Жогорку Кеңештин депутаттарын аралаш тутум боюнча шайлоонун өзгөчөлүктөрү

Түзүүнүн аралаш тутуму 54/36

• 54 депутат бирдиктүү шайлоо округунда – республиканын бүт аймагы боюнча пропорционалдык тутум боюнча ачык тизмелер менен шайланат.

​

• Саясий партия көрсөтүү субъектиси болуп саналат, ал 54 сандагы талапкерден турган талапкерлер тизмесин көрсөтөт.

Түзүүнүн аралаш тутуму 54/36

• 36 депутат бир мандаттуу шайлоо округдарында мажоритардык тутум боюнча шайланат.

​

• Мажоритардык тутум боюнча талапкерлерди көрсөтүү укугу саясий партияларга жана өзүн-өзү көрсөтүү жолу менен жарандарга таандык.

Түзүүнүн аралаш тутуму 54/36

Кыргыз Республикасынын төмөнкү жараны Жогорку Кеңештин депутаты болуп шайлана алат.:

• шайлоо күнүнө карата 25 жашка толгон,
• шайлоого укугу бар,
• жогорку кесиптик билими бар.

Шайлоочулардын тизмеси

бирдиктүү шайлоо округу (пропорционалдык тутум) боюнча шайлоо үчүн шайлоочулардын тизмесине Кыргыз Республикасынын төмөнкү жарандары киргизилет:

• добуш берүү күнүнө карата жигердүү шайлоо укугуна ээ болгон;
• биометрикалык каттоодон өтүшкөн.

​

Шайлоочулардын тизмеси

Бир мандаттуу шайлоо округу боюнча тизмеге Кыргыз Республикасынын төмөнкү жарандары киргизилет:

• добуш берүү күнүнө карата жигердүү шайлоо укугуна ээ болгон;
• биометрикалык каттоодон өтүшкөн.
• жергиликтүү жамааттын мүчөлөрү болуп саналган (бир мандаттуу шайлоо округунун курамына киргизилген айыл аймагында, шаарда туруктуу жашаган). Жергиликтүү жамааттагы мүчөлүк добуш берүү күнүнө чейинки 90 күндөн кем эмес мөөнөттө жарандын паспортунда жасалган жашаган жерин каттоо жөнүндө/паспорттун чибине жазылган белги же УПМРдеги каттоо менен аныкталат;

​

Мажоритардык тутум боюнча бир мандаттуу округдарды түзүү тутуму

36 бир мандаттуу округдар төмөнкү талаптарды эске алуу менен түзүлөт:

• шайлоо округдарынын шайлоочулардын саны боюнча болжолдуу теңдиги, мында шайлоочулардын өкүлчүлүгүнүн орточо ченеминен 20 пайыздан ашпаган четтөөгө жол берилет;
• шайлоо округу бирдиктүү аймактан турат, шайлоо округун өз ара чектешпеген аймактардан түзүүгө жол берилбейт.

Мажоритардык тутум боюнча бир мандаттуу округдарды түзүү тутуму

• Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоону даярдоо жана өткөрүү мезгилине Борбордук шайлоо комиссиясы округдук шайлоо комиссияларын түзөт.
• Округдук шайлоо комиссиялары тиешелүү шайлоо округдарында иштеген тиешелүү аймактык шайлоо комиссияларынын мүчөлөрүнүн ичинен түзүлөт.
• Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоонун натыйжалары расмий түрдө жарыялангандан кийин Борбордук шайлоо комиссиясынын чечими боюнча округдук шайлоо комиссиялары ыйгарым укуктарын токтотот.

​

Бир мандаттуу округдар боюнча талапкерлерди көрсөтүү тартиби

• Саясий партиялардан талапкерлерди көрсөтүү ар бир талапкер талапкерлиги коюлуучу шайлоо округун көрсөтүү менен съезддерде жүзөгө ашырылат. Саясий партиялар бир мандаттуу шайлоо округу боюнча бирден ашык эмес талапкерди көрсөтүүгө укуктуу.
• Өзүн-өзү көрсөтүү тартибинде талапкерди көрсөтүү. Талапкер өзүнүн ушул шайлоо округу боюнча талапкерлигин коюу ниети жөнүндө арызын БШКга берет БШКнын атайын эсебине 100 000 сом өлчөмүндө шайлоо күрөөсүн төгөт.
• Талапкер катталышы мүмкүн эмес:
• бирдиктүү шайлоо округу боюнча талапкерлердин бирден ашык тизмесинде;
• бир мандаттуу округдан ашык округ боюнча;
• бир эле учурда бирдиктүү шайлоо округунда талапкерлердин тизмеси жана бир мандаттуу округ боюнча.

​

Бир мандаттуу округ боюнча талапкерлерди каттоо тартиби

• Бир мандаттуу округ боюнча депутаттыка талапкерди каттоо үчүн талапкер же анын ыйгарым укуктуу өкүлү, саясий партиялардын ыйгарым укуктуу өкүлдөрү шайлоо күнүнө чейин 40 календардык күндөн кечиктирбестен, жергиликтүү убакыт боюнча саат 18:00гө чейин БШКга төмөнкү документтерди берет:
• саясий партиянын жетекчисинин колу жана саясий партиянын мөөрү менен күбөлөндүрүлгөн бир мандаттуу шайлоо округу боюнча талапкерди көрсөтүү жөнүндө саясий партиянын чечимин;
• же болбосо өзүн-өзү көрсөтүү тартибинде талапкерди көрсөтүү жөнүндө арызды жана конституциялык Мыйзамда каралган документтерди.

Бир мандаттуу округ боюнча талапкердин шайлоо фонду

Талапкердин шайлоо фонду төмөнкү акча каражаттарынын эсебинен түзүлөт:

• талапкердин 150 000 сомдон ашпаган өздүк каражаттарынан;
• талапкерди көрсөткөн саясий партия тарабынан ага бөлүнгөн 1 000 000 сомдон ашпаган каражаттарынан;
• 200 000 сомдон ашпаган жеке адамдардын ыктыярдуу берүүлөрүнөн;
• 500 000 сомдон ашпаган юридикалык жактардын ыктыярдуу берүүлөрүнөн;
• Талапкердин шайлоо фондунан келип түшкөн жана чыгымдалган акча каражаттарынын чектелген суммасы 10 000 000 сомдон эседен ашпашы керек.

Шайлоо бюллетени

• Добуш берүү күнү шайлоочу 2 бюллетень алат:

​

► бири – бирдиктүү шайлоо округу боюнча, анда чүчү кулак менен аныкталган кезектүүлүктө саясий партиялардын аталыштары жана чарчынын сол тышкы тарабына номерленген 54 бош чарчы көрсөтүлөт. Бош чарчынын номери саясий партиянын талапкерлеринин тизмесинде катталган талапкердин катар номерине дал келет.

​

► экинчиси – бир мандаттуу шайлоо округу боюнча, ал талапкерлердин фамилияларын, аттарын, аталарынын аттарын чүчү кулакта аныкталган кезекте камтыйт.

​

​

​

​

Бир мандаттуу шайлоо округдарында депутаттарды шайлоо

• Бир мандаттуу шайлоо округу боюнча Жогорку Кеңештин шайланган депутаты деп ушул бир мандаттуу шайлоо округу боюнча добуш берүүгө катышкан шайлоочулардын кыйла көп добушун (жөнөкөй көпчүлүк добуш) алган талапкер таанылат. Талапкерлердин алган добуштары тең чыккан учурда каттоо үчүн документтердин толук топтомун датасы жана убактысы боюнча мурдараак берген талапкер шайланган депутат деп эсептелет.
• Бир мандаттуу шайлоо округдары боюнча кеткендердин ордуна бош депутаттык мандат пайда болгондон кийин эки айдын ичинде БШК тийиштүү бир мандаттуу шайлоо округдарында Президент тарабынан дайындалган шайлоо өткөрөт.
• Жогорку Кеӊештин депутаттары Жогорку Кеӊешке шайланган мөөнөтү аяктаганга чейин бир жыл же болбосо бир жылдан аз калганда чыгып кеткен учурда, чыгып кеткендердин ордуна депутаттарды шайлоо өткөрүлбөйт.

​

54 депутатты пропорционалдык тутум боюнча шайлоо

• 54 депутат пропорционалдык тутум боюнча ачык тизмелер менен шайланат
• Шайлоочу саясий партия үчүн жана саясий партиянын талапкерлеринин тизмесиндеги бир талапкер үчүн добуш берет
• Депутаттын мандатын алуу үчүн шайлоо босогосу добуш берүүгө катышкан шайлоочулардын добуштарынын 3 пайызынан 5 пайызына көбөйтүлдү
• Региондордогу босого ар бир облус, Бишкек жана Ош шаарлары боюнча добуш берүүгө катышкан шайлоочулардын добуштарынын 0,7 пайызынан 0,5 пайызына төмөндөтүлдү

​

​

Пропорционалдык тутум боюнча талапкерлердин тизмесин түзүү

• Талапкерлердин тизмесин түзүүдө төмөнкү квоталар каралууда:
• бир жыныстагы талапкерлердин 70 пайыздан ашпоосу, мында саясий партиялардан көрсөтүлгөн аял жана эркек талапкерлердин тизмесиндеги кезектешүү айырмасы үч позициядан ашпоосу;
• 35 жаштан ашпаган талапкерлердин 15 пайыздан кем болбоосу, мында алардын ичинен кеминде 3 талапкер алгачкы 25 талапкердин тизмесине киргизилиши керек;
• ар кандай этносторго таандык талапкерлердин 15 пайыздан кем болбоосу, мында алардын ичинен кеминде 3 талапкер алгачкы 25 талапкердин тизмесине киргизилиши керек;
• кеминде 2 талапкердин - ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелген адамдардан болуусу, мында булардын бири биринчи 25 талапкердин тизмесине киргизилиши керек.

​

Добуш берүү тартиби

• Добуш берүү үчүн кабинада төмөнкүлөр жайгаштырылат: 
• бардык талапкерлер, саясий партиялар жөнүндө маалыматтык материалдар чүчү кулак менен аныкталган кезекте;
• ар бир партиянын талапкерлеринин тизмелери ар бир талапкердин катар номерин көрсөтүү менен;
• маалыматтык материалдардын формасы Борбордук шайлоо комиссиясы тарабынан бекитилет.
• Талапкер маалыматтык материалдардын формасы менен тексти бекип калгандан кийин саясий партиянын талапкерлеринин тизмесинен чыгып калган учурда, маалыматтык материалдардардагы талапкер жөнүндө маалыматтар, талапкерлердин тизмесиндеги катар номери кошуп алганда толук көлөмдө чийип салынат.

Добуш берүү тартиби

• бир мандаттуу округ боюнча шайлоолордо шайлоочу шайлоо бюллетенине:
• талапкерге тийиштүү чарчыга же болбосо
• "Баарына каршы" позициясына белги коёт.

​

• Бирдиктүү округ боюнча депуттарын шайлоодо шайлоочу шайлоо бюллетенине:
• шайлоо бюллетенинин бир бөлүгүндө саясий партияга тийиштүү бир чарчыга
• шайлоо бюллетенинин башка бөлүгүндө талапкердин катар номерине тийиштүү бир чарчыга белги коёт.
• эгерде бир дагы саясий партиянын пайдасына тандоо жасабаса, анда "Баарына каршы" позициясына тийиштүү чарчыга белги коёт.

​

Добуш берүүнүн жыйынтыктарын белгилөө

• Жогорку Кеңештин депуттарын шайлоодо шайлоочулардын добуштарын эсептөө төмөнкүдөй жүргүзүлөт:
• биринчи кезекте бир мандаттуу шайлоо округдары боюнча депутаттыка талапкерлер үчүн берилген добуштар;
• экинчи кезекте, бирдиктүү шайлоо округу боюнча саясий партиялар жана алардын талапкерлери үчүн берилген добуштар.
• Бирдиктүү шайлоо округу боюнча шайлоодо шайлоочулардын добуштарын эсептөө шайлоо бюллетендери боюнча, ар бир саясий партия жана “Баарына каршы” позициясы боюнча өз алдынча жүргүзүлөт.
• Ар бир саясий партия боюнча иргелген шайлоо бюллетендеринен ар бир саясий партия боюнча өзүнчө, шайлоо бюллетенинин үстүңкү бөлүгүндө көрсөтүлгөн кезекте талапкерлердин тизмегиндеги талапкердин катар номери боюнча шайлоочулардын добуштарын эсептөө жүргүзүлөт.

​

Добуш берүүнүн жыйынтыктарын белгилөө

• Эгерде шайлоочу шайлоо бюллетенинде белгини саясий партияга тиешелүү чарчыга коюп, ошол эле учурда белгини талапкерлердин тизмегиндеги талапкердин иреттик номери боюнча койбосо же болбосо белгини чыгып кеткен талапкердин чарчысына коюп салса, анда шайлоочунун добушу ушул саясий партиянын пайдасына кошуп эсептелинет.
•  Шайлоочулардын саясий партиялардын тизмесиндеги талапкерлер үчүн берилген добуштарын эсептөө усулу Борбордук шайлоо комиссиясы тарабынан бекитилет.

​

Добуш берүүнүн жыйынтыктарын белгилөө

• Жогорку Кеңештин депуттарын бирдиктүү шайлоо округу боюнча шайлоодо шайлоо бюллетендери төмөнкү учурларда жараксыз деп эсептелинет, эгерде:
• эгерде шайлоочу шайлоо бюллетенине тийиштүү белгини саясий партияга тиешелүү чарчыга койсо, бирок ошол эле учурда, шайлоо бюллетенинин төмөнкү бөлүгүндөгү талапкерлердин катар номерлери бар чарчыларга бирден ашык белги койсо;
• шайлоочу шайлоо бюллетенинин саясий партияларга тийиштүү чарчысына белги койбосо, бирок ошол эле учурда шайлоо бюллетенинин төмөнкү бөлүгүндөгү талапкерлердин катар номерлери бар чарчыга белги койсо;
• 3) конституциялык Мыйзамда каралган башка учурларда.

Пропорционалдык тутум боюнча шайлоонун натыйжаларын аныктоо

• БШК бирдиктүү шайлоо округу боюнча ар бир саясий партия жана талапкерлердин тизмесиндеги ар бир талапкер үчүн берилген шайлоочулардын добуштарын саноону жүргүзөт.

​

• Саясий партия алган мандаттарды бөлүштүрүүдө алгач, саясий партия алган мандаттардын жалпы санынын 30 пайыздан кем эмеси щайлоочулардын кыйла көп добушун алган аял талапкерлердин арасында бөлүштүрүлүүгө тийиш.

​

• Эгерде аял талапкерлер шайлоочулардын добуштарын албаса аялдардын квотасы боюнча калган мандаттар партиянын тизмесиндеги аял талапкерлерди жайгаштыруу тартибине ылайык кезекте бөлүштүрүлөт.

​

​

​

Пропорционалдык тутум боюнча шайлоонун натыйжаларын аныктоо

• Мандаттардын жалпы санынын 70 пайызы башка талапкерлерге карата шайлоочулардын добуштарынын кыйла көп добушу берилген катар номерлери үчүн талапкерлердин арасында бөлүштүрүлөт. Мында талапкерлердин тизмелериндеги талапкерлердин позициялары ар бир талапкердин алган добуштарынын санына жараша төмөндөөчү ыраатуулукта жылдырылат.

​

• Талапкерлеринин тизмесиндеги талапкерлердин ортосунда алган добуштары тең чыккан учурда, талапкерлердин тизмесиндеги талапкерлердин позицияларынын ырааттуулугу БШКда тизмени каттоодо белгиленген бул тизмедеги талапкерлерди жайгаштыруу тартибине ылайык аныкталат.

​

• Шайлоонун натыйжалары боюнча саясий партияга пропорционалдык тутум боюнча депутаттык мандаттардын жалпы санынын 50 пайыздан көп эмеси (27 депутаттык мандаттан көп эмеси) берилиши мүмкүн.

Жалпы мүнөздөгү өзгөртүүлөр

• Чет өлкөлөрдөгү шайлоо участоктору, эреже катары, Кыргыз Республикасынын чет өлкөдөгү мекемелеринин аймагында түзүлүшү мүмкүн б.а. чет өлкөдөгү шайлоо участоктору Кыргыз Республикасынын чет өлкөдөгү мекемелеринин аймагынан тышкары жерлерде дагы ачылышы мүмкүн.
•   саясий кызматчы (Жогорку Кеңештин депутатын же Президентти, жергиликтүү кеңештин депутатын кошпогондо) болуп саналган талапкерлер; мамлекеттик, муниципалдык ишкананын, мекеменин, мамлекеттик (муниципалдык) катышуунун үлүшү 30 пайыздан ашык болгон ишкананын жана алардын түзүмдөрүнүн жетекчиси Жогорку Кеңешке шайлоодо талапкерлиги көрсөтүлгөн учурдан тартып кызматтык же кызмат ордундагы ыйгарым укуктарын аткарууну токтотот.

Үгүт бөлүгүндөгү жалпы мүнөздөгү өзгөртүүлөр

• Төмөнкүлөргө жол берилбейт:
• ибадат кылуу имараттарына, курулмаларына жана аларга тиешелүү аймактарга жакын жерлерде (аралыгы 100 метрден аз) үгүт иш-чараларын жүргүзүүгө, үгүт материалдарын таратууга;
• үгүт материалдарында тикелей жана кыйыр өздөштүрүп алынган маалыматтык бөлүктөрдү жана элементтерди (сүрөттөлүштөрдү) көрсөтүүгө же башкача пайдаланууга же диний тематикага шилтеме жасоого.

• Төмөнкүлөр администрациялык ресурсту кыянат пайдалануу түрүнө киргизилет:
•   республикалык жана жергиликтүү бюджеттерден каржылануучу мекемелердин жана уюмдардын кызматкерлерин, аймактагы коомдук өз алдынча башкаруунун кызматкерлерин талапкерди көрсөтүүгө жана (же) шайлоого өбөлгө болгон ишти жүзөгө ашыруу үчүн тартуу;
• аймактагы коомдук өз алдынча башкаруунун кызматкерлеринин колтамга чогултуусу, шайлоо алдында үгүт жүргүзүүсү.
• аймактагы коомдук өз алдынча башкаруунун кызматкерлерине үгүт жүргүзүүгө, ар кандай үгүт материалдарын чыгарып, таратууга тыюу салынат.

Шайлоо күрөөсү бөлүгүндөгү жалпы мүнөздөгү өзгөртүүлөр

• Шайлоо күрөөсү төмөнкүдөй учурларда кайтарып берилет:
• бир мандаттуу шайлоо округу боюнча добуш берүүгө катышкан шайлоочулардын 5 пайыздан кем эмес добушун алган талапкерлерге;
• шайлоо өткөн жок же жараксыз деп таанылса.
• Шайлоо күрөөсү төмөнкүдөй учурларда кайтарып берилбейт жана бюджетке чегерилет:
• мыйзамдарды бузуунун натыйжасында добуш берүү күнүнө чейин талапкерди, саясий партиянын талапкерлеринин тизмесин каттоо жокко чыгарылган учурда;
• саясий партиянын шайлангандыгы анык эмес деп таанылган учурда

Жалпы мүнөздөгү өзгөртүүлөр

• Талапкерлер, алардын жакын туугандары, жубайы, талапкерлердин жана саясий партиялардын өкүлдөрү шайлоо дайындалган учурдан тартып жана шайлоонун натыйжалары жарыяланганга чейин кайрымдуулук иштерин жүргүзгөн учурда талапкерди каттоо жокко чыгарылат.
• Талапкер, саясий партия Кыргыз Республикасынын жарандары менен үгүт боюнча кызмат көрсөтүүлөрдү аткаруу жөнүндө келишимдерди төмөнкүдөй чектерде түзүүгө укуктуу:
• саясий партия, Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкер 10 000 үгүттөөчүдөн ашпайт;
• бир мандаттуу округдан талапкер 500 үгүттөөчүдөн ашпайт.

Добуш берүүнүн жыйынтыктары бөлүгүндөгү жалпы мүнөздөгү өзгөртүүлөр

• Эгерде шайлоону даярдоо, добуш берүүнү өткөрүү, добуштарды саноо, добуш берүүнүн жыйынтыгын белгилөө мезгилинде талапкер, саясий партия тараптан добуш берүүнүн жыйынтыгын анык белгилөөгө мүмкүнчүлүк бербеген же шайлоочулардын эрк-ниетин билдирүүсүнө таасир эткен бузууларга жол берилсе, БШК талапкер, талапкерлердин тизмеси боюнча добуш берүүнүн жыйынтыгын жараксыз деп таанууга укуктуу.
• Мындай учурда, шайлоо бюллетендерин анык эмес бюллетендерге кошуу менен шайлоочулардын талапкерге, саясий партияга берген добуштары жараксыз деп таанылат.
• Депутаттык мандаттарды бөлүштүрүүнү эсептөө максаттары үчүн талапкерге, саясий партиянын талапкерлеринин тизмесине берилген шайлоочулардын добуштары добуш берүүгө катышкан шайлоочулардын катарында эсепке алынбайт.
• Мындай талапкер, саясий партия Жогорку Кеңештин депутаттарын кийинки шайлоого катыша албайт.

Добуш берүүнүн жыйынтыктары бөлүгүндөгү жалпы мүнөздөгү өзгөртүүлөр

• Эгерде шайлоону даярдоо, добуш берүүнү өткөрүү, добуштарды саноо, добуш берүүнүн жыйынтыгын белгилөө мезгилинде талапкер, саясий партия тараптан добуш берүүнүн жыйынтыгын анык белгилөөгө мүмкүнчүлүк бербеген же шайлоочулардын эрк-ниетин билдирүүсүнө таасир эткен бузууларга жол берилсе, БШК талапкер, талапкерлердин тизмеси боюнча добуш берүүнүн жыйынтыгын жараксыз деп таанууга укуктуу.
• Мындай учурда, шайлоо бюллетендерин анык эмес бюллетендерге кошуу менен шайлоочулардын талапкерге, саясий партияга берген добуштары жараксыз деп таанылат.
• Депутаттык мандаттарды бөлүштүрүүнү эсептөө максаттары үчүн талапкерге, саясий партиянын талапкерлеринин тизмесине берилген шайлоочулардын добуштары добуш берүүгө катышкан шайлоочулардын катарында эсепке алынбайт.
• Мындай талапкер, саясий партия Жогорку Кеңештин депутаттарын кийинки шайлоого катыша албайт.

​

​

Жалпы мүнөздөгү өзгөртүүлөр

• каржылык айкындуулукту камсыздоо алкагында;
• Жогорку Кеңешке шайлоодо добуш берүү күнүнүн өзгөрүүсү;
•  “Кыргыз Республикасынын Президентин жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарын шайлоо жөнүндө” Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын айрым жоболорун Кыргыз Республикасынын Конституциясына ылайык келтирүү;
• редакциялык жана тактоо мүнөзүндөгү башка өзгөртүүлөр.

• Көңүл бурганыңыз үчүн 
• ыракмат!

�