1 of 39

NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI BÀI HỌC MÔN LỊCH SỬ!

2 of 39

KHỞI ĐỘNG

Thiên hoàng Minh Trị (1852 – 1912)

Tôn Trung Sơn

(1866 – 1925)

Cuộc Duy Tân (1868)

Cách mạng Tân Hợi (1911)

Em hãy chia sẻ hiểu biết của mình về hai nhân vật lịch sử và hai sự kiện nêu trên.

3 of 39

  • Minh Trị là vị Thiên hoàng thứ 122 của Nhật Bản.
  • Coi là một vị minh quân có công lớn nhất trong lịch sử Nhật Bản, canh tân và đưa Nhật Bản trở lên hiện đại thoát khỏi nguy cơ trở thành thuộc địa của các nước phương Tây.

Cuộc Duy tân (1868)

  • Việc làm đầu tiên đánh dấu bước phát triển mạnh mẽ của Thiên hoàng Minh Trị là rời thủ đô từ cố đô Kyoto về Tokyo.
  • Cải cách đất nước theo hướng tư bản chủ nghĩa.

4 of 39

  • Là cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở Trung Quốc.
  • Mở đường cho chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa tự do phát triển mạnh mẽ ở đây
  • Tôn Trung Sơn là người đóng vai trò quan trọng trong cuộc Cách mạng Tân Hợi năm 1911 lật đổ triều đại nhà Thanh của người Mãn Châu và khai sinh ra Trung Hoa Dân Quốc.
  • Đề xuất phát triển chính sách Tam Dân.

Cách mạng Tân Hợi (1911)

5 of 39

BÀI 14: TRUNG QUỐC VÀ NHẬT BẢN TỪ NỬA SAU THẾ KỈ XIX ĐẾN ĐẦU THẾ KỈ XX

6 of 39

NỘI DUNG BÀI HỌC

Trung Quốc từ nửa sau thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX

01

Nhật Bản từ nửa sau thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX

02

7 of 39

01

TRUNG QUỐC TỪ NỬA SAU THẾ KỈ XIX ĐẾN

ĐẦU THẾ KỈ XX

8 of 39

a. Quá trình xâm lược của các nước đế quốc

9 of 39

Lâm Tắc Từ chống “quốc nạn” thuốc phiện

(ảnh minh họa)

Quân đội Trung Quốc dưới thời nhà Thanh thất bại nhanh chóng trước quân Anh (ảnh minh họa)

Làm việc cá nhân: Đọc thông tin trong SGK và cho biết: Thực chất của Chiến tranh thuốc phiện (1840 – 1842) là gì?

10 of 39

Gợi ý

Hải quân Anh được xem là mạnh hàng đầu thế giới lúc bấy giờ (ảnh minh họa)

​

Các nước tư bản bắt đầu nhòm ngó Trung Quốc

Lấy cớ để gây hấn, mang quân sang xâm chiếm

nước đông dân, giàu tài nguyên, khoáng sản,…

11 of 39

Hình 14.1. Lược đồ Trung Quốc đầu thế kỉ XX

THẢO LUẬN NHÓM ĐÔI

Em hãy khai thác Hình 14.1 kết hợp đọc thông tin mục 1a SGK tr.60, 61 và trả lời câu hỏi: Hãy mô tả quá trình các nước đế quốc xâm lược Trung Quốc.

12 of 39

Em hãy cho biết

Em hãy cho biết

  • Bức tranh này nói lên điều gì?
  • Tại sao người ta lại ví Trung Quốc như cái bánh khổng lồ bị chia cắt như vậy?

?

Đế quốc Anh, Đức, Nga, Pháp, Nhật Bản xâu xé “Cái bánh ngọt” Trung Quốc (Tranh biếm họa, năm 1898)

13 of 39

Gợi ý

Món mồi béo bở Trung Quốc

Bị các nước đế quốc tranh giành

  • Không “nuốt” được trọn miếng mồi to béo nên phải mổ xẻ chia nhau.
  • Quá trình xâm lược Trung Quốc của các nước đế quốc được ví như cách chia sẻ bánh ngọt.

14 of 39

Giữa thế kỉ XIX

Một buổi giao thương buôn bán thuốc phiện ở Trung Quốc

  • Trung Quốc trở thành “miếng mồi” cho các nước đế quốc phân chia, xâu xé.
  • Năm 1840, chính quyền Mãn Thanh tịch thu và tiêu hủy thuốc phiện của thương nhân Anh.

Chiến tranh thuốc phiện

Phải kí Hiệp ước Nam Kinh

15 of 39

Hiệp ước Nam Kinh

  • Trung Quốc phải mở năm cửa biển cho thương nhân người Anh vào buôn bán.
  • Bồi thường chiến tranh và nhượng cho Anh vùng đất Hồng Công…

16 of 39

Hai người Trung Quốc nghiện thuốc phiện

Các tàu chở thuốc phiện tại Trung Quốc, 1824

17 of 39

Nhà kho trữ nha phiến của Công ty Đông Ấn Anh tại Trung Quốc, khoảng năm 1850

Biểu đồ thể hiện số nha phiến mà Trung Quốc nhập vào nội địa theo năm.

18 of 39

Nửa sau thế kỉ XIX

  • Các nước đế quốc từng bước nhảy vào xâu xé Trung Quốc.
  • Năm 1901, sau khi kí Hiệp ước Tân Sửu, Trung Quốc trở thành một nước phong kiến, nửa thuộc địa.

Đế quốc Anh, Đức, Nga, Pháp, Nhật Bản xâu xé “Cái bánh ngọt” Trung Quốc (Tranh biếm họa, năm 1898)

19 of 39

- Quá trình các cường quốc Đức, Nga, Pháp, Nhật xác lập các vùng ảnh hưởng:

Tranh biếm họa các nước đế quốc sâu xé và đặt những hiệu ước lên chính quyền nhà Thanh ở Trung Quốc.

Dùng vũ lực ép Trung Quốc kí nhiều hiệp ước bất bình đẳng về chính trị, kinh tế.

20 of 39

- Hậu quả của quá trình các cường xâm lược Trung Quốc:

Các nước đế quốc từng bước xác lập các vùng ảnh hưởng.

Kiểm soát hoàn toàn về thương mại ở nhiều tỉnh thuộc lãnh thổ nhà Thanh.

Vùng ảnh hưởng của các nước đế quốc ở Trung Quốc giai đoạn 1850 – 1910.

21 of 39

b. Cách mạng Tân Hợi (1911)

22 of 39

b. Cách mạng Tân Hợi (1911)

THẢO LUẬN NHÓM ĐÔI

Em hãy khai thác Hình 14.2, 14.3, Tư liệu, mục Em có biết, thông tin mục 1b SGK tr.61, 62 và hoàn thành Phiếu học tập số 1: Trình bày diễn biến chính, nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa và hạn chế của Cách mạng Tân Hợi.

Hình 14.2. Tôn Trung Sơn (1866 – 1925)

23 of 39

Ngày 10/10/1911, với mục tiêu lật đổ chính quyền Mãn Thanh, cách mạng bùng nổ và giành được thắng lợi ở Vũ Xương, sau đó lan rộng ra các tỉnh miền Nam và miền Trung.

Sau khi vua Thanh thoái vị, Tôn Trung Sơn buộc phải từ chức vào tháng 2/1912, Viên Thế Khải tuyên thệ nhậm chức Tổng Thống. Cách mạng chấm dứt.

Cuối tháng 12/1911, Trung Hoa Dân quốc được thành lập; Tôn Trung Sơn được bầu làm Tổng thống lâm thời.

Hình 14.3. Sơ đồ diễn biến chính của Cách mạng Tân Hợi

24 of 39

CÁCH MẠNG TÂN HỢI (1911)

Diễn biến chính

 

Nguyên nhân thắng lợi

 

Ý nghĩa lịch sử

 

Một số hạn chế

 

Cách mạng Tân Hợi đã kết thúc nền thống trị mấy nghìn năm của chế độ phong kiến Trung Quốc, mở đường cho chủ nghĩa tư bản ở nước này phát triển. Cuộc cách mạng xã hội và nhất là tư tưởng của Tôn Trung Sơn có ảnh hưởng nhất định đến nhiều nước Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

(Theo Vũ Dương Ninh, Nguyễn Văn Hồng, Lịch sử thế giới cận đại,

NXB Giáo dục Việt Nam, 2015, tr. 370)

1

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

25 of 39

Tôn Trung Sơn (1866 – 1925)

  • Là nhà chính trị, nhà tư tưởng nổi tiếng của Trung Quốc.
  • Sau nhiều năm sinh sống ở nước ngoài, ông trở về nước năm 1911 và lãnh đạo Cách mạng Tân Hợi.
  • Sau khi Hoàng đế Phổ Nghi thoái vị, Tôn Trung Sơn từ chức, Viên Thế Khải nhậm chức Tổng thống.

26 of 39

Chủ nghĩa Tam Dân

  • Là cương lĩnh chính trị do Tôn Trung Sơn đề xuất, với tinh thần biến đất nước Trung Hoa thành một quốc gia tự do, phồn vinh và hùng mạnh.
  • Chủ nghĩa Tam Dân của Tôn Trung Sơn có ảnh hưởng sâu sắc đến phong trào đấu tranh giành độc lập ở Việt Nam.
  • Tiêu ngữ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Độc lập - Tự do - Hạnh phúc được Hồ Chí Minh lấy từ chủ nghĩa Tam Dân

27 of 39

Trung Quốc Đồng minh hội

  • Năm 1905, Trung Quốc Đồng minh hội – chính đảng của giai cấp tư sản ra đời. Cương lĩnh chính trị dựa trên tư tưởng Tam dân của Tôn Trung Sơn:
  • Dân tộc: thống nhất về chính trị và chấm dứt ảnh hưởng ngoại bang.
  • Dân quyền: chuyển đổi dần sang Chính phủ dân chủ, với đầy đủ các sự tự do cá nhân và các quyền cho mọi người dân Trung Quốc.
  • Dân sinh: cải thiện kinh tế bao gồm công nghiệp hóa và phân bố đất đai bình đẳng hơn.

28 of 39

Quang cảnh đường Nam Kinh sau cuộc khởi nghĩa Thượng Hải năm 1911

Tôn Dật Tiên với thành viên Đồng Minh hội

29 of 39

Khởi nghĩa Vũ Xương bắt đầu cuộc Cách mạng Tân Hợi 1911

30 of 39

9/5/1911

Triều đình nhà Thanh ra sắc lệnh Quốc hữu hóa đường sắt.

Tư sản và nhân dân công khai phản đối.

10/10/1911

Cách mạng bùng nổ.

Thắng lợi ở Vũ Xương.

Trận chiến Đại Bình môn tại Nam Kinh năm 1911.

Quang cảnh đường Nam Kinh sau cuộc khởi nghĩa Thượng Hải năm 1911

  • Diễn biến chính

31 of 39

Pháo binh nổi dậy trong cuộc nổi dậy Vũ Xương.

Quân cách mạng vượt sông từ Vũ Xương để chiến đấu

32 of 39

Các em hãy xem video sau về Khởi nghĩa Vũ Xương (10/10/1911)

33 of 39

12/1911

Tôn Trung Sơn được bầu làm Đại Tổng thống lâm thời.

12/2/1912

Hoàng đế Phổ Nghi thoái vị.

Hoàng đế Phổ Nghi

Tôn Trung Sơn ở London (Anh)

Nền quân chủ chuyên chế sụp đổ.

12/1911

Tôn Trung Sơn từ chức. Quyền tổng thống thuộc về Viên Thế Khải.

Cách mạng kết thúc.

34 of 39

Viên Thế Khải nhậm chức Đại Tổng thống Chính phủ lâm thời Trung Hoa Dân Quốc tại Bắc Kinh

35 of 39

  • Kết quả:

Hoàng tử nhà Thanh cùng một số thành viên nội các hoàng gia

Nền quân chủ chuyên chế của nhà Thanh sụp đổ.

Chấm dứt thời kì phong kiến hàng nghìn năm ở Trung Quốc.

36 of 39

Ý nghĩa

Hạn chế

  • Mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển.
  • Có ảnh hưởng đến cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc ở một số nước châu Á.
  • Chưa giải quyết:
  • Vấn đề về độc lập cho Trung Quốc.
  • Vấn đề về ruộng đất cho nông dân.

37 of 39

CÁCH MẠNG TÂN HỢI (1911)

Diễn biến chính

  • Tháng 5 – 1911: chính quyền Mãn Thanh ra Sắc lệnh “Quốc hữu hoá đường sắt”.

→ Làn sóng căm phẫn trong quần chúng nhân dân, châm ngòi cho sự bùng nổ của Cách mạng Tân Hợi (1911).

  • Ngày 10/10/1911: cách mạng bùng nổ, giành thắng lợi ở Vũ Xương, lan rộng ra các tỉnh miền Nam và miền Trung.
  • Cuối tháng 12/1911: Trung Hoa Dân quốc thành lập, Tôn Trung Sơn được bầu làm Tổng thống lâm thời.
  • Sau khi vua Thanh thoái vị, Tôn Trung Sơn buộc phải từ chức tháng 2/1912, Viên Thế Khải tuyên thệ nhậm chức Tổng thống.
  • Cách mạng chấm dứt.

38 of 39

CÁCH MẠNG TÂN HỢI (1911)

Nguyên nhân thắng lợi

  • Sự lãnh đạo của giai cấp tư sản, đứng đầu là Tôn Trung Sơn, tiến tới một nước Trung Hoa dân chủ, phát triển theo con đường tư bản chủ nghĩa.
  • Nhận được sự tham gia đông đảo của các tầng lớp nhân dân.

Ý nghĩa lịch sử

  • Lật đổ sự thống trị của chế độ phong kiến Trung Quốc, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển.
  • Có ảnh hưởng đến phong trào giải phóng đản tộc ở một số nước châu Á.

Một số hạn chế

  • Không xoá bỏ giai cấp địa chủ phong kiến.
  • Không giải quyết được vấn đề ruộng đất cho nông dân.
  • Không chống lại các nước đế quốc xâm lược.

39 of 39

CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ CHÚ Ý!

HẸN GẶP LẠI