TRASTORNO POR DÉFICIT DE ATENCIÓN E HIPERACTIVIDADE

DEPARTAMENTO DE ORIENTACIÓN

IES DO CASTRO

VIGO

TRASTORNO POR DÉFICIT DE ATENCIÓN E HIPERACTIVIDADE é un patrón persistente de conduta de desatención, hiperactividade e impulsividade que comeza a manifestarse ao longo da infancia e que inflúe negativamente no funcionamento e no desenvolvemento das nenos/as e dos adolescentes afectados.

​

Estímase que afecta entre un 3 e un 7 % da poboación en idade escolar e máis frecuente nos homes ca nas mulleres.

A desatención obsérvase na existencia de comportamentos como a dificultade para manter a concentración nas tarefas, a falta de perseveranza durante a súa realización e a desorganización. A hiperactividade refírese ao exceso de mobilidade e á inquietude constante. E a impulsividade ten que ver coas actuacións sen pensar nas consecuencias, coa procura da recompensa inmediata, así como a dificultade para agardar polos beneficios que se demoran no tempo.

Na actualidade, considérase que o trastorno pode amosarse en tres modalidades diferentes:

​

• Combinada, é a máis habitual, e nela, tanto os síntomas de inatención como os de impulsividade-hiperactividade danse nun grao excesivo.
• Impulsivo-hiperactiva, nela predominan os síntomas de impulsividade e/ou hiperactividade, mentres que a inatención teñen unha menor presenza.
• Inatenta, nesta presentación existe unha maior presenza dos síntomas de inatención.

Hai certo consenso en que as causas do TDAH poden ser de orixe neurobiolóxica, afectando ás rexións frontais do cerebro.

Outros trastornos asociados máis frecuentemente co TDAH son o trastorno negativista desafiante, os trastornos da aprendizaxe, os trastornos por tics e os trastornos de ansiedade.

As seguintes condutas poden indicar inatención:

​

• Non adoita prestarlles atención suficiente aos detalles ou incorre en erros, por descoido, nas tarefas escolares, no traballo ou noutras actividades.
• A miúdo ten dificultades para manter a atención en tarefas ou en actividades lúdicas. Por exemplo: despístase durante as conversacións ou nas lecturas longas.
• Normalmente non escoita cando se lle fala directamente e a súa mente parece que está noutro lugar.

​

• Non acostuma a seguir as instrucións e non remata as tarefas escolares, encargos ou obrigas no ámbito do traballo escolar.
• A miúdo ten dificultades para organizar as tarefas e as actividades.
• Normalmente evita, desgústase ou resístese a dedicarse a tarefas que requiren un esforzo mental continuado.
• A miúdo extravía obxectos necesarios para as súas tarefas ou actividades.
• É habitual que se distraia por estímulos irrelevantes.
• Acostuma a ser descoidado nas actividades diarias.

As seguintes condutas poden indicar hiperactividade:

• A miúdo móvese, repica -cos dedos, mans e/ou cos pés- sobre unha superficie imita o son do tambor ou retórcese no asento.
• Acostuma a érguese do asento en situacións nas que é impropio facelo.
• Adoita correr ou saltar excesivamente en situacións nas que é impropio facelo.
• Normalmente ten dificultades para xogar ou para dedicarse a actividades de ocio tranquilamente.
• Acostuma a estar en movemento, sen acougo. Por exemplo: é incapaz ou sente gran incomodidade para estar sen moverse durante un tempo longo, como en restaurantes, en reunións, ...; e mesmo pode dar a sensación de que sente desacougo.
• A miúdo fala en exceso.

As seguintes condutas poden indicar impulsividade:

​

• Acostuma a precipitar respostas antes de que rematen as preguntas. Por exemplo: remata as frases dos demais, ou non pode esperar a súa quenda nunha conversa.
• A miúdo ten dificultades para esperar a súa vez.
• Acostuma a interromper ás demais persoas. Por exemplo: interrompe as conversas, os xogos ou as actividades, colle e emprega as cousas das demais persoas sen permiso, etc.

A atención a esta problemática na escola vese reflectida no Decreto 229/2011, polo que se regula a atención á diversidade do alumnado, no que se establece que “ningunha circunstancia persoal ou social pode ser motivo de discriminación á hora de organizar a atención educativa do alumnado, polo que os centros educativos deberán ofrecer unha resposta que compense as diferenzas individuais de todas os alumnos/as.

ORIENTACIÓNS XERAIS PARA A INTERVENCIÓN PSICOEDUCATIVA CO ALUMNADO CON TDAH

INTERVENCIÓN DENTRO DA AULA

- O alumnado con TDAH debe estar nunha aula con bo clima de traballo e, a ser posible, na que non coincida con alumnado con problemáticas semellantes. Manter un ambiente estruturado, motivador e con rutinas.

PERFIL DO PROFESORADO

- Funciona ben o profesorado que harmoniza as normas claras e coherentes coa empatía e co reforzo positivo. Os estilos permisivo ou autoritario son negativos nestes casos.

LOCALIZACIÓN DUN ALUMNO NA AULA

- Debe estar sentado cerca da mesa do profesorado e ao lado de compañeiras que lle sirvan de modelo de tranquilidade, de orde e de axuda. Debe evitarse a proximidade a portas, fiestras, papeleiras e lugares de maior tránsito, así como a estímulos sonoros ou visuais. Cando se realicen traballos en grupo hai que ser coidadosos coa localización do grupo (próximo ao profesorado).

MESA DO ALUMNO/A

- Enriba da mesa só estarán os materiais que necesite para realizar a tarefa, e, ao remate, deberá recollelos e gardalos, e hase de evitar que acabe xogando con eles e convertendo a mesa nun pequeno taller.

TAREFAS E DEBERES

- Reducir e fragmentar as actividades. Supervisar os exercicios e asegurarse de que entendeu o que ten que facer. Utilizar reforzos e apoios visuais na instrución oral. Seleccionar aquelas tarefas-deberes que se consideren máis importantes.

AXENDA ESCOLAR

- A axenda axudará ao alumnado a levar ao día as súas tarefas. Supervisarase pola familia e polo profesorado, tratando de que aprenda a usala. Podemos escribir algo positivo e aspectos que hai que mellorar.

ESTRATEXIAS EXPOSITIVAS

​

• Antes de empezar, ha de asegurarse de que atende.
• Utilizar frases curtas e claras. Manter o contacto visual e permanecer cerca. Focalizar a atención nos conceptos “clave”.
• Utilizar estímulos visuais e modificar o ritmo da exposición, coas debidas pausas.
• Presentar a idea principal explicitamente ao principio da explicación.
• Implicalo, promovendo a súa participación con preguntas sinxelas.
• Proporcionarlle un sistema de titoría dun compañeiro que lle axude a revisar os puntos fundamentais da explicación, e promover que o alumnado con TDAH explique os conceptos a estudantes con máis dificultades ca el.

EXAMES E PROBAS ESCRITAS

​

• Utilizar diferentes formas e instrumentos de avaliación.
• Que os exames escritos sexan curtos e con preguntas breves, cerradas, claras e con vocabulario sinxelo.
• Complementar os exames escritos de forma oral, cando se observa que están incompletos.
• Deixar máis tempo para os exames ou probas escritas, incluso dividilas en dúas sesións, e ser flexibles na súa duración.
• Presentar escrito o texto dos exames, salientando as partes máis importantes de cada cuestión.
• Deixar suficiente espazo entre as preguntas, e supervisar a súa comprensión e execución.
• Posibilitar que o alumnado que o desexe poida recuperar, durante a avaliación, os exames suspensos.
• Pedir que se revisen os traballos e os exames antes de entregalos.

ESTRATEXIAS PARA CONTROLAR E MELLORAR A CONDUTA.

​

• O reforzo positivo de condutas adecuadas.
• Evitar as recriminacións verbais, corrixir en privado e felicitar en público.
• Ignorar os comportamentos de chamadas de atención que non son moi molestos.
• Permitir momentos de descanso, como levantarse, borrar o encerado, repartir cadernos.
• Evitar a acusación, ridiculización, ...
• Realizar entrevistas periódicas individuais co alumnado sobre o seguimento e motivación da conduta e sobre o seu traballo.

REALIZACIÓN DAS ACTIVIDADES

• Alternar actividades teóricas con traballo práctico.
• Antes de empezar unha actividade, hai que explicala de xeito claro e sinxelo, e asegurarse de que a entendeu todo o alumnado.
• Utilizar estratexias para captar a atención inicial como cambios de entoación, xesticulación e dramatización.
• Segmentar as actividades longas e limitar o número destas (mellor facer tres correctas ca cinco incorrectas).
• Supervisar frecuentemente a realización, para reforzar positivamente ou para reconducir a execución.
• Utilizar reforzos e apoios visuais na instrución oral.
• Variar os exercicios, para que non se aburra.
• Conseguir a colaboración dun compañeiro/a “responsable”, para que lle axude.
• Utilizar reforzos positivos para motivar (eloxios privados e públicos, colocar os seus traballos no taboleiro, etc.).
• Compartir responsabilidades na ula: repartir, recoller, ordenar, borrar o encerado, ...

Protocolo de consenso sobre TDAH na infancia e na adolescencia nos ámbitos educativo e sanitario

XUNTA DE GALICIA