HÜCRE BÖLÜNMELERİ

Mayoz sonucu

oluşan üreme

hücreleri

Mitoz sonucu

oluşan gelişme

ANAHTAR KAVRAMLAR

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

ANAHTAR KAVRAMLAR

• Homolog kromozom
• İnterfaz
• Sentrozom
• Sentriol
• Sitokinez
• Amitoz
• Endomitoz
• Kanserli hücreler
• Crossing-over(Gen alışverişi)
• Tatrad
• Sinapsis
• Kiyazma
• Kromatid
• Metastas
• Kromozom eşlenmesi

​

​

​

​

​

• Ara lamel
• Sentromer
• Zigot
• Döllenme
• Diploit
• Haploit
• Oogenez
• Spermatogenez
• Yumurta
• Sperm
• Kutup hücresi

​

​

​

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Hayata tek bir hücre olarak başladınız fakat şimdi vücudunuzda samanyolundaki yıldızlardan daha fazla hücre var.

• Her geçen saniyede milyonlarca hücreniz ikiye bölünür.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Bölünen bir hücrede kromozomların hareketi o kadar kusursuzdur ki 100.000 bölünmede sadece bir hata oluşur.

• Üreme organlarında üretilen her bir yumurta ve sperm 8 milyonun üzerindeki kromozom dağılım çeşidinden sadece birini taşır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Belli bir gelişme evresini tamamlayan hücreler bölünerek çoğalırlar.

• Hücre bölünmesi hücre çekirdeğinin kontrolünde gerçekleştirilir.

• Hücre bölünmesi büyüme ve üreme amaçlı gerçekleştirilir.

• Sinir hücreleri bölünerek çoğalamazlar.

• Kanserli hücreler devamlı bölünerek çoğalırlar.

• Yaralar hücre bölünmesi ile onarılır.

Hücreler neden küçük olmak zorundadır ?

GENEL ÖZELLİKLER

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Hücreler büyüdükçe bölünmek zorunda kalırlar.

• Hücre yüzeyi yarıçapının karesi oranında artarken hacmiyarıçapın küpü oranında artar

• Belli bir zaman sonra hücre hacmindeki artış yüzeydeki artıştan büyük olur ve

hücre zarı hücre yaşamı için ,gereksinimleri karşılayamaz hale gelir.

• Hücre bu aşamada bölünerek yüzey hacim oranını normal değerlere getirir.

• Hücre büyüdükçe yarıçapı artar

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

MİTOZ HÜCRE BÖLÜNMESİ

• Mitoz bölünme Çekirdek bölünmesi (Karyokinez) ve sitoplazma bölünmesi

(Sitokinez) aşamalarından oluşur.

• Bölünmeyen hücre interfaz adı verilen bir evre içindedir.

• G1 evresinde hücre organellerini eşler.

Hızlı bölünen hücrelerde bu evre yoktur.

• S evresinde DNA sentezi gerçekleştirilir.

Kromozomlar eşlenir.

• G2 evresinde DNA sentezi kontrol edilir.

RNA ve protein sentezi devam eder.

• M evresinde Mitoz evreleri gerçekleşir.

Çekirdek bölünmesinden sonra sitokinez

(Sitoplazma bölünmesi) gerçekleşir.

• Mitoz sonucu oluşan iki hücrede genetik yapı aynıdır.

Klonlama ile Mitoz arasında nasıl bir ilişki vardır ?

Eşeysiz üreme mitoz bölünme ile sağlanır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• İnterfaz hücrenin gelişme aşamasıdır, mitoza başlarken G2 aşamasının sonuna gelinir.

• Profaz da sentrozomlar kutuplara doğru giderken aralarında iğ iplikleri oluşur.

Kromozomlar belirgin hale gelmeye başlar

• Prometafazda kromozomlar sentromer noktalarından iğ ipliklerine tutunur.Çekirdek

zarı kaybolmaya başlar , çekirdekçik görünmez hale gelir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Metafaz da eşlenmiş kromozomlar hücrenin ekvatorunda dizilerek bir sıra oluşturur.

• Anafaz da ise sentromer bölgesinden birbirlerine tutunan kromozomlar zıt kutuplara

doğru çekilirler.

• Telofaz aşamasında kromozomların kutuplara çakilmesi tamamlanır , çekirdek zarı ve

çekirdekçikler yeniden oluşur.Sitoplazma ortadan ayrılmaya başlar.

Sitoplazma bölünmesi(Sitokinez)

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Hayvan hücrelerinde sitoplazma bölünmesi boğumlanma şeklinde olur.

• Bitki hücrelerinde sitokinez sırasında selüloz çeper boğumlanma şeklinde bölünmeye

engel olur.Golgi aygıtının oluşturduğu salgılar hücrenin ortasında birikir ve kenarlara

doğru uzayarak birleşir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Bakteri(Prokaryot) Dinoflagellat Diatom Gelişmiş hücreler

• Bakteriler bölünürken kromozomlar bir noktadan itibaren kopyalanır ve hücrenin

diğer ucuna gider.Sitoplazma ortadan ayrılarak iki hücre oluşumu tamamlanır.

• Tek hücreli dinoflagellatlarda çekirdek zarı erimez iğ iplikleri hücre içinde oluşur ,

çekirdeği delerek içeri girer ve bölünme sırasında kromozomların karşı kutuplara

gitmesi sağlanır.

• Diatom denilen tek hücreli canlılarda ise bölünme sırasında çekirdek zarı erimez

iğ iplikleri ise çekirdek içinde oluşur.

• Birçok çok hücreli canlıların hücreleri ise normal mitoz geçirir.

Amitoz

Mitoz

Farklı Mitoz şekilleri

Kanserli hücreler

• Bazı hücreler bölünürken sitoplazma bölünmesi gerçekleşmez ve çok çekirdekli

(kromozomlu) hücreler oluşur.Bu olaya Endomitoz denir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

KANSERLİ HÜCRELER

• Hücre bölünmesi kontrolünün kaybolması kanserli hücrelerin oluşumunu sağlar.

• Kanserli hücreler diğer hücrelerle etkileşime girmez devamlı beslenerek bölünürler

ve tümör adı verilen bir kütleyi oluştururlar.

• Kanserli hücreler diğer sağlıklı hücreleri de etkiler ve kanser hücreler arasında

(Metastas) yayılabilir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

MAYOZ BÖLÜNME

• Eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerini

oluşturan bölünme şeklidir.

• Üreme ana (2n)hücrelerinden mayoz bölünme

ile 4 haploit (n)hücre oluşur.

• Mayoz sonucu oluşan hücrelerde kromozom

sayısı yarıya iner.(n)

• Mayoz bölünme 2 aşamadan oluşur.Mayoz 1

ve Mayoz 2

• Mayoz sonucu oluşan üreme hücreleri genetik

açıdan birbirlerinden farklıdır.(Crossing-over)

• Eşeyli üreyen canlılarda çeşitliliğin

oluşmasında mayozun büyük bir önemi vardır

• Mayoz bölünme döller boyunca kromozom

sayısının sabit kalmasını sağlar

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

MAYOZUN AŞAMALARI

KROMOZOMLARI TANIMLAMAK

MAYOZ 1

MAYOZ 2

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

MAYOZ 1

• Profaz 1 en uzun safhadır eşlenmiş homog kromozomların kardeş olmayan kromatidleri

arasında gen alışverişi(Crossing-over)olur.

• Gen alışverişi sayesinde genlerin kromozomlar üzerinde dizilişleri değişir.Bu da gamet

çeşitliliğini sağlar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

MAYOZ 2

• Mayoz 2 de kromozomlar bir daha eşlenmez.

• Mayoz sonucu 4 haploid hücre oluşur bunlar daha sonra üreme hücresi haline gelirler.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

GEN ALIŞVERİŞİ (CROSSİNG-OVER)

• Homolog kromozomların kardeş olmayan

kromatidleri arasında gerçekleşir.

• Tedrad sırasında kromozomlar birbirlerine

sarılır buna sinapsis denir.Her bölgede

gen alışverişi gerçekleşmez.

• Birbirlerinden uzak genlerin CO ile ayrılma

olasılıkları yüksektir.

• CO ile genlerin yapısı değişmez sadece

kromozomlarda farklı gen diziliş sıraları oluşur.

• CO ile gametler arasında genetik açıdan

farklılıklar oluşur.Bu da döllerin anne babaya

tamamen benzemesini engeller.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

MİTOZ VE MAYOZ’UN KARŞILAŞTIRILMASI

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

YUMURTA HÜCRESİNİN OLUŞUMU (OOGENEZ)

Birincil

kutup

hücresi

İkincil

kutup

hücresi

• İnsan embriyosunda 3 aylıkken birincil oositler

oluşmaya başlar 7.ayın sonunda primer oositler

tamamen oluşur.

• Ergenlikle birlikte birincil oositler sırayla

olgunlaşmaya başlar.Her ay bir tane ikincil oosit

olgunlaşır.İkincil oositin tam olgunlaşması ise

ancak döllenme ile tamamlanır.

• Eğer döllenme gerçekleşmezse ikincil oositi

oluşturamayan yumurta dişi üreme sisteminden

dışarı atılır ve tekrar bir birincil oosit olgunlaşmaya

başlar.

• Yumurta hücresi sperm hücresine göre çok büyük

ve bol sitoplazmalıdır.

• Oogenez sırasında sedece bir hücre yumurta

hücresine dönüşür , diğerleri ise sitoplazmaya

sahip olmadıkları için gelişemez ve ölür.

• Dişi bireylerde yumurtalıklarda meydana gelir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

SPERM HÜCRESİNİN OLUŞUMU (SPERMATOGENEZ)

• İnsan sperm hücreleri ergenlikle birlikte

gelişir.

• Erkek bireylerde testislerde meydana gelir.

• Mayoz sonucu oluşan spermatidler

farklılaşarak kamçılı sperm hücreleri

oluştururlar.

• Sperm hücreleri küçük, az sitoplazmalı

hareketli üreme hücreleridir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI