1 of 53

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ СУДЬЯЛАР ОЛИЙ КЕНГАШИ ҲУЗУРИДАГИСУДЬЯЛАР ОЛИЙ МАКТАБИ

ЧЕТ ЭЛЛИК ШАХСЛАР ИШТИРОКИДА ИШ ЮРИТИШНИНГ ПРОЦЕССУАЛ АСОСЛАРИ

Иқтисодий ҳуқуқ 2-гуруҳ тингловчилари М.Байбекова ва Ш.Шералиев

2 of 53

Бугунги кунда мамлакатимизда суд-ҳуқуқ тизимида амалга оширилаётган ислоҳотлардан кўзда тутилган асосий мақсад, қонун устуворлиги ва қонунийликни мустаҳкамлаш, инсон ҳуқуқ ва манфатларини ишончли ҳимоя қилиш, жамият ҳаётини янада демократлаштириш ва эркинлаштиришга, суд ҳокимиятининг фуқаролар ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш борасидаги роли ва аҳамиятини оширишдан иборат.

3 of 53

4 of 53

Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар давлат органлари ҳамда бошқа органларнинг ҳар қандай ғайриқонуний қарорлари, уларнинг мансабдор шахсларининг хатти-ҳаракатларидан (ҳаракатсизлигидан), шунингдек ҳаёти ва соғлиғи, шаъни ҳамда қадр-қиммати, шахсий эркинлиги ва мол-мулки, бошқа ҳуқуқ ва эркинликларига тажовузлардан суд ҳимоясида бўлиш ҳуқуқига эга. Юридик шахслар ҳам суд ҳимоясида бўлиш ҳуқуқига эгадир.

Ўзбекистон Республикаси “Судлар тўғрисида”ги Қонунининг 14-моддаси

5 of 53

Чет эл фуқароси — Ўзбекистон Республикасининг фуқаролигига эга бўлмаган, бошқа давлат фуқаролигига ва ўзининг бошқа давлат фуқаролигига мансублигига доир далилга эга бўлган шахс.

Фуқаролиги бўлмаган шахс — Ўзбекистон Республикасининг фуқароси бўлмаган ва ўзининг чет давлат фуқаролигига мансублигига доир далилга эга бўлмаган шахс.

Иқтисодиёт соҳасида чет эл ташкилотлари, халқаро ташкилотлар, чет эл фуқаролари, фуқаролиги бўлмаган шахсларни чет эллик шахслар деб юритилади

6 of 53

Дарҳақиқат, бугунги кунда хусусий мулкдорлар ва тадбиркорларнинг, шунингдек чет эллик тадбиркорларнинг қонуний ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, уларнинг фаолияти кафолатларини кучайтириш масаласини ҳал этишда суд органлари ролини оширишга алоҳида аҳамият берилмоқда.

Чет эл тадбиркорлик фаолияти субъектлари Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида “чет эллик шахслар”, “чет эллик инвесторлар”, “чет эл ташкилотлари”, “чет эл фуқаролари”, “норезидентлар”, “чет эл юридик шахслари” шаклида учрайди.

Умумий қилиб, буларнинг барчасини иқтисодий судларда тараф сифатида иштирок эта олишини таъкидлаш жоиз.

7 of 53

Чет эллик шахсларнинг Ўзбекистон Республикаси иқтисодий судларидаги ҳуқуқий мақоми Иқтисодий процессуал кодекснинг “Қонун ва суд олдида тенглик” принципи билан белгиланади.

Яъни судда низоларни ҳал қилиш юридик шахсларнинг мулкчилик шаклидан, қаерда жойлашганлигидан, кимга бўйсунишидан қатъи назар, фуқароларнинг эса жинси, ирқи, миллати, тили, дини, ижтимоий келиб чиқиши, эътиқоди, шахсий ва ижтимоий мавқеидан, шунингдек бошқа ҳолатлардан қатъи назар қонун ва суд олдида тенглиги асосида амалга оширилади.

8 of 53

9 of 53

10 of 53

11 of 53

12 of 53

13 of 53

14 of 53

Қимматли қоғозларнинг муомаласи, юридик аҳамиятга эга бўлган фактни аниқлаш, интеллектуал мулк ва Интернет жаҳон ахборот тармоғида хизматлар кўрсатиш билан боғлиқ муносабатларни тартибга солганлиги аҳамиятлидир.

​

ИПК нинг 241-моддаси “Ўзбекистон Республикаси иқтисодий судларининг чет эллик шахслар иштирокидаги ишлар бўйича ваколатларини белгилаш тўғрисидаги битим” деб номланган ва унинг шаклини белгилаб берган. Бунда шартнома тарафлари улар ўртасида низо келиб чиққудек бўлса, низо қайси судда кўриб чиқилиши тўғрисида алоҳида битим тузадилар.

Тарафларнинг ўзи ҳам шартнома тузиш жараёнида юзага келиши мумкин бўлган низони қайси суд кўриб чиқишини белгилаб оладилар. Ушбу қоидани назарда тутувчи норма ИПК да белгиланган.

Бугунги ижтимоий муносабатлар шиддат билан ривожланиб бораётган даврда, Интернет ёки қимматли қоғозлар бозори билан боғлиқ низоларни тартибга солиш долзарб аҳамиятга эга. Бундан ташқари яна бир жиҳатга эътибор қаратиш лозим.

15 of 53

16 of 53

17 of 53

18 of 53

19 of 53

20 of 53

21 of 53

22 of 53

23 of 53

24 of 53

25 of 53

26 of 53

27 of 53

​

APOSTILLE

(Convention de la Нaye du 5 octobre 1961)

1. Страна…………………………………………………..

Настоящий официальный документ

2. был подписан (фамилия)……………………………

3. выступающим в качестве .......................................

4. скреплен печатью/штампом (название учреждения)

……………………………………………………………….

Удостоверено

5. в ..........………….......... 6. (дата)…………………..

7. (название удостоверяющего органа) ......................

8. за № ...........................................…………….............

9. печать /штамп 10. подпись ..................................

28 of 53

29 of 53

30 of 53

31 of 53

32 of 53

33 of 53

34 of 53

35 of 53

36 of 53

37 of 53

38 of 53

39 of 53

40 of 53

41 of 53

42 of 53

43 of 53

44 of 53

45 of 53

46 of 53

47 of 53

48 of 53

49 of 53

50 of 53

51 of 53

52 of 53

5

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг қарори, 24.05.2019 йилдаги 13-сон

Хозяйственный процессуальный кодекс Республики Беларусь от 15 декабря 1998 года № 219-3

Ўзбекистон Республикаси Конституцияси

Арбитражный процессуальный кодекс Российской Федерации" от 24.07.2002 N 95-ФЗ (ред. от 18.03.2023, с изм. от 22.06.2023)

https://lex.uz/docs/3523891

https://www.norma.uz/uz

Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси

Марченко М.Н “Проблемы теории государства и права”. Учебник – Москва. 2007 г. Халфина Р.О “Общее учение и правоотношении”– Москва. 1974 г

“Теория государства и права” Учебник под ред. В.К Бабаева– Москва. Юристь, 2001 г

6

7

4

3

2

1

8

Фойдаланилган адабиётлар рўйҳати

53 of 53

ЭЪТИБОРИНГИЗ УЧУН РАҲМАТ!!!