ჩვენი სამშობლო

საქართველოს ნებისმიერ კუთხეში მოგზაურობისას ირგვლივ თითქმის ყველა მთის წვერზე ძველი ციხე-სიმაგრე, ტაძარი, გალავანი ან მათი ნანგრევები მოჩანს. ბევრი მათგანი მრავალი საუკუნის წინ არის აგებული.

ქვით ნაგები შენობების გარდა საქართველოში ორი იშვიათი არქიტექტურული ძეგლი - უფლისციხე და ვარძია მდებარეობს. ისინი პირდაპირ კლდეშია გამოკვეთილი. ადვილი წარმოსადგენია, რამდენი შრომა დასჭირდებოდათ ჩვენს წინაპრებს ამ უნიკალური ძეგლების შესაქმნელად.

რიყის ქვით ნაგები გურჯაანის ყველაწმინდა კახეთში მდებარეობს და ერთადერთი ორგუმბათიანი ტაძარია საქართველოში.

სამთავისის ულამაზესი ტაძარი ქართლში, კასპის რაიონში მდებარეობს, კვეტერის გუმბათიანი ტაძარი კი კახეთში მდებარე კვეტერის ციხის ტერიტორიაზე დგას.

• ნეკრესის მონასტერი — არქიტექტურული ძეგლი, სამონასტრო კომპლექსი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შილდის მახლობლად, კახეთში. მდებარეობს ნეკრესის ნაქალაქარის თავზე, ტყით შემოსილ ფერდობზე. ე. წ. ნაზვრევ გორაზე. კომპლექსის შემადგენლობაში შედის: უძველესი მცირე ეკლესია, ღვთისმშობლის შობის სამეკლესიიანი ბაზილიკა, მთავარანგელოზთა ეკლესია, წმინდა გიორგის ეკლესია, ეპისკოპოსის პალატი, მარანი, კოშკი, სატრაპეზო, მცირე სამლოცველოები, ბერთა სენაკები, საცხოვრებელი და სამეურნეო დანშნულების შენობათა ნაშთები. მონასტერი შემოსაზღვრული ყოფილა გალავნით.

• ძველი შუამთა — ქართული მართლმადიდებლური მონასტერი თელავის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ტყეში, თელავიდან 7 კმ-ზე. სამონასტრო კომპლექსში შედის: V საუკუნის ბაზილიკა, ქრისტიანული არქიტექტურის ერთ-ერთი საყურადღებო ნიმუში საქართველოში; VII საუკუნის გუმბათოვანი ეკლესია, მცხეთის ჯვრის ტიპისა, თუმცა უფრო პატარა (შემცირებულია აფსიდებისა და ბემების სიღრმე, გუმბათის ყელის მნიშვნელობა გაზრდილია, ტრომპების კონსტრუქცია ნათლად არის გამოვლენილი); VII საუკუნის მცირე გუმბათოვანი ეკლესია. გეგმით ისიც ჯვრის ტიპისაა, მაგრამ აქ უკვე აღარ არის კუთხის ოთახები და ბემები. ორივე ღერძი ტოლია.
• სამივე ეკლესია რიყის ქვით არის ნაგები, კუთხეებისათვის გამოყენებულია შირიმი. XVI საუკუნეში ძველი შუამთის მონასტერი დაცარიელდა. მის მახლობლად კახთა მეფის ლევან II-ის (1520-1570) მეუღლემ თინათინ გურიელის ასულმა დააარსა შუამთის ახალი მონასტერი. ახალი შუამთის მთავარი ტაძარი, აგურით ნაგები ეკლესია გეგმით ჯვაროვან-გუმბათოვანია, შიგნით — მოხატული. შემონახულია ქტიტორთა პორტრეტები. ეკლესია განაახლა ერეკლე II-მ. კომპლექსში შედის სამრეკლო და სხვა ნაგებობანი.
• 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია^[1].

ახალი და ძველი შუამთა