Μια Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία είναι ο οδικός χάρτης για να καταστεί βιώσιμη η οικονομία της ΕΕ, μετατρέποντας τις κλιματικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις σε ευκαιρίες και καθιστώντας τη μετάβαση δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς για όλους.

​

Αναγνωρίζοντας ότι η κλιματική αλλαγή και η υποβάθμιση του περιβάλλοντος αποτελούν υπαρξιακές απειλές για την Ευρώπη και τον κόσμο, η EGD παρέχει μια φιλόδοξη δέσμη μέτρων, ακολουθούμενη από το σχέδιο δράσης για την Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ. Αυτά τα μέτρα περιλαμβάνουν τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, την επένδυση στην έρευνα και την καινοτομία αιχμής και τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος της Ευρώπης.

​

Η καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και η επίτευξη της μετάβασης σε μια κλιματικά ουδέτερη κοινωνία απαιτεί σημαντικές επενδύσεις, έρευνα και καινοτομία, νέους τρόπους παραγωγής και κατανάλωσης, διαχείριση των απορριμμάτων και αλλαγές στον τρόπο που εργαζόμαστε, μετακινούμαστε και συμβιώνουμε.

​

Δεδομένου ότι τα στερεά απόβλητα, τα λύματα, η παροχή νερού, η ενεργειακή απόδοση, η ατμοσφαιρική ρύπανση – όλα αυτά επηρεάζουν την κλιματική αλλαγή, η EGD συμπεριλαμβάνει το περιβάλλον (απόβλητα και ανακύκλωση) μεταξύ των βασικών τομέων δράσης για να επιτευχθεί κλιματική ουδετερότητα μέχρι το 2050.

Αύξηση του επιπέδου φιλοδοξίας της ΕΕ για το κλίμα για το 2030 και το 2050

Εφοδιασμός με καθαρή, προσιτή και ασφαλή ενέργεια

Κινητοποίηση της βιομηχανίας για μια καθαρή και κυκλική οικονομία

Οικοδόμηση και ανακαίνιση κτιρίων με αποδοτικό τρόπο ως προς την κατανάλωση ενέργειας και πόρων

Φιλοδοξία μηδενικής ρύπανσης για ένα περιβάλλον απαλλαγμένο από τοξικές ουσίες

Διατήρηση και αποκατάσταση των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας

Από «το αγρόκτημα στο πιάτο»: σχεδιασμός ενός δίκαιου, υγιεινού και φιλικού προς το περιβάλλον συστήματος τροφίμων

Επιτάχυνση της μετάβασης στη βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα

Η ΕΕ ως παγκόσμιος ηγέτης

Ευρωπαϊκό σύμφωνο για το κλίμα

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία

Μετασχηματισμός της οικονομίας της ΕΕ για βιώσιμο μέλλον

Χρηματοδότηση της μετάβασης

Να μη μείνει κανείς στο περιθώριο

(Δίκαιη Μετάβαση)

Επενδυτικό σχέδιο «Βιώσιμη Ευρώπη»

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία�Όχι απλά και μόνο δράση για το κλίμα

• Η προστασία του περιβάλλοντος καταγράφεται ως πολύ σημαντικό ζήτημα από τους ευρωπαίους φορείς χάραξης πολιτικής.
• Η ρύπανση θεωρείται το σημαντικότερο περιβαλλοντικό ζήτημα μετά την κλιματική αλλαγή.
• Οι ερωτηθέντες στην ανοιχτή δημόσια διαβούλευσ,η σχετικά με το σχέδιο δράσης πιστεύουν ότι πρέπει να κάνουμε περισσότερα σε τοπικό επίπεδο και ότι η ΕΕ και οι εθνικές κυβερνήσεις πρέπει να αναλάβουν δράση.
• Υπάρχει ανάγκη για μια περισσότερο ολοκληρωμένη περιγραφή της ρύπανσης για τους δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, ώστε να αντιμετωπίσουν συνδεδεμένα ζητήματα ρύπανσης και να ενεργήσουν στη σχέση τους με άλλους περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες, όσον αφορά τις πολιτικές, τις επενδύσεις και τις αγοραστικές αποφάσεις τους.

Η φιλοδοξία της μηδενικής ρύπανσης�Ένας υγιής πλανήτης για όλους

Το όραμα για μηδενική ρύπανση έως το 2050:

​

«Η μείωση της ρύπανσης των υδάτων, του αέρα και του εδάφους σε επίπεδα τα οποία δεν θα είναι πλέον επιβλαβή για την υγεία και τα φυσικά οικοσυστήματα, θα σέβονται τα ανεκτά όρια για τον πλανήτη μας και θα έχουν ως αποτέλεσμα ένα περιβάλλον απαλλαγμένο από τοξικές ουσίες».

​

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Σχέδιο δράσης για μηδενική ρύπανση, https://ec.europa.eu/environment/strategy/zero-pollution-action-plan_el

Ένα ανθυγιεινό περιβάλλον μπορεί να βλάψει τους ανθρώπους�Και οι επιπτώσεις δεν είναι δίκαιες

• Εκτιμάται ότι 12,6 εκατομμύρια θάνατοι αποδίδονται σε έλλειψη υγιεινού περιβάλλοντος, ετησίως.
• Οι πολίτες της ΕΕ-28 χάνουν περίπου 20 εκατομμύρια χρόνια υγιούς ζωής ετησίως, λόγω της ρύπανσης.
• Η ρύπανση και η κλιματική αλλαγή δρουν άνισα σε όλη την Ευρώπη, με σημαντικές διαφορές να καταγράφονται μεταξύ των χωρών της ανατολικής και της δυτικής Ευρώπης.
• Στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το 27% (το υψηλότερο) των θανάτων σε εθνικό επίπεδο αποδίδεται στο περιβάλλον, ενώ στην Ισλανδία και τη Νορβηγία αυτό το ποσοστό είναι 9% (το χαμηλότερο).
• Εκτός από τη γεωγραφία, οι φτωχότεροι άνθρωποι είναι δυσανάλογα απροστάτευτοι από την ατμοσφαιρική ρύπανση, τους καύσωνες και το ακραίο κρύο.
• Οι μειονεκτούσες κοινωνικές ομάδες χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να ανακτήσουν και να αποκαταστήσουν τα σπίτια τους αφού εκτεθούν σε φυσικά φαινόμενα (π.χ. πλημμύρες).
• Ορισμένες ομάδες, όπως τα παιδιά, οι έγκυες γυναίκες, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με κακή υγεία, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στους περιβαλλοντικούς στρεσογόνους παράγοντες.

​

Πηγή: WHO, 2019 & EEA, 2020, https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/325176/9789289054157-eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y, https://www.eea.europa.eu/publications/healthy-environment-healthy-lives

Ένα περιβάλλον χωρίς τοξικά�Οι ζωές μας εξαρτώνται από αυτό

Οι 10 κορυφαίες μη μεταδοτικές ασθένειες, που προκαλούν θανάτους που αποδίδονται στο περιβάλλον στις ευρωπαϊκές χώρες υψηλού εισοδήματος το 2012.

​

Ένα υγιές περιβάλλον μπορεί να οδηγήσει σε υγιείς ανθρώπους. Αντίθετα, η ρύπανση μπορεί να προκαλέσει καρκίνο, ισχαιμική καρδιοπάθεια, αποφρακτική πνευμονοπάθεια, εγκεφαλικά επεισόδια, ψυχικές και νευρολογικές παθήσεις, διαβήτη και άλλα.

​

​

Πηγή: EEA – Healthy environment, healthy lives, 2020, Based on WHO (2016), https://www.eea.europa.eu/publications/healthy-environment-healthy-lives

Οι χειρότεροι εχθροί της υγείας μας�Κορυφαίοι περιβαλλοντικοί στρεσογόνοι παράγοντες

1. Η ατμοσφαιρική ρύπανση οδηγεί σε περίπου 400.000 πρόωρους θανάτους και σχεδόν 4 εκατομμύρια έτη ζωής προσαρμοσμένα στην αναπηρία (DALYs) στην ΕΕ ετησίως.
2. Ο θόρυβος σχετίζεται με περισσότερους από 12.000 πρόωρους θανάτους και πάνω από 1 εκατομμύριο DALYs σε ετήσια βάση στα 33 κράτη μέλη του ΕΕΑ.
3. Οι εκτιμήσεις για την ατμοσφαιρική ρύπανση σε εσωτερικούς χώρους κυμαίνονται από 300.500 έως 2 εκατομμύρια στην ΕΕ. Η χαμηλότερη εκτίμηση λαμβάνει υπόψη μόνο τις εκπομπές από στερεά καύσιμα που χρησιμοποιούνται για το μαγείρεμα, ενώ η υψηλότερη περιλαμβάνει ένα μεγάλο φάσμα ατμοσφαιρικών ρύπων.
4. Ο αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής στην υγεία δεν είναι τόσο καλά τεκμηριωμένος όσο θα μπορούσε κανείς να πιστέψει, επειδή τα δεδομένα είναι δύσκολο να συλλεχθούν και υπάρχει δυσκολία στη δημιουργία ισχυρών συνδέσεων μεταξύ αυτών και των επιπτώσεων στην υγεία κάποιου. Μόνο 90.325 θάνατοι έχουν συνδεθεί με ακραία καιρικά φαινόμενα στα 33 κράτη μέλη του EEA μεταξύ 1980 και 2017.
5. Οι χημικές ουσίες αναγνωρίζονται σθεναρά ως στρεσογόνοι παράγοντες, αλλά τα δεδομένα δεν είναι διαθέσιμα, λόγω της πολυπλοκότητας της αντιστοίχισης συγκεκριμένων χημικών ρύπων με συγκεκριμένα τμήματα ασθενειών.

Πηγή: EEA, 2019, https://www.eea.europa.eu/publications/healthy-environment-healthy-lives

Με βάση την έρευνα των Prüss-Ustün et al. (2016), https://www.who.int/quantifying_ehimpacts/publications/preventing-disease/en/

Μια απειλή για τη βιοποικιλότητα�Η χλωρίδα και η πανίδα επηρεάζονται σημαντικά

• Η ρύπανση απειλεί επίσης τη βιοποικιλότητα και συμβάλλει δυσοίωνα στη μαζική εξαφάνιση των ειδών.
• Είναι ένας από τους πέντε κύριους παράγοντες απώλειας βιοποικιλότητας, μαζί με τις αλλαγές στη χρήση της γης και της θάλασσας, την υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, την κλιματική αλλαγή και τα χωροκατακτητικά ξένα είδη.
• Σήμερα η ρύπανση απειλεί την επιβίωση περισσότερων από 1 εκατομμυρίου από τα 8 εκατομμύρια είδη φυτών και ζώων που υπολογίζονται στον πλανήτη.

​

Πηγή: EU Zero pollution action plan,

https://ec.europa.eu/environment/pdf/zero-pollution-action-plan/communication_en.pdf

Photo by: Vladimir Cech Jr., SIPA Contest

Πως θα επιτύχουμε μηδενική ρύπανση

• Νομική βάση: Περιβαλλοντική νομοθεσία και πολιτικές της ΕΕ.
• Πλαίσιο: Σχέδιο δράσης για τη μηδενική ρύπανση,  Στρατηγική για τη βιωσιμότητα των χημικών προϊόντων και οποιαδήποτε στρατηγική/πρόγραμμα/ σχέδιο δράσης, που σχετίζεται με την προστασία του περιβάλλοντος.
• Χρηματοδότηση ΕΕ: το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2021-2027 και το NextGenerationEU.
• Χρηματοδότηση: Ιδιωτικές Επενδύσεις.
• Απαραίτητα στοιχεία: Έρευνα, καινοτομία και τεχνολογία για καθαρή και κυκλική οικονομία.

Photo by: European Commission, EU Green Week

Μεσοπρόθεσμοι στόχοι�Προς επίτευξη έως το 2030

1. Μείωση των επιπτώσεων στην υγεία (πρόωροι θάνατοι) της ατμοσφαιρικής ρύπανσης κατά περισσότερο από 55%.
2. Μείωση του μεριδίου των ατόμων που αντιμετωπίζουν χρόνιες διαταραχές από το θόρυβο των μεταφορών κατά 30%.
3. Μείωση των οικοσυστημάτων της ΕΕ όπου η ατμοσφαιρική ρύπανση απειλεί τη βιοποικιλότητα κατά 25%.
4. Μείωση της απώλειας θρεπτικών ουσιών, καθώς και της χρήσης χημικών φυτοφαρμάκων, της χρήση των πιο επικίνδυνων φυτοφαρμάκων και της πώληση αντιμικροβιακών για τα εκτρεφόμενα ζώα και την υδατοκαλλιέργεια κατά 50%, σύμφωνα με τη στρατηγική «Farm to Fork».
5. Μείωση των πλαστικών απορριμμάτων στη θάλασσα κατά 50% και των μικροπλαστικών που απελευθερώνονται στο περιβάλλον κατά 30%.
6. Μείωση της συνολικής παραγωγής απορριμμάτων στην ΕΕ σημαντικά και μείωση των υπολειμματικών αστικών απορριμμάτων κατά 50%.

Περιβαλλοντικό Δίκαιο της ΕΕ�Είναι καιρός να αντιστραφεί η πυραμίδα της δράσης

• Η τρέχουσα περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ δίνει προτεραιότητα στην εξάλειψη και την αποκατάσταση της υπάρχουσας ρύπανσης.
• Το δίκαιο και η πολιτική της Ένωσης θα πρέπει να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην αρχή της προφύλαξης και στη λήψη προληπτικών μέτρων.
• Η ελαχιστοποίηση της υπάρχουσας ρύπανσης είναι η επόμενη διαθέσιμη λύση.
• Η αποκατάσταση της περιβαλλοντικής ζημίας στην πηγή, θα πρέπει να είναι η τελευταία λύση και θα πρέπει πάντα να βασίζεται στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει».
• Η διαφάνεια, η λογοδοσία, η αξιοπιστία και η συμμετοχή πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της διαδικασίας.

​

Πηγή: EU Zero pollution action plan,

https://ec.europa.eu/environment/pdf/zero-pollution-action-plan/communication_en.pdf

​

Εμβληματικές πρωτοβουλίες της Επιτροπής�Μέρος 1^ο

1. Μείωση των ανισοτήτων στην υγεία μέσω μηδενικής ρύπανσης, με τη συμπερίληψη δεδομένων παρακολούθησης και προοπτικών της ρύπανσης στο Cancer Inequalities Registry και στο Atlas of Demography και με τη δημιουργία Μητρώου Ανισοτήτων έως το 2024.

2. Υποστήριξη της δράσης για την αστική μηδενική ρύπανση, με την αναθεώρηση του πακέτου για την αστική κινητικότητα, του Συμφώνου των Δημάρχων και της πρωτοβουλίας του Νέου Ευρωπαϊκού Bauhaus, ως μέρος του Έτους για Πιο Πράσινες Πόλεις.

3. Προώθηση της μηδενικής ρύπανσης σε όλες τις περιφέρειες, με την παρουσίαση ενός πίνακα αποτελεσμάτων για τις πράσινες επιδόσεις των περιφερειών της ΕΕ, με σκοπό τη μέτρηση των προσπαθειών των περιφερειών της ΕΕ με στόχο την επίτευξη στόχων που σχετίζονται με τη ρύπανση.

Εμβληματικές πρωτοβουλίες της Επιτροπής�Μέρος 2^ο

4. Διευκόλυνση επιλογών μηδενικής ρύπανσης, ενθαρρύνοντας τους φορείς του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα να αναλάβουν «δεσμεύσεις μηδενικής ρύπανσης» και να αναλάβουν δράση, για να παρέχουν στους ανθρώπους καθαρότερες επιλογές.

5. Ενίσχυση της μηδενικής ρύπανσης από κοινού, με την καθιέρωση συνεργασίας μεταξύ περιβαλλοντικών και άλλων αρχών, για την έναρξη και προώθηση της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών και την ενθάρρυνση των κρατών μελών να σχεδιάσουν διατομεακές δράσεις συμμόρφωσης με στόχο τη μηδενική ανοχή στη ρύπανση.

6. Παρουσίαση λύσεων μηδενικής ρύπανσης για κτίρια, παρουσιάζοντας πώς τα κτιριακά έργα και η χρήση των Local Digital Twins μπορούν να συμβάλουν στους στόχους μηδενικής ρύπανσης, μέσω της στρατηγικής του κύματος ανακαινίσεων (Renovation Wave) και της πρωτοβουλίας του Νέου Ευρωπαϊκού Bauhaus.

Εμβληματικές πρωτοβουλίες της Επιτροπής�Μέρος 2^ο

7. Living Labs για πράσινες ψηφιακές λύσεις και έξυπνη μηδενική ρύπανση, για την επίτευξη συνεργασίας με περιφερειακές και τοπικές αρχές και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς και την υποβοήθηση ανάπτυξης τοπικών δράσεων για τον πράσινο και τον ψηφιακό μετασχηματισμό που συμβάλλουν στον Ευρωπαϊκό Ψηφιακό Πράσινο Συνασπισμό και στο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα.

8. Ελαχιστοποίηση του αποτυπώματος εξωτερικής ρύπανσης της ΕΕ, μέσω της προώθησης της παγκόσμιας μηδενικής ρύπανσης σε σχετικά διεθνή φόρουμ και συνεργασίας με τα κράτη μέλη της ΕΕ και τους ενδιαφερόμενους φορείς για τη σημαντική μείωση του αποτυπώματος εξωτερικής ρύπανσης της ΕΕ.

9. Εδραίωση των Κέντρων Γνώσης της ΕΕ για τη Μηδενική Ρύπανση, μέσα από τη συγχώνευση των ρόλων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΕΑ) και του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Επιτροπής, για τη δημιουργία των Κέντρων Αριστείας της ΕΕ για την Παρακολούθηση και τις Προοπτικές Μηδενικής Ρύπανσης

Οι πόλεις στο επίκεντρο�Οι πόλεις και οι περιφέρειες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της εφαρμογής νόμων και πρωτοβουλιών που σχετίζονται με τη ρύπανση

Για αυτό η Επιτροπή και η Επιτροπή των Περιφερειών προσφέρουν ειδικά σχεδιασμένες λύσεις:

• Το European Green Capital και τα Green Leaf networks.
• Το Green Deal Going Local, που στοχεύει να τοποθετήσει τις πόλεις και τις περιφέρειες στο επίκεντρο της μετάβασης της ΕΕ προς την κλιματική ουδετερότητα.
• Έως το 2023, τα μέλη του Living Lab θα αναπτύξουν συστάσεις για φιλική προς το κλίμα και το περιβάλλον χρήση ψηφιακών λύσεων, με σκοπό την επιτάχυνση των προσπαθειών μηδενικής ρύπανσης, με ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχή των πολιτών.

• Το renovation wave και το New European Bauhaus είναι εδώ για να διευκολύνουν τη διαδικασία ανακαίνισης παλαιών κτιρίων και να ενθαρρύνουν τις πράσινες επιλογές για νέες κατασκευές.
• Το Green City Accord στοχεύει στην υποστήριξη της τοπικής δράσης για τον αέρα, τον θόρυβο, το νερό, τη φύση και τη βιοποικιλότητα, την κυκλική οικονομία και τα απόβλητα.
• Η πρόταση του Horizon Europe Cities Mission θα ευθυγραμμιστεί με τη φιλοδοξία της μηδενικής ρύπανσης και θα υποστηρίξει 100 πόλεις στη μετάβασή τους προς την κλιματική ουδετερότητα.
• Η Zero Pollution Stakeholder Platform θα βοηθήσει στην επίτευξη της φιλοδοξίας μηδενικής ρύπανσης.

Ωστόσο, πολλές πόλεις δυσκολέυονται�Οι τοπικές αρχές μπορούν να κάνουν τη διαφορά

Κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα έχει ένα περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο όλοι οι τομείς της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της φιλοδοξίας για μηδενική ρύπανση. Για το σκοπό αυτό, οι τοπικές αρχές θα πρέπει:

• Να ενημερώνουν τους πολίτες για κάθε φιλική προς το περιβάλλον απόφαση που μπορούν να λάβουν (διαχείριση απορριμμάτων, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, πράσινη ενέργεια, βιολογική γεωργία κ.λπ.)
• Να συμπεριλάβουν πολίτες, ΜΚΟ και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, ενθαρρύνοντας τη συμμετοχή τους στις διαδικασίες δημόσιας διαβούλευσης·
• Να εμπλέξουν ΜΚΟ και ενδιαφερόμενα μέρη σε δράσεις που προωθούν προϊόντα και υπηρεσίες μηδενικής ρύπανσης·
• Να ενισχύσουν τις προσπάθειές τους, μέσω της συμμετοχής και προώθησης συνεργειών και δράσεων που σχετίζονται με την πόλη.