1 of 58

MỜI CÁC EM ĐẾN VỚI �BÀI HỌC NGÀY HÔM NAY!

2 of 58

KHỞI ĐỘNG

Một CSDL lưu dữ liệu trên hệ thống máy tính dưới dạng các tệp có cấu trúc được thiết kế để nhiều người dùng có thể cùng khai thác dữ liệu trong CSDL đó. Tuy nhiên, không phải tất cả người dùng đều biết về cấu trúc các tệp lưu dữ liệu và tự viết chương trình khai thác dữ liệu.

Theo em, có thể giải quyết vấn đề này như thế nào?

3 of 58

KHỞI ĐỘNG

Lưu dữ liệu dưới dạng một phần mềm hệ thống quản trị mà ai cũng có thể dễ dàng truy vấn.

4 of 58

Bài 12. �HỆ QUẢN TRỊ CƠ SỞ DỮ LIỆU �VÀ HỆ CƠ SỞ DỮ LIỆU

T

5 of 58

01

Khái niệm hệ quản trị cơ sở dữ liệu

NỘI DUNG BÀI HỌC

Hệ cơ sở dữ liệu

02

Hệ cơ sở dữ liệu tập trung và phân tán

03

6 of 58

01.

Khái niệm hệ quản trị cơ sở dữ liệu

7 of 58

Hoạt động 1

Thảo luận về một phần mềm hỗ trợ thao tác dữ liệu

Để tạo ra, lưu trữ và sửa đổi một văn bản trên máy tính chúng ta cần một phần mềm soạn thảo văn bản. Để tạo ra và cập nhật một bảng tính điện tử chúng ta cần một phần mềm bảng tính.

Theo em, một phần mềm hỗ trợ làm việc với các CSDL cần thực hiện được những yêu cầu nào dưới đây?

  1. Cung cấp công cụ tạo lập CSDL
  2. Cập nhật dữ liệu và tự động kiểm tra tính đúng đắn của dữ liệu
  3. Hỗ trợ truy xuất dữ liệu
  4. Cung cấp giao diện để ai cũng có thể xem nội dung của các bảng dữ liệu một cách dễ dàng

✔

✔

✔

8 of 58

Phần mềm hỗ trợ làm việc với CSDL

Cập nhật dữ liệu và tự động kiểm tra tính đúng đắn của dữ liệu

Hỗ trợ truy xuất dữ liệu

Cung cấp công cụ tạo lập CSDL để có thể thiết kế các bảng dữ liệu theo cấu trúc phù hợp

9 of 58

Để hỗ trợ làm việc với các CSDL người ta xây dựng những bộ phần mềm chuyên dụng gọi là hệ quản trị cơ sở dữ liệu (gọi tắt là hệ QTCSDL).

10 of 58

Làm việc nhóm: Đọc thông tin trong SGK và trả lời câu hỏi:

  • Nêu khái niệm hệ QTCSDL.
  • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu gồm mấy nhóm chức năng chính? Đó là những nhóm nào?

11 of 58

Khái niệm: Hệ QTCSDL là phần mềm cung cấp phương thức để lưu trữ, cập nhật và truy xuất dữ liệu của CSDL, bảo mật và an toàn dữ liệu.

12 of 58

Chức năng

Nhóm chức năng định nghĩa dữ liệu.

(a)

Nhóm chức năng cập nhật và truy xuất dữ liệu.

(b)

Nhóm chức năng bảo mật, an toàn CSDL.

(c)

13 of 58

a. Nhóm chức năng định nghĩa dữ liệu

Khai báo CSDL với tên gọi xác định.

Tạo lập, sửa đổi kiến trúc bên trong mỗi CSDL

Cho phép cài đặt các ràng buộc toàn vẹn dữ liệu 🡺 kiểm soát tính đúng đắn của dữ liệu.

14 of 58

b. Nhóm chức năng cập nhật và truy xuất dữ liệu

Chức năng cập nhật đữ liệu.

Chức năng truy xuất dữ liệu theo những tiêu chí khác nhau.

15 of 58

c. Nhóm chức năng bảo mật, an toàn CSDL

  • Không phải mọi hệ QTCSDL đều cung cấp công cụ để mọi người có thể dễ dàng đọc nội dung các bản dữ liệu. 🡺 Nhiều hệ QTCSDL cung cấp phương tiện kiểm soát quyền truy cập dữ liệu.
  • Cung cấp chức năng kiểm soát các giao dịch để đảm bảo tính nhất quán của dữ liệu.
  • Cung cấp các phương tiện thực hiện sao lưu dự phòng (backup) để đề phòng các sự cố gây mất dữ liệu và khôi phục dữ liệu khi cần thiết.

16 of 58

Hệ QTCSDL còn cung cấp Giao diện lập trình ứng dụng (Application Programing Interface – API). API cung cấp cách thức làm việc trực tiếp với CSDL, phương thức để những người làm phần mềm ứng dụng có thể cập nhật, truy xuất CSDL từ mô đun chương trình mà họ sẽ viết.

17 of 58

Làm việc cá nhân: Đọc thông tin và trả lời câu hỏi:

  • Câu 1: Nêu những khó khăn trong việc khai thác CSDL nếu không có hệ QTCSDL.
  • Câu 2: Tóm tắt các nhóm chức năng của hệ QTCSDL.

18 of 58

Nếu không có hệ QTCSDL 🡺 người dùng phải tự xây dựng lấy giải pháp trực tiếp tổ chức lưu trữ, cập nhật, truy xuất dữ liệu.

Câu 1

Hướng dẫn trả lời

Điều này kéo theo những khó khăn trong việc phát triển phần mềm, lãng phí nguồn lực và các tài nguyên khác.

19 of 58

Câu 2

Nhóm chức năng định nghĩa dữ liệu:

  • Khai báo CSDL với tên gọi xác định. Một hệ QTCSDL có thể quản trị nhiều CSDL.
  • Tạo lập, sửa đổi kiến trúc bên trong CSDL.
  • Nhiều hệ QTCSDL cho phép cài đặt các ràng buộc toàn vẹn dữ liệu.

20 of 58

Câu 2

Nhóm chức năng cập nhật và truy xuất dữ liệu (thao tác dữ liệu):

  • Cập nhật dữ liệu: Hệ QTCSDL cần cung cấp các chức năng thêm, xóa, sửa dữ liệu.
  • Truy xuất dữ liệu theo tiêu chí khác nhau.

21 of 58

Nhóm chức năng bảo mật, an toàn CSDL:

  • Nhiều hệ QTCSDL cung cấp phương tiện kiểm soát quyền truy cập dữ liệu.
  • Hệ QTCSDL cần cung cấp chức năng kiểm soát giao dịch, đảm bảo tính nhất quán dữ liệu.
  • Hệ QTCSDL cung cấp phương tiện thực hiện sao lưu dự phòng (backup) để đề phòng các sự cố gây mất dữ liệu và khôi phục dữ liệu khi cần thiết.

22 of 58

  • Hệ QTCSDL là phần mềm cung cấp phương thức để lưu trữ, cập nhật và truy xuất dữ liệu của CSDL, bảo mật và an toàn dữ liệu.
  • Hệ QTCSDL cũng cung cấp giao diện lập trình ứng dụng cho các nhà phát triển ứng dụng và người dùng.

Ghi nhớ

23 of 58

02.

Hệ cơ sở dữ liệu

24 of 58

Hoạt động 2

Thảo luận về tra cứu trực tuyến điểm thi

Khi lên mạng để tra cứu điểm thi vào lớp 10, thông thường trên màn hình chỉ yêu cầu nhập vài dữ liệu tối thiểu. Ví dụ sau khi nhập số báo danh gần như ngay lập tức em nhận được đầy đủ thông tin họ tên, trường lớp, điểm thi cùng kết quả xét tuyển.

Vậy, ngoài CSDL điểm thi, hệ thống tra cứu trực tuyến cần có những gì để có thể cung cấp cho em thông tin như vậy?

25 of 58

Ngoài CSDL điểm thi, hệ thống tra cứu trực tuyến cần: một phần mềm ứng dụng CSDL tra cứu điểm thi được thiết kế với giao diện đơn giản, dễ dàng nhất cho người dùng và hệ QTCSDL quản lí điểm thi.

Trả lời:

26 of 58

Làm việc cá nhân: Đọc thông tin mục 2 trong SGK và tìm hiểu mô hình tổ chức phần mềm của các hệ QTCSDL

27 of 58

  • Các hệ QTCSDL nhiều người dùng xây dựng theo mô hình hai thành phần.

Thành phần

Thành phần “chủ”: tính toán, xử lí dữ liệu.

Thành phần “khách”: tổ chức giao diện tương tác với người dùng, kết nối với phần “chủ”, hiển thị kết quả tính toán xử lí dữ liệu.

28 of 58

Làm việc nhóm: Đọc thông tin trong SGK và thực hiện nhiệm vụ

  • Nêu mục đích của phần mềm ứng dụng CSDL.
  • Nêu khái niệm hệ CSDL.

29 of 58

  • Mục đích của phần mềm CSDL là hỗ trợ người dùng khai thác thông tin từ CSDL một cách thuận tiện theo các yêu cầu xác định.

Thành phần

Phần mềm ứng dụng CSDL

Thành phần chủ của hệ QTCSDL

Các CSDL

30 of 58

31 of 58

Hệ QTCSDL và hệ CSDL khác nhau như thế nào?

  • Hệ QTCSDL là một phần mềm hỗ trợ tạo lập CSDL, cập nhật và truy xuất dữ liệu. Sau khi cài đặt hệ QTCSDL, dữ liệu là không có sẵn, người dùng phải tiến hành các hoạt động tạo lập CSDL và cập nhật CSDL ấy.
  • Hệ CSDL bao hàm hệ QTCSDL, tất cả các CSDL mà hệ QTCSDL lưu trữ, quản trị và tất cả các phần mềm ứng dụng CSDL ấy.

Trả lời:

32 of 58

  • Phần mềm ứng dụng CSDL là phần mềm được xây dựng tương tác với hệ QTCSDL nhằm mục đích hỗ trợ người dùng khai thác thông tin từ CSDL một cách thuận tiện theo các yêu cầu xác định.
  • Một hệ thống gồm ba thành phần: CSDL, hệ QTCSDL và các phần mềm ứng dụng CSDL được gọi là một hệ CSDL.

Ghi nhớ

33 of 58

03.

Hệ cơ sở dữ liệu tập trung và phân tán

34 of 58

a. Hệ CSDL tập trung

Khái niệm: Hệ CSDL mà CSDL được lưu trữ tập trung trên một máy tính được gọi là hệ cơ sở dữ liệu tập trung.

Người dùng

  • Là người thiết kế, tạo lập và bảo trì CSDL.
  • Là người viết phần mềm ứng dụng SCDL.
  • Là người dùng đầu cuối hệ thống.

35 of 58

Làm việc nhóm: Đọc thông tin trong SGK và trả lời câu hỏi:

  • Với những CSDL một người dùng trên một máy, người dùng có những quyền hạn gì?
  • Nêu ưu, nhược điểm của hệ CSDL tập trung.

36 of 58

Hướng dẫn trả lời

  • Với CSDL một người dùng, người dùng vừa là người thiết kế, tạo lập và bảo trì CSDL, vừa là người viết phần mềm ứng dụng CSDL, vừa là người dùng đầu cuối hệ thống, khai thác thông tin theo những mục tiêu được đặt ra.

37 of 58

  • Đòi hỏi mạng máy tính ổn định và đường truyền mạng có tốc độ đáp ứng đủ nhanh.

Nhược điểm

Ưu điểm

  • Dễ bảo trì phát triển.
  • Thuận lợi trong công tác đảm bảo nhất quán dữ liệu và an ninh.

38 of 58

b. Hệ CSDL phân tán

Khái niệm: Hệ CSDL được gọi là phân tán nếu thành phần CSDL của nó được lưu trữ phân tán trên các máy tính khác nhau (gọi là trạm CSDL cục bộ (hay vùng/địa phương) trong mạng máy tính.

39 of 58

Ví dụ 1: Một doanh nghiệp có trụ sở chính tại Hà Nội và các chi nhánh tại Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ 🡺 Mỗi máy tính tại các trụ sở hình thành 1 trạm; các trạm này được kết nối với nhau với một mạng máy tính.

Mạng

Hà Nội

Đà Nẵng

TP. Hồ Chí Minh

Cần Thơ

40 of 58

Ví dụ 2: CSDL công dân của một quốc gia.

CSDL về công dân

Thành phố Hà Nội

Thành phố Hồ Chí Minh

Thành phố Đà Nẵng

41 of 58

Em hãy nêu ưu, nhược điểm của CSDL phân tán.

Ưu điểm

Tính sẵn sàng cao, dễ dàng mở rộng

Độ tin cậy và an toàn được nâng cao

42 of 58

Em hãy nêu ưu, nhược điểm của CSDL phân tán.

Nhược điểm

Kiến trúc phức tạp:

  • Khó khăn trong thiết kế, bảo trì.
  • Chi phí.

Tính nhất quán của dữ liệu có thể bị ảnh hưởng

43 of 58

Hệ CSDL tập trung và hệ CSDL phân tán khác nhau như thế nào?

Sự khác biệt chính

Tập trung: Được lưu trữ tập trung trên một máy tính

Phân tán: Được lưu trữ phân tán tại nhiều máy tính trong hệ thống máy tính

Điểm phức tạp hơn về kiến trúc và vận hành

44 of 58

Điểm phức tạp hơn về kiến trúc và vận hành

Hệ QTCSDL phân tán hỗ trợ người dùng làm việc mà không biết đến sự phân tán của dữ liệu.

Hỗ trợ quản trị dữ liệu phân tán.

45 of 58

LUYỆN TẬP

Nhiệm vụ 1. Khoanh tròn vào chữ cái đứng trước câu trả lời đúng

Câu 1: Trong các hệ QTCSDL được dùng phổ biến hiện nay, hệ QTCSDL nào không được sử dụng cho các ứng dụng phức tạp:

A. Oracle

B. MySQL

C. Microsoft Access

D. PostGreSQL

C. Microsoft Access

46 of 58

Nhiệm vụ 1. Khoanh tròn vào chữ cái đứng trước câu trả lời đúng

Câu 2: Khẳng định sau đúng hay sai: Hệ QTCSDL hỗ trợ tạo lập, cập nhật, truy xuất tất cả các CSDL khác nhau theo cùng phương thức xác định.

A. Đúng

B. Sai

A. Đúng

47 of 58

Nhiệm vụ 1. Khoanh tròn vào chữ cái đứng trước câu trả lời đúng

Câu 3: Những phần mềm ứng dụng CSDL là:

A. Phần mềm mua hàng trực tuyến

B. Phần mềm thanh toán ngân hàng (mobile banking)

C. Phần mềm đặt xe taxi công nghệ

D. Cả A, B, C đều đúng

D. Cả A, B, C đều đúng

48 of 58

Nhiệm vụ 1. Khoanh tròn vào chữ cái đứng trước câu trả lời đúng

Câu 4: Những hệ CSDL nào được tổ chức ở dạng hệ CSDL phân tán:

A. Facebook

B. Google

C. Amazon

D. Cả A, B, C đều đúng

D. Cả A, B, C đều đúng

49 of 58

Nhiệm vụ 1. Khoanh tròn vào chữ cái đứng trước câu trả lời đúng

Câu 5: Mô hình máy chủ tệp (file server)là:

A. Một hệ CSDL tập trung

B. Một hệ CSDL tập trung nhưng xử lí dữ liệu phân tán

C. Một hệ CSDL phân tán

D. Một hệ CSDL trung tâm

B. Một hệ CSDL tập trung nhưng xử lí dữ liệu phân tán

50 of 58

Nhiệm vụ 2. Làm Bài 1, 2 phần Luyện tập trong SGK

Bài 1

Hãy lập danh sách các chức năng của hệ QTCSDL trong từng nhóm chức năng của hệ QTCSDL.

Bài 2

Hãy phân tích điểm mạnh và điểm yếu của hệ CSDL phân tán so với hệ CSDL tập trung.

51 of 58

Các chức năng của hệ QTCSDL được chia thành ba nhóm: Định nghĩa dữ liệu, Cập nhật và truy xuất dữ liệu và Bảo mật, an toàn dữ liệu.

  • Nhóm chức năng Định nghĩa dữ liệu hỗ trợ định nghĩa CSDL: tên CSDL, tạo lập và sửa đổi cấu trúc CSDL cũng như các định nghĩa khác liên quan đến các ràng buộc dữ liệu.
  • Nhóm chức năng Cập nhật và truy xuất dữ liệu: các chức năng thêm mới, sửa, xóa dữ liệu và truy xuất dữ liệu theo các tiêu chí khác nhau.
  • Nhóm chức năng Bảo mật, an toàn dữ liệu: hỗ trợ bảo mật qua phân quyền cập nhật, truy xuất dữ liệu và hỗ trợ đảm bảo an toàn dữ liệu qua biện pháp sao lưu, phục hồi dữ liệu.

Bài 1

52 of 58

  • Mô hình CSDL phân tán có tính sẵn sàng cao, nhanh chóng mở rộng vì có thể bổ sung thêm trạm CSDL một cách nhanh chóng khi cần thiết. Độ tin cậy và an toàn dữ liệu cũng được nâng cao vì thường có những bản sao lưu dữ liệu được lưu trữ ở các trạm cục bộ khác nhau. Mô hình này hỗ trợ một cách hiệu quả người dùng trên diện rộng.
  • Điểm yếu của mô hình này bắt nguồn từ sự phức tạp của kiến trúc: không dễ thiết kế và triển khai, bảo trì; chi phí duy trì cao, tính nhất quán dữ liệu có thể bị ảnh hưởng nếu hệ QTCSDL không thực hiện được việc đồng bộ hóa dữ liệu một cách chính xác và kịp thời.

Bài 2

53 of 58

VẬN DỤNG

Bài 1: Cho ví dụ về một hệ CSDL trên thực tế, chỉ rõ những thành phần của nó.

Bài 2: Hãy tìm hiểu qua Internet tên một số hệ quản trị CSDL quan hệ được sử dụng phổ biến.

Thảo luận nhóm: Đọc và hoàn thành các bài tập dưới đây theo nhóm:

54 of 58

Bài 1

Một số ví dụ:

  • Hệ CSDL quản lí nhân sự với các thành phần: Phần mềm quản lí nhân sự, hệ QTCSDL và CSDL nhân sự.
  • Hệ CSDL quản lí thư viện với các thành phần: Phần mềm quản lí thư viện, hệ QTCSDL và CSDL thư viện.
  • Hệ CSDL quản lí bán hàng với các thành phần: Phần mềm quản lí bán hàng, hệ QTCSDL và CSDL bán hàng.

55 of 58

Bài 2

Gợi ý: Tìm theo từ khóa “Hệ QTCSDL thông dụng” hay “Popular DBMS”.

Một số hệ quản trị CSDL quan hệ được sử dụng phổ biến:

      • Oracle; MySQL; MariaDB; Microsoft SQL Server; PostgreSQL; IBM Db2,…
      • Số liệu thống kê chi tiết được cập nhật hàng tháng tại https://db-engines.com/en/ranking
      • Biểu đồ so sánh thống kê nhiều năm tại https://db-engines.com/en/ranking_trend cho thấy Oracle; MySQL; MariaDB; Microsoft SQL Server; PostgreSQL; IBM Db2 đã phổ biến từ nhiều năm trước.

56 of 58

Biểu đồ so sánh thống kê

57 of 58

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

01

Ghi nhớ kiến thức trong bài.

02

Hoàn thành các bài tập trong SBT.

03

Chuẩn bị bài mới Bài 13

58 of 58

CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ CHÚ Ý LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!