kengeng bunten ngennenge ngengenge
laggi’, gi’ salaggi’
gi’ agabay salaggi’ abadhi lakar mela
lamba’ dhimen, dhingen
Basa Tenggi
Basa Andhap Basa Tengnga’an
lamon, kalamon, mon saengga, sanengga, manabi
lebbi langkong lekkas enggal
mara, maju nyara, tore, dabek mara, kantha kadi, akadi
mare lastare, salesse molae ngabidi
neng, coma namong onggu, ongguwan esto
saongguna saestona ongguwagi ngestowagi
Basa Tenggi
Basa Andhap Basa Tengnga’an
padha same; cara basoke, daddi ta’ parlo eangguy
pantes, patot sae pola, ame’ manabi
seggut, gasek serreng
sanajjan sanare, sanaos, someleya tape nangeng
ngangguy mabi
ta’ ngangguy, ta’ osa, ta’ mabi
ta’ kadik
Conto angguyannepon
Oca’: kengeng
Oca’: nyara, tore
Oca’: mabi
F. Oca’ Gante
EI | EE | EB |
sengko’ ba’na aba’na tang/sang -na | bula dika aba’na bula -na | kaula, badan kaula, abdina, abdi dalem sampeyan, panjennengngan, padana, pada dalem, ajunan dalem salerana, panjennengnganna kaula, badan kaula -epon |
EI
EE
EB
reya areya jareya rowa
barinna’, bariya
dhimma dhinna’ dhiya kanna’
dha’ anna’, dha’ kanna’
dhissa kassa kemma kemma
neko aneko ganeko garowa barinto
ko’imma, ko’dhimma dhinto, ko’dhinto ko’into
ko’iya, ko’dhiya kanto
ka’anto, dha’anto ko’issa’, ko’dhissa’ ko’asa
ko’imma, ko’emma, ko’amma
paneka, ka’dhinto paneka, ka’dhinto gapaneka, ganeka anggarowa, anggapaneka sapaneka, saka’dhinto ka’imma, ka’dhimma ka’into, ka’dhinto
ka’iya, ka’dhiya pareng
ka’anto, ka’kanto ka’issa’, ka’dhissa’ ka’assa, ka’kassa ka’imma, ka’dhimma ka’amma, ka’kamma
EI | EE | EB |
sapa | sera | pasera |
apa | nape | ponapa |
saapa, barampa | sanape | saponapa |
arapa | anape | aponapa |
baramma | kadinape | kadiponapa |
sateya | sanonto | samangken |
ella, la | empon, pon | ampon |
ayu’, mara | maddha | nyara |
iya | enggi (e petpet) | enggi (e taleng) |
enja’ | enten | bunten |
Conto angguyannepon
Oca’: kaula, sampeyan
Oca’: badan kaula, panjennengngan
badan kaula?