KEŞİF YOLCULUĞU
“Zanaat ve sanat” ile ilgili araştırma sonuçlarınızı ve bilgiye nasıl ulaştığınızı, hangi materyallerden yararlandığınızı arkadaşlarınızla paylaşınız.
Zanaat: demircilik, kuyumculuk, terzilik gibi mesleklerde yetenek ve deneyim gerektiren işler.
Sanat: Hayal gücü, duygular ve yeteneğin birleşmesi ile ortaya koyulan eser.
Çevrenizde topraktan yapılmış eşyaları kullanan var mı? Bu eşyalar nelerdir ve hangi amaçla kullanılmaktadır?
Anneannem topraktan yapılmış güveç kullanıyor. Güveçte et yemekleri ve türlü yapıyor. Köydeki evimizde de su testisi hâlâ kullanılıyor. Testiye su, ayran gibi içecekler konuyor.
GÖRSEL YORUMLAMA
insanoğlunun en eski mesleklerindendir. Kazılarda çıkarılan eski eserler içerisinde çömlekler çoğunluktadır. Doğanın yıpratıcı etkisine en iyi dayanan yine topraktan yapılan ve ateşte pişirilerek sağlamlaştırılan kaplardır. Yemek kapları, su testileri, yiyecek saklamak için küpler, su küpleri bilinen çanak çömlek ürünleridir.Kil ve toprak karışımından yapılmış pişirilebilir her türlü kaba çömlek denmektedir. Bu işi yapan kişiye de çömlekçi denir.
Çömlek, genellikle çark adı verilen ve ayakla döndürülen tezgâh üzerindeki çamurun maharetle şekillendirilmesiyle yapılır. İşlik denilen atölyelerde üretilen çömlekler önce güneşte, daha sonra da gölgede kurutulduktan sonra, saman ve talaşla yakılan fırınlarda 800 dereceden başlayıp 1200 derece sıcaklık arasında özenle pişirilir.
Çömlekçilik bir zamanlar ülkemizdeki en revaçta olan zanaatlardan biriydi. Daha çeyrek asır öncesine kadar mutfağında su küpü, turşu küpü, yağ küpü olmayan ev yoktu. Yemekler dahi topraktan yapılmış kaplarda pişerdi.
Bir mile takılmış iki yatay tekerlekten meydana gelir. Alttaki tekerlek çömlekçinin düzenli bacak hareketi ile döndürülür. Aynı mile bağlı olan üst tekerlek de dönmüş olur. Böylece üst tekerleğin üzerindeki çömlek hamuru da döner. Bundan sonra bütün iş çömlekçi ustasının maharetli ellerine kalmıştır.
Çömlek nasıl yapılıyor? Sanırım önce bu konuda kısa da olsa bir bilgi vermek gerekir. Pişirilecek olan karışımın çömleğe dönüşme safhasına gelmeden önce geçirdiği bir hazırlık dönemi vardır.�Çömlek çamuru, ait olduğu yatağa göre silisli, killi, yumuşak, yağlı, sert veya gevşek olabilir. Çamur cinsi yapılacak kabın türünü de belirler. Çamur teknelerinde içine bazı organik maddeler ilave edilmiş hamur kıvamını bulması için belli bir süre bekletildikten sonra ustalar çıkrık adı verilen tezgâhlarda�hamuru şekillendirirler. Hamurun içine katılan organik karışım yandığı zaman çömleklerdeki gözenekli yapıyı oluşturur. Böylece eşya hem hafifler hem de sağlıklı bir hale gelir.
Çömlek hamurunda kullanılan kilin yağı da kum kullanmak suretiyle alınır. İlkel çömlekçilikte hazırlanan hamur elle ya da tokmakla yoğrulurdu. Günümüzde ise bu işlemler için makineler kullanılmaktadır.�Çömlek hamuruna üç şekilde biçim verilir. Birincisi, çömlek hamuru topağının oyularak el veya tokaçla istenilen biçimin verilmesidir. İkincisi ise “kalıplama” tekniğidir. Kalıplama tekniğinin uygulamasına en güzel ve en bilinen örnek kiremittir. Üçüncü teknik “çekme” tekniğidir. Bu teknikte şekil verilecek olan çömlek hamuru dönen bir çarkın üzerine yerleştirilerek el ve çeşitli aletler yardımıyla şekillendirilir.
Şekil verilen hamur kendi halinde güneşsiz ortamda kurumaya bırakılır. Kuruyan çömlekler fırınlara istiflenir, odun, talaş veya çalı çırpı yakılarak pişirilir, ilkel fırınlarda pişirme işlemi yüksek sıcaklıklarda yapılamadığından bu fırınlarda pişen malzemeler yeterince sert ve dayanıklı olamazlar.
Bu fırınlarda sıcaklık ayarı da yapılamaz. Bu şekilde fırınlanmış çömlekler gözenekli ve mat olmalarının yanı sıra kolaylıkla çizilebilirler. Bu bağlamda “yumuşak çömlekçilik” en eski çömlekçilik türüdür ve kullanılan malzeme yüksek sıcaklıkta pişirilmeye da dayanaksızdır.
Cilalı çömlekler ise hem ateşe dayanıklı hem de su geçirmezler. Bunun için kil, kireç, kurşun, çakmaktaşı, boraks, emaye tozu, reçine gibi maddeler karıştırılır, pişmiş bir çömleğin üzerine sulandırılmış karışım sürülür. Çömlek üzerine bir tabaka oluşturan bu sır kurumaya bırakılır. Tekrar fırınlandığında bu maddeler eriyerek ince cam gibi bir yüzey meydana getirir.
Arkeolojik çalışmalar çömlekçiliğin geçmişinin Anadolu’da M.Ö. 7000 yıllarına kadar uzandığını göstermektedir. Hititler’den beri çarkla çanak-çömlek yapıldığı biliniyor. Örneğin Çatalhöyük kazılarının alt katmanlarında dahi çeşitli çanak ve çömleğe rastlanmaktadır. Süslemeleri basit olmakla birlikte teknikleri dikkat çekici düzeydedir. Bodrum müzesinde sergilenen dünyanın en zengin amfora koleksiyonundaki çeşitlilik de toprak kap işçiliğinin ne kadar eski ve gelişmiş bir uğraş olduğuna kanıttır.
Günümüzde çömlekçilik mesleği Kütahya, İzmir, Gaziantep, Diyarbakır, Erzurum, Nevşehir, illerimiz ve bu illere bağlı ilçelerde dar bir kapsamda dahi olsa devam etmektedir. Bununla birlikte hayatımıza giren çelik, emaye vb. malzemelerden yapılan tencere, saklama kabı gibi eşyalar doğal olarak toprak kaplara olan talebi düşürmüştür.
Mesleğin günümüzde ürün verdiği eşya tiplerine örnek olarak çömlekler, çanaklar, dolma kapakları, ibrikler, güveçler, toprak tencere ve kâseler, su testileri, saksılar ve vazolar gösterilebilir. Bu ürünler kullanımlarına göre sırlı ya da sırsız yapılırlar ve üretildikleri yöreye göre farklı isimler alırlar.�Termosun ve buzdolabının yaygınlaşması testilerin de küplerin de pabucunu dama attı.�(…)�Dördüncü kuşağa ulaşamadan ömrünü dolduran çömlekçilik… Bu işi yapan ustalar, üzülmeyin… Yalnız değilsiniz. Sizinle birlikte kaybolan o kadar çok meslek var ki daha…
Çömlekçiliğin tarihi ve çömlek yapımı
Metnin girişinde çömlekçiliğin tanımlanması, devamında yapımı ve tarihçesinden bahsedilmesi
En eski mesleklerden olması, kazılarda en çok çıkarılan eser olması, dayanıklı olması
Önce, daha sonra, kurutulduktan sonra, bir zamanlar, çeyrek asır öncesine kadar, bundan sonra, önce, günümüzde, MÖ 7000 yıllarına kadar, Hititlerden beri, günümüzde
Hazırlık dönemi
Tezgâhta hamuru şekillendirme
Hamurun dönen bir çarkın üzerine yerleştirilmesi
Şekil verilen hamurum pişirilmesi, üzerine karışımın sürülmesi ve tekrar kurumaya bırakılması
Günümüzde çömlekçiliğin devam ettiği illerin verilmesi, çömlekçiliğin eski önemini kaybettiğinin açıklanması
Atalarımız sanat eserlerinde çiçek, geometrik cisimler, hat harfleri kullandığını söyleyebiliriz.
Görsellerde verilenlerin dışında bakırcılık ve camcılık sanatlarını biliyorum.
Çömlekçiliğin çok eskilere dayandığını metindeki hangi cümlelerden anlıyorsunuz?
Çömlekçiliğin çok eskilere dayandığını “İnsanoğlunun en eski mesleklerindendir.” , “Arkeolojik çalışmalar çömlekçiliğin geçmişinin Anadolu’da M.Ö. 7000 yıllarına kadar uzandığını göstermektedir.” cümlelerinden anlıyorum.
Çömlekler nasıl dayanıklı hâle getirilmektedir?
Çömlekler ateşte pişirilerek dayanıklı hâle getirilmektedir.
İlkel fırınlarda pişirilen çömlekler neden yeterince sert ve dayanıklı olamaz? Söyleyiniz.
Modern malzemelerden yapılan eşyalar, çömlekçilik mesleğini nasıl etkilemiştir? Açıklayınız.
Modern malzemelerden yapılan eşyalar, çömlekçilik mesleğini olumsuz etkilemiştir. Çömlekçiliğe olan talep azalmıştır.
Metne göre çömlekçilik mesleğinin geleceği hakkında ne söylenebilir?
Metne göre çömlekçilik mesleği artık yok olmak üzeredir. Çünkü çelik, emaye gibi maddelerden yapılan malzemeler daha fazla rağbet görmektedir ve toprak kaplara gösterilen talep azalmaktadır.
Hazırlık dönemi, tezgâhta şekil verme, hamurun dönen bir çarkın üzerine yerleştirilmesi ve şekil verilen hamurum pişirilmesi, üzerine karışımın sürülmesi ve tekrar kurumaya bırakılması
El veya tokaçla şekil verme, kalıplama tekniği, çekme tekniği
Şekil verilen hamur kendi hâlinde güneşsiz ortamda kurumaya bırakılır. Kuruyan çömlekler fırınlara istiflenir, odun, talaş veya çalı çırpı yakılarak pişirilir, kil, kireç, kurşun, çakmaktaşı, boraks, emaye tozu, reçine gibi maddeler karıştırılır, pişmiş bir çömleğin üzerine sulandırılmış karışım sürülür. Çömlek üzerine bir tabaka oluşturan bu sır kurumaya bırakılır. Tekrar fırınlandığında bu maddeler eriyerek ince cam gibi bir yüzey meydana getirir.
Çömlek yapımında önce bir hazırlık dönemi vardır. Hamur, kıvamını bulması için bir süre bekletildikten sonra çıkrık adlı tezgâhta şekillendirilir. Biçim verilen hamurlar fırında pişirilir, sonra kurumaya bırakılır. Kuruyan çömlekler cilalanır ve sonra yeniden kurumaya bırakılır.
Evet anlaşılıyor.
Hayır, yazar kendi kişisel düşüncelerine yer vermiyor.
Metnin yalın bir dille yazıldığı için anlaşılırdır. Ama ben “artık çömlek, kullanılmaya hazırdır.” gibi bir sonuç bildiren ifade olmasını isterdim.
Metinde yazar tarafsızdır, kendi duygu ve düşüncelerine yer vermemiştir.
Yazar, çömlek yapım sürecinin sonuna gelindiğini açıktan söyleyebilir.
Kapların yapıldığı malzemeler.
Teknolojik gelişmeler üretimi hızlandırmış, enerji ve zaman tasarrufunu sağlamış ve hızlı üretim yapıldığından daha ucuza mal olmasını sağlamıştır.
Teknolojik gelişmeler sanatların sonunu getirecektir. Çünkü gelişen teknoloji ile işler hafiflemiş, insan gücüne olan ihtiyaç azalmış, yeni ham maddeler işlenmekte ve bütün üretimi makineler yapmaktadır. Bu gelişmeler ile geleneksel sanatlar bir hobi veya tarihi eser olarak kalacaktır.
Sevgili Kardeşim,
Hamza Dayının küçük oğlunu askere yolladık. Onunla beraber köyümüzden üç kişi daha askere gitti. Herkes okulun Batısındaki meydanda toplandı. Yüksekçe Köyünden davul zurna ekibi geldi. Bütün köy tek yürek olmuş, gururla köyün gençlerini uğurlamak için toplanmıştı. Annelerin gözyaşı mutlulukla nasıl birleşmişti. Bir yandan kazanlarda yemekler pişti. Canım Kardeşim, Batı’da bu güzelliklerden mahrum kaldığın için üzgünüm.
Hasretle gözlerinden öper, bir an önce gelmeni dilerim.
Mektuplara büyük harfle başlanır.
Batı kelimesi yön bildirmediğinde büyük harfle yazılır.
Bazı, birkaç, her
Belirsizlik:
İşaret:
Bu, öteki, o, şu
Belirsizlik:
Onu hiçbir zaman üzmek istemedim.
Pek çok zaman babama yardım ederim.
İşaret:
İlkel fırın-modern fırın.
İkisi de çömlek yapımı için kullanılır.
İlkel fırınlarda pişirme işlemi yüksek sıcaklıklarda yapılamamaktadır. Modern fırınlarda 1200 dereceye kadar yükseltilebilir.
İlkel fırınlarda pişen malzemeler sert ve dayanıklı olmaz. Modern fırınlarda pişenler olur.
İlkel fırınlarda sıcaklık ayarı yapılamaz, modern fırınlarda yapılır.
İlkel fırınlarda pişirilen çömlekler kolaylıkla zarar görebilir, modern fırınlarda yapılanlar görmez.
Aşıklık geleneği, sohbet etme (yarenlik), Karagöz, meddahlık, ebru, çinicilik, fıkra, masal, hikâye, kahve kültürü, sema, hüsnühat, nakkaşlık, ıslıkla anlaşma, yağlı güreş, okçuluk, dokumacılık…
Somut olmayan kültürel miras ürünlerini alanlarına, yapılış tarzlarına göre sınıflandırdım. Somut olmayan kültürel miraslar o yörenin geleneğini, göreneğini, adetlerini ve törelerini yansıtır. Bu gelenek ve görenekler nesilden nesle aktarılır. Bu somut olmayan kültürel mirasların bir çok çeşitliliği vardır. Bunları el sanatları, yemekler, efsaneler, türküler, gelenekler, oyunlar olarak sıralayabiliriz.
Metnin içeriğini en iyi yansıtan ve üzerinde durulan kelimeler kültürel miras, nesilden nesle aktarım, değerlerimiz..
Yazdığımız kelimelerden hareketle metnin içeriği tahmin edilebilir. Çünkü metinde de kültürümüze ait ve bizi yansıtan değerler işlenmiştir.
Öğretmeniniz paragrafı planlarken neler söyledi?
Önce akrabalığın tanımını yapacağını, sonra akrabalığa bir örnek vereceğini, sonra tanıma uymayan, tanımlanan kavramla karıştırabilecek durumların bir örnek vereceğini, son olarak da tanımlanan kavramın ayırt edici özelliğini vurgulayacağını söyledi.
Paragrafın ilk cümlesini yazarken hangi kaynaklardan faydalandı?
Paragrafın ilk cümlesini yazarken sözlükten yararlandı.
Öğretmenimiz verdiği tanımı, tanıma uyan ve uymayan örneklerle nasıl ilişkilendirdi? Bunları yazarken neler söyledi?
Öğretmenimiz, verdiği tanımı, tanıma uyan ve uymayan örneklerle akrabalıkta mutlaka kan bağı olması gerektiğiyle ilişkilendirdi.
Paragrafı sonlandırırken kavramın ayırt edici özelliğini nasıl belirledi? Bunu cümlesinde nasıl ifade etti?
Paragrafı sonlandırırken yine akrabalıkta mutlaka kan bağının olması gerektiği üzerinde durdu.
Karagöz ve Hacivat, perde arkasında oynatılan, taklitlere, şakalara, karşılıklı konuşma şeklinde yapılan iki boyutlu geleneksel bir oyundur. Rivayetlere göre Karagöz ve Hacivat, Osman Gazi döneminde yaşayan inşaat ustalarıdır. İnşatta çalıştıkları bir zaman birbirleri ile atışmaları ve çalışanları güldürerek işi aksatmaları nedeni ile idam edilmişlerdir.