ЖАРАТЫЛЫСТАНУ · ЭКОЛОГИЯ
Пайдалы қазбаларды өндіру қоршаған ортаға қалай әсер етеді
Кенді алу жер бедерін, ауаны, суды, топырақты және тірі ағзаларды өзгертеді.
БҮГІНГІ БАҒЫТ
Сабақтың мақсаты және мақсатқа қол жеткізу үшін міндеттер
01
Түсіндіру
Оқушылар пайдалы қазбаларды өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіруді үйренеді.
02
Қабаттарды тану
Өзгерістердің Жердің негізгі қабаттарына: атмосфераға, литосфераға, гидросфераға және биосфераға әсерін түсінеді.
03
Мысалмен талдау
Өндірудің салдарын нақты мысалдар арқылы талдайды.
04
Шешім ұсыну
Табиғатты қорғау шараларын ұсынады.
ТАБИҒИ ҮДЕРІС · АДАМ ӘСЕРІ
Геологиялық айналым және табиғатқа адамның араласуы
Жердегі тау жыныстары табиғи үгілу, тасымалдану, шөгу және қайта түзілу арқылы айналымда болады; бұл үдеріс баяу жүреді.
Адам кенді табиғи қалыптасу жылдамдығынан әлдеқайда тез өндіреді. Карьерлер, шахталар, жолдар мен үйінділер табиғи жер жамылғысын өзгертеді.
НЕГІЗГІ СҰРАҚ
Табиғи үдеріс пен адамның әсері бір-бірінен қалай ерекшеленеді?
БІР ӘРЕКЕТ · ТӨРТ ҚАБАТ
Ластану бір ғана жерде қалмайды
Бұрғылау, жарылыс, қазу және тасымалдау әсері табиғаттың өзара байланысты қабаттарына таралады.
Жер бедері мен топырақтың бұзылуы табиғи байланыстарды әлсіретеді
Ашық карьерлер үлкен ойыстар мен тік беткейлер жасайды; үйінділер құнарлы топырақты көміп, эрозия мен шаңдануды күшейтеді.
Өсімдік жамылғысы жойылса, жануарлардың қорегі мен паналайтын орны азаяды.
Қалпына келтіру: жерді тегістеу, құнарлы қабатты қайтару, қайта көгалдандыру.
ШИКІЗАТТАН КЕЙІН НЕ ҚАЛАДЫ?
Көп шикізатпен бірге көп қалдық та түзіледі
01
Кен құрамы
Пайдалы бөлігі аз кеннен бос жыныс пен байыту қалдығы көбірек шығады.
02
Ашық әдіс
Жер бетіне жақын кенге қолайлы; үлкен аумақты өзгертіп, артық жынысты шығаруды талап етеді.
03
Қалдық қоймалары
Көп аумақты алып, шаңдану мен суға шайылу қаупін туғызады.
04
Шешім
Қалдықты азайту, қайта пайдалану, қауіпсіз сақтау және тұрақты мониторинг.
ҚАЗАҚСТАН · ПАЙДА ЖӘНЕ ЖАУАПКЕРШІЛІК
Кен өндіру саласының пайдасы табиғатты қорғаумен өлшенеді
Пайдасы
Түсті және қара металдар, көмір және басқа пайдалы қазбалар экономикаға шикізат пен жұмыс орындарын береді.
Жауапкершілігі
Қалдықтарды басқару, мониторинг, әсерді бағалау және жерді қалпына келтіру қатар жүруі керек.
Кен орындарына жақын топырақ пен су экожүйелерінің өзгеру қаупі зерттеулерде көрсетіледі.
ИНТЕРАКТИВТІ СҰРАҚ-ЖАУАП · 1-БӨЛІМ
Нысанды танып, қабатын ата
Карьер қай қабатқа тікелей әсер етеді?
Жауабын ашу
Үйінді дегеніміз не?
Жауабын ашу
Қайырма мен жыра нені көрсетеді?
Жауабын ашу
Тапсырма
Суреттен карьерді, үйіндіні, қайырманы және жыраны тауып, олардың қай қабатқа әсерін атаңдар.
ИНТЕРАКТИВТІ СҰРАҚ-ЖАУАП · 2-БӨЛІМ
Қабаттарға әсері: сұрақ-жауап
Тест: Шаң мен газ ең алдымен қай қабатқа әсер етеді?
Жауабын ашу
Тест: Судың лайлануы мен химиялық ластануы қай қабатқа жатады?
Жауабын ашу
Қорытынды сұрақ: Бір карьердің әсері неге бірнеше қабатқа қатар таралуы мүмкін?
Жауабын ашу
Ойлан
Өндіру аяқталған соң табиғатты қорғау үшін қандай үш шараны ұсынар едің?
ҚОРЫТЫНДЫ
Өндіру мен табиғатты қорғау қатар жүруі керек
Өндіру атмосфераға, литосфераға, гидросфераға және биосфераға әсер етеді.
Негізгі салдарлар: жер бедерінің бұзылуы, топырақтың бүлінуі, су мен ауаның ластануы, тіршілік ортасының тарылуы.
Шаңды басу, суды тазарту, қалдықты қауіпсіз басқару, рекультивация және тұрақты бақылау қажет.
ЕСТЕ САҚТА
Табиғи ресурсты пайдалану жауапкершілікпен жүргізілгенде ғана болашақ ұрпақ үшін қауіпсіз болады.