ГЕОГРАФИЯ · ӨНДІРІС
Ауылшаруашылық және өнеркәсіп не өндіреді?
Сабақ мақсаты: Ауылшаруашылық пен өнеркәсіптің ерекше өзгешеліктерін анықтау.
БҮГІНГІ САБАҚ
Бүгін нені білеміз?
Үш сұрақ арқылы екі саланың жұмысын түсінеміз.
Шаруашылық
Шаруашылық және оның салалары дегеніміз не?
Екі сала
Ауылшаруашылық пен өнеркәсіп немен шұғылданады?
Бөлінуі
Олар қандай салаларға бөлінеді?
НЕГІЗГІ ҰҒЫМ
Шаруашылық дегеніміз не?
Шаруашылық — қоғамның өнім өндіруге бағытталған қызметі.
Адамдар еңбек құралдарын пайдаланады. Өндіріс барысында адамдар арасында қатынастар қалыптасады.
Мысал: наубайхана
Ұн, су, пеш және еңбек бірігіп, нан өндіреді.
АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ
Ауылшаруашылықтың басты ерекшелігі
Өнім тірі ағзалардың өсуі арқылы табиғи ортада қалыптасады.
Тірі ағзалар
Өсімдіктер мен жануарлармен жұмыс істейді.
Табиғи орта
Өнім табиғи ортада өсіп-жетіледі.
Ауа райы
Өндіріс табиғи заңдылықтарға тәуелді.
ӨНІМ ҚОЗҒАЛЫСЫ
Инфрақұрылым өнімді алға жылжытады
Көлік пен қойма өнімді егістіктен тұтынушыға дейін жеткізуге көмектеседі.
Егістік/Ферма
Көлік
Ірі қойма
Өңдеу және жеткізу
Ірі қоймалар өнімді сақтауға және өңдеуге мүмкіндік береді. Еңбек көбіне маусымдық сипатта болады.
ҮШ НЕГІЗГІ БЕЛГІ
Ауылшаруашылықты өзгеше ететін үш қасиет
01
Маусымдылық
Жұмыс пен өнім алу мерзімі жыл мезгіліне байланысты.
02
Табиғи тәуелділік
Ауа райы мен табиғи жағдайлар нәтижеге әсер етеді.
03
Ұзақ цикл
Егу, күту және жинау кезеңдері бірден аяқталмайды.
Өндірістік цикл: егу → күту → жинау.
НӘТИЖЕГЕ ӘСЕР ЕТЕТІН ФАКТОРЛАР
Нәтиже төрт факторға байланысты
Жердің өнімділігі
Құнарлы жер мол өнім алуға жағдай жасайды.
Агроклимат
Жылу, жарық және ауа райы маңызды.
Су ресурстары
Судың қолжетімділігі өнімділікке әсер етеді.
Техника мен технология
Жұмысты тиімді әрі жылдам орындауға көмектеседі.
ҚАЙТАЛАУ
Анықтаманы үш сұрақпен бекітеміз
Сұрақ 1
Шаруашылық дегеніміз не?
Жауап: Өнім өндіруге бағытталған қоғамдық қызмет.
Сұрақ 2
Ауылшаруашылық нені өндіреді?
Жауап: Өсімдік және мал шаруашылығы өнімдерін.
Сұрақ 3
Басты тәуелділігі қандай?
Жауап: Табиғи жағдайлар мен тірі ағзалардың өсуіне.
БІЛІМІҢДІ ТЕКСЕР
Маусымдылықты түсіндір
Сұраққа жауап беріп, ауылшаруашылықтың өндірістік циклін еске түсір.
Неліктен жұмыс маусымдық?
Жауап: Егу, күту және жинау мерзімі табиғи кезеңдерге байланысты.
Өндірістік цикл неге ұзақ?
Жауап: Өнімнің өсіп-жетілуіне уақыт қажет.
Климат па, техника ма?
Жауап: Екеуі де маңызды: климат жағдай жасайды, техника жұмысты тиімді етеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Екі сала, екі ерекшелік
Шаруашылық — қоғамның өнім өндіру қызметі.
Ауылшаруашылық тірі ағзаларға және табиғатқа тәуелді.
САЛЫСТЫРУ
Өнеркәсіп
Өнімді технология мен өндіріс құралдары арқылы шығарады.
Ауылшаруашылықтың негізгі белгілері: маусымдылық, табиғи тәуелділік, ұзақ өндірістік цикл.
Негізгі ой: табиғи жағдай мен технологияны дұрыс үйлестіру өндіріс нәтижесін арттырады.