PROEKT�«ŞKOLA RADİOSU: ANA DİLİN KESKİN SES ÖTMESİ!»

Hazırladılar:

Todur Angeli adına Haydar gimnaziyasında üürenän

7 klastan üürenicilär:

Baku Ana, Bozacı Korina, Gergelecı Mariya, Çebotar Valentina.

Önderici: gagauz dili hem literatura üüredicisi

Koçanjı Nadejda.

“ GAGAUZ OLMAA – BENIM IÇIN EN BÜÜK KISMET. �KISMETLI OLMAA HIÇ BIR ZAMAN GEÇ DIIL, SADE LÄÄZIM SEVÄSIN HALKINI.”� ��TODUR ANGELİ

TEMANIN AKTUALLII

• Er üzündä var yaklaşık 6000 bin dil, angıların yarısı kaybeler. Büük dillär yayıldıkça yayılêr, küçüklär küçüldükçä küçüler. Gagauz dili da küçüler, çünkü gittikçä taa az kişi onda lafeder.
• Artık etiştik o günnerä, açan gagauzça bilmeyän gagauzu pek kolay var nasıl karşılayasınız.
• İleri sade gagauz dilini bilän adam bilgisiz, küülü sayılardı, da bu üzdän çoyunda dil kompleksi peydalandı, sora da kökleşti.

TEMANIN AKTUALLII

• Büün var nasıl görmää gagauz cümnesindä iki karşılıklı tendenţiya: bir yandan gagauz dili gittikçä basılêr, öbür yanda sa peydalanêr interes ona. Küülerdä (bekim, kasabalarda da) gençlerin arasında başlêêr belli olmaa sevgi hem içtän bir duygu ana dilinä.
• Bu fikirleri taşıyan gençlär büüdüynän, ayaa kalktıynan, dolayında taa onar kişi toplayaceklar. Onnarı, kim halizdän sever dilini, kulturasını, adetlerini, dedlerdän kalan inanını — bir laflan dediynän, gagauzluu. Diil politikayı, yabancı ideologiyaları, parayı h.b. — ama gagauzluu.
• Büün bu kişilär azlıkta bulunêr, ama Allahtan izin varsa, onnarın fikirleri hem düşünmekleri moda olacek.

TEMANIN AKTUALLII

• Halkın temeli – dili, tarihi, adetleri, kulturası. Onnarın koruması büün durêr öncä.
• Bizim önümüzdä peydalandı bölä bir problema:
• Küçük halk hem onun dili dä istär-istemäz eziler, az kullanılêr da yavaş-yavaş kaybeler. “Büük” dillär yutêr “küçük” dilleri. Pek sık ölä olêr, ani o az sayılı halk kendi dilindä lafetmää utanêr. O insanda utanmak kompleksi yaranêr. Bunun için onnar ana dilini kullanmêêr, uşaklarını üüretmeer. Da bir gün bu dil kaybeler. Yer üzündän siliner.
• Dil yokkan halk ta olmêêr. Çünkü bu iki varlık bir-birinä pek sık baalı.

​

PROBLEMA

• 1-5 klaslardan üürenicilâr siirek kullanêrlar gagauz dilini sözleşmektä.
• 6-9 klaslarda üürenicilerin dä sözlüü pek kıstaf, onuştan sözleçmäk olêr pek yufka hem siirek.
• Gagauz dili git-gidä taa siirek işidiler üürenicilerin arasında.
• Gimnaziyada körlener gagauz dilindä sözleşmäk ortalıı.
• Gimnaziyada pek kıstaf rumın dilindä sözleşmäk.

​

• Bizim gimnaziyamızda giriştiriler eni proekt: çok dilli ortamın ilerlemesi.
• Proektin öz neeti: gagauz dilin koruması hem üürenicilerin çok dillerdä lafetmesinin ilerletmesi.

SORUŞLAR

• Nesoy korumaa ana dilimizi?
• Nesoy kızıştırmaa gagauz dilindä sözleşmäk ortamı?
• Nesoy kızıştırmaa uşakları lafetmää rumun/devlet dilindä?
• Nesoy kolaylıklar olacek taa uygun?
• Neredä olur olsun ses sızıntısı?
• Neredä lääzım ötsün dil?
• Kim lääzım ilerletsin gagauz dilimizi?

Aaraştırmak işin neeti:� KURMAA KOLAYLIKLARI, KI GAGAUZ, RUMIN HEM RUS DILLERINDÄ KULLANMAK ORTAMI GENIŞLEDILSIN HEM OLUŞTURULSUN.

​

​

DAVALAR:�

• Genişletmää gagauz dilin hem rumın dilin kullanmaasını.
• Kattırmaa soţıal dolayını, ki uşaklar kabletsinnär faydalı, lääzımnı hem vakıdınca informaţıyayı.
• Kızıştırmaa üürenicilerin cümnä ortamına deyni faydalı zanaatını: düzmää hem kurmaa türlü haberleri: gagauz, rumın hem rus dilindä kolverimneri.
• Kurmaa kolaylıı, ki üürenicilerdä oluşturulsun kritikalı fikirlemäk, kendi bakışları, becermäk türlü olaylara sistemayca analiz yapmaa;
• ilerletmää becermekleri yaraştırmaa, uydurmaa, kendibaşına zeedelemää türlü informaţıyayı, ki insana hem cümneyä deyni aktual problemaları/zorlukları doludan açıklamaa.
• Doldurmaa üürenicilerin gününü meraklı, faydalı informaţıyaylan.

​

​

AARAŞTIRMAK IŞIN METODLARI

• Kiyatlarlan iş
• Anketalamak
• Folklorlan işlemäk
• Sözlüklärlän işlemäk
• Bibliotekada işlemäk
• Erleştirmäk toplanmış materialı
• Kompyuterdä işlemäk
• İnternet resursları kullanmak

11

ANKETALAMAK

ANKETALAMAK

PROBLEMANIN ÇÖZÜLMESI

• Şkola radiosu – bir pek uygun kolaylık, angısının yardımınnan var nasıl ilerletmää, genişletmää çok dilli ortamı.
• Şkola radiosu – meraklı hem faydalı instrument, angısı var nasıl kızıştırsın üürenicileri izmet etmää cümnä ortamına.
• Şkola radiosu – zamandaş informaţıya portalı, angısının yardımınnan var nasıl genişletmää üürenicilerin bilgilerini
• Şkola radiosu – o bir büük kuvet, angısının elindä terbietmää sevgi hem havez çok dillerin kullanmasına.

​

RUBRIKALAR/KOLVERIMNÄR

Haydar: dün, büün, yaarın!

Yortular için

Gimnaziyadakı haberlär

Ana dili-gözäl ses!

Kutlamak notası

Soruş-cuvap.

Açık mikrofon: musaafir studiyada.

​

HAYDAR: DÜN, BÜÜN, YAARIN!�

YORTULAR IÇIN�

GIMNAZIYADAKI HABERLÄR�

ANA DILI-GÖZÄL SES!

KUTLAMAK NOTASI�

RADİO KOLVERİMNERİN KALENDAR PLANI

PRODUKTLAR

• geniştän işidilecek hem kullanacek gagauz hem rumın dilleri.
• uşaklar kendileri katılacek hem hazırlayacek faydalı, lääzımnı hem vakıdınca informaţıyayı.
• üürenicilär üüreneceklär düzmää hem kurmaa türlü haberleri gagauz, rumın hem rus dilindä kolverimneri.
• efirä deyni türlü haberlär(küüyün hem gimnaziyadakı), kutlamak notaları, halk yortuları için kolverimnär kurulacek hem hazırlanacek.

PERSPEKTIVALAR

1. Annatmaa hem geniştän tanıştırmaa üürenicileri radionun lääzımnıınnan hem faydasınnan.

2. Tanışmaa radio zaametçilerinnän hem onnarın masuz zanaatlarınnan.

3. Kızıştırmaa üürenicileri pay almaa kolverimnerin hazırlanmasında.

4. Danışmaa gimnaziyanın öndercilerina, ki gimnaziyamızda geçirilsin radiokurumu.

5. Kattırmaa üürenicileri zamandaş tehnikaların hem tehnologiyaların kullanmasına. Taa derindän tanışmaa tehnikanın kullanmasınnan.

6. Kurmaa hem hazırlamaa efirä deyni türlü kutlamak notaları.

7. Hazırlamaa efirä deyni halk yortuları için kolverimneri.

8. Sıralamaa tematikyca kolverimnerin zaman planını.

​

ÇIKIŞLAR

• Bakmayarak zamandaş vakıdına, biz lääzım kоruyalım dedelerdän kalma baaşişleri.
• Radionun yardımınnan var nasıl genişlensin gagauz dilin hem rumun dilin kullanması hem sözdä işidilmesi.
• Gagauz halkımızın bir şılak gibi sedefi - o onun şıralı dili.
• Bizim borcumuz kullanmaa hem korumaa gagauz halkın bu paalılıını.
• Ötsün dilimiz!
• İşidilsin sesimiz!

​

TEKLIF EDERÄK SIZI DA LAFEDÄSINIZ GAGAUZ DİLİNDÄ, ISTEERIM PAYLAŞMAA ANA DILI IÇIN BIR PEETLÄN:��

• Gagauz ana dilim,
• Kaç asir sän geçirdin?!
• Dokundun, nicä kilim
• Dokuyer eni gelin.
•  
• Kusursuz ana dilim,
• Bu mu senin ecelin:
• Kıyılmak dilim-dilim,
• Ömürün - acı pelin?
•  

​

• Sevgili ana dilim,
• Näända büün senin erin?
• Ne devlet var, ne izin,
• Ani seni üüseltsin.
•  
• Zavalı ana dilim,
• Daalêr evladın senin.
• Ne yapıp, ne edeyim,
• Gagauz seni bilsin?!
•  

​

• Kuvetli ana dilim,
• Ay-Boba bizä verdin.
• Bu gün da yolla sevim –
• Bir önderici çetin.
•  
• Gagauz ana dilim,
• Kaç asir sän geçirdin?!
• Allah versin, gözelim,
• Geçiräsin binnän bin.
• �