Η ίδρυση της Ρώμης και ο οργάνωσή της

Res Publica

Ανδρομάχη Ματσουλιάδη

Απεικόνιση του Κολοσσαίου, σήμα κατατεθέν της Αρχαίας Ρώμης και της ρωμαϊκής δύναμης. �Πηγή εικόνας: anoixtosxoleio.com�

Το ρωμαϊκό κράτος τον 2^ο αιώνα π.Χ.

Ίδρυση της Ρώμης

Μύθος: ιδρυτής ο Ρωμύλος, απόγονος του Τρώα Αινεία(γύρω στο 735 π.χ.)

Ρέμος και Ρωμύλος, τα δύο

μωρά που μεγάλωσαν πίνοντας το

γάλα της λύκαινας (Ρώμη, Μουσείο

Καπιτωλίου).

Ίδρυση της Ρώμης

Πραγματικότητα: Η αρχαιολογική σκαπάνη αποκάλυψε στη θέση της Ρώμης οικισμούς από τον 10ο έως και τον 8ο αιώνα π.Χ. Πιο πιθανό είναι να ιδρύθηκε από τους Ετρούσκους, οι οποίοι προχώρησαν σε σπουδαία έργα:

• αποξήρανση των ελών της περιοχής
• δημιουργία κεντρικού αποχετευτικού αγωγού
• δημιουργία αγοράς στο κέντρο της πόλης
• δημιουργία του μεγάλου ιπποδρόμου
• ανέγερση του ναού του Διός στον λόφο του Καπιτωλίου

​

Κατά τον 6ο αιώνα π.Χ. οι κάτοικοι της Ρώμης επαναστάτησαν και έδιωξαν τους Ετρούσκους. Έκτοτε κυριάρχησαν στο Λάτιο και σταδιακά αντιμετώπισαν αποτελεσματικά τους γύρω λαούς. Σύμφωνα με την παράδοση, από την ίδρυση της Ρώμης το 753 π.Χ. έως το 509 π.Χ. κυβέρνησαν έξι βασιλείς, από τους οποίους κάποιοι φαίνεται να ήταν Ετρούσκοι.

​

Η ονομασία

Το Λάτιο (ιταλικά: Lazio, Λάτσιο) είναι σήμερα περιφέρεια της Ιταλίας. Ο όρος Λάτιο προέρχεται πιθανότατα από το αρχαίο «Latium», δοσμένο από τους Λατίνους, πρόγονους των αρχαίων Ρωμαίων που με τη σειρά τους διατήρησαν αυτήν την ονομασία λόγω του πλάτους της περιοχής («latus» στα λατινικά), που σήμαινε επίσης και «εύφορη χώρα».

​

Περίοδος βασιλείας

Φωτογραφία από τη σημερινή κατάσταση της Ρωμαϊκής Αγοράς, η οποία αποτελούσε την “καρδιά” της Ρώμης για πολλούς αιώνες. Πηγή εικόνας: protionline.gr

Κοινωνική οργάνωση �την περίοδο βασιλείας

Κατά την περίοδο της βασιλείας η ρωμαϊκή κοινωνία συγκροτείται από 3 τάξεις:

• τους πατρικίους (patricius – patricii)
• τους πελάτες (cliens – clientes)
• τους πληβείους (plebeius – plebeii)

​

Οι 3 τάξεις

• Πατρικίοι: Ρωμαίοι παλαιών μεγάλων οικογενειών, οι οποίες αποτελούσαν τα ρωμαϊκά γένη και αναγνώριζαν τον πατέρα του γένους ως αρχηγό.
• Πελάτες: προστατευόμενοι και υπήκοοι των πατρικίων. Προέρχονταν από προϊταλικά γένη (Λίγουρες). Σταδιακά συγχωνεύτηκαν με τους πατρικίους.
• Πληβείοι: όλοι οι νεότεροι κάτοικοι της Ρώμης και των γύρω κατακτημένων περιοχών που δεν είχαν κανένα δεσμό με τις άλλες τάξεις (πλήθος). Δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα και δεν μπορούσαν να παντρευτούν με γυναίκα από την τάξη των πατρικίων.

​

Οι πλούσιοι ζούσαν στις επαύλεις.

Με ανέσεις και ασφάλεια

​

Οι φτωχοί φυτοζωούσαν!

Μετατρέπονταν σε "όχλο"

Άγονταν και φέρονταν

​

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ�

Αρχηγός του κράτους είναι ο βασιλιάς, ο οποίος είναι επίσης:

• θρησκευτικός αρχηγός
• ηγέτης του στρατού
• ανώτατος δικαστής

​

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ�

Δύο σώματα ελέγχουν τον βασιλιά:

• η σύγκλητος
• η εκκλησία του λαού

​

Η ΣΥΓΚΛΗΤΟΣ�

Η σύγκλητος (senat) αποτελούνταν αρχικά από 100 και αργότερα από 300 μέλη. Τα μέλη της ήταν οι αρχηγοί των ρωμαϊκών γενών. Η σύγκλητος ήταν  ο θεματοφύλακας των εθίμων και των παραδόσεων της Ρώμης. Μαζί με τον βασιλιά συγκαλούσαν την εκκλησία του λαού και επικύρωναν τις αποφάσεις της.

​

Η ΣΥΓΚΛΗΤΟΣ

• Είχε ισόβια μέλη που είχαν διατελέσει ανώτατοι άρχοντες
• Είχε ως σώμα εκτελεστική και νομοθετική εξουσία με μεγάλη δύναμη και δικαιοδοσία σε θέματα οικονομικά, θρησκευτικά και εξωτερικής πολιτικής.
• Οι αποφάσεις της είχαν ισχύ νόμου.
• Σπουδαίο ρόλο είχε κατά τους αυτοκρατορικούς χρόνους (1ος αι. π.χ. 3 ος αι. μ.χ.).

​

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΛΑΟΥ�

Η εκκλησία ήταν η συγκέντρωση των πατρικίων και των πελατών. Ονομαζόταν και φρατρική, επειδή οι πατρίκιοι συγκεντρωνόταν σε φράτρες. Η εκκλησία:

• επικύρωνε ή απέρριπτε τις αποφάσεις του βασιλιά «δια βοής»
• αποφάσιζε για πόλεμο ή ειρήνη
• εξέλεγε τον βασιλιά

​

Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας –Res publica

.

Φανταστική απεικόνιση συνεδρίασης στη ρωμαϊκή σύγκλητο, σημαντικό όργανο της Res Publica.

Πηγή εικόνας: cognoscoteam.gr

Η δημοκρατία των Ρωμαίων ονομαζόταν res publica.

​

Ήταν όμως δημοκρατικό το πολίτευμα;

​

Χρονολογικό ορόσημο, το έτος 509 π. Χ.:

• σηματοδοτεί το τέλος της βασιλείας μετά από εξέγερση των πατρικίων,
• την εγκαθίδρυση νέου πολιτεύματος της δημοκρατίας (res publica)· στην πραγματικότητα επρόκειτο για πολίτευμα αριστοκρατικό, αφού την εξουσία ασκούσαν οι πατρίκιοι,
• απομάκρυνση Ετρούσκων.

​

​

ΟΧΙ! Ήταν μάλλον αριστοκρατικό!

​

Res publica

• Με εξέγερση των πατρικίων λήγει η περίοδος της βασιλείας και εγκαθιδρύεται δημοκρατία (Res publica) αλλά στην πραγματικότητα αριστοκρατία (οι πατρίκιοι στην εξουσία).
• Για 2 αιώνες περίπου στη Ρώμη κοινωνικοί αγώνες για την εξίσωση πατρικίων και πληβείων.
• Ταυτόχρονα στο εξωτερικό ξεκινά περίοδος κατακτήσεων.
• Μέχρι τα τέλη του 3 ου αι. π.χ. κυριαρχεί στην Ιταλία και νικά τους Καρχηδόνιους στη Δ. Μεσόγειο.

​

Ψηφιακή αναπαράσταση της αρχαίας Καρχηδόνας

Οι κοινωνικοί αγώνες

​

o Στις αρχές του 5ου αι π.Χ. αναδεικνύουν μια νέα εξουσία αυτή των δημάρχων:

1. εκλέγονται για ένα χρόνο,

2. προστατεύουν τους πληβείους από τις αυθαιρεσίες των πατρικίων,

3. θεωρούνται πρόσωπα ιερά και απαραβίαστα,

4. δικαιούνται να προβάλουν βέτο (veto), αν ένας νόμος θίγει τα συμφέροντα των πληβείων.

​

Σύγχρονη ανακατασκευή του Δωδεκάδελτου στο Museo della Civiltà Romana, Ρώμη.

Πηγή Εικόνας: richard-miles-archaeologist.tumblr.com

Ο Δωδεκάδελτος

Ο Δωδεκάδελτος υπήρξε θεμελιώδης νόμος, τόσο ως πηγή δικαίου της Res Publica, όσο και στη σκέψη των Ρωμαίων. Ο Κικέρων αναφέρει ότι τα παιδιά στο σχολείο αποστήθιζαν κομμάτια από τον Δωδεκάδελτο, και εν γένει είναι γνωστό ότι οι Ρωμαίοι τον θεωρούσαν θεμέλιο λίθο της νομικής τους παράδοσης. Στη συνέχεια της ρωμαϊκής ιστορίας, οι leges μόνο κατ’ εξαίρεση αποτέλεσαν σημαντική πηγή δικαίου, διότι στις επόμενες περιόδους κυριάρχησαν οι αυτοκρατορικές διατάξεις. Κι όμως, οι Ρωμαίοι τιμούσαν πάντοτε τον Δωδεκάδελτο, ο οποίος εκτός από νόμος ήταν και ένα σύμβολο διεκδίκησης και ασφάλειας δικαίου.

​

• Το μεγαλύτερο μέρος του Δωδεκάδελτου αφορά το ιδιωτικό δίκαιο.

​

• Στις πρώτες τρεις πινακίδες, ρυθμίζονταν δικονομικά ζητήματα.

​

• Ο Δωδεκάδελτος δεν ρύθμισε πολλά ζητήματα δημοσίου δικαίου — γι’ αυτό και δε θα τον χαρακτηρίζαμε νόμο με συνταγματικό περιεχόμενο

Οι κοινωνικοί αγώνες

• Αγώνας των πληβείων για πολιτικά δικαιώματα
• Ανέδειξαν το θεσμό των Δημάρχων που υπήρχε για δυο αιώνες. Δήμαρχοι: αιρετοί για ένα έτος με κύριο έργο την προστασία των πληβείων από τις αυθαιρεσίες των πατρικίων. Πρόσωπα ιερά με δικαίωμα άρνησης ψήφισης νόμου (veto).
• Στα μέσα του 5 ου αι. π.χ. επίτευξη καταγραφής εθιμικού δικαίου: Δωδεκάδελτος: αποτροπή δικαστικών αυθαιρεσιών των πατρικίων + κατάργηση του νόμου για μη τέλεση γάμων μεταξύ των πληβείων και πατρικίων.
• Αργότερα οι πληβείοι με αγώνες εξασφαλίζουν πολιτική ισότητα και τον 4 ο αι. π.χ. αποκτούν το δικαίωμα εκλογής στο αξίωμα υπάτου και στο τέλος του 4 ου αι. π.χ. στο αξίωμα του «μεγίστου αρχιερέως».

​

Ρωμαϊκή αρένα

Η πολιτική οργάνωση

1. Οι άρχοντες εκπροσωπούσαν την εκτελεστική εξουσία.

• Σπουδαιότεροι οι δύο ύπατοι, εκλεγμένοι με ετήσια θητεία και εξουσίες ανάλογες του βασιλιά με 12 ακολούθους (ραβδούχους). Σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης παραχωρούσαν όλες τις εξουσίες τους σε έναν εκλεγμένο άρχοντα, τον δικτάτορα, για 6 μήνες.
• Οι τιμητές δύο εκλεγμένα άτομα με θητεία 18 μηνών και έργο τους τα εξής:
• Τίμηση των πολιτών = κατάταξη ανάλογα με την περιουσία τους
• Σύνταξη καταλόγου συγκλητικών = καθορισμός του δικαιώματος εισόδου στο σώμα
• Κατάρτιση κρατικού προϋπολογισμού
• Επίβλεψη ηθών με δικαίωμα στέρησης πολιτικών δικαιωμάτων στους παραβάτες

Άλλοι άρχοντες ήταν: οι δήμαρχοι, οι πραίτωρες, οι ταμίες, οι ανθύπατοι με μικρότερης σημασίας αξιώματα.

​

Στην αρχαία Ρώμη οι ραβδούχοι προέρχονταν από την τάξη των απελεύθερων, φορούσαν στολή ανάλογη του άρχοντα που συνόδευαν, κρατούσαν μια δέσμη ράβδων ως έμβλημα και ονομάζονταν Lictores. Έργο τους ήταν η εκτέλεση των αποφάσεων διαφόρων εξουσιών, ήταν λειτουργοί της εξουσίας, συνόδευαν και βοηθούσαν τους άρχοντες της εξουσίας.

Ρωμαίος ύπατος συνοδεία 12 ραβδούχων

Η πολιτική οργάνωση

2. Η σύγκλητος: είχε ισόβια μέλη που είχαν διατελέσει ανώτατοι άρχοντες και είχε ως σώμα εκτελεστική και νομοθετική εξουσία με μεγάλη δύναμη και δικαιοδοσία σε θέματα οικονομικά, θρησκευτικά και εξωτερικής πολιτικής. Οι αποφάσεις της είχαν ισχύ νόμου. Σπουδαίο ρόλο είχε κατά τους αυτοκρατορικούς χρόνους (1 ος αι. π.χ. 3 ος αι. μ.χ.).

​

Πολιτική οργάνωση

• 3. Οι εκκλησίες
• Η φρατρική συνέλευση των πατρικίων αλλά έχασε τη δύναμή της κατά την περίοδο της δημοκρατίας και διατηρήθηκε μόνο από σεβασμό στην παράδοση.
• Η λοχίτιδα συνέλευση όλων των στρατευμένων πολιτών, πατρικίων και πληβείων. Οι αποφάσεις παίρνονταν κατά λόχους. Εξέλεγε υπάτους, τιμητές και πραίτωρες.
• η φυλετική αρχικά η συνέλευση των πληβείων, αλλά με την ισότητα των τάξεων όλων των Ρωμαίων / ανά φυλές και είχε ως έργο της την ψήφιση νόμων και την εκλογή κατώτερων αρχόντων.

​

"HISTORY IN 3D" - ANCIENT ROME 320 AD - The center of the Eternal City, detailed 3D reconstruction.

Σημαντικοί χρονικοί σταθμοί

Αννίβας ο Καρχηδόνιος

Η συγκρότηση της Ρωμαϊκής πολιτείας

​

https://photodentro.edu.gr/v/item/ugc/8525/1887

​

​

Σύνδεσμοι

• https://www.youtube.com/watch?v=JFfyAGd2BhY: Ταξίδι στην αρχαία

​

• Ρώμηhttps://www.youtube.com/watch?v=AVkGRlbtrxE : Happy traveller στη Ρώμη

​

​

​

​

​

Ευχαριστώ για τη προσοχή σας!!!