ΤΟ ’21 ΕΝ ΠΛΩ

Ο ΝΑΥΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ & ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ/ΤΡΙΕΣ ΤΟΥ ΣΤ΄2 ΤΜΗΜΑΤΟΣ

ΘΕΛΕΙ ΑΡΕΤΗΝ ΚΑΙ ΤΟΛΜΗΝ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

Τα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας δε σταμάτησαν την ελληνική δραστηριότητα στη θάλασσα. Οι Έλληνες ναυτικοί συμμετέχουν ενεργά σε πολεμικές επιχειρήσεις μαζί με άλλα χριστιανικά κράτη, όπως στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου το 1571 ή στη Ναυμαχία του Τσεσμέ το 1770, όπου οι Ρώσοι με τη βοήθεια των Παριανών και άλλων ελληνικών πυρπολικών κατέστρεψαν τον τουρκικό στόλο.�

Ταυτόχρονα, οι εκτεταμένες εμπορικές δραστηριότητες Ελλήνων πλοιοκτητών, υποχρεωμένων να εξοπλίζουν τα πλοία τους και να μάχονται με τους πειρατές, να διασπούν τους αποκλεισμούς και να ανεφοδιάζουν τους Ευρωπαίους εμπολέμους, κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων Πολέμων, είχαν ως συνέπεια να αποκτήσουν οι Έλληνες, κυρίως δε τα νησιά Ύδρα, Σπέτσες και Ψαρά, σημαντικά πλούτη. Έτσι, σεβαστός αριθμός πλοίων, μετρίου μεν μεγέθους, αλλά άριστα εξοπλισμένων με έμπειρα και ετοιμοπόλεμα πληρώματα, μαζί με την ελληνική ναυτική παράδοση στο αίμα τους, αποτέλεσαν πρωταρχικής σημασίας παράγοντα για την επιτυχία του απελευθερωτικού αγώνα που επρόκειτο να αρχίσει.

​

Αμέσως με την έναρξη της Επανάστασης, το ελληνικό ναυτικό διεκδίκησε από τους Τούρκους την κυριαρχία του Αιγαίου και την κράτησε για μεγάλο διάστημα με μια εντυπωσιακή σειρά νικών.

Η Ναυμαχία στο Τσεσμέ

25-26/6/1770

Η Ναυμαχία της Ναυπάκτου

07/10/1571

​

Η εκδήλωση της Ελληνικής Επανάστασης το 1821 είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την οικονομική ανάπτυξη και την πνευματική αφύπνιση των υπόδουλων Ελλήνων κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα. Η συσσώρευση πλούτου και η διάδοση των φιλελεύθερων και επαναστατικών μηνυμάτων και ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης στους Έλληνες, οφείλεται κατά κύριο λόγο στην ανάπτυξη του εμπορίου και της εμπορικής ναυτιλίας που υλοποιήθηκε από την τάξη των πλουσίων Ελλήνων εμπόρων κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Η ελληνική εμπορική ναυτιλία παρουσίασε μεγάλη ακμή κατά το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα. Το τέλος του Ρωσοτουρκικού Πολέμου (1768-1774) και η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή, η οποία έδωσε τη δυνατότητα στα ελληνικά πλοία να χρησιμοποιήσουν τη ρωσική σημαία και να διαπλέουν ελεύθερα τον Εύξεινο Πόντο, είχαν ως αποτέλεσμα οι μεταφορές των ρωσικών σιτηρών να περάσουν στα χέρια των Ελλήνων εμπόρων.

Παράλληλα, την ίδια εποχή, οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι απομάκρυναν το κυρίαρχο, ως τότε, γαλλικό ναυτικό από τη Μεσόγειο, δίνοντας έτσι στους Έλληνες την ευκαιρία να εδραιώσουν τη θέση τους στο εμπόριο της περιοχής.

Την παραμονή της Επανάστασης, οι Έλληνες πλοιοκτήτες διέθεταν τον εντυπωσιακό αριθμό των 1.000 εμπορικών πλοίων, εκ των οποίων, τα 200 περίπου τα χρησιμοποίησαν ως πολεμικά στις ναυτικές πολεμικές επιχειρήσεις κατά τη διάρκειά της.

Οι ελληνικές ναυτικές δυνάμεις ήταν έτοιμες με την κήρυξη της Επανάστασης να διεξάγουν τον κατά θάλασσαν αγώνα. Οι αναμετρήσεις στα πελάγη και στην ανοιχτή θάλασσα με τους αδίστακτους πειρατές και κουρσάρους που λυμαίνονταν τη Μεσόγειο, είχαν εξασκήσει τα πληρώματα των ελληνικών πλοίων στην τακτική του πολέμου και κυρίως του αιφνιδιασμού. Ιδιαίτερα όμως εξασκήθηκαν οι ΄Ελληνες ναυτικοί κατά την υποχρεωτική ναυτολόγησή τους στα πολεμικά καράβια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Σύμφωνα με το θεσμό των Μελλάχηδων, όλοι οι ναυτότοποι κάθε χρόνο, ανάλογα με τον πληθυσμό τους, συνεισέφεραν άνδρες στα πληρώματα του τουρκικού στόλου. Οι αγωνιστές του 1821, είχαν εξασκηθεί στην τέχνη του πολέμου στη θάλασσα και ταυτόχρονα γνώριζαν την τακτική και τις αδυναμίες του αντιπάλου τους, εξαιτίας της ακούσιας υπηρεσίας τους σε αυτόν.

​

Τρία κυρίως νησιά - Ύδρα, Σπέτσες, Ψαρά - είχαν αναδειχθεί σε υπολογίσιμα ναυτικά κέντρα και ήταν εκείνα που πρώτα διέθεσαν τα πλοία τους για τον αγώνα της ανεξαρτησίας. Οι στόλοι των τριών νησιών μετέφεραν το επαναστατικό κλίμα σε  όλα τα υπόλοιπα νησιά του ελληνικού Αρχιπελάγους, ενίσχυσαν τις χερσαίες επιχειρήσεις σε παράλιες περιοχές, ανεφοδίασαν ελληνικά φρούρια, και προπαντός δεν επέτρεψαν στους Τούρκους να μεταφέρουν στρατό και εφόδια στις επαναστατημένες ελληνικές περιοχές.

�

Το μέλλον του Ελληνισμού σηματοδοτήθηκε από τις ιστορικές συγκυρίες. Το κύμα του φιλελευθερισμού που μεγάλωνε στην Ευρώπη, η αλλαγή της εξωτερικής πολιτικής της Αγγλίας με τον Κάνινγκ και η αποδυνάμωση του Αυστριακού καγκελάριου Μέτερνιχ, ώθησαν τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής σε αποφασιστικές ενέργειες για την λύση του ελληνικού ζητήματος, υπέρ των επαναστατών, με αποκορύφωμα την περίφημη Ναυμαχία του Ναυαρίνου (20/10/1827) ανάμεσα στον τουρκοαιγυπτιακό στόλο και τους ενωμένους στόλους της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας.

Η συντριπτική ήττα του τουρκοαιγυπτιακού στόλου έκανε πλέον εφικτή την ιδέα δημιουργίας ενός ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, ενώ κατέλυε την «αρχή της νομιμότητας», που είχε θεσπιστεί από την Ιερά Συμμαχία το 1815, και προστάτευε την εδαφική ακεραιότητα των μεγάλων αυτοκρατοριών, στερώντας από τους λαούς το δικαίωμα της εθνικής ανεξαρτησίας.

�

​

Η Ναυμαχία του Ναυαρίνου

​

H ενίσχυση με στρατό και εφόδια των πολιορκούμενων στα φρούρια του Μοριά Οθωμανών τον πρώτο χρόνο της Επανάστασης, μπορούσε να πραγματοποιηθεί τόσο από την ξηρά όσο και από τη θάλασσα.

�H αντιμετώπιση του δεύτερου ενδεχόμενου προϋπέθετε την κινητοποίηση των πολυάριθμων υδραίικων, σπετσιώτικων και ψαριανών κατά κύριο λόγο πλοίων.

O στόλος των τριών νησιών αριθμούσε μερικές εκατοντάδες ελαφρά οπλισμένα μικρά εμπορικά πλοία, που ωστόσο συχνά επιδίδονταν εξίσου αποτελεσματικά και στην πειρατεία.

�Aν και τα πλοία αυτά δε συνιστούσαν έναν πραγματικά πολεμικό στόλο, η εμπειρία των πληρωμάτων τους και η ευελιξία των μικρών καραβιών στα διάσπαρτα από νησιά και βραχονησίδες νερά του Αιγαίου, θα μπορούσαν να παρεμποδίσουν τη δράση του οθωμανικού στόλου. Κατοικημένα σχεδόν αποκλειστικά από ελληνικούς πληθυσμούς, εκτός από τη Ρόδο, την Κω και τη Χίο όπου διαβιούσαν και μουσουλμάνοι, τα νησιά του Αιγαίου κήρυξαν σταδιακά την επανάσταση από το πρώτο δεκαήμερο του Απριλίου και μετά. Eξαίρεση αποτέλεσαν τα νησιά των Κυκλάδων όπως η Σύρος, η Τήνος και η Νάξος, όπου η πλειονότητα των κατοίκων τους ήταν καθολικοί. Oι Σπέτσες, τα Ψαρά, η Σάμος και ιδίως η Ύδρα υπήρξαν το κέντρο του επαναστατικού αγώνα στο Αιγαίο, αν και οι τοπικές ηγετικές ομάδες φάνηκαν στην αρχή διστακτικές, κάτι άλλωστε που είχε συμβεί και στην Πελοπόννησο. Στην Ύδρα μάλιστα, το ισχυρότερο ναυτικό κέντρο, όπου κυριαρχούσε η οικογένεια Kουντουριώτη, η επανάσταση κηρύχτηκε χάρη στην επιμονή ενός μικρότερης εμβέλειας τοπικού παράγοντα.

Tους πρώτους μήνες της Επανάστασης τα ελληνικά πλοία διέθεταν μια σχετική ελευθερία κίνησης στο Αιγαίο. Ένα τμήμα του οθωμανικού στόλου παρέμενε στο ναύσταθμο της Πόλης, καθώς υπήρχε ο φόβος ενός νέου ρωσοτουρκικού πολέμου, ενώ ένα άλλο τμήμα βρισκόταν στις ακτές της Hπείρου, λαμβάνοντας μέρος στον πόλεμο με τον Αλή πασά. �Έτσι, ο ελληνικός στόλος επιχειρούσε σχεδόν ανενόχλητος επιθέσεις σε μεμονωμένα οθωμανικά πλοία, αρκετά από τα οποία καταλήφθηκαν, ενώ μετείχε στις πολιορκίες των φρουρίων στο Ναύπλιο (με επικεφαλής την περίφημη Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα), στη Μονεμβασιά, στη Nαύπακτο και αλλού. Δεν έλειψαν και πειρατικές ενέργειες σε βάρος ουδέτερων εμπορικών πλοίων καθώς και επιδρομές στα μικρασιατικά παράλια.

�Στην πραγματικότητα, την εποχή εκείνη δεν υπήρχε συγκροτημένος ελληνικός στόλος που ακολουθούσε κάποιο οργανωμένο σχέδιο, αλλά σύμπραξη πληρωμάτων ενόψει κάποιας επιχείρησης. �Έτσι, όταν τμήματα του οθωμανικού στόλου επιχείρησαν έξοδο από τα Δαρδανέλια με στόχο τον ανεφοδιασμό των πολιορκούμενων φρουρίων της Πελοποννήσου και τη μεταφορά στρατευμάτων, φάνηκε ότι δύσκολα τα ελληνικά πλοία μπορούσαν να βάλουν με επιτυχία ενάντια στα οθωμανικά. �Δεν έλειψαν βέβαια μεμονωμένες επιτυχίες που στηρίχτηκαν στον ηρωϊσμό ανθρώπων, αλλά και σε μια πολεμική τακτική που υιοθετήθηκε και έμελλε να χαρακτηρίσει σε μεγάλο βαθμό τις πολεμικές ενέργειες στο θαλάσσιο χώρο. �

Αναφερόμαστε στα πυρπολικά, ειδικά διαμορφωμένα πλοιάρια φορτωμένα με εύφλεκτες ύλες και εκρηκτικά, τα οποία προσκολλιόνταν στα οθωμανικά πλοία, αναφλέγονταν και βυθίζονταν μαζί τους. O φόβος των Οθωμανών από τη δράση των πυρπολητών περιόριζε τις κινήσεις του στόλου τους. �

Η Επανάσταση στο Αιγαίο

Η επανάσταση από την Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα μεταδόθηκε σύντομα στα νησιά του Αιγαίου.

Πρώτα επαναστάτησαν οι κοντινές Σπέτσες με την Μπουμπουλίνα, τον Απρίλιο του 1821 και ακολούθησε η Ύδρα, με πρωτοστάτη τον πλοίαρχο Αντώνιο Οικονόμου.

Στη συνέχεια ξεσηκώθηκαν τα Ψαρά, η Σάμος, η Κάσος και τα Δωδεκάνησα. Επαναστατική δραστηριότητα εκδηλώθηκε και στην Κρήτη, ιδιαίτερα στα Σφακιά, ενώ οι κάτοικοι των Κυκλάδων φάνηκαν διστακτικοί.

​

Τα εξεγερμένα νησιά συμμετείχαν αποφασιστικά στον μεγάλο ξεσηκωμό του 1821. Τα ελληνικά καράβια, παρόλο που ήταν λιγότερα σε αριθμό και μικρότερα σε χωρητικότητα, κυριαρχούσαν στο Αιγαίο, καθώς ήταν ταχύτερα και διέθεταν πληρώματα με μεγάλη ναυτική εμπειρία.

​

Οι Έλληνες ναυτικοί διακρίθηκαν σε τρία είδη πολεμικών επιχειρήσεων:

​

α) στην πολιορκία παραθαλάσσιων κάστρων, όπως η Μονεμβασιά και το Ναυαρίνο και στην υποστήριξη χερσαίων μαχών από τη θάλασσα,

β) σε καταδρομές στα παράλια της Μικράς Ασίας, όπου αιχμαλώτιζαν ή κατέστρεφαν εχθρικά πλοία, με αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται ο τουρκικός στόλος να πλεύσει προς την Πελοπόννησο και

γ) σε ναυμαχίες στο ανοιχτό πέλαγος, στις οποίες συμμετείχαν και τα περίφημα πυρπολικά.

Ημερολόγιο του Ναυτικού Αγώνα

1821

​

Μάρτιος: Επαναστατούν οι Σπέτσες.

​

Απρίλιος: Επαναστατούν τα Ψαρά και εξεγείρεται η Ύδρα από τον Αντώνιο Οικονόμου.

​

Ιούνιος: Επαναστατεί η Κρήτη.

​

Ιούλιος: Ο τουρκικός στόλος καταπλέει στη Σάμο, όπου αποκρούεται η απόβαση των Τούρκων. Απαγχονίζεται ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κυπριανός. Παράδοση της Μονεμβασιάς στους Έλληνες.

​

Σεπτέμβριος: Συγκρούεται ο ελληνικός και τουρκικός στόλος στο Κατάκωλο.

�

ΣΠΕΤΣΕΣ

Όταν το 1821 ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση, οι Σπέτσες ήταν το πρώτο νησί που ύψωσε επαναστατική σημαία (3 Απριλίου) με πρωτοστάτες τους Π. Μπόταση, Γ. Πάνου κ.ά. Αμέσως οι Σπετσιώτες έστειλαν αντιπροσωπείες στην Ύδρα και σε άλλα νησιά για να παρακινήσουν τους κατοίκους τους να εξεγερθούν, ενώ συγχρόνως αποφάσισαν να συμμετάσχουν με τα πλοία τους στους θαλάσσιους αποκλεισμούς του Ναυπλίου και της Μονεμβασιάς (όπου διακρίθηκε η Λασκαρίνα Μπούμπουλη, η γνωστή Μπουμπουλίνα). Ο στόλος των Σπετσών, αποτελούμενος από τα εμπορικά πλοία του νησιού που είχαν μετατραπεί σε πολεμικά, έπαιξε σημαντικότατο ρόλο στον κατά θάλασσαν αγώνα, μετέχοντας τόσο σε επιδρομές κατά των τουρκικών παραλίων, όσο και σε αποκλεισμούς φρουρίων της Πελοποννήσου. Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η συμμετοχή του σπετσιώτικου στόλου στις πολιορκίες των φρουρίων του Ναυπλίου και της Μονεμβασιάς.

Κόρη του Υδραίου πλοιάρχου Σταυριανού Πινότση και της επίσης Υδραίας Σκεύως Κοκκίνη, που καταγόταν από εφοπλιστική οικογένεια. Γεννήθηκε στις 11 Μαΐου 1771 στις φυλακές της Κωνσταντινούπολης, όταν η έγκυος μητέρα της επισκέφτηκε τον φυλακισμένο πατέρα της, ο οποίος κρατείτο για συμμετοχή του στα Ορλωφικά. Στα δεκαεφτά της χρόνια παντρεύτηκε τον Σπετσιώτη πλοίαρχο Δημήτριο Γιάννουζα, από τον οποίο ονομάστηκε και Δημητράκαινα. Το 1797 ο σύζυγός της σκοτώθηκε σε συμπλοκή με Αλγερινούς πειρατές και η Λασκαρίνα σε ηλικία 26 ετών, μένει χήρα με τρία παιδιά, τον Ιωάννη, τον Γεώργιο και τη Μαρία.

Το 1801 παντρεύτηκε σε δεύτερο γάμο τον Σπετσιώτη πάμπλουτο εφοπλιστή Δημήτριο Μπούμπουλη, από τον οποίο έλαβε το όνομα Μπουμπουλίνα, με το οποίο έγινε γνωστή. Και ο δεύτερος σύζυγός της σκοτώθηκε σε σύγκρουση με Αλγερινούς πειρατές το 1811, μεταξύ Μάλτας και Ισπανίας. Μαζί του απέκτησε τρία παιδιά, την Ελένη, τη Σκεύω και τον Νικόλαο. Με την περιουσία του συζύγου της, που ξεπερνούσε τα 300.000 τάλιρα, η Μπουμπουλίνα ασχολήθηκε με τα ναυτιλιακά κι έγινε μέτοχος σε διάφορα σπετσιώτικα πλοία. Όμως, το 1816 οι Οθωμανοί επεχείρησαν να κατάσχουν την περιουσία της, επειδή τα πλοία του συζύγου της μετείχαν υπό ρωσική σημαία στον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο του 1806. Με τη μεσολάβηση του Ρώσου πρεσβευτή στην Κωνσταντινούπολη Στρογκάνωφ και της μητέρας του Σουλτάνου Βαλιντέ κατόρθωσε να διασώσει την περιουσία της.

Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα 

​

Στην Κωνσταντινούπολη φαίνεται ότι μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία το 1819, αλλά το γεγονός αμφισβητείται, καθώς είναι γνωστό ότι η οργάνωση δεν έκανε ποτέ μέλη της, γυναίκες.

Μόλις η Μπουμπουλίνα επέστρεψε στις Σπέτσες διέταξε τη ναυπήγηση του πλοίου «Αγαμέμνων», για το οποίο δαπάνησε 25.000 δίστηλα. Με μήκος 48 πήχεις (περίπου 34 μέτρα) και εξοπλισμένο με 18 κανόνια, ο «Αγαμέμνων» καθελκύστηκε το 1820 και ήταν το μεγαλύτερο πλοίο που έλαβε μέρος στην Επανάσταση.

Ο εθνικός ξεσηκωμός βρήκε την Μπουμπουλίνα «πεντηκοντούτιδα, ωραίαν, αρειμάνιον ως αμαζόνα, επιβλητικήν καπετάνισσαν, προ της οποίας ο άνανδρος ησχύνετο και ο ανδρείος υπεχώρει», όπως τη σκιαγράφησε ο δημοσιογράφος και ιστορικός Ιωάννης Φιλήμων.

Ξόδευε την περιουσία της, όχι μόνο για τη διατήρηση των πλοίων της, αλλά και για τα στρατεύματα στην ξηρά. Συμμετείχε με το πλοίο της «Αγαμέμνων» στον αποκλεισμό του Ναυπλίου και ανεφοδίασε με δικές της δαπάνες τους υπερασπιστές του Άργους.

Σε μια έφοδο των Τούρκων υπό τον Κεχαγιάμπεη σκοτώθηκε ο γιος της Ιωάννης Γιάννουζας, ο θάνατος του οποίου κόστισε πολύ στην ατρόμητη καπετάνισσα. Στη συνέχεια έλαβε μέρος στον αποκλεισμό της Μονεμβασιάς, στην πολιορκία και την άλωση του Ναυπλίου και της Τριπόλεως, στην οποία εισήλθε πάνω σε λευκό άλογο και έσωσε τα χαρέμια του Χουρσίτ Πασά από το μένος των πολιορκητών. Μετά την άλωση του Ναυπλίου, το Νοέμβριο του 1822, η Μπουμπουλίνα εγκαταστάθηκε στην πόλη (έδρα της προσωρινής κυβέρνησης), όπου έζησε έως τα μέσα του 1824. ��

Εκδιώχθηκε από το Ναύπλιο κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, όταν πήρε το μέρος του φυλακισμένου Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, με τον οποίο είχε συγγενέψει, από το γάμο της κόρης της Ελένης με τον γιο του Πάνο. Οι κυβερνητικοί σκότωσαν τον γαμπρό της και από την ίδια αφαίρεσαν το κομμάτι γης που της είχαν δώσει για τις υπηρεσίες της στον Αγώνα.�Έτσι, η Μπουμπουλίνα επέστρεψε πικραμένη στις Σπέτσες και εγκαταστάθηκε στο σπίτι του δεύτερου συζύγου της, μόνη με τα υπολείμματα της περιουσίας της, μέχρι το τέλος της ζωής της, που δεν άργησε να έλθει. Τον Μάιο του 1825 ο γιος της Γεώργιος Γιάννουζας κλέφτηκε με την Ευγενία Κούτση, κουνιάδα του ετεροθαλούς αδελφού της Μπουμπουλίνας, Λάζαρου Ορλώφ. Ο Ορλώφ, συνοδευόμενος από μέλη της οικογένειας Κούτση, πήγε στο σπίτι της Μπουμπουλίνας σε αναζήτηση της Ευγενίας. Στη λογομαχία που ακολούθησε, κάποιος πυροβόλησε και χτύπησε στο μέτωπο την Μπουμπουλίνα, που έπεσε νεκρή (22 Μαΐου). Δεν έχει διαλευκανθεί αν ήταν τυχαίο περιστατικό ή δολοφονία. Τα οστά της εναποτέθηκαν στον ιδιόκτητο ναΐσκο του Αγίου Ιωάννου. Μεταθανάτια έλαβε τον τίτλο της ναυάρχου από τη Ρωσία, πρωτοφανής τιμή για γυναίκα.

Οι απόγονοι της Μπουμπουλίνας δώρισαν το πλοίο «Αγαμέμνων» στο νεοσύστατο κράτος, το οποίο έγινε η ναυαρχίδα του ελληνικού στόλου με το όνομα «Σπέτσαι». Ανατινάχθηκε από τον Ανδρέα Μιαούλη στον Πόρο κατά τη διάρκεια των πολιτικών ταραχών της 29ης Ιουλίου 1831.

Το αρχοντικό της Μπουμπουλίνας στις Σπέτσες είναι σήμερα μουσείο. Περιλαμβάνει συλλογή όπλων, επιστολές και άλλα αρχεία, παλιά βιβλία, πορτρέτα της Μπουμπουλίνας, προσωπικά της αντικείμενα, έπιπλα και διακρίσεις που τις είχαν απονείμει κυρίως ξένες κυβερνήσεις.

Προτομή της Μπουμπουλίνας στο Πεδίο του Άρεως, στην Αθήνα.

Το αρχοντικό της Λ. Μπουμπουλίνας στις Σπέτσες

ΥΔΡΑ

Ήδη από το 1818 η Φιλική Εταιρεία είχε μυήσει στους κόλπους της πολλούς Υδραίους, αρκετοί από τους οποίους ήταν εξέχοντα πρόσωπα της υδραίικης κοινωνίας. Από τους πρώτους μυημένους φιλικούς ο καπετάν Αντώνης Οικονόμου, μια μεγάλη υδραίικη φυσιογνωμία των χρόνων εκείνων, πραγματοποιεί το όνειρο του υδραίικου λαού, πρωτοστατώντας στην κήρυξη της Επανάστασης στην Ύδρα τον Απρίλιο του 1821. Μέσα σε τρεις ημέρες συγκεντρώνεται με έρανο μεταξύ των κατοίκων το σοβαρό ποσό των 130.000 δίστηλων ( 40.000 στερλίνες Αγγλίας) και ευθύς αμέσως ξεκινά η λαμπρή εποποιία: η Ύδρα αναλαμβάνει σε μεγάλο βαθμό το βάρος διεξαγωγής του ναυτικού Αγώνα της επαναστατημένης Ελλάδας και γίνεται το κέντρο των ελληνικών ναυτικών δυνάμεων.

Αλλεπάλληλες νικηφόρες ναυμαχίες στις οποίες πρωταγωνιστούν τα υδραίικα πυρπολικά και ένα πάνθεον Υδραίων ηρώων, ναυμάχων και πυρπολητών, συνθέτουν την ιστορική της εικόνα: Κουντουριώτες, Τομπάζηδες, Κριεζήδες, Σαχτούρηδες, Τσαμαδοί, Μπουντούρηδες, Οικονόμου, Πιπίνος, Γκιώνης, Ρομπότσης, Βατικιώτης, Γκέλης, Σκούρτης, Μεθενίτης, Βατσαξής, Σαχίνης, με μεγαλύτερη φυσιογνωμία τον Ανδρέα Μιαούλη, τον άνθρωπο με το αλάνθαστο στρατηγικό μυαλό και τον αγέρωχο χαρακτήρα, προσφέρουν καθένας με το δικό του τρόπο στον Αγώνα, κάνοντας σε όλη την Ευρώπη γνωστή τη μικρή αυτή νησιωτική κουκκίδα άγονης ελληνικής γης. Από το 1822 και μετά μάλιστα, όταν την αρχηγία του υδραίικου στόλου αναλαμβάνει ο ίδιος ο Ανδρέας Μιαούλης, το νησί κρατά σταθερά τα σκήπτρα και την πρωτοπορία στην έκβαση των κατά θάλασσαν πολεμικών επιχειρήσεων.

Λάζαρος Κουντουριώτης

​

Γεώργιος Κουντουριώτης  

​

Ιάκωβος Τομπάζης  

​

Γεώργιος Σαχίνης 

​

Αναστάσης Τσαμαδός 

​

Γεώργιος Σαχτούρης

​

Αντώνιος Κριεζής   

​

Δημήτριος Βούλγαρης   

​

ΥΔΡΑΙΟΙ ΝΑΥΜΑΧΟΙ

Γεννήθηκε στην Ύδρα και ακολούθησε το ναυτικό επάγγελμα. Λίγο πριν το ξέσπασμα της επανάστασης, το ιστιοφόρο του ναυάγησε στο Γιβραλτάρ και αναγκάστηκε να καταφύγει στην Κωνσταντινούπολη για να ναυπηγήσει καινούριο.

Εκεί μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία από τον Παπαφλέσσα και αμέσως αφιερώθηκε στον ιερό σκοπό της απελευθέρωσης της πατρίδας του, παρατώντας τα όποια προσωπικά εμπορικά σχέδια είχε.

Στην Ύδρα όμως οι πρόκριτοι δεν ήταν διατεθειμένοι να διακινδυνεύσουν να χάσουν από τους Τούρκους τα προνόμιά τους, με αποτέλεσμα να μην ξεσηκώνονται. Τότε ο Οικονόμου αφού χρηματοδοτήθηκε από τους Φιλικούς της Πελοποννήσου κατέλαβε στις 30 Μαρτίου του 1821 το λιμάνι και κατέλυσε την εξουσία των προκρίτων. Ο διοικητής του νησιού, Νικόλαος Κοκοβίλας, εκδιώχθηκε και εγκαθιδρύθηκε λαϊκή εξουσία υπό τον Οικονόμου.

Ο Αντώνης Οικονόμου κηρύσσει την επανάσταση στην Ύδρα.

Αντώνης Οικονόμου

Ανδρέας Μιαούλης

​

Ναύαρχος του ελληνικού στόλου κατά την Επανάσταση του 1821. Ο τόπος της γέννησής του δεν είναι επακριβώς γνωστός. Ορισμένοι βιογράφοι του υποστηρίζουν ότι γεννήθηκε στις 20 Μαΐου 1769 στα Φύλλα της Εύβοιας, απ' όπου η οικογένειά του μετοίκησε στην Ύδρα, ενώ άλλοι στο νησί του Αργοσαρωνικού.

Το πραγματικό του επίθετο ήταν Βώκος ή Μπώκος. Για το παρωνύμιο Μιαούλης υπάρχουν δύο εκδοχές: Η μία ότι του «τo κόλλησαν» οι ναύτες του, όταν τους έδινε τη διαταγή «Μία ούλοι!» για να κωπηλατούν συγχρόνως. Η δεύτερη, από ένα τουρκικό μπρίκι που αγόρασε, με την ονομασία «Μιαούλ». Ο Μιαούλης ήταν σχεδόν αγράμματος, σύμφωνα με τον ιστορικό Καρλ Μέντελσον - Μπαρτόλντι, εν τούτοις υπερείχε σε ευφυΐα και ναυτική τέχνη. Είχε ανεπτυγμένη την αίσθηση του καθήκοντος μέχρι υπερβολής, που πολλές φορές έφθανε στα όρια της σκληρότητας για τους υφισταμένους του.

Από τα εφηβικά του χρόνια, ο Ανδρέας Μιαούλης ασχολήθηκε με τις ναυτιλιακές επιχειρήσεις. Για την ακρίβεια, ήταν ένας από τους πιο ονομαστούς κουρσάρους της Ανατολικής Μεσογείου. Έκανε σεβαστή περιουσία κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων Πολέμων, όταν έσπαγε τον ναυτικό αποκλεισμό των Άγγλων υπό τον ναύαρχο Νέλσον και ανεφοδίαζε τις ισπανικές πόλεις. Το 1816 ο Ανδρέας Μιαούλης παρέδωσε τις ναυτιλιακές επιχειρήσεις στο γιο του Δημήτριο και ο ίδιος ασχολήθηκε με το εμπόριο.

��

Αδριάντας του Ανδρέα Μιαούλη στην Ύδρα.

Κατά την κήρυξη της Επανάστασης στην Ύδρα, στις 28 Απριλίου 1821, ο Μιαούλης υπέγραψε μαζί με άλλους πλοιοκτήτες έγγραφο, με το οποίο διέθεταν τα πλοία τους, αλλά και θα αναλάμβαναν τις δαπάνες για τις ναυτικές επιχειρήσεις του Αγώνα. Το φθινόπωρο του ίδιου χρόνου αναλαμβάνει ναύαρχος του υδραίικου στόλου και στις 28 Σεπτεμβρίου έρχεται αντιμέτωπος για πρώτη φορά με τουρκική ναυτική μοίρα στην Πύλο. Το Φεβρουάριο του 1822 καταστρέφει μία τουρκική φρεγάτα και προξενεί ζημιές σε άλλα πλοία στο λιμάνι της Πάτρας. Τον Οκτώβριο του 1823 ο Μιαούλης, επικεφαλής του ελληνικού στόλου, νικά τους Τούρκους στο Αρτεμίσιο και του Ωρεούς.

Μετά την καταστροφή των Ψαρών (20 - 22 Ιουνίου 1824), σημαντική υπήρξε η συμβολή του στην εξουδετέρωση της τουρκικής δύναμης, που είχε παραμείνει στο νησί και στην ανακατάληψή του, στις 3 Ιουλίου. Στις 29 Αυγούστου 1824, ο Μιαούλης, επικεφαλής του ενωμένου ελληνικού στόλου, καταναυμαχεί τον τουρκοαιγυπτιακό στον Γέροντα. Οι απώλειες του εχθρού ανέρχονται σε 27 πλοία, ανάμεσά τους και η επιβλητική φρεγάτα «Ασία».

Κατά τη διάρκεια της δεύτερης πολιορκίας του Μεσολογγίου το 1826 τα ελληνικά πλοία υπό τις διαταγές του βοηθούν με την παροχή εφοδίων τους πολιορκούμενους. Τις παραμονές της Εξόδου, ο Μιαούλης αποτυγχάνει να διασπάσει επανειλημμένως τον αποκλεισμό της πόλης και διαμηνύει στους κατοίκους ότι δεν είναι δυνατή καμιά βοήθεια από τη θάλασσα.

Το 1827, με απόφαση της Γ' Εθνοσυνέλευσης, η αρχηγία του στόλου ανατίθεται στον Λόρδο Κόχραν και ο Μιαούλης υποβιβάζεται σε πλοίαρχος.

​

�

Ο Ανδρέας Μιαούλης στο πλοίο "Κως".

Το ακρόπρωρο του πλοίου "Άρης"  του Μιαούλη

Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα

Όταν ο Ιωάννης Καποδίστριας αναλαμβάνει Κυβερνήτης της Ελλάδας, αναθέτει στον Ανδρέα Μιαούλη την αρχηγία του Στόλου του Αιγαίου. Η συνεργασία Μιαούλη - Καποδίστρια κράτησε ως τον Αύγουστο του 1829, όταν οι δύο άνδρες ήλθαν σε σύγκρουση για την πολιτική του Καποδίστρια απέναντι στους Υδραίους πλοιοκτήτες, που ζητούσαν προνομιακή μεταχείριση σε αντάλλαγμα της συμβολής τους στον Αγώνα.

Ο Μιαούλης, ηγέτης πλέον της αντικαποδιστριακής παράταξης, οξύνει την κατάσταση και ο Καποδίστριας διατάσσει τον αποκλεισμό της Ύδρας από τα πλοία του εθνικού στόλου που ναυλοχούν στον Πόρο. Ο Μιαούλης μαθαίνει το σχέδιο και καταλαμβάνει τη φρεγάτα «Ελλάς». Την 1η Αυγούστου 1831 ο Ρώσος ναύαρχος Ρίκορντ επιχειρεί να καταστείλει την εξέγερση και ο Μιαούλης διατάσσει την πυρπόληση των πλοίων του στόλου. Η ανατίναξη της φρεγάτας «Ελλάς» και της κορβέτας «Ύδρα» προκαλούν την πανελλήνια κατακραυγή.

Μετά την εκλογή του Όθωνα, ο Μιαούλης με τον Κίτσο Τζαβέλα και τον Δημήτριο Πλαπούτα ορίστηκαν μέλη της επιτροπής, που πήγε στο Μόναχο για να προσφέρει το στέμμα στον πρώτο βασιλιά της Ελλάδας. Επί Όθωνος, ο Μιαούλης αναλαμβάνει αρχηγός του Ναυτικού Διευθυντηρίου με το βαθμό του ναυάρχου, ενώ το 1834 διορίζεται Σύμβουλος Επικρατείας και Γενικός Επιθεωρητής του Στόλου. Ο Ανδρέας Μιαούλης πέθανε στην Αθήνα στις 11 Ιουνίου 1835. Ετάφη στον Πειραιά, στη δεξιά ακτή του λιμανιού, που ονομάστηκε Ακτή Μιαούλη. Αργότερα, έγινε ανακομιδή των οστών του σε τάφο στην είσοδο της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων.��

��

Ανδρέας Μιαούλης

Η πρύμη και η πλώρη της λέμβου της “Ελλάς”, που χρησιμοποίησε ο Μιαούλης για να διαφύγει μετά την πυρπόληση του στόλου.

Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα.

Αριστείο Αγώνα απονεμημένο από τον Όθωνα και το ρολόι του Μιαούλη. Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα.

Επιστολή κατοίκων της νήσου Ύδρας προς τους πλοιάρχους των ελληνικών πολεμικών,�Ύδρα, 19 Απριλίου 1821 (απόδοση στα νέα ελληνικά)

​

«Εντιμότατοι κύριοι καπεταναίοι του ελληνικού στόλου,� Ο ξεσηκωμός του ελληνικού έθνους κατά των τυράννων του και η αποστολή του στόλου μας γίνεται με αποκλειστικό σκοπό να πλήξουμε τον κοινό εχθρό, ώσπου να αποκτήσουμε τα δίκαια και την ελευθερία μας. Όλες οι έννοιες μας πρέπει να είναι προσηλωμένες σ' αυτόν τον σκοπό, του οποίου την υλοποίηση επιθυμούμε και βέβαια θα επιτύχουμε εάν οδηγηθούμε με φρονήματα άξια ελευθέρων ανδρών».

​

Α. Λιγνού, Αρχεία της κοινότητος Ύδρας 1778-1832, Πειραιάς 1926, τ. 7, σ. 280. Η πηγή περιέχεται στη μελέτη του Απόστολου Βακαλόπουλου, Επίλεκτες βασικές ιστορικές πηγές της ελληνικής επαναστάσεως, τόμ. 1, Θεσσαλονίκη 1990, σ. 196.

ΨΑΡΑ

Λίγα χρόνια πριν από την έκρηξη της Επανάστασης άρχισε η μύηση των Ψαριανών στη Φιλική Εταιρεία. Μετά την έναρξη της εξέγερσης στη Μολδοβλαχία οι δημογέροντες, οι άρχοντες του νησιού, συγκέντρωσαν τα καράβια, που ήταν σκορπισμένα στα διάφορα λιμάνια, πίσω στα Ψαρά για ν' αποφύγουν τυχόν αποκλεισμούς. Όταν άρχισε η Επανάσταση, τα Ψαρά διέθεταν 53 μεγάλα και 30 περίπου μικρά πλοία που πολύ εύκολα μπορούσαν να μετατραπούν σε καταδρομικά και ήταν η τρίτη ναυτική δύναμη μετά την Ύδρα και τις Σπέτσες, της επαναστατημένης Ελλάδας. Η επανάσταση στα Ψαρά κηρύχτηκε το Πάσχα του 1821. Στην αρχή ο στόλος των Ψαρών ανέλαβε να αποκλείσει τα μικρασιατικά παράλια, για να εμποδίσουν στρατιωτικές ενισχύσεις. Στις 26 του Απρίλη του 1821 ενώθηκαν οι στόλοι της Ύδρας και των Ψαρών και άρχισαν τότε οι θρυλικές τους ναυτικές επιχειρήσεις, πυρπολήσεις και ναυμαχίες (πρωτεργάτες: Παπανικολής, Πιπίνος, Μανιάτης, Κανάρης κ.ά.).

Δημήτριος Παπανικολής

Αγωνιστής και ονομαστός πυρπολητής, γεννήθηκε το 1790 και πέθανε το 1855.

Η καταγωγή του ήταν από τα Ψαρά, όπου έμαθε τη ναυτική τέχνη από τον πατέρα του και έγινε εμπειρότατος ναυτικός. Όταν άρχισε η Επανάσταση του 1821, πήρε από τους πρώτους μέρος στον αγώνα ως κυβερνήτης πλοίου. Πρώτος ο Παπανικολής πυρπόλησε επιτυχώς τουρκικό δίκροτο πλοίο, στη Ναυμαχία της Ερεσού, στις 27 Μαΐου 1821. Διακρίθηκε ως πυρπολητής στη Ναυμαχία του Γέροντα και σε πολλές άλλες.

Το 1833 η κυβέρνηση του Όθωνα τον διόρισε κυβερνήτη στο πολεμικό πλοίο "Νέλσων", όμως το 1836 το πλοίο του ναυάγησε και η κυβέρνηση τον απομάκρυνε από το ναυτικό μέχρις ότου το 1841 διορίστηκε κυβερνήτης στο πλοίο "Αμαλία" κι ανάλαβε διάφορες αποστολές. Το 1843 οι συμπατριώτες του τον εξέλεξαν πληρεξούσιο των Ψαρών.

Η ναυτική του σταδιοδρομία σταματάει με το διορισμό του ως Προέδρου του Ναυτοδικείου, θέση που την κράτησε μέχρι το θάνατό του, το 1855.

Το όνομα Παπανικολής έχει δοθεί στα υποβρύχια Παπανικολής Ι και Παπανικολής ΙΙ του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, προς τιμήν του αγωνιστή.

Προκήρυξη των τριών ναυτικών νησιών Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών

​

«Ευσεβείς απόγονοι ανδρειοτάτων προγόνων, κάτοικοι των νήσων και της ξηράς, όσοι μένετε ακόμη εις τον τουρκικόν ζυγόν, σηκωθήτε, πιάσετε τα όπλα διά την κοινήν ελευθερίαν. Όσοι έχετε καράβια μικρά και μεγάλα αρματώσετέ τα και ενωθήτε με τον ελληνικόν στόλον... μη δειλιάσετε απόγονοι του Μιλτιάδου και Θεμιστοκλέους. Μη φανήτε ανάξιοι της ελευθερίας σας. Ο πόλεμος γίνεται διά την πίστιν και την πατρίδα».

​

Σ. Ομηρίδου, Συνοπτική ιστορία των τριών ναυτικών νήσων Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών, Ναύπλιο 1831. Η πηγή περιέχεται στη μελέτη του Απόστολου Βακαλόπουλου, Επίλεκτες βασικές ιστορικές πηγές της ελληνικής επαναστάσεως, τόμ. 1, Θεσσαλονίκη 1990, σ. 198.

Η Σάμος κήρυξε την επανάσταση στις 20 Απριλίου 1821 με οπλαρχηγό τον Κωνσταντή Λαχανά. Στη συνέχεια τη διοίκηση της εξέγερσης στο νησί ανέλαβε ο Λυκούργος Λογοθέτης. Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 η Σάμος διατήρησε τοπική διοίκηση που έφερε την ονομασία Στρατοπολιτικόν Σύστημα Σάμου. Το νησί προστατεύτηκε επιτυχώς από τον ελληνικό στόλο μετά τις νίκες του στη Ναυμαχία της Σάμου και τη Ναυμαχία του Γέροντα. Αν και δεν καταλήφθηκε από τον τουρκικό στόλο, δεν εντάχθηκε στο νεοσύστατο Βασίλειο της Ελλάδας. 

ΣΑΜΟΣ

Ο Λυκούργος Λογοθέτης ήταν αγωνιστής του 1821 και πολιτικός.

Γεννήθηκε στο Καρλόβασι της Σάμου το 1772. Με την έναρξη της ελληνικής Επανάστασης ο Λυκούργος Λογοθέτης ανακηρύχτηκε πολιτικός και στρατιωτικός αρχηγός του νησιού. Πήρε μέρος στις μάχες και υπηρέτησε και ως πολιτικός, κατά την διάρκεια της Επανάστασης και μετά. Έγινε Πληρεξούσιος, Σύμβουλος της Επικρατείας, Πρόεδρος της Γερουσίας και Γερουσιαστής. 

Λυκούργος Λογοθέτης

Η Κάσος συνεισέφερε στην Επανάσταση του 1821, προσφέροντας πλοία από το στόλο της, διότι ήταν μεγάλη ναυτική δύναμη και πατρίδα πολλών εφοπλιστών. Επικεφαλής του στόλου τέθηκε ο Νικόλαος Γιούλιος που συμμετείχε σε διάφορες πολεμικές επιχειρήσεις, ακόμα και στη Συρία και τον Λίβανο, συλλαμβάνοντας και βυθίζοντας πολλά οθωμανικά πλοία. Ο στόλος αυτός βοήθησε πολύ την Επανάσταση στην Κρήτη εφοδιάζοντας τους επαναστάτες και κανονιοβολώντας τα τουρκικά οχυρά. 

ΚΑΣΟΣ

ΚΡΗΤΗ

Παρόλο που οι προϋποθέσεις δεν ήταν ευνοϊκές για να ξεκινήσει η Επανάσταση στην Κρήτη, αμέσως μετά το ξεσηκωμό της Πελοποννήσου, αποφασίστηκε η κήρυξή της τον Απρίλη του 1821 σε συνέλευση που έγινε στην Παναγία τη Θυμιανή, στα Σφακιά.

​

Η αρχή έγινε τον Ιούνιο του 1821 στο Λούλο Χανίων με νίκη των χριστιανών. Οι Τούρκοι αντιδρώντας την επόμενη κιόλας μέρα, κρέμασαν τον επίσκοπο Κισσάμου Μελχισεδέκ και σκότωσαν στα Χανιά 400 χριστιανούς.

Στο Ρέθυμνο φυλάκισαν τον επίσκοπο, τον οποίο κρέμασαν μετά από ένα χρόνο και έσφαξαν πολλούς χριστιανούς.

Στο Μεγάλο Κάστρο τα πράγματα ήταν χειρότερα. Οι Τούρκοι σκότωσαν τον μητροπολίτη Γεράσιμο και πέντε επισκόπους. ΄Εκαψαν τη μητρόπολη, λεηλάτησαν την πόλη και βγήκαν στα περίχωρα όπου θανάτωσαν πολλούς ηγούμενους  μοναστηριών, άοπλους διαβάτες και αγρότες. Σε 800 υπολογίζονται οι νεκροί .

Στη Σητεία σκοτώθηκαν 300 χριστιανοί, ενώ η Μονή Τοπλού κάηκε και πολλοί μοναχοί σφαγιάστηκαν.

​

Μετά από όλα αυτά οι Κρητικοί κατάλαβαν πως ένας είναι ο δρόμος .

Η ένοπλη αντίσταση στον κατακτητή. Η Επανάσταση σιγά σιγά εδραιώθηκε στη Κρήτη και διατηρήθηκε για δέκα ολόκληρα χρόνια.

ΚΥΠΡΟΣ

Ο Εθνομάρτυρας Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός

Η Κύπρος στο μακρύ διάστημα της Τουρκοκρατίας (1570 - 1878) μοιράστηκε την τύχη του υπόλοιπου υπόδουλου Ελληνισμού αλλά και τους κοινούς αγώνες για ελευθερία. Τον Ιούνιο του 1798 στο Βελιγράδι, ο συνεργάτης και σύντροφος του Ρήγα Βελεστινλή, Ιωάννης Καρατζάς, από τη Λευκωσία, ακολούθησε το δάσκαλό του στο μαρτύριο. Στις παραμονές της Επανάστασης του 1821 πολλοί Κύπριοι έγιναν μέλη της Φιλικής Εταιρείας, ενώ ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κυπριανός υποσχέθηκε οικονομική βοήθεια. Σύμφωνα με την παράδοση, τον Ιούνιο του 1821 ο Ψαριανός πυρπολητής Κωνσταντίνος Κανάρης αποβιβάστηκε μυστικά στις ακτές της Αμμοχώστου και δυτικά της Κερύνειας, στη Λάπηθο, και πήρε μαζί του τροφές, χρήματα αλλά και εθελοντές. ��Στις 9 Ιουλίου 1821 ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός απαγχονίστηκε στην Πλατεία Σεραγίου, στο κέντρο της Λευκωσίας. Μαζί του αποκεφαλίστηκαν οι τρεις άλλοι Μητροπολίτες Πάφου Χρύσανθος, Κιτίου Μελέτιος και Κυρηνείας Λαυρέντιος. Ακολούθησαν τις επόμενες ημέρες οι σφαγές των υπόλοιπων προγραφέντων κληρικών και πολλών προκρίτων, οι δημεύσεις - ιδιοποιήσεις των περιουσιών των εκτελεσθέντων και οι ανεξέλεγκτες λεηλασίες από τα τουρκικά στρατεύματα.

Το σύνολο των Κυπρίων αγωνιστών του 1821 υπολογίζεται σε χίλιους. Κύπριοι πολεμιστές εντοπίζονται στις πρώτες μάχες στις Παραδουνάβιες ηγεμονίες, αλλά και στο Μεσολόγγι, στην Πελοπόννησο, στην Αθήνα, στις ναυτικές επιχειρήσεις, ενώ άλλοι ανέλαβαν σημαντικές διοικητικές ή εκκλησιαστικές θέσεις στην «αναγεννηθείσα Ελλάδα».

​

Στις 30 Σεπτεμβρίου 1821 έλαβε χώρα,  ναυμαχία ανάμεσα σε τουρκικά και ελληνικά πλοία, στον θαλάσσιο χώρο έμπροσθεν των εκβολών του Αλφειού στο Κατάκωλο της Ηλείας.

​

​

« …Ο ελληνικός στόλος, υπό τόν Ανδρέαν Μιαούλην, αντιμετωπίζει σφοδράν επίθεσιν του Καρά-Αλή, όστις με τα βαρέως εξωπλισμένα σκάφη του φέρει εις μεγάλην στενοχωρίαν τους Έλληνας ναυτικούς. Αλλ’ εις την κρίσιμον ταύτην στιγμήν, ο Σπετσιώτης Μπότασης ορμά με την μικράν «νάβαν» του εις το μέσον των τουρκικών πλοίων, άτινα, νομίσαντα ότι επρόκειτο περί πυρπολικού, ετράπησαν εις φυγήν».

​

Η ναυμαχία στο Κατάκωλο της Ηλείας

​

​

​

Φεβρουάριος: Ναυμαχία Πατρών.

​

Μάρτιος: Αποβιβάζεται ο Λυκούργος Λογοθέτης με Σαμίους στη Χίο - Καταστροφή της Χίου.

​

Μάιος: Αποβιβάζονται τουρκοαιγυπτιακές στρατιωτικές δυνάμεις στην Κρήτη.

​

Ιούνιος: Ο Κωνσταντίνος Κανάρης πυρπολεί την τουρκική ναυαρχίδα στη Χίο.

​

Σεπτέμβριος: Ναυμαχία των Σπετσών και του Ναυπλίου

​

Οκτώβριος: Ο οθωμανικός στόλος αποτυγχάνει να καταλάβει τη Μύκονο - Ο Κωνσταντίνος Κανάρης πυρπολεί την τουρκική ναυαρχίδα στην Τένεδο.

1822

Στις αρχές του 1822 ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος με αρχηγούς τον αντιναύαρχο Καρά Πεπέ Αλή και τον Αιγύπτιο υποναύαρχο Ισμαήλ Γιβραλτάρ βγήκε από τον Ελλήσποντο με διαταγή να πλεύσει προς την Πάτρα, προκειμένου να ανεφοδιάσει τους πολιορκούμενους από τους Έλληνες επαναστάτες, Τούρκους. Στο κατόπι του βρέθηκε στόλος 63 ελληνικών πλοίων από τα Ψαρά, την Ύδρα και τις Σπέτσες με αρχηγούς τον Νικολή Αποστόλη, τον Ανδρέα Μιαούλη και τον Γκίκα Τσούπα.

Στις 15 Φεβρουαρίου ο τουρκικός στόλος ναυλόχησε στο λιμάνι της Πάτρας, λόγω κακοκαιρίας. Ο Ανδρέας Μιαούλης, που είχε αναλάβει τη διοίκηση της ελληνικής αρμάδας, θεώρησε ότι ήταν η κατάλληλη ευκαιρία για επίθεση.

Το πρωί της 20ης Φεβρουαρίου οι Τουρκοαιγύπτιοι είδαν έκπληκτοι να κανονιοβολούνται από τα μικρά ελληνικά πλοία και μάλιστα υπό φοβερή τρικυμία. Έπειτα από ναυμαχία πέντε ωρών, μία τουρκική φρεγάτα καταστράφηκε ολοκληρωτικά και πολλά άλλα πλοία υπέστησαν σημαντικές ζημιές. Πολλοί Τούρκοι βρήκαν το θάνατο ή τραυματίστηκαν σοβαρά.

Ο τουρκικός στόλος, μετά την αποχώρησή του από την Πάτρα, κατέφυγε στη Ζάκυνθο, η οποία ευρίσκετο υπό αγγλική διοίκηση. Όταν οι Έλληνες έπλευσαν εκεί για να επαναλάβουν την επίθεσή τους, εμποδίστηκαν από τους Άγγλους, που προφασίστηκαν την ουδετερότητα του νησιού. Ο ελληνικός στόλος επέστρεψε στις 24 Φεβρουαρίου και αγκυροβόλησε στο Μεσολόγγι, έτοιμος για να νέα αναμέτρηση.

Η Ναυμαχία των Πατρών

​

Η Ναυμαχία της Πάτρας, στην οποία έλαμψε το άστρο του Ανδρέα Μιαούλη, υπήρξε γεγονός μεγάλης σημασίας για τον κατά θάλασσαν αγώνα των Ελλήνων, παρά τις μικρές τουρκικές απώλειες. Ήταν η πρώτη φορά που ελληνικά πλοία αντιμετώπισαν κατά παράταξη τον στόλο του Σουλτάνου, χωρίς να χρησιμοποιήσουν πυρπολικά.

​

Νικολής Αποστόλης

​

Ανδρέας Μιαούλης

Οι ήρωες της Ναυμαχίας των Πατρών

Ήδη από το 1818 οι Χιώτες προύχοντες Παντιάς Ροδοκανάκης και ο Νικόλαος Μυλωνάς αποτάθηκαν στον Δημήτριο Υψηλάντη για την απελευθέρωση του νησιού από τους Τούρκους. Ζήτησαν έτσι ναυτική βοήθεια από τις Σπέτσες, την Ύδρα και τα Ψαρά, που συμφώνησαν με την ιδέα απελευθέρωσης του νησιού. Μεγάλη μερίδα όμως Χιωτών διαφωνούσαν με την ιδέα του ξεσηκωμού, λόγω των προνομίων που κατείχαν στο νησί.

ΧΙΟΣ

Την περίοδο αυτή η Χίος διέθετε μία μεγάλη ακμάζουσα ελληνική κοινότητα που ευημερούσε βασιζόμενη στην καλλιέργεια της μαστίχας. Απολάμβανε μάλιστα σημαντικά προνόμια από τους Οθωμανούς, για τους οποίους η μαστίχα ήταν ιδιαίτερα σημαντικό προϊόν. Συνέπεια των προνομίων ήταν η μεγάλη αύξηση του πληθυσμού του νησιού, που αριθμούσε το 1822 περισσότερους από 100.000 κατοίκους.

Το Μάρτιο του 1822 η Χίος επαναστάτησε, όταν ο Αντώνιος Μπουρνιάς με διακόσιους άνδρες πήγαν στη Σάμο και κάλεσαν τον Λυκούργο Λογοθέτη να συμμετάσχει στην Επανάσταση της Χίου.  Κατά τη διάρκεια της επανάστασης ο Μπουρνιάς διαπληκτιζόταν με το Λογοθέτη (ο οποίος κατά το διάστημα που οι Τούρκοι ήταν κλεισμένοι στο φρούριο, μεταχειριζόταν τους Χιώτες σαν κατακτημένους και τους ζητούσε χρήματα) για το ποιος είναι αρχηγός και ποιος υπαρχηγός. Η φιλονικία και η απερισκεψία του Α. Μπουρνιά (μισθοφόρος του Ναπολέοντα) οδήγησε στη σφαγή και καταστροφή της Χίου.

  Ο ξεσηκωμός του εύφορου νησιού εξαγρίωσε το Σουλτάνο. Έτσι, ο οθωμανικός στόλος υπό την ηγεσία του Καρά Αλή έπλευσε προς τη Χίο με 46 πλοία για να καταστείλει την Επανάσταση και αποβίβασε περί τους 7.000 στρατιώτες από τη Μικρά Ασία. Με την άφιξη του μεγάλου εχθρικού στόλου, οι ελληνικές δυνάμεις αποχώρησαν από το νησί με εξαίρεση ένα μικρό τμήμα Ψαριανών που παρακολουθούσε από απόσταση τις κινήσεις των Οθωμανών.

Η καταστροφή και η σφαγή της Χίου

Λίγες ώρες μετά οι Οθωμανοί ενώνονται με άλλους ομοεθνείς τους που βγήκαν από το κάστρο και ξεκινούν τη σφαγή, τις λεηλασίες και το κάψιμο της πόλης. Ο Λογοθέτης και ο Μπουρνιάς αποχώρησαν προς το εσωτερικό του νησιού, αναφωνώντας το σύνθημα «ο σώζων εαυτόν σωθήτω».

Χωρίς σημαντική αντίσταση ο οθωμανικός στρατός προχώρησε σε εκτεταμένες λεηλασίες και σφαγές άμαχου πληθυσμού, παρόλο που η συντριπτική πλειονότητα του νησιού δεν έκανε τίποτα για να προκαλέσει τη σφαγή καθώς δεν συμμετείχε στην εξέγερση κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Οι Οθωμανοί έκαψαν σπίτια και σκότωσαν όλα τα παιδιά κάτω των 3 ετών, όλους τους άρρενες από 12 ετών και πάνω, καθώς και όλες τις γυναίκες από 40 ετών και πάνω, με εξαίρεση αυτούς που ήταν πρόθυμοι να ασπαστούν το Ισλάμ.

Μετά την σφαγή το νησί ερημώθηκε. Οι Τούρκοι έφεραν από τον Τσεσμέ άλλους 600 χριστιανούς για να μαζέψουν τη μαστίχα. Αυτοί όμως αγνοούσαν την καλλιέργειά της και οι Τούρκοι αναγκάστηκαν να αφήσουν ελεύθερους αρκετούς Μαστιχοχωρίτες για να καλλιεργήσουν τους σχίνους.

�

Η σφαγή της Χίου

Μετά την καταστροφή, από τους 117.000 χριστιανούς που ήταν περίπου ο τότε πληθυσμός της Χίου, έμειναν περίπου 1.800 – 2.000 άνθρωποι. 21.000 ήταν οι φυγάδες (κατέφυγαν στα Ψαρά, την Τήνο, τη Σύρο, την Άνδρο, την Αγκώνα, την Τεργέστη, τη Μασσαλία, την Οδησσό, τη Μάλτα, το Λονδίνο) και 52.000 οι αιχμάλωτοι. Υπολογίζεται ότι ο υπόλοιπος πληθυσμός σφαγιάστηκε.�

Χιώτες φυγάδες

«Η φυγή από τη Χίο» του Φραντσέσκο Χάγεζ 

Η είδηση της σφαγής της Χίου συγκλόνισε την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, η στάση της οποίας μεταστράφηκε απέναντι στην Ελληνική Επανάσταση και πλέον υπήρξε θετική. Μετά το γεγονός αυτό το φιλελληνικό κίνημα φούντωσε και σημαντικός αριθμός Ευρωπαίων φιλελλήνων έσπευσαν στην επαναστατημένη Ελλάδα για να ενισχύσουν τα ελληνικά στρατιωτικά σώματα.

Σημαντική επιρροή άσκησε το γεγονός σε Ευρωπαίους καλλιτέχνες. Εμπνευσμένος από την σφαγή της Χίου ο Γάλλος καλλιτέχνης Ευγένιος Ντελακρουά ζωγράφισε τον ομώνυμο πίνακα που εκτέθηκε στο Παρίσι και έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ευαισθητοποίηση της γαλλικής κοινής γνώμης για τον επαναστατικό αγώνα των Ελλήνων.

Ο πίνακας του Ντελακρουά που συγκίνησε τους Γάλλους

Η εκδίκηση του Κανάρη

​

Ο ελληνικός στόλος ήταν πολύ μικρότερος από τον οθωμανικό και δεν μπορούσε να τον αντιμετωπίσει σε ναυμαχία. Γι' αυτό το λόγο πάρθηκε η απόφαση από τους Έλληνες να εκδικηθούν την καταστροφή της Χίου με πυρπολικά. Ο Κωνσταντίνος Κανάρης από τα Ψαρά και ο Ανδρέας Πιπίνος από την Ύδρα κατόρθωσαν με τα πυρπολικά τους να μπουν μέσα στο λιμάνι της Χίου, τη νύχτα της 6ης Ιουνίου (1822), όταν οι Τούρκοι γιόρταζαν το Μπαϊράμι και συμποσίαζαν στα πλοία τους. Ο ναύαρχος Καρά Αλή είχε καλέσει στη ναυαρχίδα τους αξιωματικούς του στόλου για ολονύχτιο γλέντι.

​

Ο Κανάρης κατόρθωσε να γαντζώσει το πυρπολικό του στη ναυαρχίδα και να του βάλει φωτιά. Ο Πιπίνος το κόλλησε στην υποναυαρχίδα, αλλά δεν το γάντζωσε καλά, αυτό ξεκόλλησε και παρασυρμένο από τον αέρα κάηκε χωρίς να κάνει ζημιά. Όμως το πυρπολικό του Κανάρη μετέδωσε τη φωτιά στη ναυαρχίδα και γρήγορα πήρε φωτιά η μπαρουταποθήκη της, τινάζοντας τη ναυαρχίδα στον αέρα. 2.000 Τούρκοι βρήκαν το θάνατο μεταξύ των οποίων και ο ίδιος ο αρχηγός του στόλου, ο Καρά Αλή, ο οποίος χτυπημένος από ένα καιόμενο κομμάτι του καταρτιού, μπήκε σε μία βάρκα και ξεψύχησε μόλις έφτασε στην ακτή.

Το κατόρθωμα αυτό των ατρόμητων μπουρλοτιέρηδων ενθουσίασε όλους τους Έλληνες, αναπτερώνοντας το ηθικό τους.

Η πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας από τον Κανάρη (πίνακας του Νικηφόρου Λύτρα)

Κωνσταντίνος Κανάρης

Ο Κωνσταντίνος Κανάρης αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ήρωες της  Ελληνικής Επανάστασης του 1821 κατορθώνοντας μέσω της πυρπόλησης της τουρκικής ναυαρχίδας να προκαλέσει τον θαυμασμό ολόκληρης της Ευρώπης για τη μικρή κουκίδα επάνω στο χάρτη με το όνομα Ελλάδα που αντιμαχόταν τον τουρκικό ζυγό.

Παρά τις αντιπαραθέσεις για τον τόπο καταγωγής του, αν πρόκειται για την Πάργα ή τα Ψαρά, ο Κανάρης έχει μείνει στην ιστορία ως Ψαριανός μιας και όλη του η δράση είναι συνδεδεμένη με το νησί, ενώ και η οικογένειά του έμεινε και αναπτύχθηκε στα Ψαρά.�Λέγεται ότι γεννήθηκε μεταξύ του 1790 και 1793 στα Ψαρά από τον Ψαριανό Δημογέροντα Μικέ Κανάριο και την Μαρώ Μπουρέκα, ενώ έχασε τον πατέρα του σε πολύ μικρή ηλικία και μη έχοντας άλλη διέξοδο άρχισε να δουλεύει σε πλοία άλλων συγγενών του κυρίως του θείου του Δημήτρη Μπουρέκα. Μάλιστα σε ηλικία μόλις 20 ετών ανέλαβε καπετάνιος του πλοίου και ταξίδεψε σε όλη τη Μεσόγειο, ενώ δύο χρόνια αργότερα παντρεύτηκε την Δέσποινα Μανιάτη κόρη γνωστής ναυτικής οικογένειας των Ψαρών με την οποία απέκτησαν και εφτά παιδιά, έξι αγόρια και ένα κορίτσι.

Όντας καπετάνιος ο Κανάρης ταξίδεψε στην Οδησσό αρχικά το 1820 και παρόλο που γνώριζε για τη Φιλική Εταιρεία δεν έγινε μέλος της, αν και με το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης εκουσίως προσπάθησε με όσα μέσα διέθετε να βοηθήσει στον αγώνα κυρίως κάνοντας επιδρομές στα Μικρασιατικά παράλια αρχικά και έπειτα εντασσόμενος στα πυρπολικά του στόλου των Ψαρών. �

Κωνσταντίνος Κανάρης

Το θάρρος και η τόλμη που τον διέκριναν, έμειναν ιδιαίτερα γνωστά από το μεγάλο του ανδραγάθημα να πυρπολήσει την τουρκική ναυαρχίδα του πασά Καρά Αλή στη Χίο τον Ιούνιο του 1822, ως αντίποινα για τη σφαγή στο νησί. Μαζί με τον Πιπίνο, ο Κανάρης είχε ως στόχο να πυρπολήσει την τουρκική ναυαρχίδα, ενώ ο Πιπίνος την αντιναυαρχίδα των Τούρκων. Η προσπάθεια στέφθηκε με επιτυχία και 2.000 Οθωμανοί βρήκαν τραγικό θάνατο εκείνη τη νύχτα, ενώ η αντιναυαρχίδα τους υπέστη σημαντικές ζημιές.�Η φήμη του ξεπέρασε τα ελληνικά σύνορα και ξένοι λογοτέχνες και συγγραφείς ανέδειξαν την ηρωική του στάση ανάμεσα στους οποίους και ο Βίκτωρ Ουγκώ, ο Λόρδος Βύρωνας αλλά και ο ιστορικός Τόμας Γκόρντον. Ο Κανάρης δεν θα έμενε όμως εκεί. Λίγο αργότερα θα καταφέρει να πυρπολήσει την αντιναυαρχίδα του τουρκικού στόλου, όντας αγκυροβολημένη στο λιμάνι της Τενέδου τον Οκτώβριο του 1822, να καταστρέψει μια τουρκική φρεγάτα στη Σάμο το 1824, αλλά και να καταφέρει να πλήξει σημαντικά τον αιγυπτιακό στόλο μέσα στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας παραπλανώντας τον εχθρό και υψώνοντας ρώσικη σημαία, με αποτέλεσμα να μη γίνει αρχικά αντιληπτός και να επιφέρει ζημιές. Αν και η επιχείρηση λόγω των καιρικών συνθηκών δεν στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία, η συμμετοχή του Κανάρη ήταν ζωτικής σημασίας καθώς, αν ο ίδιος δεν έπαιρνε την γενναία απόφαση να χτυπήσει τον στόλο των Αιγυπτίων, θα εκινείτο εναντίον της Επανάστασης εντός μικρού χρονικού διαστήματος με απρόβλεπτες συνέπειες για τον ελληνικό αγώνα.� Η συμβολή του στην επιτυχία της Eλληνικής Eπανάστασης στάθηκε αναμφισβήτητη και αυτό έγινε αντιληπτό και μετά το τέλος της, όταν κατάφερε να αναλάβει σημαντικές πολιτικές θέσεις.

Ήδη από το 1826 είχε αναλάβει κυβερνήτης του νέου πλοίου «Ελλάς» και το 1827 αντιπροσώπευσε τα Ψαρά στην Εθνοσυνέλευση του 1827 στην Τροιζήνα. Μετά την ανάδειξη του Καποδίστρια ως πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας, ο Κανάρης διορίστηκε φρούραρχος της Μονεμβασιάς και βοήθησε στην αντιμετώπιση των ανταρτών σε Μάνη και Ύδρα, αλλά μετά την δολοφονία του Καποδίστρια, η οποία τον απογοήτευσε, αποσύρθηκε στη Σύρο.�Με την ανάδειξη ωστόσο του Όθωνα ως Βασιλιά της Ελλάδας, ο Κανάρης έφτασε μέχρι το βαθμό του ναυάρχου, ενώ διορίστηκε υπουργός Ναυτικών στην κυβέρνηση Ανδρέα Μεταξά και στην κυβέρνηση του Ιωάννη Κωλέττη αλλά και στην κυβέρνηση του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου το 1854.�Ωστόσο, οι απόψεις του ήταν αντίθετες με εκείνες του βασιλιά και όταν το 1862 του δόθηκε εντολή για σχηματισμό κυβέρνησης, πρότεινε πρόσωπα που ο Όθωνας δεν αποδέχτηκε με αποτέλεσμα να δοθεί εντολή για σχηματισμό κυβέρνησης στον Ιωάννη Κολοκοτρώνη και ο Κανάρης να συνταχθεί με την αντιπολίτευση.�Μετά την έξωση του Όθωνα έγινε μέλος της τριανδρίας υπό τον Δημήτριο Βούλγαρη και τον Μπενιζέλο Ρούφο σχηματίζοντας προσωρινή κυβέρνηση. Μάλιστα ταξίδεψε μαζί με άλλους μέχρι τη Δανία προσφέροντας τον ελληνικό θρόνο στον βασιλιά Γεώργιο Α΄ και ανέλαβε υπουργός Ναυτικών στην κυβέρνηση Ρούφου αλλά και δύο φορές Πρωθυπουργός, ενώ κατόπιν αποσύρθηκε από την ενεργό πολιτική σκηνή έχοντας ήδη φτάσει 75 ετών. Η επανάκαμψή του έγινε κατά τη διάρκεια του Ρωσοτουρκικού Πολέμου σχηματίζοντας οικουμενική κυβέρνηση λόγω της ιδιαίτερης εκείνης περιόδου για να αφήσει, όντας εν ενεργεία Πρωθυπουργός, την τελευταία του πνοή στις 2 Σεπτεμβρίου του 1877.��

Το μοναδικό θάρρος και η ξεχωριστή εθνική συνείδηση του Κωνσταντίνου Κανάρη αποτέλεσαν το κυριότερα γνώρισμά του. Ακόμα και αν οι νεότεροι δεν θυμούνται ή δεν γνωρίζουν την πολιτική του σταδιοδρομία, σίγουρα θυμούνται την ανδρεία του «Μπουρλοτιέρη» - όπως όλοι τον γνωρίζουν - της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.��

​

Η ασημένια λήκυθος όπου φυλάσσεται η καρδιά του Κανάρη, με επιγραφή "Χαίρε καρδία Ναυάρχου Κανάρη" (Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα)

Τουρκοαιγυπτιακή συνεργασία – Απόβαση των Αιγυπτίων στην Κρήτη

      To 1822 o Σουλτάνος για να καταπνίξει την Ελληνική Επανάσταση ζήτησε τη βοήθεια του Σουλτάνου της Αιγύπτου Μεχμέτ Αλή ( Μωχάμετ Άλυ). Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, οι Αιγύπτιοι θα κατέπνιγαν την επανάσταση στην Κρήτη, στην Κάσο και στην Πελοπόννησο.

΄Ετσι το Μάη του 1822 αποβιβάστηκαν στη Σούδα 6.000 Αιγύπτιοι στρατιώτες με αρχηγό τον Χασάν Πασά, οι οποίοι αφού ενώθηκαν με τους Τούρκους του νησιού χτύπησαν τους επαναστάτες πρώτα στα Χανιά κι ύστερα στο Ρέθυμνο και στο Ηράκλειο, αλλά με πολλές απώλειες. Στη συνέχεια πέρασαν στο οροπέδιο Λασιθίου και το έκαψαν πέρα ως πέρα.

Η απόβαση αιγυπτιακού στρατού στην Κρήτη και οι πρώτες αποτυχίες των Κρητών στο πολεμικό πεδίο κλόνισαν τη θέση του Μιχαήλ Κομνηνού Αφεντούλη (Γενικός Διοικητής Κρήτης, διορισμένος στη θέση αυτή από τον Δημήτριο Υψηλάντη, που εκπροσωπούσε την Υπέρτατη Επαναστατική Αρχή στην Ελλάδα ). Η αντίθεσή του με τους τοπικούς αρχηγούς και οι συνεχείς αμφισβητήσεις των ενεργειών του οδήγησαν σε μεγάλη κρίση την Επανάσταση. Ο Αφεντούλης θεωρήθηκε υπεύθυνος για πολλές πολεμικές αποτυχίες, καθαιρέθηκε από τα μέλη ενός νεοσύστατου «Κρητικού Συμβουλίου» και φυλακίστηκε το Νοέμβριο του 1822.

Οι «Παραστάται και Πληρεξούσιοι της Πατρίδος», όπως ονομάζονταν οι Κρήτες αντιπρόσωποι στις Εθνοσυνελεύσεις της Πελοποννήσου, ζήτησαν το διορισμό νέου Διοικητή. Ο Ιωάννης Κωλέττης υπέδειξε ως Αρμοστή Κρήτης τον Υδραίο Εμμανουήλ Τομπάζη, ο οποίος έφτασε στο νησί το Μάιο του 1823.

​

«Κρητικόν Πάνθεον», λαϊκή λιθογραφία με προσωπογραφίες των ηρώων των Κρητικών Αγώνων, από το 1770, μέχρι την επανάσταση του 1897. Δεσπόζει η μορφή του Δασκαλογιάννη, ενώ αριστερά πάνω, στην πρώτη σειρά, απεικονίζονται αγωνιστές του 1821, όπως ο Βασίλειος Χάλης και ο Σήφακας.

​

Στις 8 Σεπτεμβρίου 1822 ο τουρκικός στόλος, προερχόμενος από τη Μονεμβασιά, κίνησε προς ανεφοδιασμό του Παλαμηδίου στο Ναύπλιο, το οποίο πολιορκούσαν από στεριάς δυνάμεις του Δημήτριου Υψηλάντη και από θαλάσσης δυνάμεις της Λασκαρίνας Μπουμπουλίνας. Φθάνοντας στον χώρο ανάμεσα στο Τρίκερι και τη Σπετσοπούλα, οι τουρκικές δυνάμεις βρέθηκαν αντιμέτωπες με τον στόλο των τριών νησιών της Ελλάδος, των Σπετσών, της Ύδρας και των Ψαρών. Ο ναύαρχος του ελληνικού στόλου, Ανδρέας Μιαούλης, έδωσε διαταγή να κινηθεί ο ελληνικός στόλος προς το εσωτερικό του Αργολικού Κόλπου, για να εγκλωβίσει εκεί τους πολυαριθμότερους και καλύτερα εξοπλισμένους Τούρκους. Προκειμένου, όμως, να αφήσουν τις Σπέτσες ανυπεράσπιστες στο έλεος των Τούρκων, οι Σπετσιώτες πλοίαρχοι Ι. Τσούρπας, Δ. Λάμπρου (ή Λεωνίδας) και Ι. Κούτσης, καθώς και ο Υδραίος Αντώνιος Κριεζής, αγνόησαν το σήμα του Μιαούλη και επετέθησαν εναντίον των Τούρκων. Η σφοδρότητα της ναυμαχίας έκανε το έδαφος να σείεται στην Ύδρα, από όπου όσοι παρακολουθούσαν τα γεγονότα έβλεπαν τόσο καπνό που νόμιζαν ότι οι Σπέτσες καίγονται.  O Σπετσιώτης πυρπολητής Κοσμάς Μπαρμπάτσης (1792-1887), αψηφώντας τα κανόνια, τη φωτιά και τον καπνό, όρμησε με το πυρπολικό του στο κέντρο του τουρκικού σχηματισμού, κατορθώνοντας να φθάσει στη ναυαρχίδα των εχθρών, στην οποία έβαλε φωτιά. Η τουρκική ναυαρχίδα κάηκε και βούλιαξε, σύμφωνα με την παράδοση, μπροστά στο λιμάνι. Η ενέργεια του Μπαρμπάτση ήταν καθοριστική για την έκβαση της ναυμαχίας, και ο τουρκικός στόλος υποχώρησε άπρακτος, με αποτέλεσμα το Ναύπλιο να πέσει δυόμισι μήνες αργότερα.

Η Ναυμαχία των Σπετσών

​

Η Ναυμαχία των Σπετσών, λεπτομέρεια πίνακα του Σπετσιώτη θαλασσογράφου Ιωάννη Γ. Κούτση

Αναπαράσταση της ιστορικής Ναυμαχίας των Σπετσών

​

Αντώνιος Κριεζής (1796-1865)

Ο πυρπολητής Κοσμάς Μπαρμπάτσης

Ο ναύαρχος του σπετσιώτικου στόλου Γεώργιος Ανδρούτσος

Την 11η Οκτωβρίου 1822, μοίρα του τουρκικού στόλου εμφανίστηκε μεταξύ Νάξου και Μυκόνου και ορισμένα σκάφη της πλησίασαν περισσότερο τις ακτές της Μυκόνου.

Οι κάτοικοι του νησιού ανησύχησαν. Η ανησυχία τους μεγάλωσε όταν δια τηλεσκοπίου ένας καπετάνιος είδε την αλγερινή σημαία επ' αυτών. Οι Μυκονιάτες, όπως και οι άλλοι Κυκλαδίτες, είχαν οδυνηρές εμπειρίες από τις επιδρομές των Αλγερινών πειρατών και δραματικές αναμνήσεις από το παρελθόν. Οι Μυκονιάτες δεν ήσαν άκαπνοι. Κάθε άλλο. Είχαν πολεμήσει τους Τούρκους, τόσο στη θάλασσα, όσο και στη στεριά. Έτσι, δεν θα άφηναν την πατρίδα τους να πατηθεί από τους απίστους άνευ αντιστάσεως.

Αμέσως, σήμανε συναγερμός δια κωδωνοκρουσιών και όλοι οι κάτοικοι συγκεντρώθηκαν στο λιμάνι του νησιού. Μετ' ολίγον, τα εχθρικά πλοία άρχισαν να ρίχνουν λέμβους στη θάλασσα και 100 Αλγερινοί αποβιβάστηκαν στη Μύκονο. Είχαν έλθει για διαρπαγή ζωοτροφών ή προς τιμωρία των Μυκονιατών, κατ' εντολή των Τούρκων. Οι αμυνόμενοι, που γρήγορα πέρασαν στην αντεπίθεση, ήταν οπλισμένοι με τρομπόνια (βραχύκαννα πλατύστομα όπλα) και χατζάρια. Επικεφαλής τους ήταν η κοσμοπολίτισσα Μαντώ Μαυρογένους, με καταγωγή από ευγενή οικογένεια του νησιού, αν και από πολλούς ιστορικούς αμφισβητείται η παρουσία της στη μάχη. Οι γενναίοι Μυκονιάτες όρμησαν αμέσως κατά των Αλγερινών και τους απώθησαν σχετικά εύκολα προς τις λέμβους τους. Δεκαεπτά από αυτούς άφησαν την τελευταία τους πνοή στο χώμα του νησιού και πολλοί τραυματίστηκαν.

Ο Οθωμανικός στόλος αποτυγχάνει να καταλάβει τη Μύκονο.

Τα τουρκικά πλοία άρχισαν να κανονιοβολούν το λιμάνι χωρίς επιτυχία. Ο Καπουδάν Πασάς έκρινε ότι δεν άξιζε τον κόπο να χάσει καιρό για να επιχειρήσει νέα απόβαση στο νησί και να τιμωρήσει τους Μυκονιάτες. Αφού κράτησε τα πλοία του μέχρι τις 14 Οκτωβρίου στην περιοχή μεταξύ Νάξου και Μυκόνου, έδωσε το σήμα απόπλου του στόλου προς βορρά.

​

Καταγόταν από ελληνική οικογένεια της Ρουμανίας, η οποία έφυγε κρυφά για την Ιταλία. Εγκαταστάθηκαν στην Τεργέστη και εκεί ο πατέρας της Nικόλαος Μαυρογένης ασχολήθηκε με το εμπόριο. Με την έναρξη της Επανάστασης πήγε στην Μύκονο και ξεσήκωσε τους κατοίκους εναντίον των Τούρκων. Με πλοία εξοπλισμένα με δικά της έξοδα, καταδίωξε τους πειρατές που λυμαίνονταν τις Κυκλάδες και αργότερα πολέμησε στο Πήλιο, στη Φθιώτιδα και στη Λιβαδειά.

Κάτοχος της γαλλικής γλώσσας, συνέταξε συγκινητική έκκληση προς τις γυναίκες της Γαλλίας, ζητώντας τη συμπαράστασή τους στον πληθυσμό της Ελλάδας. Για τον Αγώνα διέθεσε όλη της την περιουσία. Για τη δραστηριότητά της, συνολικά, ο Ιωάννης Καποδίστριας της απένειμε - τιμή μοναδική σε γυναίκα - το αξίωμα του επίτιμου αντιστράτηγου και της παραχώρησε κεντρικό σπίτι στο Ναύπλιο. Επίσης, αξίζει να σημειωθεί πώς, εκτός από τη γαλλική γλώσσα, μιλούσε άπταιστα την ιταλική αλλά και την τουρκική.

Μετά την Επανάσταση, απογοητευμένη από την άτυχη ερωτική περιπέτειά της με το Δημήτριο Υψηλάντη και καταδιωκόμενη από τον Ιωάννη Κωλέττη, ξαναγύρισε στη Μύκονο και έπειτα από λίγα χρόνια πέθανε στην Πάρο πολύ φτωχή και λησμονημένη.

Η Μαντώ Μαυρογένους, λιθογραφία του Adam Friedel

Η Ναυμαχία της Τενέδου

​

Καταδρομική επιχείρηση δύο πυρπολικών από τα Ψαρά, με επικεφαλής τον Κωνσταντίνο Κανάρη, εναντίον του οθωμανικού στόλου που ναυλοχούσε στα ανοιχτά της Τενέδου. Η επιχείρηση έγινε τη νύχτα της 28ης Οκτωβρίου 1822 και είχε ως αποτέλεσμα τη βύθιση ενός μεγάλου εχθρικού δίκροτου ή κατ’ ορισμένους ιστορικούς της υποναυαρχίδας του οθωμανικού στόλου.

Μετά την αποτυχία του να καταλάβει τη Μύκονο (11-14 Οκτωβρίου 1822), ο οθωμανικός στόλος κατευθύνθηκε προς τα Στενά του Ελλησπόντου. Όμως, οι αντίθετοι άνεμοι που έπνεαν στην περιοχή, τον ανάγκασαν να αράξει στα ανοιχτά της Τενέδου. Νωρίτερα, είχε γίνει αντιληπτός από τους Έλληνες, όταν διερχόταν μεταξύ Ψαρών και Χίου. Η Βουλή των Ψαρών συνήλθε αμέσως και αποφάσισε να προσβάλει τον εχθρικό στόλο με δύο πυρπολικά, στα οποία τέθηκαν επικεφαλής ο Κωνσταντίνος Κανάρης και ο Φίλιππος Αντωνίου από την Τήνο. Τα πυρπολικά θα συνόδευαν δύο μίστικα (μικρά πειρατικά πλοία), με καπετάνιους τους Γεώργιο Καλαφάτη και Αναγνώστη Σαρηγιάννη. Στις 27 Οκτωβρίου 1822 ο στολίσκος αναχώρησε από τα Ψαρά και την επομένη ημέρα πλησίασε τον τουρκικό στόλο. Ο νότιος άνεμος ευνοούσε την εχθρική αρμάδα και οι δύο πυρπολητές αποφάσισαν να επιτεθούν την ίδια νύχτα για να προλάβουν τυχόν απόπλου των τουρκικών πλοίων προς τον Ελλήσποντο. Πράγματι, τη νύχτα της 28ης Οκτωβρίου 1822 ύψωσαν την τουρκική σημαία για να παραπλανήσουν τον εχθρό και να πλησιάσουν ανενόχλητοι στους στόχους τους.

Πρώτος ο Κανάρης πλεύρισε ένα τεράστιο δίκροτο (πολεμικό πλοίο με δύο καταστρώματα) ή σύμφωνα με ορισμένους ιστορικούς στην υποναυαρχίδα του οθωμανικού στόλου και κόλλησε αμέσως στην πρώρα το πυρπολικό του. Το πυροδότησε και αμέσως οι φλόγες τύλιξαν το μεγάλο πλοίο, ενώ η σύγχυση που ακολούθησε εμπόδισε κάθε προσπάθεια κατάσβεσης της πυρκαγιάς. Άλλοι από τους ναύτες έπεφταν στη θάλασσα για να σωθούν και άλλοι προσπαθούσαν να κατεβάσουν τις βάρκες και να φθάσουν στην παραλία. Η ταραχή στην οθωμανική αρμάδα εντάθηκε περισσότερο, όταν από το φρούριο της Τενέδου οι Τούρκοι κανονιοβολούσαν στο κενό, θέτοντας σε κίνδυνο τα φίλια πλοία, που προσπαθούσαν να διαφύγουν για να μην έχουν την τύχη του φλεγόμενου δίκροτου. Πολλά από αυτά εξόκειλαν στις απέναντι ασιατικές ακτές ή εγκαταλείφθηκαν από τα πληρώματά τους.

Λιγότερο τυχερός από τον Κανάρη στάθηκε ο Αντωνίου, που με πηδαλιούχο τον Γεώργιο Βρατσάνο πλησίασε και κόλλησε το πυρπολικό του σε ένα άλλο δίκροτο ή κατ’ άλλους στη ναυαρχίδα του οθωμανικού στόλου. Έγινε, όμως, αντιληπτό από τους Τούρκους, οι οποίοι το απομάκρυναν εσπευσμένως. Φαίνεται ότι το φλεγόμενο πυρπολικό παρασύρθηκε από τον άνεμο και πλησίασε προς την καιόμενη υποναυαρχίδα, της οποίας το πλήρωμα είχε επιβιβασθεί στις βάρκες για να γλιτώσει.

Σύμφωνα με την αναφορά της Βουλής των Ψαρών προς την Υπερτάτην του Έθνους Βουλή το «καιόμενον μπουρλότο… κατέπνιξεν όλαις ταις βάρκες οπού εζητούσαν να γλυτώσουν παρά της φλογός».

Μετά την πυρπόληση του τουρκικού δικρότου, τα δύο μίστικα αναγκάσθηκαν να αγκυροβολήσουν στη Σκύρο, εξαιτίας της συνεχιζόμενης τρικυμίας. Οι κάτοικοι του νησιού δεξιώθηκαν τους άνδρες τους και τέλεσαν δοξολογία για το κατόρθωμα και τη διάσωσή τους. Στις 4 Νοεμβρίου 1822 τα δύο πλοία έφθασαν στα Ψαρά, όπου έτυχαν ενθουσιώδους υποδοχής. Αντίθετα, η νέα επιτυχία του Κανάρη συνέβαλε στην κατάπτωση του ηθικού των Τούρκων. Ο οθωμανικός στόλος κατέπλευσε στην Κωνσταντινούπολη, όπου έξαλλος ο Σουλτάνος Μαχμούτ Β' από τις συνεχόμενες αποτυχίες στο Αιγαίο του ναυάρχου του Καρά Μεχμέτ Πασά, διέταξε τον αποκεφαλισμό του.

Ο Σουλτάνος Μαχμούτ Β'

1824

Ιούνιος: Καταστροφή της Κάσου - Καταστροφή των Ψαρών.

​

​

Αύγουστος: Ναυμαχία του ελληνικού και του τουρκοαιγυπτιακού στόλου στην Αλικαρνασσό και η Ναυμαχία στον Κόλπο του Γέροντα.

�

Παρά το μικρό μέγεθος αυτής της άγονης βραχώδους νήσου (66 τ.χμ.) με τους 11.000 περίπου μονίμους κατοίκους τότε (που έκτοτε, λόγω απωλειών και μεταναστεύσεων, απογράφηκαν το 1951 σε 1.396 και το 2001 σε 1.071) διέθετε σημαντική ναυτική δύναμη και ικανότατους ναυτικούς, τόσο από πλευράς γνώσεως και χειρισμού του πλοίου ως εμπορικού και πολεμικού, όσο και από επιχειρηματικής πλευράς.�  Το σημαντικό αυτό «ναυτικό προπύργιο» με τον ισχυρότατο στόλο του, είχε γίνει φόβος και τρόμος της Μεσογείου, προσβάλλοντας κυρίως τα παράλια της Μικράς Ασίας, της Συρίας και της Αιγύπτου, είχε βοηθήσει σημαντικά την Κρητική Επανάσταση με 50 από τα 100 πλοία του, που διέθεσε από τη πρώτη στιγμή στον Αγώνα και σε κάθε ευκαιρία διατάραζε με αποφασιστικά, καίρια κτυπήματα τη ναυσιπλοΐα της Τουρκίας, της Αιγύπτου και της Συρίας.

Χαρακτηριστική περίπτωση της ανδρείας και της ικανότητας των Κασιωτών, μεταξύ πολλών άλλων κατορθωμάτων τους, ήταν και η αιχμαλώτιση 13 πλοίων μέσα από τη ναυτική βάση στη Δαμιέττα το 1822, κάτι που οι Αιγύπτιοι τους το φύλαγαν.  Σημαντική επίσης ήταν η προσφορά του ναυτικού των Κασιωτών από την αρχή της Επαναστάσεως 1821, χάρη στην προετοιμασία που είχε προηγηθεί από τον επιφανή Κασιώτη Ηλία Κακομανώλη, ο οποίος μυημένος στη Φιλική Εταιρεία, έφθασε στο νησί μεταμφιεσμένος σε παπά για την οργάνωση και υποστήριξη του αγώνα της Εθνεγερσίας, με όλα τα διατιθέμενα μέσα του ναυτικού αυτού νησιού.� 

Το ολοκαύτωμα της Κάσου

Η αντίστροφη μέτρηση για την καταστροφή της Κάσου, άρχισε όταν η Πύλη, παρακολουθώντας τις εξελίξεις όχι μόνο στην Κάσο αλλά και σε ολόκληρη την επαναστατημένη Ελλάδα, κατάλαβε ότι δεν ήταν πλέον σε θέση να καταστείλει μόνη της την Επανάσταση και ζήτησε τη βοήθεια της Αιγύπτου. Τυπικά υποτελής αλλά ουσιαστικά ανεξάρτητος, ο φιλόδοξος Πασάς της Αιγύπτου Μωχάμετ Άλυ είδε με καλό μάτι την προοπτική ανάμειξής του στον ελληνοτουρκικό πόλεμο και αφού απέσπασε μια καλή συμφωνία από την Πύλη, ετοιμάστηκε να εκστρατεύσει κατά της Ελλάδος. �Από την άλλη πλευρά, η απουσία ενός μεγάλου ηγεμόνα που θα μπορούσε να συσπειρώσει γύρω του όλους τους επαναστατημένους Έλληνες, οδήγησε την επανάσταση σε οξεία πολιτική κρίση που μερικές φορές είχε ολέθρια αποτελέσματα.

Ένα από αυτά ήταν και η καταστροφή της Κρήτης, της Κάσου και των Ψαρών από τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο.��

Ήδη από τις 22 Μαΐου του 1822 μια πρώτη αιγυπτιακή δύναμη αποτελούμενη από 30 πολεμικά και 84 φορτηγά πλοία έφτασε από την Αίγυπτο στο λιμάνι της Σούδας υπό την αρχηγία του γαμπρού του Μωχάμετ Άλυ, Χασάν Πασά. Αφού ολοκληρώθηκε η κατάκτηση και η καταστροφή της Κρήτης, ο Μωχάμετ Άλυ έστρεψε την προσοχή του στην Κάσο, η οποία με το μικρό ναυτικό στόλο της είχε προσβάλει πολλές φορές τις τουρκικές δυνάμεις της ανατολικής Κρήτης.�Ήδη από τον Ιανουάριο του 1824 η Κάσος είχε δοκιμάσει την πρώτη εχθρική ενέργεια από μοίρα του αιγυπτιακού στόλου, αποτελούμενη από 14 πλοία, όμως τα πολυβολεία που είχαν στήσει οι Κασιώτες απέκρουσαν επιτυχώς αυτή την επίθεση.

Κατά τα μέσα του Απρίλη του 1824 πληροφορίες από την Αλεξάνδρεια που γνωστοποιήθηκαν στους ηγέτες της Επανάστασης, μιλούσαν για σχέδια απόπλου από το λιμάνι της Αλεξάνδρειας και της ένωσης, του άριστα οργανωμένου αιγυπτιακού στόλου με τον υπόλοιπο που βρισκόταν στην Κρήτη, με στόχο την ανακατάληψη του Αρχιπελάγους. �Οι πληροφορίες αυτές, πρότειναν μάλιστα και συγκεκριμένο τρόπο αντιμετώπισης της απειλής, προτείνοντας ο ελληνικός στόλος να αποτρέψει την ένωση των αιγυπτιακών δυνάμεων, προβάλλοντας αντίσταση στην περιοχή του νοτιοανατολικού Αιγαίου, μεταξύ Καστελόριζου και Κάσου.�Κατά τα μέσα του Μάη του 1824 οι Κασιώτες έστειλαν επανειλημμένες εκκλήσεις προς τους άρχοντες της Ύδρας για βοήθεια, όμως η απάντηση ήταν αρνητική, με δικαιολογία τα πενιχρά οικονομικά του επαναστατικού αγώνα.���

Έτσι, οι Κασιώτες συνειδητοποίησαν ότι αυτή τη μάχη έπρεπε να τη δώσουν μόνοι τους. Στις 27 Μαΐου έφτασε στην Κάσο ο αιγυπτιακός στόλος αποτελούμενος από 40 πλοία και 4.000 Αλβανούς στρατιώτες.�Παρατάχθηκε στη βόρεια πλευρά του νησιού, που ήταν και πιο βατή για απόβαση και άρχισε τον κανονιοβολισμό. Λέγεται ότι στις δυο μέρες που κράτησε ο σφοδρός κανονιοβολισμός, το νησί εβλήθη περίπου με 4000 βλήματα.�Η απάντηση των Κασιωτών ήταν δυναμική και κράτησε τα πλοία μακριά από τις ακτές. Όμως για άλλη μια φορά, στον αγώνα των Ελλήνων κατά των κατακτητών εμπλέκεται η προδοσία. Εξορισμένος από το νησί, ο Κασιώτης Ζαχαριάς, λέγεται ότι για εκδίκηση, οδήγησε τον αιγυπτιακό στρατό από ένα δύσβατο και χωρίς δυνατή άμυνα μονοπάτι, στην περιοχή Αντιπέρατος, νοτιοδυτικά της Αγίας Μαρίνας. Ο αρχηγός του αιγυπτιακού στόλου Ισμαήλ, οργάνωσε εικονική απόβαση στην Πούντα Αγίου Γεωργίου και οδηγώντας τις ελληνικές δυνάμεις στο συγκεκριμένο σημείο, οργάνωσε δεύτερη απόβαση, στην Αντίπερα και με σχετική ευκολία οδήγησε στην ακτή 30 αποβατικά σκάφη, σηματοδοτώντας έτσι την αρχή του τέλους.

Μέχρι το ξημέρωμα στο νησί είχαν αποβιβαστεί 2.000 Αλβανοί. �Ο Ισμαήλ θέλησε να συνθηκολογήσει με τους Κασιώτες χαρίζοντάς τους τη ζωή τους, δεν το πέτυχε όμως και οι μάχες αυτή τη φορά συνεχίστηκαν μέσα στο νησί με τραγικά αποτελέσματα για τους αμυνόμενους.  Έτσι οι εισβολείς μετά από λίγες ώρες βρέθηκαν αναπάντεχα στα νώτα των ηρωικών υπερασπιστών που αιφνιδιάστηκαν και, μετά από λυσσώδη αντίσταση, βαλλόμενοι πανταχόθεν, αναγκάστηκαν τελικά να υποκύψουν, προκαλώντας με όσα πυρομαχικά τους είχαν απομείνει και το γιαταγάνι τεράστιες απώλειες στους εχθρούς του γένους.�

Το τι επακολούθησε είναι αδύνατο να περιγραφεί με απλά λόγια.�  Δεν υπήρξε έλεος από τους αιμοδιψείς εισβολείς που αλαλάζοντας έσφαζαν χωρίς διάκριση άνδρες, γυναίκες και παιδιά, ενώ βεβήλωναν εκκλησιές, βίαζαν γυναίκες, λεηλατούσαν και παρέδιδαν στο πυρ ό,τι έβρισκαν μπροστά τους.  �  Το ξημέρωμα η Κάσος είχε ουσιαστικά χαθεί, με περισσότερους από 2.000 νεκρούς. Αρκετά από τα διασωθέντα της σφαγής γυναικόπαιδα συνελήφθησαν και στη συνέχεια προωθήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα για πούλημα, ενώ 500 περίπου έμπειροι ναυμάχοι, που συνελήφθησαν και δεν εκτελέστηκαν, εξαναγκάσθηκαν με δόλο να επανδρώσουν τα αιγυπτιακά πλοία στη συνέχεια.�  Αρκετοί, σχετικά τυχεροί, κατόρθωσαν να διαφύγουν τη σφαγή ή την αιχμαλωσία και στη συνέχεια, μέσα στο χαμό της μάχης και το σκοτάδι, πέτυχαν με μικρά πλεούμενα να διασπάσουν το ναυτικό κλοιό και να δραπετεύσουν στα γύρω νησιά.� Τα λάφυρα, μεταξύ των οποίων και 23 διάφορων τύπων πλεούμενα και δυσεύρετη ναυπηγική ξυλεία, μεταφέρθηκαν με τυμπανοκρουσίες στην Αλεξάνδρεια. Ο Γιβραλτάρ ήταν περήφανος για το επίτευγμά του και, όταν μετά από λίγο καιρό συνάντησε το σύμμαχό τους, Γάλλο ναύαρχο της Μεσογείου Δεριγνύ, του είπε κομπάζοντας «Η Κάσος δεν υπάρχει πια, την κατάστρεψα τελείως και δεν άφησα ρουθούνι ζωντανό!». Στην ερώτηση δε του Γάλλου αν ξέφυγε κανένας, απάντησε γελώντας ότι «πρέπει να είχαν διαφύγει μερικοί», οπότε ο Δεριγνύ του επισήμανε ειρωνικά «Αγαπητέ μου δεν έκανες τίποτα σπουδαίο, γιατί αυτοί θα επανέλθουν και θα αναγεννηθούν από τις στάχτες τους, όπως λέγεται για τον Φοίνικα της ελληνικής μυθολογίας!», κάτι που μετά μερικά χρόνια βγήκε πέρα για πέρα αληθινό.

 Για την ιστορία αξίζει να σημειωθεί ότι στις 17-18 Ιουνίου 1824, ναυτική μοίρα εκ 30 ελληνικών πλοίων, με ναυάρχους Σαχτούρη και Μπουκουβάλα έφθασαν στη Κάσο για να βοηθήσουν, αλλά αντί αυτού έγιναν μάρτυρες του ολοκαυτώματός της και της στερήσεως του συνεχιζόμενου Αγώνα από μία τόσο σημαντική ναυτική δύναμη. Η λανθασμένη αυτή εκτίμηση της Κεντρικής Διοίκησης είχε ολέθριες συνέπειες.�  Τιμής ένεκεν, το Ελληνικό Ναυτικό κατά τον Β‘ Παγκόσμιο Πόλεμο ονόμασε «ΚΑΣΟΣ» το ναρκαλιευτικό που παραχωρήθηκε στην Αλεξάνδρεια από τους συμμάχους στις 20-12-1943 και το οποίο, μετά από συνεχή δράση στη ΝΑ Μεσόγειο, είχε τραγική κατάληξη, βυθιζόμενο (μαζί με άλλα δύο αγγλικά ναρκαλιευτικά) στις 15 Ιουνίου 1944 στον Τούρλο Αιγίνης, από πρόσκρουση σε νάρκη στην προσπάθεια διανοίξεως διαύλου στο ναρκοπέδιο του Σαρωνικού για τον είσπλου στο Φάληρο των επαναπατριζόμενων - μετά την απελευθέρωση - ηρωικών πολεμικών μας πλοίων, με επικεφαλής το Θωρηκτό Γ.ΑΒΕΡΩΦ. ��  Μεταγενέστερα, το όνομα αυτού του μικρού αλλά ένδοξου νησιού κόσμησε ορισμένα άλλα πλοία του Πολεμικού και του Εμπορικού μας Ναυτικού.��  Η ελληνική πολιτεία, από της απελευθερώσεως της νήσου από τους Ιταλούς και της ενσωματώσεώς της στην Ελλάδα το 1948, σε αναγνώριση της τεράστιας προσφοράς των Κασίων στον κατά θάλασσαν υπέρ της ανεξαρτησίας αγώνα και του ανυπολόγιστου τιμήματος που πλήρωσε το νησί με το ολοκαύτωμά του, καθόρισε ως ημέρα μνήμης και τιμής την 7η Ιουνίου ετησίως.�

Η καταστροφή των Ψαρών

Τα Ψαρά, ένα μικρό νησί στα βορειοδυτικά της Χίου, είχε σπουδαία θαλασσινή παράδοση και ήταν η τρίτη ναυτική δύναμη της Ελλάδας, μετά την Ύδρα και τις Σπέτσες, με ονομαστούς πυρπολητές, όπως ο Παπανικολής, ο Κανάρης και ο Πιπίνος. Ο Χοσρέφ Πασάς είχε εντολή από τον Σουλτάνο να εξαφανίσει από προσώπου γης τα Ψαρά, που τόσα προβλήματα δημιουργούσαν στον δυσκίνητο τουρκικό στόλο.

Το πρωί της 20ης Ιουνίου ο τουρκικός στόλος απέπλευσε από το Σίγρι Μυτιλήνης με προορισμό τα Ψαρά. Αποτελείτο από 176 πλοία (πολεμικά και φορτηγά) και 12.000 χιλιάδες άνδρες, Τούρκους και Τουρκαλβανούς. Η τουρκική αρμάδα έφθασε στον αβαθή ορμίσκο Κάναλος, στη βορειοδυτική πλευρά του νησιού, το απόγευμα της ίδιας μέρας. Τη στιγμή εκείνη, άρχισε μία εκ των πλέον δραματικών δοκιμασιών του αγώνα της ανεξαρτησίας. Έπειτα από ισχυρό κανονιοβολισμό, οι Τούρκοι πέτυχαν την απόβαση των αγημάτων τους. Οι κάτοικοι του νησιού ανέρχονταν σε 30.000, οι 7.000 ντόπιοι και οι υπόλοιποι πρόσφυγες από τη Χίο και τις ακτές της Μικράς Ασίας. Το υπερασπίζονταν 1.300 Ψαριανοί, 700 πάροικοι και 1.000 περίπου μισθοφόροι από τη Μακεδονία και τη Θεσσαλία.

Οι μαχητές των Ψαρών υπέπεσαν σ ένα σοβαρό λάθος, καθώς αποφάσισαν να περιορισθεί ο αγώνας στην άμυνα της νήσου. Έτσι, έθεσαν σε απραξία τον στόλο και δεν χρησιμοποίησαν καθόλου τα πυρπολικά. Μάλιστα, αφαίρεσαν τα πηδάλια των πλοίων. Ακόμη, διασκόρπισαν τις δυνάμεις τους στην ξηρά και δεν έδιωξαν τα γυναικόπαιδα για να μην κινδυνεύσουν.

​

�

Οι αποβιβασθέντες Τούρκοι του Χοσρέφ Πασά κατέβαλαν με σχετική ευκολία τους αμυνόμενους και μέσα σε δύο μέρες είχαν καταλάβει το νησί. Επακολούθησε η φοβερή καταστροφή. Το πλήθος έσπευσε να σωθεί στα λίγα πλοία, από τα οποία δεν είχαν αφαιρεθεί τα πηδάλια. Λίγοι τα κατέφεραν, καθώς ο στόλος του Χοσρέφ είχε περικυκλώσει το νησί.

Μόνη εστία αντίστασης παρέμεινε το Παλαιόκαστρο, η οχυρή θέση που δεσπόζει της Χώρας του νησιού. Οι υπερασπιστές του, ανάμεσά τους και πολλά παιδιά και γυναίκες, αμύνθηκαν σθεναρά εναντίον 6.000 Τούρκων που τους πολιορκούσαν. Όταν η αμυντική γραμμή τους έσπασε και το φρούριο πλημμύρισε από Τούρκους, ο Αντώνιος Βρατσάνος έβαλε φωτιά στην πυριταδοποθήκη για να μην πέσουν στα χέρια των εισβολέων.

Η καταστροφή και η σφαγή που ακολούθησε υπήρξε τρομερή. Από τους 30.000 κατοίκους του νησιού, οι 18.000 θανατώθηκαν ή πωλήθηκαν ως σκλάβοι. Την εικόνα της καταστροφής δίνει με τον πιο παραστατικό τρόπο ο εθνικός ποιητής Διονύσιος Σολωμός στο περίφημο επίγραμμά του:

​

​

Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη� περπατώντας η Δόξα μονάχη� μελετά τα λαμπρά παλληκάρια�και στην κόμη στεφάνι φορεί�γινωμένο από λίγα χορτάρια,� πούχαν μείνει στην έρημη γη.�

​

�

Από τα περίπου 100 πλοία των Ψαριανών, μόνο 16 διασώθηκαν, καθώς και 7 πυρπολικά με τον Κανάρη. Όσοι από τους κατοίκους των Ψαρών γλίτωσαν από το γιαταγάνι των Οθωμανών εγκαταστάθηκαν στη Μονεμβασιά και μετά την απελευθέρωση στην Αρχαία Ερέτρια, που πήρε την ονομασία Νέα Ψαρά.

Η Καταστροφή των Ψαρών υπήρξε δεινό πλήγμα για την Επανάσταση. Χάθηκε μία από τις σημαντικές βάσεις του ελληνικού ναυτικού, ενώ διέτρεξαν άμεσο κίνδυνο οι υπόλοιπες. Η άμεση κινητοποίηση και η αντίδραση των υπόλοιπων δυνάμεων της μαχόμενης Ελλάδας έσωσε την κατάσταση.

��

Η «Δόξα» του Σολωμού, μια σκεπτική, εντυπωσιακή μέσα στην υποβλητικότητά της και δωρική (και στην αυστηρότητα και τη λιτότητα με την οποία περιγράφεται και στη σοβαρότητα, το ύφος και τη βαρύτητα που αποπνέει ) γυναικεία μορφή, που περιδιαβαίνει αμίλητη τα ερείπια αναλογιζόμενη τον ηρωισμό και την αυτοθυσία των Ψαριανών, καθιστά την πράξη τους σύμβολο θυσίας και ολοκληρωτικής προσφοράς στη διεκδίκηση της Ελευθερίας, όχι μόνο της ελληνικής. 

Από το επίγραμμα του Σολωμού ο Νικόλαος Γύζης εμπνεύστηκε τον χαμένο σήμερα πίνακα.

�

Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη�περπατώντας η Δόξα μονάχη�μελετά τα λαμπρά παλληκάρια�και στην κόμη στεφάνι φορεί�γεναμένο από λίγα χορτάρια,�που είχαν μείνει στην έρημη γη.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στο γεγονός της καταστροφής στα Ψαρά αναφέρεται και η ωδή του Ανδρέα Κάλβου «Εις Ψαράν» απ΄όπου και το παρακάτω απόσπασμα:

� Επί το μέγα ερείπιον� η Ελευθερία ολόρθη� προσφέρει δύο στεφάνους� έν' από γήινα φύλλα�           κ άλλον απ' άστρα. 

Μετά την καταστροφή των Ψαρών, Νικόλαος Γύζης

Προσπάθεια ανακατάληψης

Το ολοκαύτωμα των Ψαρών συγκλόνισε την επαναστατημένη Ελλάδα και ιδιαίτερα τα νησιά, που απειλούνταν πλέον άμεσα από τον οθωμανικό στόλο. Όμως, ο Χοσρέφ Πασάς, αντί να επιτεθεί στη Σάμο, όπως ήταν σχεδιασμένο, προτίμησε να επιστρέψει στη Λέσβο για να γιορτάσει το Μπαϊράμι. Με πρωτοβουλία τότε του υδραίου Λάζαρου Κουντουριώτη συγκροτήθηκε στόλος υπό τους Σαχτούρη και Μιαούλη, προκειμένου να ανακαταλάβει το μαρτυρικό νησί και να εκδικηθεί τους Οθωμανούς για τη μεγάλη σφαγή.

Οι ναυτικές μοίρες των δύο ναυάρχων συναντήθηκαν στο ακρωτήρι Λιμνιονάρι των Ψαρών τα ξημερώματα της 3ης Ιουλίου 1824. Σε σύσκεψη, που ακολούθησε, αποφασίσθηκε να πραγματοποιηθεί άμεση απόβαση στο νησί.

Το ελληνικό αποβατικό σώμα αριθμούσε 1.500 άνδρες, ενώ τα Ψαρά υπερασπίζονταν 600 Τουρκαλβανοί. Οι Έλληνες κατέβαλαν δια περιπάτου τους υπερασπιστές του νησιού, οι περισσότεροι από τους οποίους κατέφυγαν στα τουρκικά πλοία, που ναυλοχούσαν στο λιμάνι των Ψαρών. Γύρω στους 150 δεν μπόρεσαν να φθάσουν στα πλοία και ταμπουρώθηκαν στα σπίτια των Ψαρών, προσπαθώντας να αποκρούσουν τους επιτιθέμενους Έλληνες, που είχαν καταλάβει όλες τις οχυρωματικές θέσεις, μεταξύ αυτών και το Παλαιόκαστρο.

Τα πληρώματα των 25 εχθρικών πλοίων, προσπάθησαν να αντιδράσουν, αλλά όταν πληροφορήθηκαν από τους πανικόβλητους Tουρκαλβανούς, ότι οι Έλληνες ήταν κύριοι σχεδόν όλου του νησιού, έλυσαν τους κάβους και προσπάθησαν να διαφύγουν στη Λέσβο. �

�

Λάζαρος Κουντουριώτης

Γεώργιος Σαχτούρης

​

Ιάκωβος Τομπάζης

Ανδρέας Μιαούλης

Ο Μιαούλης τους κατεδίωξε και στ' ανοιχτά της Χίου συνήφθη ναυμαχία, που κράτησε σχεδόν 5 ώρες, με νικηφόρο αποτέλεσμα για τους Έλληνες. Μόνο 5 από τα 20 τουρκικά σκάφη έφθασαν σώα στον προορισμό τους, ενώ σύμφωνα με τις αναφορές του Μιαούλη οι απώλειές τους ξεπέρασαν τους 1.000 άνδρες. Οι Έλληνες είχαν μόνο ένα νεκρό και έξι τραυματίες.�Μετά τη νικηφόρα ναυμαχία, ο Μιαούλης και τα πλοία του επέστρεψαν στα Ψαρά. Αντί, όμως, οι ελληνικές δυνάμεις να φροντίσουν να διώξουν τους λίγους Τουρκαλβανούς που παρέμειναν οχυρωμένοι στα σπίτια και να γίνουν κύριοι του νησιού, άρχισαν το πλιάτσικο. Ναύτες και πλοίαρχοι επιδόθηκαν σε αρπαγή κανονιών, τροφίμων και εμπορευμάτων, όσων είχαν απομείνει στο νησί, για να τα μεταφέρουν ο καθένας στα πλοία του. Τα περισσότερα κανόνια ήταν λάφυρα των Οθωμανών από την καταστροφή του ψαριανού στόλου, ενώ τα τρόφιμα και τα εμπορεύματα τα είχαν αρπάξει οι Τουρκαλβανοί από τα σπίτια πλουσίων Ψαριανών, μετά το Ολοκαύτωμα.

Η διαταγή του ναυάρχου Μιαούλη να θεωρηθούν τα κανόνια περιουσία του ελληνικού κράτους δεν εκτελέσθηκε ποτέ. Η διαμάχη για τη μοιρασιά της λείας παρέλυσε την πειθαρχία του στόλου. Με επιστολή του στους προκρίτους της Ύδρας, στις 6 Ιουλίου, ο Μιαούλης διεκτραγωδούσε την κατάσταση:

​

«…Σας αφήνω να στοχασθήτε οποία ακαταστασία, ασυμφωνία και ιδιοτέλεια βασιλεύει εις τον στόλο μας και αν εις τοιαύτην κατάστασιν ευρισκομένου του στόλου εμπορούμεν να βάλωμεν βάσιν και να ελπίζομεν εις αυτόν…».�

�

Προφητική διαπίστωση, που θα επαληθευθεί μία μέρα αργότερα. Στις 7 Ιουλίου, η γολέτα του Τομπάζη, που έπλεε μεταξύ Χίου και Ψαρών, ειδοποίησε ότι μοίρα του οθωμανικού στόλου κατευθυνόταν προς τα Ψαρά. Ο Μιαούλης διέταξε τον στόλο να τεθεί σε πολεμική ετοιμότητα. Από τα 51 ελληνικά πλοία μόνο τα 14 πειθάρχησαν. Ο τουρκικός στόλος κατόρθωσε να αποβιβάσει ενισχύσεις στο νησί, που ενώθηκαν με τους ολίγους πολιορκούμενους Τουρκαλβανούς. Στις 10 Ιουλίου 1824 ο Μιαούλης βλέποντας την κακή κατάσταση του στόλου έλυσε την πολιορκία και εγκατέλειψε την περιοχή με τα πλοία του. Κατέφυγε στο Σούνιο, όπου περίμενε διαταγές από την Ύδρα, ενώ τα υπόλοιπα ελληνικά πλοία κατευθύνθηκαν προς το Κάβο Ντόρο.

Έτσι, η εκστρατεία του ελληνικού στόλου για την ανακατάληψη των Ψαρών δεν έφερε κανένα αποτέλεσμα, εκτός από την καταστροφή της τουρκικής ναυτικής μοίρας.

Το νησί θα παραμείνει υπό οθωμανική κυριαρχία ως το 1912, οπότε θα ενσωματωθεί στον εθνικό κορμό κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων.

Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ  ΣΤΟ ΑΚΡΩΤΗΡΙ ΤΕΡΜΕΡΙΟ Ή ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΣΟΥ ΠΡΟΑΓΓΕΛΟΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΝΑΥΜΑΧΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΟΥ ΓΕΡΟΝΤΑ

​

​

 Η Κως και η Ρόδος θα αποτελέσουν το καταφύγιο του τουρκοαιγυπτιακού στόλου στις ναυτικές επιχειρήσεις του 1824. Ύστερα από την καταστροφή των Ψαρών (20 Ιουνίου) ο Χοσρέφ Καπιτάν Πασάς ή Τοπάλ Πασάς, για να αποφύγει την πίεση του ελληνικού στόλου, που άρχισε τη δράση του με τα πυρπολικά, έπλευσε στην Κω. Εδώ, ανάμεσα στα ακρωτήρια Σκανδάριο και Τερμέριο ή Αλικαρνασσού, γύρω στα μέσα Αυγούστου, ενώθηκε ο τουρκικός με τον αιγυπτιακό στόλο  του Ιμπραήμ Πασά. Αποβιβάστηκαν, λοιπόν, στο νησί τα τουρκοαιγυπτιακά στρατεύματα για να ξεκουραστούν, ενώ διατάχθηκαν τα τουρκικά φορτηγά πλοία να ανεφοδιαστούν με νερό και τρόφιμα. Οπότε ανοίχτηκαν οι φτωχές αποθήκες των Κώων για την εξοικονόμηση των αναγκαίων τροφών.

Στο μεταξύ, ισχυρή μοίρα από την Ύδρα με αρχηγό τον Ανδρέα Μιαούλη ξεκίνησε στις 10 Αυγούστου, ενώθηκε με τη σπετσιώτικη και ψαριανή και έπλευσε προς την Κω και την Αλικαρνασσό, όπου ελλιμένιζε ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος. Οι Έλληνες είχαν στη δύναμή τους 70 σκάφη με 850 κανόνια και 5.000 ναύτες, ενώ ο εχθρός είχε 404 σκάφη, 2.500 κανόνια μεγαλύτερης ολκής και 70.000 ναύτες.

Η γενική ναυμαχία άρχισε μεταξύ Κω και Αλικαρνασσού στις 24 Αυγούστου, αφού πρώτα οι ενωμένοι στόλοι κινήθηκαν κατά του ελληνικού, αλλά ο στενός θαλάσσιος χώρος δεν επέτρεπε την ανάπτυξη και τις κινήσεις των πλοίων, που τις δυσχέραινε ακόμη περισσότερο το σφοδρότατο μελτέμι. Ο τουρκικός στόλος με επικεφαλής τον Χοσρέφ Πασά είχε κατώτερο ηθικό και τα πλοία του κινδύνευαν να συγκρουστούν μεταξύ τους εξαιτίας της θαλασσοταραχής και της πυκνότητας της παράταξής τους. Ο αιγυπτιακός στόλος με ναύαρχο τον Ισμαήλ Γιβραλτάρ είχε δείξει κάποια υπεροχή. Δύο ελληνικά πυρπολικά καταστράφηκαν τότε, το ένα από σύγκρουση με μεγάλο ελληνικό πλοίο και το άλλο από τουρκική βόμβα που ρίχτηκε από το κάστρο της Νεραντζιάς της Κω.

​

Ο Κώος αρχαιοδίφης Ι. Ζαρράφτης (Κώια, Β΄ Μέρος, 1922,σελ. 107-108) θα περιγράψει τη δράση των αντιπάλων στόλων (ελληνικού και τουρκοαιγυπτιακού) με πολύ παραστατικό τρόπο:

«Έξι πυρπολικά αποτελούσαν την  πρωτοπορία των 20 άριστων ελληνικών πολεμικών πλοίων, ενώ τα υπόλοιπα ακολουθούσαν από μακριά και σε απόσταση τριών αγγλικών μιλίων. Στις 9.30΄ το πρωί [της 24ηςΑυγούστου] η πρωτοπορία προσβάλλει μια εχθρική φρεγάτα, η οποία τράπηκε σε φυγή. Τότε οι Τούρκοι, αφού σήκωσαν τις άγκυρες, παρατάχθηκαν σε μάχη, ενώ πλησίαζαν οι Έλληνες με θαυμαστό θάρρος με επικεφαλής το ναύαρχο Μιαούλη. Ο ναύαρχος του τουρκικού στόλου Χοσρέφ Καπιτάν Πασάς ή Τοπάλπασας, αν και αντεπιτέθηκε, μετά από θραύση του πάνω τμήματος του μεγάλου ιστού της φρεγάτας του από εύστοχη βολή των Ελλήνων, κατέφυγε στην απέναντι Αλικαρνασσό. Μια τουρκική κορβέτα που με πείσμα συνεπλάκη για δέκα λεπτά με μια ελληνική έχασε τον πλοίαρχό της, τον οποίο έθαψαν στην Κω και του οποίου τον τάφο με σεβασμό φροντίζουν στην παραλία (μέχρι σήμερα) οι Τούρκοι. Χάθηκαν δε και άλλοι Τούρκοι, ενός από τους οποίους ο τάφος που βρίσκεται στη Λόνζα [προφανώς στο σημερινό μικρό αλσύλλιο] μαρτυρεί επισημότητα και ονομάζεται…… Ο Ιμπραήμ Πασάς έδειξε επίσης πολλή τόλμη, την οποία όμως έχασε και μετά βίας διέφυγε τον πυρπολικό κίνδυνο. Ο ναύαρχος του αιγυπτιακού στόλου Ισμαήλ Γιβραλτάρ παράπλευσε δύο φορές την όλη ελληνική παράταξη με σφοδρότατο πυρ, αναγκάστηκε όμως να παρακολουθήσει τη νωθρότητα της τουρκικής δύναμης, που περιέπεσε σε άτακτη σύγχυση, η οποία αυξήθηκε εξαιτίας της στενότητας του πορθμού, μέσα στον οποίον έγινε η ναυμαχία.»

Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΜΕΤΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΟΥ ΓΕΡΟΝΤΑ

Το πρωινό της Παρασκευής 29 Αυγούστου του 1824 οι δύο αντίπαλοι στόλοι βρέθηκαν αντιμέτωποι στα βραχονήσια Τσατάλια. Εννιά ελληνικά πλοία μαζί και το πλοίο του Μιαούλη με δύο πυρπολικά έπλεαν στον κόλπο του Γέροντα και εναντίον τους στράφηκαν αρκετά εχθρικά σκάφη. Στα ελληνικά εκείνα πλοία βρίσκονταν, εκτός από τον Μιαούλη, πλοίαρχοι από τους ικανότερους Έλληνες ναυτικούς, όπως ο Σαχτούρης, ο Κολανδρούτσος, ο Κριεζής, ο Κυριακός, ο Παπανικολής, ο Τομπάζης, ο Τσαμαδός και ο Λεμπέσης.

Ο Ισμαήλ Γιβραλτάρ έδωσε αμέσως διαταγή να συντρίψουν τα απομονωθέντα στο μυχό του  Γέροντα ελληνικά πλοία, τα οποία όμως «αντέστησαν γενναίως». Αρκεί να σημειωθεί ότι ο Παπανικολής έστρεφε το πυρπολικό του ενάντια πότε της μιας και πότε της άλλης τουρκικής φρεγάτας για να τις φοβίσει και να εμποδίζει τις κινήσεις τους. Κι όταν οι αδιάκοποι πυροβολισμοί έκαμαν το σκάφος του να καταστεί διάτρητο από τα βλήματα και να μείνει ακυβέρνητο, μόνο τότε ο Παπανικολής έκαψε το πυρπολικό του και διέφυγε με βάρκα. Ανάλογα κατορθώματα έκαμαν και οι άλλοι πυρπολητές, όπως ο Ματρόζος και ο Πιπίνος.

Με τη δύση του ηλίου ο εχθρικός στόλος θα ζητήσει καταφύγιο στην Κω και στην Αλικαρνασσό. Από εκεί ο Ιμπραήμ με τα απομεινάρια του αιγυπτιακού στόλου θα αναχωρήσει για τη Ρόδο, για να καταλήξει τελικά στη Σούδα.

Ο Κων. Παπαρρηγόπουλος (Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος Ζ΄, σελ.148-149) έγραψε πως τα πυρπολικά των Ελλήνων συνέχισαν να απειλούν τον εχθρό στο Αιγαίο και κατά τους προσεχείς μήνες. Στις 9 Οκτωβρίου του 1824 ο Ιμπραήμ θα βρεθεί και πάλι στην Κω, όπου θα αναπληρώσει τα κενά του στρατού του με 5.000 Αιγυπτίους, που θα φέρει από την Αλεξάνδρεια και θα τιμωρήσει παραδειγματικά τους κυβερνήτες των σκαφών του, που παρέβηκαν τα καθήκοντά τους. Θα κρεμάσει έναν από αυτούς, που εγκατέλειψε το πλοίο του πριν ακόμη αυτό πυρποληθεί από τους Έλληνες, ενώ κάποιον άλλο θα μαστιγώσει «επί ατολμία» πάνω στην πρύμνη του καραβιού του.

Ο Ι. Ζαρράφτης κάνοντας τον απολογισμό της καταστροφής του εχθρικού στόλου θα σημειώσει ότι η ναυμαχία αυτή προκάλεσε στους Τούρκους ζημιές σε δύο φρεγάτες, δύο κορβέτες, δύο μπρίκια, 50 φορτηγά πλοία αιχμαλωτίστηκαν, ένας ναύαρχος και 4.000 στρατιώτες με 500 Άραβες συνελήφθηκαν και μεταφέρθηκαν στο Ναύπλιο.

Η ναυμαχία στον κόλπο του Γέροντα απέδειξε το ακατάβλητο σθένος των Ελλήνων ναυμάχων και πυρπολητών και την αδιαμφισβήτητη ποιοτική υπεροχή τους απέναντι στον εχθρικό τουρκοαιγυπτιακό στόλο.

Γεώργιος Σαχτούρης 

Αντώνιος Κριεζής 

Δημήτρης

Παπανικολής �

Οι νικητές της Ναυμαχίας του Γέροντα

Ιάκωβος Τομπάζης

Αναστάσης Τσαμαδός 

Ανάργυρος Λεμπέσης

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ / ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 1824 - ΤΑ ΔΕΙΝΑ ΠΟΥ ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ ΟΙ ΚΩΟΙ ΜΕΤΑ ΤΗ ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΤΟΥ ΓΕΡΟΝΤΑ:

Τις μέρες εκείνες της ναυμαχίας στον κόλπο του Γέροντα οι Κώοι θα υποστούν τα πάνδεινα, τα οποία από τότε λέγονταν διακριτικά «Κακά» (Ι. Ζαρράφτης). Πράγματι οι κάτοικοι του νησιού μας διέτρεξαν τον κίνδυνο να εξολοθρευτούν από τους Τούρκους αμέσως μετά  τη ναυμαχία.

Τον τουρκικό όχλο υποκινούσαν τότε με φανατισμό ενάντια στους Κώους μερικοί εξόριστοι πασάδες, πρώην Υπουργοί του Σουλτάνου, που ήθελαν να επωφεληθούν από την πρόκληση ανωμαλίας στο νησί και ο κίνδυνος για τους κατοίκους ήταν επικείμενος, αν την ύστατη στιγμή ο Αρχιεπίσκοπος της Κω Γεράσιμος (ποίμανε την Κω από το 1801 έως το 1838) δεν κατέβαλλε απεγνωσμένη προσπάθεια για τη σωτηρία τους. Ο ίδιος μόλις είχε προλάβει να σώσει τη ζωή του, κρυμμένος στην κουφάλα ενός μεγάλου δέντρου, που βρισκόταν απέναντι από το Κονάκι (Διοικητήριο). Γρήγορα και με προσοχή τρέχει στην αυλή του Πασά την ώρα που αυτός ήθελε να πλυθεί (πριν από την καθιερωμένη προσευχή του). Ο Αρχιεπίσκοπος τότε πήρε στα χέρια του το «λιγενάμπρικον» (κανάτι) και με ταπείνωση προσφέρθηκε να χύσει νερό στον Πασά για να πλυθεί. Έκπληκτος ο Πασάς, που λέγεται πως ήταν εξωμότης χριστιανός, του είπε: «Εσύ, ο δεσπότης, να μου γείρεις να πλυθώ»; Και ο Γεράσιμος του απάντησε: «Εγώ ταπεινότατος σήμερα μπροστά σου, Πασά μου, αρμόζει και γονατιστός ικέτης να σε εκλιπαρήσω, για να με ελεήσετε και να μου σώσετε το κατασφαζόμενο άδικα ποίμνιό μου». Ο Πασάς κάμφθηκε κι έδωσε αμέσως εντολή να σταματήσουν οι διώξεις και η σφαγή των χριστιανών.

1825

Απρίλιος: Ο Μιαούλης καταστρέφει αιγυπτιακή μοίρα στον κόλπο της Μεθώνης - Ναυμαχία της Άνδρου

​

​

Μάιος: Ναυμαχία του Καφηρέα

​

Ιούλιος : Ναυμαχία κατά τη διάρκεια της δεύτερης πολιορκίας του Μεσολογγίου.

�

​

​

�

Η Ναυμαχία της Μεθώνης

Η ναυμαχία της Μεθώνης έγινε στις 29 Απριλίου 1825, έναν περίπου μήνα μετά τη μάχη στο Μανιάκι της Μεσσηνίας και την αυτοθυσία του Παπαφλέσσα και των παλικαριών του.

Ο ναύαρχος Ανδρέας Μιαούλης, πραγματοποίησε αιφνιδιαστική επίθεση στον αγκυροβολημένο οθωμανικό στόλο, με το σύνολο του ελληνικού στόλου. Το αποτέλεσμα ήταν να καταστραφούν 10 πλοία του εχθρού (μία μεγάλη φρεγάτα, τρεις κορβέτες και άλλα τρία πολεμικά και τρία φορτηγά), μαζί με τις αποθήκες τροφίμων και πυρομαχικών των δύο παραλιακών κάστρων.

Στις 29 Απριλίου 1825 ο Γ. Σαχτούρης με την υπό αυτού μοίρα του ελληνικού στόλου, συνοδευόμενος από τον Κολανδρούτζο (Γ. Ανδρούτσο) και τον Ν. Αποστόλη, ναυμάχησαν στην Άνδρο με είκοσι πλοία πολεμικά και οκτώ πυρπολικά εναντίον του τουρκικού στόλου τριών φρεγατών, δέκα κορβέτων, και τριάντα οκτώ μπρικίων και γολετών. Τα δυο πυρπολικά των Ματρόζου και Μοσιού έκαψαν μια φρεγάτα 66 κανονιών. Η φρεγάτα αυτή ήταν ναυαρχίδα, και ο Τούρκος ναύαρχος αναγκάστηκε να αλλάξει καράβι. Σκοτώθηκαν δε 300 Οθωμανοί, από τους οποίους 150 πυροβολητές. Παρομοίως ο Μπούκας με το πυρπολικό του έκαψε μια κορβέτα τριάντα τεσσάρων κανονιών.

Μετά από αυτό ο οθωμανικός στόλος διασκορπίστηκε κακήν κακώς και πήγε στη Σούδα της Κρήτης για να σωθεί. Καθοδόν μια κορβέτα με 250 εχθρούς πιάστηκε στην Σύρο. Οι Τούρκοι συνελήφθηκαν από τους Συριανούς. Συνελήφθηκαν και πέντε φορτηγά γεμάτα πολεμικά είδη για την πολιορκία του Μεσολογγίου, αυστριακής προελεύσεως.

Η Ναυμαχία της Άνδρου 

πυρπόληση οθωμανικών πλοίων, διασκορπισμός του οθωμανικού στόλου

Ναυμαχία μεταξύ του τουρκικού στόλου του Χοσρέφ πασά και των στόλων των νησιών Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών υπό το ναύαρχο της Ύδρας Γεώργιο Σαχτούρη και των δύο άλλων νησιών Γεώργιου Ανδρούτσου και Νικολή Αποστόλη.

Η ναυμαχία έλαβε χώρα μεταξύ του ακρωτηρίου του Καφηρέα και της περιοχής Γεραιστού και διήρκεσε από το πρωί της 20ης Μαΐου έως το απόγευμα της ίδιας μέρας.

Κατά τη διάρκεια της ναυμαχίας, η αριστοτεχνική τακτική χρησιμοποίησης των πυρπολικών του Σαχτούρη, είχε ως αποτέλεσμα την πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας «Χαζέν-Γκεμισί» δίκροτου φρεγάτας 62 πυροβόλων, στην οποία όμως δεν επέβαινε ο Χοσρέφ για προληπτικούς λόγους, καθώς και δύο κορβέτων των 32 και των 28 πυροβόλων αντίστοιχα.

Ο τουρκικός στόλος σκορπίστηκε, μια μοίρα από 20 πλοία έφυγε προς το νότιο Ευβοϊκό, το κύριο τμήμα από 52 πλοία κινήθηκε νότια, ενώ 5 από αυτά καθώς και τα μεταγωγικά έπεσαν στα χέρια των νικητών.

Η Ναυμαχία του Καφηρέα (Κάβο Ντόρο)

Γεώργιος Ανδρούτσος

Γεώργιος Σαχτούρης

Νικολής Αποστόλης

Οι νικητές της ναυμαχίας της Άνδρου και του Καφηρέα

Κάβο Ντόρο

Ναυμαχία κατά τη διάρκεια της δεύτερης πολιορκίας του Μεσολογγίου

​

Το 1825 ο οθωμανικός στρατός άρχισε να σφίγγει και πάλι τον κλοιό γύρω από το επαναστατημένο Μεσολόγγι. Τη φορά αυτή οι Οθωμανοί ήταν αποφασισμένοι να το καταλάβουν, γεγονός το οποίο τους οδήγησε στο να επιβάλουν ασφυκτικό θαλάσσιο αποκλεισμό, με αποτέλεσμα να αποκοπούν όλοι οι δρόμοι του ανεφοδιασμού της πόλης.

Ο ναύαρχος Ανδρέας Μιαούλης όμως, με 25 μπρίκια και 6 πυρπολικά, κατάφερνε να αντιμετωπίζει με επιτυχία τα 45 περίπου εχθρικά πλοία που υπήρχαν στην περιοχή και να ανεφοδιάζει ευκαιριακά με προμήθειες το Μεσολόγγι. Στις μάχες που ενεπλάκη έχασε δύο μόνο πυρπολικά, των Βώκου και Δημαρά. Το ένα από αυτά απωλέσθη από λάθος χειρισμό. Ο κυβερνήτης του, ο Δημαράς, σκοτώθηκε αργότερα όταν ένα εχθρικό βλήμα του έκοψε τα χέρια και έπεσε στη θάλασσα με αποτέλεσμα να πνιγεί.

Όταν ο μήνας της χρονοναύλωσης έληξε ο Μιαούλης επέστρεψε στην Ύδρα, μέσα στο πρώτο δεκαήμερο του Δεκεμβρίου, και στην περιοχή τον αντικατέστησε ο στόλος των Σπετσών υπό τον Γεώργιο Ανδρούτσο. Ο τελευταίος έκρινε ότι με τη μικρή δύναμη που διέθετε δεν μπορούσε να συγκρουστεί με τα τουρκικά πλοία και περιορίστηκε μόνο σε προσπάθειες ανεφοδιασμού του Μεσολογγίου, καταφέρνοντας να προωθήσει στους πολιορκημένους τις περισσότερες από τις προμήθειες που είχε φέρει.

�

Ο Μιαούλης στο Μεσολόγγι

​

«Στις 10 του μήνα αυτού, ήλθαν ο Μιαούλης και πολλοί άλλοι αξιωματικοί και ναύτες στο Μεσολόγγι. Ο Μιαούλης παρουσιάσθηκε στη Διευθυντική Επιτροπή. Αμέσως έτρεξαν όλοι οι Στρατηγοί και Οπλαρχηγοί να τον επισκεφθούν και να συγχαρούν ο ένας τους θριάμβους του άλλου. Αφού φιλήθηκαν με τον Μιαούλη, τον Σαχτούρη και τους υπόλοιπους καπετάνιους, έβλεπες την παρέα αυτών των νικητών της θάλασσας και της στεριάς να κάθονται μεγαλοπρεπώς σαν θεοί, να αναφέρουν τις συμφορές του παρελθόντος, ο ένας να διηγείται στον άλλο νίκες σαν θαύματα».

​

Νικολάου Κασομούλη, Ενθυμήματα Στρατιωτικά, εισαγωγή-σημειώσεις Γιάννης Βλαχογιάννης, τόμ. 2, Αθήνα 1998, σσ. 106-107.

1826

Ιανουάριος - Απρίλιος: Ο Μιαούλης επανέρχεται στο Μεσολόγγι - Προσπάθειες να «σπάσει» το ναυτικό αποκλεισμό της ηρωικής πόλης - Ναυτικές αψιμαχίες στο στενό Ρίου - Αντιρρίου / Αποτυχία του Μιαούλη να τροφοδοτήσει το Μεσολόγγι

​

Ιούλιος - Σεπτέμβριος: Άφιξη του ελληνικού στόλου στη Σάμο - Αμφίρροπες ναυμαχίες στο Καρλόβασι της Σάμου και στη Μυτιλήνη - Το ελληνικό ατμοκίνητο πλοίο «Καρτερία» καταπλέει στο Ναύπλιο

​

Δεκέμβριος: Καταπλέει στην Αίγινα η φρεγάτα «Ελλάς» υπό τη διεύθυνση του Χάμιλτον.

​

​

​

�

​

​

�

Την πρωτοχρονιά του 1826 είχε επιλυθεί στην Ύδρα το οικονομικό πρόβλημα και ο Μιαούλης επέστρεψε στον Πατραϊκό Κόλπο με στόλο αποτελούμενο από 24 συνολικά πλοία. Η σοβαρότερη εμπλοκή με τον οθωμανικό στόλο που πολιορκούσε το Μεσολόγγι, πραγματοποιήθηκε το διάστημα αυτό στις 9 Ιανουαρίου του 1826, όταν λόγω ισχυρού βορειοανατολικού ανέμου, ο οποίος είναι συνήθης στον Πατραϊκό Κόλπο, τα ελληνικά πλοία αναγκάστηκαν να αγκυροβολήσουν στην Τουρλίδα, έξω από την «μπούκα», τον κόλπο δηλαδή του Μεσολογγίου.

Με το ξημέρωμα 19 μικρά εχθρικά πλοία προσπάθησαν να επιτεθούν στον ελληνικό στόλο, αλλά ο άνεμος τα σκόρπισε προς τα δυτικά. Την επόμενη ημέρα 13, μεγάλα αυτή τη φορά, εχθρικά πλοία επετέθησαν ενάντια στα αγκυροβολημένα πλοία του Ανδρέα Μιαούλη. Ο Έλληνας ναύαρχος έκρινε ότι θα ήταν πιο αποτελεσματικό γι΄ αυτόν να τα αντιμετωπίσει από τη θέση αγκυροβολίας, καθώς λόγω του ανέμου και της γρήγορης μετακίνησης των πλοίων θα ήταν δύσκολο για τους πυροβολητές να βρίσκουν τον στόχο. Έδωσε λοιπόν τις κατάλληλες εντολές και ετοιμάσθηκε για ναυμαχία. Οι εντολές αυτές όμως δεν μεταβιβάσθηκαν έγκαιρα, καθώς στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα τα οθωμανικά πλοία βρέθηκαν σε μικρή απόσταση βολής από τα ελληνικά με αποτέλεσμα τα τελευταία να κόψουν τις άγκυρές τους και να σηκώσουν πανιά.

Ο Ανδρέας Μιαούλης ακολουθώντας το παράδειγμα των υπόλοιπων ελληνικών πλοίων, έκοψε και αυτός την άγκυρά του και απομακρύνθηκε από το αγκυροβόλιο με ολόκληρο τον ελληνικό στόλο να τον ακολουθεί. Οι δύο εχθρικοί στόλοι συναντήθηκαν σε θέση μάχης ανταλάσσοντας κανονιοβολισμούς για πολλή ώρα, χωρίς όμως να έχουν κανένα αποτέλεσμα λόγω των επικρατούντων

​

καιρικών συνθηκών, οι οποίες εμπόδιζαν την ευστοχία των πυροβολητών και την πλευστική ευελιξία των δυο στόλων. Έτσι έληξε χωρίς αποτέλεσμα, και για τις δυο πλευρές, η αναίμακτη αυτή ναυμαχία.�

Το βράδυ της 15ης προς την 16η Ιανουαρίου 1826, μια οθωμανική κορβέτα με 24 πυροβόλα προσάραξε στα αβαθή του Προκοπάνιστου (πρόκειται για μια αμμώδη νησίδα έξω από τον κόλπο του Μεσολογγίου), με αποτέλεσμα τέσσερις οθωμανικές φρεγάτες να σπεύσουν προς βοήθειά της, ώστε να την βοηθήσουν να αποκολληθεί.

Κατά την διάρκεια της νύχτας ένα ελληνικό πυρπολικό, με επικεφαλής τον Γιώργο Πολίτη, αψηφώντας τα οθωμανικά πλοία και τα καταιγιστικά τους πυρά κατάφερε  να πλησιάσει την κορβέτα, να κολλήσει επάνω της,  και να την πυρπολήσει. Ο Ανδρέας Μιαούλης θέλοντας να εκμεταλλευτεί το υψηλό ηθικό των πληρωμάτων του, εξ΄ αιτίας της πυρπολήσεως της κορβέτας, αποφάσισε να επιτεθεί με τα 25 πλοία του στόλου του εναντίον του οθωμανικού στόλου, ο οποίος αποτελείτο επίσης από 25 πλοία.

Οι Οθωμανοί αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν τον ελληνικό στόλο στο στενό του Ρίου-Αντιρρίου, εκεί όπου θα είχαν και την κάλυψη από τα κανόνια των αντίστοιχων φρουρίων. Παίρνοντας θέση μάχης και εκμεταλλευόμενοι τον ευνοϊκό γι΄ αυτούς άνεμο, επετέθησαν ενάντια στον ελληνικό στόλο. Στην ναυμαχία που ακολούθησε, τις επόμενες ημέρες ο οθωμανικός στόλος, ενισχυμένος με αιγυπτιακά και αλγερινά πλοία πολλά εκ των οποίων ήταν πειρατικά, άρχισε να σφίγγει τον κλοιό γύρω από το Μεσολόγγι.

Ελληνική φελούκα καταδρομής έξω από το Μεσολόγγι.

Ο Ανδρέας Μιαούλης έχοντας στην διάθεση του μόνο τα 25 πολεμικά και πυρπολικά πλοία, μια γαλιότα και δύο μίστικα, δεν ήταν πλέον σε θέση να αντιμετωπίσει τον οθωμανικό στόλο με αποτέλεσμα να μην μπορεί να διασπάσει τον αποκλεισμό του Μεσολογγίου.

Παρ΄ όλα αυτά έκανε πολλές προσπάθειες να διασπάσει τις οθωμανικές γραμμές με αποτέλεσμα μια από τις προσπάθειες αυτές να εξελιχθεί σε ναυμαχία, έξω από το ακρωτήριο Πάπα, κατά την διάρκεια της οποίας 68 οθωμανικά πλοία συγκρούστηκαν με τη μικρή δύναμη- του υπό τις διαταγές του Μιαούλη- ευρισκόμενου στην περιοχή ελληνικού στόλου. Το αποτέλεσμα ήταν, μετά από μεγάλες απώλειες, η αναγκαστική υποχώρηση του ελληνικού στόλου στον Πεταλά.

Ο Ανδρέας Μιαούλης με μεγάλη του λύπη δήλωσε στην επιτροπή των πολιορκημένων ότι δεν θα μπορούσε πλέον να προσφέρει βοήθεια στο Μεσολόγγι. Τα ίδια ανέφερε και σε εκθέσεις του στους προκρίτους της Ύδρας, αναφέροντας μάλιστα ότι θεωρούσε πλέον αναπόφευκτη την πτώση της πόλης.

​

Στις 16 Ιουλίου 1826 ο ελληνικός στόλος καταπλέει στη Σάμο υπό την αρχηγία των Γεώργιου Σαχτούρη, Γεώργιου Ανδρούτσου και Νικολή Αποστόλη, για να αντιμετωπίσει τον τουρκικό στόλο του Τοπάλ Πασά. Πραγματοποιείται αμφίρροπη ναυμαχία στο Καρλόβασι, στην οποία βυθίστηκε το πυρπολικό του Κωνσταντίνου Κανάρη. Ο ίδιος και το πλήρωμά του επιβιβάστηκαν σε λέμβους διαφυγής και διασώθηκαν όλοι.

Στις 27 και 29 Αυγούστου του ίδιου έτους ο ελληνικός στόλος υπό τον Ανδρέα Μιαούλη, Γεώργιο Ανδρούτσο και Γεώργιο Σαχτούρη θα συνεχίσει να προκαλεί και να παρενοχλεί τον τουρκικό στόλο του Ταχήρ Πασά, αλλά οι ναυτικές αψιμαχίες είναι αμφίρροπες και σε ναυμαχία στα ανοιχτά της Μυτιλήνης θα βυθιστεί ένα ακόμα ελληνικό πυρπολικό. Το ίδιο σκηνικό θα επαναληφθεί και σε μία ακόμα ναυμαχία ανοιχτά της Μυτιλήνης τον Σεπτέμβριο του 1826 με τους ίδιους πάντα πρωταγωνιστές.

Οι ναυτικές επιχειρήσεις μεταφέρονται από τον Πατραϊκό Κόλπο στο ανατολικό Αιγαίο

​

​

Στις 3 Σεπτεμβρίου το ατμήλατο πλοίο «Καρτερία» φτάνει στο Ναύπλιο υπό τη διακυβέρνηση του φιλέλληνα Άμπνεϊ Άστιγκς και στις 3 Δεκεμβρίου καταπλέει στην Αίγινα η φρεγάτα «Ελλάς» υπό τη διεύθυνση του Χάμιλτον.

Η «Καρτερία» ήταν το πρώτο ατμοκίνητο πολεμικό πλοίο στην ιστορία, το οποίο χρησιμοποιήθηκε σε πολεμικές επιχειρήσεις. Ναυπηγήθηκε το 1825, στο αγγλικό ναυπηγείο Brent Shipyard Deptford-on–Thames, για λογαριασμό του ναυτικού των Ελλήνων επαναστατών, κατά την Επανάσταση του 1821. 

Η παραγγελία χρηματοδοτήθηκε από το Φιλλεληνικό Κομιτάτο του Λονδίνου. Για την κατασκευή του την ευθύνη είχε ο φιλέλληνας Φ. Άστιγξ, ο οποίος διέθεσε και δικά του χρήματα, έγινε κυβερνήτης του και παρέμεινε μέχρι τον θάνατό του, στο Βασιλάδι του Μεσολογγίου στις 11 Μαΐου 1827. Το πλοίο αναχώρησε από την Αγγλία για την Ελλάδα στις αρχές Ιουλίου 1826. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού στο πλοίο εξερράγη πυρκαγιά, με αποτέλεσμα να αχρηστευθεί η μηχανή του. Έφθασε στο Κάλιαρι της Σαρδηνίας με τη βοήθεια των ιστίων του.

Αναχώρησε στις 22 Αυγούστου 1826 μετά την επισκευή του και κατέπλευσε στις 3 Σεπτεμβρίου1826 στο Ναύπλιο.

Υπό τις εντολές του Χέιστινγκς, η «Καρτερία» γρήγορα κέρδισε τη φήμη επίφοβου πολεμικού πλοίου. Μεταξύ των άλλων επιτυχημένων πολεμικών ενεργειών της, περιλαμβάνεται η επιδρομή στο λιμάνι της Ιτέας, στον Κορινθιακό Κόλπο, στις 17 ή 18 Σεπτεμβρίου 1827 (παλιό ημερολόγιο), κατά την οποία ανατίναξε ή βύθισε 4 οθωμανικά πλοία. Σε αντίθεση με άλλα ατμοκίνητα που είχαν παραγγελθεί την περίοδο εκείνη, το «Καρτερία», προσέφερε μεγάλες υπηρεσίες τα τελευταία χρόνια του ναυτικού αγώνα της ανεξαρτησίας. Σταμάτησε να χρησιμοποιείται μετά το 1830, λόγω της κακής κατάστασης των μηχανών του.

​

​

Καρτερία (Ατμόπλοιο)

Η «Καρτερία» στη Ναυμαχία της Ιτέας

Το πλοίο «ΕΛΛΑΣ», ιστιοφόρος φρεγάτα ναυπηγήθηκε στη Ν. Υόρκη των Η.Π.Α. Κατέπλευσε στην Ελλάδα τον Δεκέμβριο του 1826. Η φρεγάτα χρησιμοποιήθηκε ως ναυαρχίδα του Κόχραν, με κυβερνήτη τον Ανδρέα Μιαούλη. Ήταν εξοπλισμένη με 64 τηλεβόλα ανά 32 σε κάθε πλευρά, μέχρι δε να έλθει στην Ελλάδα στοίχισε πάνω από 3 εκατομμύρια φράγκα. Στον αγώνα της ανεξαρτησίας ελάχιστες ήταν οι υπηρεσίες τις οποίες το πρώτο ελληνικό πολεμικό πλοίο προσέφερε. Το τέλος όμως αυτού σχετιζόμενο με τις πολιτικές έριδες, οι οποίες κατά την εποχή εκείνη τάραζαν την Ελλάδα, υπήρξε τραγικό. Συνέπεια της εξεγέρσεως των Υδραίων εναντίον της Κυβέρνησης του Καποδίστρια, ο ναύαρχος Ανδρέας Μιαούλης κατέλαβε με 150 Υδραίους ναύτες τον ναύσταθμο του Πόρου και τα εις αυτόν ελλιμενισμένα πλοία, μεταξύ αυτών και την φρεγάτα «Ελλάς». Απειλούμενος όμως από αποκλεισμό από πλοία της ρωσικής μοίρας της Μεσογείου και φοβούμενος την από τους Ρώσους ανακατάληψη του ελληνικού ναυστάθμου και των πολεμικών πλοίων, πυρπόλησε την 1η Αυγούστου του 1831 την «Ελλάς». Στο εγχείρημά του αυτό είχε σύμβουλο τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο. Η πράξη αυτή του Μιαούλη προκάλεσε τη γενική αγανάκτηση και αποδοκιμασία. Και ενώ προετοιμαζόταν η παραπομπή του σε δίκη για τη συμμετοχή του στην ανταρσία και το κάψιμο των καραβιών η δολοφονία του Ι. Καποδίστρια, απέτρεψε την δίωξή του.

1827

Οκτώβριος: Η Ναυμαχία του Ναυαρίνου.

​

​

​

�

​

​

�

Είναι σε όλους γνωστό ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την Ελληνική Επανάσταση (ο κίνδυνος να εκφυλιστεί, να αποτύχει και να σβήσει εντελώς ξαναβάζοντας στην

σκλαβιά τους Έλληνες) ήταν ο Εμφύλιος Πόλεμος που ξέσπασε το 1824 - 1825 και η επακολουθήσασα απόβαση-εισβολή των δυνάμεων του Ιμπραήμ Πασά της Αιγύπτου.

Την εφιαλτική κατάσταση που διαγραφόταν εις βάρος των Ελλήνων την ανέτρεψε η διπλωματική κινητικότητα των τριών μεγάλων Ευρωπαϊκών Δυνάμεων Αγγλίας, Ρωσίας και Γαλλίας που οδήγησε σε άσκηση πίεσης προς τους Τούρκους για να σταματήσουν τις εχθροπραξίες εναντίον των Ελλήνων.�Κορύφωση αυτών των ευρωπαϊκών πιέσεων ήταν η ναυμαχία που έλαβε χώρα στις 20 Οκτωβρίου (ή στις 8 , κατά το παλαιό ημερολόγιο που ίσχυε τότε στην Ελλάδα) στον κόλπο της Πύλου, η γνωστή μας ως Ναυμαχία του Ναυαρίνου.

Η σημασία της ναυμαχίας αυτής ήταν τεράστια: μέσα σε λίγες ώρες ο τρομερός και παντοδύναμος τουρκοαιγυπτιακός στόλος διαλύθηκε κάτω από τα χτυπήματα του ενωμένου ευρωπαϊκού στόλου, τον οποίο διοικούσαν οι ναύαρχοι Κόδριγκτον (Αγγλία), Δεριγνύ (Γαλλία) και Χέιδεν (Ρωσία).

Ο κεντρικός παράγοντας που καθόρισε την επέμβαση των τριών ευρωπαϊκών μεγάλων δυνάμεων στην ελληνική σύγκρουση ήταν οι φιλοδοξίες της Ρωσίας να επεκταθεί στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας εις βάρος της οθωμανικής αυτοκρατορίας και η συναισθηματική υποστήριξή της για τους ορθόδοξους χριστιανούς Έλληνες, οι οποίοι είχαν επαναστατήσει εναντίον της οθωμανικής κυριαρχίας το 1821. Αφού οι προθέσεις της Ρωσίας θεωρήθηκαν σημαντική γεωστρατηγική απειλή από τις άλλες δυνάμεις, και ειδικά από τη Μεγάλη Βρετανία, η βρετανική και η αυστριακή διπλωματία στόχευαν στην παρεμπόδιση

της ρωσικής επέμβασης, με την ελπίδα ότι η οθωμανική κυβέρνηση θα πετύχαινε την καταστολή της εξέγερσης. Αλλά το 1825, η ενθρόνιση του τσάρου Νικόλαου Α΄ στο ρωσικό θρόνο, σημάδεψε την υιοθέτηση μιας « επιθετικότερης ελληνικής πολιτικής», που υποχρέωσε τη Μεγάλη Βρετανία να επέμβει, με το φόβο ότι μια ασυγκράτητη Ρωσία θα αποσυνέθετε ολοκληρωτικά την οθωμανική αυτοκρατορία.

Η Γαλλία ένωσε τις άλλες δύο δυνάμεις προκειμένου να αποκατασταθεί ο ηγετικός ρόλος της στις ευρωπαϊκές υποθέσεις μετά από την ήττα της στους Ναπολεόντειους πολέμους.

Οι κυβερνήσεις και των τριών δυνάμεων δέχονταν επίσης υπό την έντονη πίεση της εγχώριας κοινής γνώμη τους, ώστε να ενισχυθούν οι Έλληνες, ειδικά μετά από την εισβολή της Πελοποννήσου, το 1825, από τον υποτελή στους Οθωμανούς Ιμπραήμ Πασά της Αιγύπτου και τις αγριότητες του στρατού του σε βάρος του γηγενούς πληθυσμού.�

Οι δυνάμεις συμφώνησαν με τη Συνθήκη του Λονδίνου (1827), περί τα τέλη Ιουνίου, να αναγκάσουν την οθωμανική κυβέρνηση να παραχωρήσει αυτονομία στους Έλληνες και απέστειλαν ναυτικές μοίρες στην ανατολική Μεσόγειο για να επιβάλουν την πολιτική τους. Η ελληνική πλευρά με πράξη της στις 21 Ιουνίου (παλαιό ημερολόγιο) δέχθηκε αμέσως την συμφωνία αλλά ο Ιμπραήμ, που στο μεταξύ ήλεγχε σχεδόν όλη την Πελοπόννησο, ζήτησε προθεσμία έως ότου λάβει εντολές από την Αίγυπτο και την Κωνσταντινούπολη. Ο ίδιος υποσχέθηκε ότι ο στόλος του δεν θα εξέλθει από την Πύλο πριν έλθουν οι διαταγές που περιμένει.�

​

Αλλά τα γεγονότα πήραν άλλη τροχιά την 8η/20η Οκτωβρίου 1827. Ας δούμε πώς τα περιγράφει η αείμνηστος Ελένη Ε. Κούκου, Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών:�«Στις 19 Οκτωβρίου ο Κόδριγκτον κάλεσε στην αγγλική ναυαρχίδα «Ασία» τους δύο Άγγλους διοικητές και τους αρχαιότερους πλοιάρχους για να συσκεφθούν και να αποφασίσουν για το σχεδιασμό των επιχειρήσεων. Τα συμμαχικά πλοία δεν θα έπρεπε να πυροβολήσουν, αν δεν τους δινόταν σήμα. Αν όμως εχθρικό πλοίο έκανε την αρχή, τότε έπρεπε να βυθιστεί αμέσως.

Την επόμενη 20 Οκτωβρίου 1827 η δραστηριότητα του συμμαχικού στόλου άρχισε από τα ξημερώματα. Το ημερολόγιο του κυβερνήτη της ναυαρχίδας «Ασία» αναφέρει "ασθενείς ανέμους και συννεφώδη καιρό", λίγο μετά τα μεσάνυχτα. Ο εχθρικός στόλος μέσα στον κόλπο του Ναυαρίνου ήταν παραταγμένος σε σχήμα πετάλου. Ένας ανώνυμος Βρετανός ναύτης του πολεμικού πλοίου «Γένοβα», που αναδείχθηκε σε πραγματικό χρονικογράφο, έχει διασώσει στο ημερολόγιό του ενδιαφέρουσες ειδήσεις "Με έξι σφυρίγματα στις 11 π.μ. τα τύμπανα μας κάλεσαν στις θέσεις μας με το γνώριμο ρυθμό του πολεμικού τραγουδιού "ατρόμητα τα πλοία μας, χαρούμενα ναυτάκια οι άνδρες μας". Στις 1.30 ο Κόδριγκτον έδωσε το σήμα της εισόδου του συμμαχικού στόλου στον κόλπο. Μισή ώρα μετά η ναυαρχίδα του «Ασία» περνούσε την είσοδο του λιμανιού ανενόχλητη παρόλο που τα εχθρικά πυροβολεία βρίσκονταν σε απόσταση βολής πιστολιού και από τις δυο πλευρές. Ακολούθησαν και άλλα πλοία, η γαλλική ναυαρχίδα «Σειρήν» κατέλαβε την καθορισμένη θέση της.

Η ατμόσφαιρα άρχισε να ηλεκτρίζεται. Πρώτο σημάδι δράσης ήταν η αποστολή μιας βάρκας από τη ναυαρχίδα του Μωχαρέμ Μπέη, που μετέφερε στον Κόδριγκτον την απαίτηση του Αιγύπτιου ναυάρχου να μην προχωρήσει μέσα στο λιμάνι. Και ο Κόδριγκτον απάντησε κατηγορηματικά, πως είχε έλθει για να δώσει διαταγές και όχι για να πάρει.�

Ένα "τυχαίο γεγονός", όπως το χαρακτηρίζουν αρκετοί ιστορικοί της ναυμαχίας του Ναυαρίνου έπαιξε το ρόλο του "μοιραίου γεγονότος". Σε κάποια στιγμή ένα εχθρικό πυρπολικό έφθασε πολύ κοντά στο πολεμικό πλοίο «Ντάρτμουθ» και ο κυβερνήτης του Φέλλουϋς έστειλε μια λέμβο με λίγους άνδρες και επικεφαλής τον υποπλοίαρχο Φιτσρόυ για να αναγκάσει το εχθρικό πυρπολικό να απομακρυνθεί. Εκείνοι άρχισαν τότε να πυροβολούν και σκότωσαν το νεαρό Άγγλο υποπλοίαρχο και μερικούς ακόμη άνδρες. Το «Ντάρτμουθ» ανταπέδωσε το πυρ. Η γαλλική ναυαρχίδα "Σειρήν" χτυπήθηκε από την αιγυπτιακή φρεγάτα "Εσμίνα". Αμέσως ο Γάλλος διοικητής Δεριγνύ διέταξε σφοδρό κανονιοβολισμό κατά της εχθρικής φρεγάτας και σε ελάχιστα λεπτά το πυρ γενικεύθηκε .

�Παρά ταύτα ο Κόδριγκτον δεν είχε πάρει ακόμα καμιά απόφαση καταστροφής του τουρκοαιγυπτιακού στόλου. Γι´ αυτό έστειλε τον Έλληνα πλοηγό Πέτρο Μικέλη, με λίγους άνδρες στον Αιγύπτιο διοικητή Μωχαρέμ Μπέη να τον διαβεβαιώσει ότι ο σκοπός των συμμάχων απέναντι στους τουρκοαιγυπτίους δεν ήταν εχθρικός, αλλά ήθελαν να τους αναγκάσουν να φύγουν από το Ναυαρίνο και να επιστρέψουν στις βάσεις τους στα Δαρδανέλια και την Αλεξάνδρεια.

Οι Αιγύπτιοι όμως, ερεθισμένοι σκότωσαν τον Έλληνα απεσταλμένο του Κόδριγκτον, οπότε μέσα σε λίγα λεπτά συντονισμένα όλα τα κανόνια της «Ασίας» βύθισαν την αιγυπτιακή ναυαρχίδα. Σχεδόν ταυτόχρονα τέθηκε εκτός μάχης και η τουρκική ναυαρχίδα. Από αυτή τη στιγμή κι έπειτα η μάχη γενικεύτηκε και ξέφυγε από κάθε σχεδιασμό και έλεγχο. Οι κανονιοβολισμοί ρίχνονταν από όλες τις πλευρές και ο πυκνός καπνός εμπόδιζε τους συμμάχους να διακρίνουν τα δικά τους πλοία από τα εχθρικά. Στις 3 μ.μ. πλησίασε και ο ρωσικός στόλος με επικεφαλής τη ναυαρχίδα «Αζόφ», οπότε η μάχη πήρε ανυπολόγιστες διαστάσεις. Γύρω στις 6 μ.μ. τα πάντα είχαν τελειώσει. Όλη αυτή η ιστορική ναυμαχία είχε διαρκέσει μονάχα 4 ώρες. Οι καταστροφές ήταν αφάνταστα δυσανάλογες: 60 εχθρικά πλοία καταστράφηκαν εντελώς και πολλά άλλα ανατινάχθηκαν από τους ίδιους τη νύχτα για να μην τα αιχμαλωτίσουν οι σύμμαχοι. Κατά το Γάλλο πλοίαρχο του εχθρικού στόλου Λετελιέ τα μόνα πλοία που επέπλεαν την άλλη ημέρα ήταν μια φρεγάτα δίχως ιστούς, 4 κορβέτες, 6 μπρίκια και 4 ημιολίες. Είχαν 6.000 νεκρούς περίπου και 4.000 τραυματίες.�Οι σύμμαχοι δεν έχασαν κανένα πλοίο και είχαν συνολικά 174 νεκρούς και 475 τραυματίες|».��Ο Γάλλος αντιναύαρχος Jurien de la Graviere περιγράφει συγκλονιστικά το αποτέλεσμα της ναυμαχίας: "... Ο όρμος του Ναυαρίνου βράζοντας από τα βλήματα, που κάθε στιγμή τρυπούσαν την επιφάνειά του, σκεπασμένος από συντρίμμια που επέπλεαν, με γαντζωμένους επάνω τους Τούρκους και Αιγύπτιους, δεν ήταν πια η μεγάλη και ήρεμη υδάτινη έκταση, επάνω στην οποία

λικνιζόταν με ράθυμη μεγαλοπρέπεια το πρωινό της 20 Οκτωβρίου ο επιβλητικός στόλος του Ιμπραήμ. Ο όρμος είχε πάρει την όψη μιας από τις καταχθόνιες εκείνες λίμνες, όπου κολυμπούν οι κολασμένοι ανάμεσα σε κύματα από φωτιά και πίσσα... "�Η νίκη των συμμάχων ήταν αποφασιστική και ολοκληρωτικά καταστροφική για τον εχθρό. Ιστορικά όμως δε γίνεται αποδεκτό το χωρίς αποδείξεις συμπέρασμα του Γάλλου διοικητή Δεριγνύ ότι «το σχέδιο επιθέσεως», που είχε προτείνει στους συναδέλφους του είχε πλήρη επιτυχία. Είναι ζήτημα αν διεξήχθη άλλη μάχη ποτέ, που να φανέρωνε τόσο πολύ την απουσία κάποιου σχεδίου. Η ναυμαχία του Ναυαρίνου υπήρξε ουσιαστικά μια υπόθεση των τότε Μεγάλων Δυνάμεων, των οποίων έμμεσα θύματα ή ευεργετημένοι ήταν συμπτωματικά τα μικρότερα έθνη και λαοί.

​

Ο αντίκτυπος της νίκης στις ευρωπαϊκές χώρες ήταν διαφορετικός. Γενικά προκάλεσε κατάπληξη. Κανένας δεν περίμενε και δεν ευχόταν αυτό το τέλος. Ο αυτοκράτωρ της Αυστρίας Φραγκίσκος χαρακτήρισε την πράξη των τριών ναυάρχων δολοφονία. Ο Μέτερνιχ «τρομακτική καταστροφή» και στη Βιέννη θρηνούσαν για το πλήγμα εναντίον της Τουρκίας.�Η κυβέρνηση της Αγγλίας έδειχνε κεραυνόπληκτη προ του ανεπιθύμητου τετελεσμένου, που διέπραξε ο Κόδριγκτον. Μάταια ο πρωταγωνιστής της ναυμαχίας προσπαθούσε να πείσει την κυβέρνησή του ότι η «ναυμαχία υπήρξεν αναπότρεπτο γεγονός». Ο διάδοχος του Κάνινγκ Goderich έτρεμε προ της ευθύνης και των συνεπειών που μπορούσε να έχει και το κόμμα των συντηρητικών εξερράγη σε εκδηλώσεις αγανακτήσεως εναντίον της ναυμαχίας και του αρχηγού της. Η πολιτική εκστρατεία εναντίον του Κόδριγκτον εκδηλώθηκε έντονα στην έναρξη των εργασιών της Βουλής, στις 29 Ιανουαρίου του 1828. Στην ομιλία του θρόνου ο Άγγλος βασιλιάς θα διακηρύξει την αντίθεσή του: «... στο λιμάνι του Ναυαρίνου έλαβε χώρα μια σύγκρουση τελείως απροσδόκητη... μεταξύ των πόλων των συμμάχων Δυνάμεων και του στόλου της οθωμανικής Πύλης... Η Αυτού Μεγαλειότης δεν μπορεί να μη θρηνήσει, που αυτή η σύγκρουση έγινε με τη ναυτική δύναμη ενός προαιωνίου συμμάχου, του Σουλτάνου. Εξακολουθεί όμως να τρέφει την ελπίδα πως το ατυχές αυτό γεγονός δε θα συνοδευθεί από άλλες εχθροπραξίες...». Οι αντιδράσεις εναντίον του συνεχίσθηκαν. Και του απένειμαν με τον μεγαλόσταυρο του Λουτρού, όταν όμως η κυβέρνηση Goderich ανετράπη, εξαιτίας της ναυμαχίας του Ναυαρίνου, και ανέλαβε ο Wellington, ο Κόδριγκτον ανεκλήθη από τη θέση του, παρά τις αντίθετες διαμαρτυρίες, με το αιτιολογικό ότι είχε παρερμηνεύσει τις οδηγίες που του δόθηκαν.

​

​

ΟΙ ΝΙΚΗΤΕΣ ΤΟΥ ΝΑΥΑΡΙΝΟΥ

ΧΕΪΔΕΝ - ΚΟΔΡΙΓΚΤΟΝ - ΔΕΡΙΓΝΙ

Αντιθέτως στη Ρωσία η είδηση της νίκης προκάλεσε πλήρη επιδοκιμασία. Ο αυτοκράτωρ Νικόλαος Α΄ με επιστολή του προς τον Κόδριγκτον, στις 8 Νοεμβρίου 1827, του εξέφραζε την πλήρη ικανοποίησή του, επειδή «κατήγαγε μια νίκη για την οποία όλη η πολιτισμένη Ευρώπη του χρωστούσε διπλή ευγνωμοσύνη».�Στη Γαλλία η κοινή γνώμη πανηγύρισε το γεγονός και τοποθετήθηκε ανεπιφύλακτα υπέρ της απελευθερώσεως της Ελλάδος. Και τη γνώμη της αυτή επέβαλε και στην κυβέρνησή της. Σε συνεδρίαση της γαλλικής Βουλής ο βαρώνος Dupin θα εκδηλώσει έντονη διαμαρτυρία για την ανεπίτρεπτη στάση της αγγλικής κυβερνήσεως και εγκωμίασε τον Γεώργιο Κάνινγκ που ενέπνευσε στις τρεις Δυνάμεις στο να «σώσουν την πολιτική και θρησκευτική ελευθερία ενός βασανιζομένου λαού, του ελληνικού». Και ο Βίκτωρ Ουγκώ το Νοέμβριο θα ψάλλει στις Orientales:�«Γκρεμίστηκε ο παλιότουρκος ο κολοσσός στον Ταύρο - είναι η Ελλάδα ελεύθερη και με χαράς ωδή - το Ναυαρίνο ο Βύρωνας στον τάφο τραγουδεί».

​

Η αντίδραση της Πύλης, μόλις πληροφορήθηκε την καταστροφή, ήταν έκρηξη οργής και απειλών, που δεν κατέληξαν όμως σε έκτροπα.�

Στην Ελλάδα επάνω από το λιμάνι του Ναυαρίνου, μέσα από τα συντρίμμια του εχθρού υψώθηκε το φωτεινό τόξο της ελπίδας. Της ελπίδας που θα οδηγούσε την πορεία προς την Ελευθερία, ενός λαού που πίστευε ότι παρά τις αδυναμίες του και τα σφάλματά του κάποια θεϊκή δύναμη θα τον βοηθούσε, όπως του είχε διαμηνύσει ο μεγάλος αγωνιστής της ελευθερίας του ο Ιωάννης Καποδίστριας:

«Εάν οι Μεγάλες Δυνάμεις μας εγκατέλειψαν πιστέψετε ότι ο Θεός δεν θα μας εγκαταλείψει !.. οπωσδήποτε με τη ναυμαχία του Ναυαρίνου ένα νέο εθνικό κράτος προστέθηκε στο χάρτη της Ευρώπης».

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

Η ναυμαχία του Ναυαρίνου απετέλεσε μια θετική εξέλιξη για τις αμέτρητες θυσίες του Ελληνισμού το 1821. Παρά τα λάθη θα δημιουργούνταν ένα - έστω και μικρό - ελληνικό κράτος στην άκρη της Βαλκανικής Χερσονήσου.�

Το 1830 αναγνωρίστηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις η ανεξαρτησία της χώρας.

​

​

​

ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ - Ο ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ

Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν

�

Σε γνωρίζω από την κόψη�του σπαθιού την τρομερή,�σε γνωρίζω από την όψη,�που με βία μετράει τη γη.��Aπ’ τα κόκαλα βγαλμένη�των Eλλήνων τα ιερά,�και σαν πρώτα ανδρειωμένη,�χαίρε, ω χαίρε, Eλευθεριά!

ΧΑΙΡΕ,� �Ω ΧΑΙΡΕ,� ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ!

Την παρουσίαση επιμελήθηκε ο δάσκαλος της Έκτης τάξης κ. Γεωργίου Νικόλαος σε συνεργασία με τους μαθητές/τριες του Στ΄2 τμήματος στα πλαίσια των μαθημάτων της Ιστορίας και της Ευέλικτης Ζώνης:

Πολιτιστικό Πρόγραμμα «Το 21 εν πλω - Ο Ναυτικός Αγώνας των Ελλήνων», που υλοποιήθηκε κατά το 2^ο τρίμηνο του σχολικού έτους 2012-2013.

​

Υλικό από την παρουσίαση θα χρησιμοποιηθεί στη σχολική γιορτή της 25^ης Μαρτίου.

ΛΟΥΤΡΑΚΙ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2013