ΚΡΗΤΗ ΜΟΥ ΟΜΟΡΦΟ ΝΗΣΙ�Παρουσίαση της καταγωγής μου

Ομάδα Εργασίας: Σοφία Ζαμπετάκη, Μάρκος Πετάσης, Ιωάννα Νταντή, Μηνάς Σπαθάρος

Μάθημα: Ζώνη Δημιουργικών Δραστηριοτήτων

Σχολικό έτος: 2025-2026

Αρχαιολογικοί Χώροι

• Ιεράπετρα στην Αρχαιότητα (Κύρβα, Πύτνα, Ιεράπυτνα)
• Η Ιεράπετρα υπήρξε κατά την αρχαιότητα μια από τις σημαντικότερες πόλεις της Κρήτης. Εφερε αρχικά το όνομα Κύρβα, έπειτα Πύτνα, Κάμιρος και κατόπιν Ιεράπυτνα. Ο μύθος θέλει τους ημίθεους Τελχίνες που ήρθαν στην Κρήτη μαζί με τη Ρέα τη μητέρα των θεών, να ιδρύουν την πόλη. Κατά την ελληνιστική περίοδο (4°^ – 1ος αι. π.Χ.) η πόλη έκοβε δικά της νομίσματα, ενώ μέχρι το 2° αι. π.Χ. είχε υπό τον έλεγχό της περισσότερη γη από οποιαδήποτε άλλη κρητική πόλη, διαδεχόμενη την Πραισό ως κυρίαρχη πόλη. Το 66 π.Χ. καταλείφθηκε από τους Ρωμαίους και καταστράφηκε, όμως οικοδομήθηκε ξανά αποκτώντας εκ νέου την πρότερη αίγλη της. Σύμφωνα με τις πηγές και όπως οι πρόσφατες ανασκαφές αποδεικνύουν, διέθετε δύο θέατρα, ένα αμφιθέατρο, ναούς, υδραγωγείο, ενώ πολυάριθμα αγάλματα στόλιζαν την πόλη. Την κυρίαρχη θέση της στην ανατολική Κρήτη διατήρησε και κατά την Βυζαντινή περίοδο. Ήταν επισκοπική έδρα που περιλάμβανε εκτός από την περιοχή της Ιεράπετρας και αυτήν της Σητείας και του Μεραμβέλλου. Η επιδρομή των Αράβων το 824 μ.Χ. προκάλεσε στην πόλη εκτεταμένες καταστροφές σηματοδοτώντας και το οριστικό τέλος της. (Πηγή πληροφοριών: Δήμος Ιεράπετρας)

Αρχαιολογικοί Χώροι

• Μόχλος
• Μικρό νησί, στη βόρεια παραλία της Σητείας και σε απόσταση 150 μ. από τη στεριά, απέναντι από το ομώνυμο γραφικό ψαροχώρι. Στην εποχή του Χαλκού φαίνεται ότι το νησί ενώνονταν με τη στεριά και δημιουργούνταν δύο λιμάνια (ανατολικό και δυτικό) για να προφυλάσσονται τα πλοία από τον καιρό. Ο Μόχλος, λόγω της θέσης του έγινε σημαντικό κέντρο των Μινωιτών. Ο Αμερικανός αρχαιολόγος R. Seager, το 1908 ανακάλυψε τάφους στη Β.Δ. πλευρά του νησιού που είχαν σχήμα ορθογώνιων διαμερισμάτων και ανήκαν σε αρχοντικές οικογένειες. Εκεί βρέθηκαν θαυμάσια χρυσά κοσμήματα και διαδήματα, σφραγιδόλιθοι, μοναδικά λίθινα αγγεία και διπλοί πέλεκες, που κοσμούν σήμερα την πρώτη αίθουσα του αρχαιολογικού μουσείου Ηρακλείου. Σημαντικό εύρημα ήταν ένα χρυσό δαχτυλίδι με αναπαράσταση γυμνής γυναικείας θεότητας. Σήμερα οι ανασκαφές συνεχίζονται κι έχει αποκαλυφθεί μεγάλο τμήμα του οικισμού στα νότια του νησιού. Η επίσκεψη του αρχαιολογικού χώρου γίνεται με βάρκα από τον οικισμό του Μόχλου. (Πηγή πληροφοριών: Δήμος Σητείας)
• �

Αρχαιολογικοί Χώροι

• Οικισμός Βασιλικής
• Ο οικισμός της Βασιλικής είναι από τους παλαιότερους με πολεοδομική οργάνωση. Χρονολογείται στην Πρωτομινωική II περίοδο (2600-2300 π.Χ.). Αναπτύσσεται στις πλαγιές και την κορυφή χαμηλού λόφου μέσα στην εύφορη πεδιάδα του Ισθμού της Ιεράπετρας, θέση στην οποία οφείλει την ακμή του. Το κεντρικό κτίριο του οικισμού, η επονομαζόμενη «Οικία του Λόφου», είναι ένα μεγάλο οικοδόμημα, πρόδρομος των μεταγενέστερων μινωικών ανακτόρων. Τα δωμάτια του είναι ορθογώνια και η επικοινωνία μεταξύ τους γινόταν μέσω μακρών διαδρόμων. Η νότια πτέρυγα είναι η μεγαλύτερη. Μερικά από τα επιμήκη δωμάτια μπορούν να ταυτισθούν με αποθήκες, άλλα είναι προσωπικά ενδιαιτήματα, ενώ υπάρχει και μια πλακόστρωτη αυλή με φωταγωγό ή λαξευμένο στο βράχο αγωγό. Η εσωτερική επιφάνεια των δωματίων ήταν επενδυμένη με ερυθρό κονίαμα, ενώ οι τοίχοι ενδυναμώνονταν με δοκάρια ξύλινα, παράλληλα προς αυτούς. Στο ισόγειο OL τοίχοι είναι δομημένοι με μικρές πέτρες, ενώ ο όροφος ήταν κατασκευασμένος από πλίνθους. Η κατοίκηση στο λόφο συνεχίζεται και κατά τις επόμενες περιόδους. Ειδικά στη Μεσομινωική περίοδο (2100-1700 π.Χ.), τα σπίτια θα πρέπει να καταλάμβαναν όλη την ανατολική πλευρά του λόφου. Στη φάση αυτή ανήκει η «Οικία Α», αξιόλογο οικοδόμημα, εξαιρετικής κατασκευής με εσωτερικούς πλίνθινους τοίχους, το οποίο βρισκόταν στη διασταύρωση δύο δρόμων που διέσχιζαν διασταυρούμενοι τον οικισμό. Έχουν επίσης αναγνωριστεί τμήματα κτηρίων της Υστερομινωικής I περιόδου (1600-1450 π.Χ.). Ένα σημαντικό ιερό της ΥΜ ΙΙΙΓ περιόδου (1200-1100 π.Χ.) αποκαλύφθηκε στο γειτονικό λόφο της Κεφάλας. Στο «άδυτον» του ναϊκού συγκροτήματος αποκαλύφθηκαν στη θέση τους πάνω σε θρανία αγαλμάηα θεαινών με υψωμένα χέρια με τη μοναδική ένθρονη θεά να ξεχωρίζει ανάμεσά τους. (Πηγή πληροφοριών: Δήμος Ιεράπετρας)
• ��

Αρχαιολογικοί Χώροι

• Πύργος (Μύρτος)
• Ο οικισμός του Πύργου ιδρύεται την ίδια περίοδο με τον γειτονικό στη Φούρνου Κορυφή (2600-2300 π.Χ.), η κατοίκηση όμως εδώ είναι μακρύτερης διάρκειας, καθώς τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα χρονολογούνται μέχρι και την Υστερομινωική I περίοδο (1600-1450 π.Χ.). Η θέση επιλέγεται καθώς είναι οχυρή και προφυλαγμένη, ενώ διαθέτει κοντά εύφορες καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Ένα από τα εντυπωσιακά κτίρια που έχουν αποκαλυφθεί πάνω στο λόφο είναι ο διώροφος Τάφος-Οικία, ο οποίος χτίζεται στην ΒΔ άκρη του χωριού στην αρχή της Μεσομινωικής περιόδου (2100-1900 π.Χ.), χρησιμοποιείται όμως μέχρι και τον 15° αι. π.Χ. Λιθόστρωτος δρόμος οδηγούσε στην αυλή του τάφου, ο οποίος είχε στις πλευρές του και δύο οστεοφυλάκια. Στον τάφο είχαν ταφεί τουλάχιστον 65 νεκροί. Στην επόμενη περίοδο (1900-1700 π.Χ.) ανήκουν ένας πύργος και μια δεξαμενή νερού, ενώ στο κέντρο του οχυρωμένου οικισμού βρισκόταν μεγάλο κτήριο, ίσως η έδρα του τοπάρχη. Η κεραμική μοιάζει εντυπωσιακά με την κεραμική των Μαλίων, εντάσσοντας τον οικισμό του Πύργου στη σφαίρα επιρροής του ανακτόρου. Την Υστερομινωική I περίοδο (1600-1450 π.Χ.) ανεγείρεται στην κορυφή του λόφου επιβλητική αγρέπαυλη. Η αρχιτεκτονική της διακρίνεται για τα ανακτορικά χαρακτηριστικά. Θα ήταν το διοικητικό κέντρο ολόκληρης της πεδιάδας του Μύρτου, ενώ η αποκάλυψη πινακίδων Γραμμικής Α και σφραγισμάτων επιβεβαιώνουν τον χαρακτήρα του κτιρίου. Τέλος, κατά την ελληνιστική περίοδο (4ος -1ος αι. π.Χ.) ιδρύθηκε ιερό πάνω στα μινωικά ερείπια, το οποίο σύμφωνα με επιγραφή που ήρθε στο φως, ήταν αφιερωμένο στον Ερμή και την Αφροδίτη. (Πηγή πληροφοριών: Δήμος Ιεράπετρας)
• ���

Μουσεία Νομού Λασιθίου

• Αρχαιολογική Συλλογή Ιεράπετρας
• Αρχαιολογική Συλλογή Νεαπόλεως
• Αρχαιολογικό Μουσείο Αγίου Νικολάου
• Αρχαιολογικό Μουσείο Σητείας
• Βραχασιώτικο Σπίτι
• Λαογραφικό Μουσείο Αγίου Νικολάου
• Μουσείο - Θεματικό Πάρκο Homo Sapiens

�������

Άλλα αξιοθέατα

• Ανεμόμυλοι «Σελί Αμπέλου», Οροπέδιο Λασιθίου
• Γέφυρα Μύρτου
• Ετιά - Ενετική Επαυλη
• Κρήνες Κριτσάς
• Κρήνη Χουμεριάκου
• Οικία Ναπολέοντα
• Σπιναλόγκα
• Τζαμί Ιεράπετρας
• Φρούριο Καλέ Ιεράπετρας�����������

Καλές Ιεράπετρας

​

Σπιναλόγκα

​

Κρήνες Κριτσάς

​

Κρήνες Κριτσάς

Παραδοσιακοί Χοροί του νομού Λασιθίου

• Λασιθιώτικος Πηδηχτός
• Πηδηχτός Ανατολικής Κρήτης / Γεραπετρίτικος
• Πρινιώτης (ή Πρινιανός)
• Αγκαλιαστός
• Ζερβόδεξος
• Ξενομπασάρης

Παραδοσιακοί Χοροί του νομού Λασιθίου

• Λασιθιώτικος Πηδηχτός

​

Παραδοσιακοί Χοροί του νομού Λασιθίου

• Πηδηχτός Ανατολικής Κρήτης / Γεραπετρίτικος

​

​

Παραδοσιακοί Χοροί του νομού Λασιθίου

• Πρινιώτης (ή Πρινιανός)

​

​

Παραδοσιακοί Χοροί του νομού Λασιθίου

• Αγκαλιαστός

​

​

Παραδοσιακοί Χοροί του νομού Λασιθίου

• Ζερβόδεξος

​

​

​

Παραδοσιακοί χοροί του Νομού Λασιθίου

• Ξενομπασάρης

​

Γενικοί Κρητικοί Χοροί που χορεύονται στο Λασίθι

• Συρτός (ή Χανιώτικος): Ο πιο δημοφιλής χορός, που χορεύεται σε όλη την Κρήτη με τη συνοδεία λύρας.
• Πεντοζάλι: Πολεμικός χορός που συμβολίζει την επανάσταση και τον ηρωισμό.
• Μαλεβιζιώτης (ή Καστρινός Πηδηχτός): Γρήγορος χορός με έντονα πηδήματα.
• Σούστα: Χορός που χορεύεται σε ζευγάρια, με χαρακτηριστικές αναπηδήσεις ("σουστάρισμα").
• Σιγανός: Αργός χορός που συχνά προηγείται του Πεντοζάλη. 

Παραδοσιακά όργανα

Κρητικά Μουσικά όργανα�

Οι λύρες που φτιαχνόντουσαν τότε δεν ήτονε κάποιου συγκεκριμένου καλλιτέχνη. Ήτονε συνήθως ερασιτεχνικές και έφτιαχνε ο καθένας ότι μπορούσε, όπως το καταλάβαινε και χωρίς εργαλεία. [..] οι παλιές λύρες δεν είχανε το χορδοδέτη, το χορδοστάτη, ούτε τη γραβάντα, ήτονε το καπάκι σκέτο, πίσω σκέτη, [...] και ήτονε το κεφάλι μεγάλο και βάζανε τρεις πύρους στριφτάρια (όπως του βιολιού παρόμοια) και τα βάζανε πίσω και εκεί πάνω βάζανε τις χορδές. Θυμούμαι ο μακαρίτης ο Παπαδάκης τις έκανε όπως της έκανα εγώ, το κεφάλι πιο χοντρό για να δέσει και έβαλε τα στριφτάρια όπως του βιολιού από το πλάι. Ξύλινα στριφτάρια εννοώ, εκούρδιζεν εξεκούρδιζεν και δεν την έβρισκες τη λύρα να κουρδίζει και να είναι εκεί πολύ ώρα δεν ήτο εύκολο. Και παρόλο που μπορεί να ήτονε πιο όμορφα όμως, εγώ της έβαλα τα σιδερένια αυτά του μαντολίνου τα οποία είναι σταθερά και κουρδίζει και είναι κουρδισμένη εκεί. Όλα αυτά σιγά – σιγά τα τελειοποίησα για να’ ναι κατά πρώτον η φωνή αλλά και η ευκολία του παιξίματος. Πρωτύτερα όταν έλειπε η γλώσσα [..] όταν θες να κάνεις τα πρίμα, έπρεπε να πατήσει το χέρι πάνω στο καπάκι ενώ με τη προσθήκη της γλώσσας μπορείς να παίξεις πιο ψιλά όπως και του βιολιού. Παλιά οι λύρες στο χέρι – το πιάσιμο που λέμε ήτονε πιο χοντρό, δε πιάνετο εύκολα. Εγώ το πέτυχα έτσι κατά την δική μου αντίληψη και κατά των οργανοπαικτών που μου είπαν καλά είναι εδώ πέρα και μου παίζει η λύρα, έ και το άφησα εκεί.»

Ιστορία 2.500 ετών�Αν και είναι ένα μουσικό όργανο που σήμερα λίγοι αναγνωρίζουν, η ασκομαντούρα με λίγο διαφορετική μορφή ήταν από τα πλέον διαδεδομένα μουσικά όργανα στην Αρχαία Ελλάδα που αναφέρονταν μάλιστα και σε ιστορικές καταγραφές. Η πιο γνωστή αναφορά του οργάνου γίνεται σίγουρα στο έργο «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη, όπου ο μεγάλος ποιητής παρομοιάζει τον ήχο της με εκείνο που κάνουν οι μέλισσες όταν πετάνε πάνω από τα άνθη. Ο «άσκαυλος» ο οποίος είναι ουσιαστικά ο πρόγονος της ασκομαντούρας, αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της ζωής των κτηνοτρόφων της αρχαιότητας.�Αν και η πανάρχαια ιστορία της είναι αποδεδειγμένη, η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχουν πολλά διαθέσιμα ιστορικά στοιχεία ούτε για την δημιουργία της αλλά ούτε και για την διαδρομή της στον χρόνο. Μέχρι τις ημέρες μας έχουν φθάσει διάφοροι μύθοι που αφορούν την δημιουργία του ιδιαίτερου αυτού οργάνου.�Ο πιο γνωστός μύθος από αυτούς, αναφέρει πως ο Ικάριος φίλος του θεού Διονύσου, είδε ένα τράγο μια μέρα να τρώει την κληματαριά του. Τότε εκείνος τρομερά εκνευρισμένος τον σκότωσε, τον έγδαρε και έτσι φτιάχτηκε το πρώτο «ασκί» της ιστορίας. Σύμφωνα με άλλο μύθο, λέγεται πως από τον άσκαυλο έβγαινε η ανάσα του Διονύσου κάθε φορά που έπαιζαν μουσική. Τέλος, η αρχαία «ασκομαντούρα» απεικονίζεται σε διάφορα αγγεία της Αρχαίας Ελλάδας που έχουν βρεθεί σε ανασκαφές.�Στους πιο πρόσφατους αιώνες, η ασκομαντούρα συνέχισε να έχει σταθερή παρουσία και χρήση σε ολόκληρη την Κρήτη μέχρι τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο. Αν και ήταν απόλυτα συνυφασμένη με την ποιμενική ζωή του νησιού, κατά την διάρκεια των μεταπολεμικών δεκαετιών που ακολούθησαν το αρχέγονο μουσικό όργανο πέρασε σε εποχή παρακμής.�Ο πανάρχαιος τρόπος κατασκευής�Η ασκομαντούρα είναι ακόμη ένα μουσικό όργανο που συνήθως κατασκευάζεται από τον ίδιο τον οργανοπαίκτη και δεν αγοράζεται. Η πανάρχαια διαδικασίας κατασκευής της πάντως είναι το ίδιο ιδιαίτερη και απαιτητική όπως και ο ήχος της…�Το ασκί, η τσαμπούνα και το επιστόμιο, είναι τα τρία βασικά τμήματα της ασκομαντούρας. Το ασκί (σάκος) φτιάχνεται σχεδόν πάντα από δέρμα κατσίκας γιατί είναι ιδιαίτερα πιο ανθεκτικό από αυτό του προβάτου. Στο ασκί που χρησιμοποιείται πρέπει οπωσδήποτε να υπάρχουν ακόμη τα πόδια του ζώου καθώς είναι απαραίτητα για την υπόλοιπη διαδικασία κατασκευής του μουσικού οργάνου. Το ασκί πρέπει πρώτα από όλα να πλυθεί πάρα πολύ καλά για να μην έχει μυρωδιές. Έπειτα πρέπει να τοποθετηθεί σε άλμη φέτας ώστε να μην διαβρωθεί, ενώ έτσι θα φύγουν και οι πιο επίμονες μυρωδιές.�

Βιολόλυρα

• Βιολόλυρα είναι ένα όργανο απομίμηση του βιολιού, που δημιουργήθηκε προκειμένου η λύρα να διατηρήσει τον ήχο και να αντιγράψει τις τεχνικές δυνατότητες του οργάνου αυτού. Εμφανίστηκε, σύμφωνα με μαρτυρίες, την περίοδο του Μεσοπολέμου, κυρίως στην περιοχή της Μεσσαράς. Διέθετε ταστιέρα όμοια με του βιολιού, ξύλινα κλειδιά, τοποθετημένα δεξιά και αριστερά της κεφαλής, και τέσσερις χορδές όπως στο βιολί.

Μαντολίνο

• Το Μαντολίνο ανήκει και αυτό στην κατηγορία των νυσσόμενων χορδόφωνων και παίζεται με πένα. Είναι ιταλικής προέλευσης ενώ στην Ελλάδα συναντάται στην Κρήτη και τα Επτάνησα όπου μαρτυρά την Ενετική επιρροή στην μουσική αυτών των περιοχών. Έχει 4 ζεύγη χορδών και σταθερά τάστα. Στη Κρήτη παλιότερα δεν είχε ευρεία χρήση. Αργότερα το βρίσκουμε σε χωριά της κεντρικής και ανατολικής Κρήτης, όπου αρχικά αποτελούσε συνοδευτικό όργανο του βιολιού και της λύρας, ενώ σιγά-σιγά απέκτησε περισσότερο σολιστικό χαρακτήρα.

Κρητική Διατροφή

Κρητική διατροφή

• Τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας στρέφεται όλο και περισσότερο στην αναζήτηση της ιδανικής διατροφής για την προαγωγή της υγείας. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρίσκεται η κρητική διατροφή, αφού η πλειονότητα των ερευνών αναδεικνύουν την κρητική κουζίνα ως το πιο χαρακτηριστικό και ποιοτικά υψηλό παράδειγμα μεσογειακής διατροφής. Οι κάτοικοι της Κρήτης, διαπιστωμένα, παρουσιάζουν τους υψηλότερους δείκτες μακροβιότητας και τα πιο μικρά αναλογικά και σε παγκόσμια κλίμακα ποσοστά θνησιμότητας από ασθένειες-μάστιγες όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο καρκίνος.

​

• 1. Στάκα
• Δεν είναι γνωστό εκτός Κρήτης, αλλά όταν πρωτοδοκιμάσεις αυτό το ιδιαίτερο τυρί, δύσκολα δεν θα το λατρέψεις. Σε μεγάλη ποσότητα θα χρειαστείς Τουμποφλό για τις αρτηρίες. Ιδανικό για μακαρόνια, αυγά ή πιλάφι. Χρησιμοποιείται και ως συνοδευτικό, ως αλοιφή όπως θα έλεγαν στη Θεσσαλονίκη.

​

Παραδοσιακα φαγητα της κρητης

Χοχλιοι�Εκείνοι οι χοχλοί τηγανισμένοι μπρούμητα στο τηγάνι, έκαναν καλή παρέα ώστε να ρίξουν κάτω την κανάτα με το κοκκινέλι και να …θυμηθούν οι γέροι τα νιάτα τους!

Κουκιά�Τα έβαζαν μπροστά συνήθως τη πρώτη μεγάλη παγωνιά του χειμώνα. Τα κουκιά βραζόταν με τα φλούδια και ήταν πάντα βραστερά, όπως και τα φασόλια, γιατί απλούστατα τα έσπερναν στο περιβόλι τους με μπόλικη κοπριά, χωρίς χημικά σκευάσματα και ψεκάσματα με δηλητήρια.

βρουβάσταχα �Θεωρώ πως τα βραστά ήταν από τα ιδιαίτερα αγαπημένα φαγητά των Κρητικών, γιατί αυτά ειδικά αρέσουν και στους νεότερους!

Κρητική διάλεκτος - λεξιλόγιο

Λαός που τη παράδοση,�χάνει και δεν θυμάται,�στο λήθαργο του μαρασμού�παντοτινά κοιμάται….

​

• Η νεοκρητική διάλεκτος χρονολογικά ξεκινά κάπου στις αρχές του 14ου αιώνα. Ο χαρακτήρας της είναι μάλλον συντηρητικός με την έννοια ότι διατηρεί πολλά κλασσικά και βυζαντινά στοιχεία. Γι’ αυτό το λόγο η έρευνα και η γνώση της κρητικής διαλέκτου δίνει το κλειδί για τη λύση πολλών ετυμολογικών και άλλων γλωσσικών προβλημάτων της νεοελληνικής γλώσσας.�ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ
• Τα κυριότερα συντακτικά χαρακτηριστικά της κρητικής διαλέκτου είναι:
• 1- “Παχιά” προφορά των ουρανικών γραμμάτων κ, γ, χ, όταν είναι προ των φωνηέντων ε και ι.
• 2- Σχηματισμός του μέλλοντος χρόνου με το βοηθητικό ρήμα “θέλω” π.χ. να πάω θέλω(θα πάω), να το πιεις θές(θα το πιεις), να το πει θέλει(θα το πει).
• 3- Τα ρήματα που στον αόριστο χρόνο αρχίζουν από ε, αυτό μετατρέπεται σε η, π.χ. ήλεγα, ήτρωγα, ήδωκα, (αντί έλεγα, …).
• 4- Η απαλοιφή από την τελευταία συλλαβή του ι, όταν η λέξη τονίζεται στη λήγουσα και προ αυτού υπάρχει ένα από τα γράμματα ρ, ξ, σ, ζ.ψ, π.χ. μαχαιρά (μαχαιριά), οξά (οξιά), νησά (νησιά), αψά (αψιά).
• 5- Στις λέξεις που λήγουν σε -ριο ή -ρια, προστίθεται το γ μεταξύ του ρ και του ι, π.χ. χωργιό, ποτήργια.
• 6- Αν η λέξη αρχίζει από φωνήεν, μεταξύ του άρθρου που προηγείται και της λέξης προστίθεται το γι, π.χ. η γιεδική μου, ο γιαδελφός του.
• 7- Η κατάληξη -ευω των ρημάτων μετατρέπεται σε -εβγω, π.χ. πιστέβγω, γυρεύβγω.
• 8- Όταν η λέξη “σύνορο” μπει μπροστά από επίθετο, έχει την ένοια του πρόσφατα, π.χ. συνορογεννημένος (νεογέννητος), συνοροβλοημένος (νιόπαντρος).
• 9- Η πρόθεση -σο ή -εσο μπροστά από ρήμα σημαίνει “εντελώς, τελείως”, π.χ. εσογέρασα (εγέρασα τελείως).
• 10-΄Οταν του “σας” ή του “αν” ακολουθεί ρήμα που αρχίζει από φωνήεν, προ του ρήματος προστίθεται το ε, π.χ. σας εδίνω (σας δίνω), αν επάω (αν πάω).
• 11- Όσων λέξεων η λήγουσα έχει πρώτο γράμμα το τ, στον πληθυντικό μετατρέπεται σε θ, π.χ. παλάθια(παλάτια), αλάθια (αλάτια).
• 12- Η λήγουσα των ρημάτων -σα ή -σω, μετατρέπεται σε –ξα ή -ξω, π.χ. περπάτηξα, να ρωτήξω.
• 13- Αν στη φράση υπάρχει ο επιθετικός προσδιορισμός το ή τα, αυτός τοποθετείται μετά το ρήμα, π.χ. ήθελες τα (τα ήθελες), χαρώ το(να το χαρώ).
• 14- Σε όλα τα ρήματα που έχουν τρεις συλλαβές και πάνω, προστίθεται ως κατάληξη του ρήματος το -νε. Εξαιρείται το πρώτο ενικό πρόσωπο, π.χ. ήμαστανε, τρώγομενε.
• 15- Όταν των άρθρων -τον, την, των-, ακολουθεί ουσιαστικό που αρχίζει από κ ή π, το ν του άρθρου χάνεται και στο ουσιαστικό ως πρώτο γράμμα προστίθεται το γ ή μ, αντίστοιχα, π.χ. τη μπέρδικα (την πέρδικα), το γκόσμο (τον κόσμο).
• 16- Το φωνήεν της λήγουσας όλων των ουσιαστικών μετατρέπεται σε ε, εκτός του αρσενικού γένους που μετατρέπεται σε –ες. (Αυτό γίνεται μόνο στη δυτική Κρήτη), π.χ. μηλέ (μηλιά), πλατέ (πλάτη), βαθέ (βάθος), πλατανές (πλάτανος).

​

Κρητικες λεξεις

• αγγέλαμος,ο      = αγρια ταγή(βρώμη)�άζουδος           =άτυχος,δυστυχισμένος,κακότυχος�αθιβολή,η          =κουβέντα,συζήτηση�αθιούν               =ανθίζουν,αθιώ=ανθίζω�αθός                  =ανθός�ακλούθιε           =ακολούθισε�ακλουθώ           =ακολουθώ�αλάργο              =μακριά�αλέτι,το             =άδικο�αλλαξ’ οπίσω     =γύρισε πίσω�αλωνάρης           =ο Μήνας Ιούλιος.ο Μήνας που ανωνεύγουν=αλωνίζουν�αμάλαγο             =δίχως πονηριά,αγνό

Κρητικές λέξεις

• βαίζα,τα                   =καμώματα�βγάνει με                 =με βγάζει ,με οδηγεί�βεγγέρα,η                =κουβέντα,αποσπερίδα,η παρέα στίς αυλές�βεγγερίζει                =κουβεντιάζει τα απόβραδα στίς γειτονιές�βεγγερίζω                =αποσπερίζω�βιόλα,η                     =λουλούδι,όμορφη κοπελιά(μεταφορικά)�βλαστοσύρω            =βγάζω βλαστούς�βλαστοσύρνω          =σέρνω,πετάω βλαστούς�βλαστοσέρνω          =πετάω βλαστούς�βολά,η                     =φορά�βουλήσει                 =καταστραφεί,βουλιάξει�βουλώ                     =βουλιάζω�βούργια,βουργιάλι  =μικρός σάκος,σακίδιο που μεταφέρετε στήνπλάτη

Κρητικές Λέξεις

• γαμπάς                        =χοντρό ρούχο,επανωφόρι βοσκού με κουκούλα�γαρουφαλάτη σφαίρα  =σφαίρα περιστρόφου που στήν άκρη έχει κοψίματα�γιαίνει                          =θεραπεύει�γιαίνω                          =θεραπεύομαι,γίνομαι καλά�γδέχομαι                      =περιμένω να συμβεί�γεραντίζω                    =ευδοκιμώ.γεννώ,δημιουργώ�γ-η                               =ή�για ονομής σου           =για σένα�γιαγιέρνω                    =επιστρέφω,γυρίζω,φέρνω πίσω�γιάειντα                       =γιατί,για πιο λόγο�γιάντα                          =γιατί�γλεντίζει                      =να γλεντά,να διασκεδάζει�γνοιάζομαι                   =έχω ένοια,νοιάζομαι,ενδιαφέρομαι,φροντίζω�γνώθω                         =ξυπνώ

Αρχαιολογικοί χώροι του Νομού Λασιθίου

Αρχαιολογικοί Χώροι

• Αρχαία Δρήρος
• Θεωρείται, μία σημαντική, αρχαία πόλη της Κρήτης, χτισμένη στο όρος Καδηστός, βορειοανατολικά από τη σημερινή Νεάπολη. Ιδρύθηκε τον 12ο αιώνα π.Χ. και άκμασε από τα Γεωμετρικά / Αρχαϊκά μέχρι και τα Ελληνιστικά χρόνια. Στον αρχαιολογικό χώρο υπάρχουν δύο ακροπόλεις και ανάµεσά τους, αγορά αρχαϊκής εποχής. Εκεί βρίσκεται και ο αρχαιότερος ναός γεωμετρικής εποχής, Δελφίνιο, που είναι αφιερωμένος στο θεό Απόλλωνα. Η πόλη καταστράφηκε από εμφύλιο πόλεμο που ξεκίνησε το 220 π.Χ. (Πηγή πληροφοριών: Δήμος Αγίου Νικολάου)

​

Αρχαιολογικοί Χώροι

• Αρχαία Λατώ
• Μία από τις σημαντικότερες πόλεις – κράτη των Δωριέων στην Κρήτη, που θεωρείται μάλιστα, η καλύτερα διατηρημένη πόλη της κλασικής – ελληνιστικής περιόδου. Κτισμένη πάνω στο διάσελο δυο λόφων, σε στρατηγική θέση προσφέροντας έτσι αμυντική κάλυψη σε ολόκληρη την πόλη. Φημολογείται ότι το όνομά της προήλθε από τη Λητώ (δωρικός τύπος του «Λατώ»), μητέρα του Απόλλωνος και της Αρτέμιδος. Κυριότερη θεά της πόλης ήταν η Ειλείθυια, η οποία εικονιζόταν και στα νομίσματα. Η πόλη καταστράφηκε περίπου το 200 π.Χ. (Πηγή πληροφοριών: Δήμος Αγίου Νικολάου)

​

Αρχαιολογικοί Χώροι

• Αρχαία Νάξος
• Μία πολύ καλά οχυρωμένη πρώην-πολιτεία βρίσκεται πάνω στο Όρος Οξά, επονομαζόμενη «Αρχαία Νάξος». Το όνομά της προήλθε από τον ιδρυτή της Όαξο, Αξό, ή Νάξο, αν και κάποιοι άλλοι θέλουν τον Ταλλαίο Ζευς, δηλαδή Δία του Ήλιου, να λατρεύεται εδώ. Η μοναδική θέα προς τον κόλπο του Μιραμπέλλου και η δεσπόζουσα ομορφιά της λιμνοθάλασσας της Ελούντας, πλαισιώνουν την ιστορική αρχαία πόλη. Φημολογείται ότι λειτούργησε ως ακρόπολη της Ολούντος (μετέπειτα Ελούντα), όπου το τείχος και μερικές δεξαμενές της πόλης υπάρχουν μέχρι και σήμερα. Έχουν επίσης ανακαλυφθεί μερικά σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα, συμπεριλαμβανομένων και νομισμάτων του ξακουστού θεού Διόνυσου. Μία καλά κρυμμένη πόλη με μαγευτικό τοπίο να την περικλείει, που σίγουρα κάποιος πρέπει να επισκεφθεί. (Πηγή πληροφοριών: Δήμος Αγίου Νικολάου)

​

Αρχαιολογικοί Χώροι

• Αρχαιολογικός χώρος Γουρνιάς
• Τα Γουρνιά είναι ένας από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ευρώπη. Βρίσκονται 15 χιλ. βόρεια της Ιεράπετρας. Ο οικισμός χρονολογείται από το 1600 -1800 π.Χ. Οι ανασκαφές στα Γουρνιά διεξήχθησαν το 1901-1904 από την Αμερικανίδα αρχαιολόγο Harriet Boyd-Hawes και τους συνεργάτες της. Τα Γουρνιά δίνουν την εικόνα της καθημερινής ζωής των Μινωιτών που ασχολούνταν με τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την αλιεία, την αγγειοπλαστική και την υφαντουργία, αφού αποκαλύφθηκαν διάφορα εργαλεία (σμίλες, αγκίστρια, σφυριά κλπ.) που το επιβεβαιώνουν. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως και άλλα πολυτελέστερα αγγεία (όπως ρυτά και τελετουργικά αγγεία). (Πηγή πληροφοριών: Cretan Villa)

Αρχαιολογικοί Χώροι

• Αρχαιολογικός χώρος Ζάκρου
• Ο αρχαιολογικός χώρος της Ζάκρου βρίσκεται 500 μ. από τον παράλιο οικισμό της Κάτω Ζάκρου, που απέχει 9 χλμ. από το χωριό Πάνω Ζάκρος και 45 χλμ. από τη Σητεία. Πρώτες ανασκαφές στο χώρο έγιναν στα τέλη του περασμένου αιώνα από τους Ιταλούς αρχαιολόγους Halbherr και Mariani. Συστηματικές ανασκαφές όμως έγιναν αργότερα από τον Άγγλο P. Gogarth, διευθυντή της αγγλικής αρχαιολογικής σχολής των Αθηνών, που αποκάλυψε τμήμα της αρχαίας πόλης, δηλ. δώδεκα σπίτια της υστερομινωικής περιόδου που έκρυβαν αξιόλογους θησαυρούς. Η τυχαία ανεύρεση χρυσών νομισμάτων και ενός ξίφους δίνουν την αφορμή στην αρχαιολογική σκαπάνη να αρχίσει πάλι το έργο της. Ο έφορος αρχαιοτήτων Ν. Πλάτων, γνώστης και μελετητής του μινωικού πολιτισμού αρχίζει το ανασκαφικό του έργο, που γνωρίζει λαμπρή επιτυχία. Αποκαλύπτεται ένα νέο μινωικό ανάκτορο, το τέταρτο στην Κρήτη, μετά το ανάκτορο της Κνωσού, της Φαιστού και των Μαλλίων, που αν και μικρότερο έδωσε περισσότερα από 10.000 αντικείμενα εξαιρετικής τέχνης, πολλά από τα οποία χαρακτηρίζονται ως «βασιλικά». Τα ευρήματα αυτά εκτίθενται σήμερα σε ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου. Η συνολική έκταση του ανακτόρου ξεπερνά τα 8.000 τ.μ. και απλώνεται γύρω από μία κεντρική αυλή, όπως συμβαίνει με τα άλλα γνωστά ανακτορικά κέντρα της Κρήτης. Αν και το ανάκτορο παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με τα άλλα μεγάλα ανάκτορα της Κρήτης έχει και τις δικές του ιδιομορφίες, που βοηθούν στην πληρέστερη μελέτη της μινωικής αρχιτεκτονικής. Υπάρχουν επίσης στοιχεία για τον τρόπο ζωής των ηγεμόνων καθώς και τις σχέσεις της Ανατολικής Κρήτης με την Αίγυπτο και την Μέση Ανατολή. Τα στοιχεία πείθουν ότι η Ζάκρος υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα διαμετακομιστικού εμπορίου της Κρήτης και ένας σταθμός πλοίων που ταξίδευαν στην Αφρική. Η ξυλεία των κέδρων, το λάδι και το κρασί αποτελούσαν βασικά προϊόντα εξαγωγής προς την Αίγυπτο και άλλες χώρες. Από αυτές τις χώρες εισάγονταν ελεφαντόδοντο, χρυσός, πολύτιμες και ημιπολύτιμες πέτρες, που επεξεργάζονταν οι τεχνίτες των ανακτόρων. Η βιοτεχνία εδώ βρισκόταν σε ιδιαίτερη ανάπτυξη, λόγω της φτωχής ορεινής ενδοχώρας, που δεν επέτρεπε την ανάπτυξη γεωργίας. Το ανάκτορο χτίστηκε γύρω στα 1600 π.Χ. και καταστράφηκε το 1450 π.Χ. από την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης. Μετά την ξαφνική και ολοκληρωτική καταστροφή δεν ξανακτίζεται άλλο ανάκτορο στη θέση του. Το ανάκτορο, σκεπασμένο από κομμάτια λάβας και ελαφρόπετρας, παρέμεινε ασύλητο και παρέδωσε απλόχερα τους θησαυρούς του στο κτύπημα της αρχαιολογικής σκαπάνης. Στα γύρω υψώματα στον Τραόσταλο και το φαράγγι των Νεκρών ανακαλύφθηκαν ταφές προϊστορικής εποχής. (Πηγή πληροφοριών: Δήμος Σητείας)

Αρχαιολογικοί Χώροι

• Αρχαιολογικός χώρος Παλαίκαστρου
• Ο αρχαιολογικός χώρος του Παλαικάστρου βρίσκεται σε απόσταση 2 χλμ. από το Παλαίκαστρο, στην παραλία της Χιόνας. Συστηματικές ανασκαφές στην περιοχή έγιναν από τους Άγγλους αρχαιολόγους Bosanquet και Dawkins, στις αρχές του αιώνα και έφεραν στο φως σημαντικό μινωικό οικισμό που άκμασε στην Υστερομινωική κυρίως περίοδο. Βρέθηκαν επίσης τάφοι Πρωτομινωικής και Μεσομινωικής περιόδου με μεγάλο αριθμό οστών που διατηρούνταν σε άριστη κατάσταση. Ένας κεντρικός δρόμος διασχίζει τον οικισμό και τον διαιρεί σε 9 συνοικίες. Τα σπίτια που βλέπουν στο δρόμο έχουν επιβλητικές προσόψεις και υπάρχει εξαίρετο αποχετευτικό σύστημα. Η ζωή εδώ φαίνεται να σταμάτησε στο 15ο αι. π.Χ. εξαιτίας της έκρηξης του ηφαιστείου της Σαντορίνης. Η σημαντικότερη ανακάλυψη στο χώρο ήταν το ιερό του Δικταίου Δία, από τα πιο γνωστά ιερά της Ανατολικής Κρήτης. Στα ερείπια του ναού βρέθηκε επιγραφή από φαιό ασβεστόλιθο που περιλάμβανε τον ύμνο προς τον Δικταίο Δία. Τον ύμνο έψαλλαν γυμνοί ασπιδοφόροι νέοι που μιμούνταν τους Κουρήτες, οι οποίοι, σύμφωνα με το μύθο, παραβρέθηκαν στη γέννηση του Δία στο Δικταίο Άνδρο. Ο ύμνος είναι μια επίκληση στον Δικταίο Δία, εξυμνούνται τα αγαθά και η παντοδυναμία του και τον παρακαλούν να φέρει στους ανθρώπους την ευτυχία, στη γη εφορία των καρπών κ.λ.π. Η λατρεία στο ιερό πιθανότατα είχε μυστηριακό χαρακτήρα και ήταν συνεχής από τους Γεωμετρικούς χρόνους έως τη Ρωμαϊκή κατάκτηση. (Πηγή πληροφοριών: Δήμος Σητείας)

Το Χα είναι ένα φαράγγι στην ανατολική πλευρά του νησιού της Κρήτης στην Ελλάδα. Βρίσκεται στο νομό Λασιθίου κοντά στο Μοναστηράκι, στη δυτική πλαγιά του βουνού Θρυπτή, βόρεια της Ιεράπετρας. Η είσοδός του που είναι μόλις τρία μέτρα, βρίσκεται σε υψόμετρο 370μ. και ως την έξοδο κατηφορίζει και καταλήγει σε υψόμετρο 140μ. Έχει περίπου 33 ραπέλ το μεγαλύτερο από τα οποία αγγίζει το ύψος των 35μ. Γενικά διαθέτει πολύ στενά τοιχώματα, με πλάτος μόλις λίγα εκατοστά. Προς το τέλος του φαραγγιού χύνεται ένας μεγάλος καταρράκτης ύψους 215 μέτρων. Αν και υπάρχουν πολλές διαφορετικές εκδοχές για την προέλευση του ονόματός του, αυτή που υπερισχύει είναι ότι προέρχεται ετυμολογικά από το ρήμα "χάσκω" που σημαίνει δημιουργώ χάσμα, άνοιγμα.�Το φαράγγι του Χα έχει 26 τεχνικές καταβάσεις η μεγαλύτερη εκ των οποίων είναι 30μ. και σχεδόν καθόλου περπάτημα. Γι' αυτό οι επισκέπτες του είναι κυρίως έμπειροι ορειβάτες, καθώς είναι αρκετά επικίνδυνο. Θεωρείται ένα από τα αγριότερα φαράγγια της Ελλάδας και ένα από τα πιο δύσκολα για διάσχιση, αλλά ένα από τα 10 ομορφότερα σε όλη την Ευρώπη. Οι πρώτοι που το διέσχισαν ήταν τρεις Θεσσαλονικείς ορειβάτες, ο Σταύρος Λαζαρίδης, ο Βλάσης Χατζηπαναγιώτου και ο Χρόνης Αματζίδης. Για να το διασχίσουν χρειάστηκαν μία εβδομάδα, από τις 17 ως τις 23 Ιουνίου το 1987.�

Φαράγγια Ιεράπετρας

Ξεκινάμε από Ιεράπετρα. Παίρνετε τον δρόμο δυτικά της πόλης και μέσω Γρα Λυγιάς, περνάμε το παραλιακό χωριό Μύρτος και τους Μύθους, σε απόσταση 4 χλμ από το Μύρτος. Ενα χιλ. μετά το χωριό Μύθοι (προς το χωριό Μάλλες) θα δείτε σήμανση «προς φαράγγι».�Ακολουθείστε τη σήμανση και μετά από λίγα λεπτά, θα φτάσετε στην είσοδο αυτού του όμορφου φαραγγιού, το οποίο ξεδιπλώνεται στα αριστερά. Είναι ένα μικρό σε μήκος (1,5-2 χλμ. περίπου) φαράγγι, από τα πιο όμορφα που υπάρχουν στην Κρήτη. Η αναρρίχηση που ακολουθεί δεν είναι δύσκολη και με λίγη προσοχή θα περάσετε κάποια ελαφρώς ‘δύσκολα’ σημεία στην αρχή του.�Αφού περάσετε το φαράγγι και βαδίζετε τα τελευταία του κομμάτια, στην βόρεια πλευρά του, βαδίζετε στην κοίτη του ξεροπόταμου που σε λίγο, αφού έχετε βγει από το φαράγγι, θα την αφήσετε ακολουθώντας τον αγροτικό δρόμο δεξιά που θα σας πάει στην άσφαλτο και από κει ακολουθώντας τον δρόμο κατηφορικά επιστρέφετε στην είσοδο του φαραγγιού, όπου έχετε αφήσει το αυτοκίνητο σας.�Το εντυπωσιακό στη Σαρακίνα είναι η ποσότητα του νερού που έχει ροή όλο σχεδόν όλο το χρόνο δημιουργώντας καταρράκτες μοναδικής ομορφιάς και πολλές λιμνούλες για μπάνιο ακόμα και στη διάρκεια του καλοκαιριού. Το χειμώνα είναι τόσο μεγάλη η ποσότητα του νερού που είναι σχεδόν αδύνατη η διάβαση του φαραγγιού. Για το περπάτημα της Σαρακίνας απαιτείται μόνο μία ώρα και κάτι και από την αρχή ως την έξοδο υπάρχει μονοπάτι που περνάει κάτω από βράχους που σχηματίζουν φυσικές γέφυρες και στενά σημεία. Σε όλα τα δύσκολα βράχια έχουν λαξευτεί σκαλοπάτια που βοηθάνε πολύ στην προσπέλαση και στην ασφαλή διάσχιση του φαραγγιού.�Εξ’ άλλου όλη αυτή η διαδρομή από Ανατολή-Μάλλες-Μύθους-νότιος επαρχιακός δρόμος Ιεράπετρας/Βιάννου είναι ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους, συνδυάζοντας το ήρεμο με ελαιόδενδρα κρητικό τοπίο, βραχώδης σχηματισμούς και θέες προς τη θάλασσα.�Το όνομά του φαραγγιού προέρχεται από τους κατακτητές Σαρακηνούς, τοπωνύμιο που συναντάμε σε πολλά μέρη στην Κρήτη.�

Το Φαράγγι (του) Ορεινού ή φαράγγι των κόκκινων πεταλούδων είναι ένα φαράγγι στη νοτιοανατολική Κρήτη. Βρίσκεται κοντά στον οικισμό Ορεινό Λασιθίου και έχει μήκος 5 χιλιόμετρα. Θεωρείται ως ένα από τα ωραιότερα φαράγγια του νησιού.�Το 1993, μετά από μία μεγάλη πυρκαγιά, το φαράγγι υπέστη μεγάλες καταστροφές. Τώρα πια όμως, η βλάστηση και το πράσινο στο φαράγγι έχουν αποκατασταθεί πλήρως. Πριν την πυρκαγιά, στο φαράγγι, υπήρχαν αμέτρητες κόκκινες πεταλούδες (γι' αυτό ονομάστηκε το φαράγγι με τις κόκκινες πεταλούδες), οι οποίες υπάρχουν ακόμα αλλά έχουν μειωθεί κατά ένα μεγάλο βαθμό. Επίσης, χαρακτηριστικό του φαραγγιού είναι τα πολλά μικρά ρυάκια και οι μικροί καταρράκτες που υπάρχουν σε όλη τη διαδρομή. Το φαράγγι θα μπορούσε νοητά να χωριστεί σε 3 μέρη. Το πρώτο μέρος είναι το πράσινο, με έντονη βλάστηση. Στο δεύτερο μέρος, μετά από μία ώρα διαδρομή, υπάρχει μια ορεινή καλλιεργημένη περιοχή και στο τρίτο μέρος, προς το τέλος του φαραγγιού, αρχίζουν πολύ γρήγορα να υψώνονται τα βράχια, και τα βουνά να φαίνονται καλύτερα.�Το φαράγγι ξεκινάει από το χωριό Ορεινό και φτάνει στον Κουτσουρά, 21 χιλιόμετρα περίπου ανατολικά της Ιεράπετρας. Η πορεία του δεν ξεπερνάει τις 4 ώρες το καλοκαίρι, ενώ το χειμώνα είναι λίγο δύσβατο, λόγω των πηγών και των καταρρακτών που τρέχουν. Το φαράγγι του Ορεινού, όπως και τα περισσότερα, έχει πινακίδες που δείχνουν το δρόμο που πρέπει να διασχίσεις. Τις οποίες όμως θα πρέπει να τις προσέχει πολύ κάποιος που διασχίζει το φαράγγι γιατί είναι πολύ εύκολο να μπερδευτεί και να χάσει το δρόμο του.�

Θρησκευτικος τουρισμος

Η Ιερά Μονή Παναγίας Εξακουστής Μαλλών Ιεράπετρας βρίσκεται στη βορειοδυτική πλευρά της επαρχίας Ιεράπετρας. Για να φθάσει κάποιος στο Μοναστήρι πρέπει να ακολουθήσει τον επαρχιακό δρόμο Ιεράπετρα-Μάλλες. Πρόκειται για μια όμορφη διαδρομή με πανοραμική θέα προς το νότιο Κρητικό πέλαγος σε κατάφυτο και ερημικό περιβάλλον, μακρυά από κατοικημένες περιοχές, η οποία ανέκαθεν προσφερόταν για άσκηση και μονήρη βίο. Ο ακριβής χρόνος ιδρύσεως της Μονής δεν είναι γνωστός. Άλλωστε, δεν διασώζονται γραπτές μαρτυρίες, τόσο από την περίοδο της Ενετοκρατίας, όσο και από την περίοδο της Τουρκοκρατίας για να μπορεί να διερευνηθεί σε βάθος η μοναχική ιστορία της περιοχής. Τα λιγοστά στοιχεία που διασώθηκαν μέχρι σήμερα αποκαλύπτουν, ότι η Εξακουστή ήταν παλαιός τόπος ορθόδοξης λατρείας, αν λάβουμε υπ’ όψη μας, ότι πολύ κοντά βρισκόταν η διαλελυμένη σήμερα Μονή Παναγίας Αρμού, τόπος ερημικός και κατάλληλος για τη λατρεία του Τριαδικού Θεού. 

Ιερά Μονή Παναγίας «Καρυδιανής» Ιεράπετρας�Βορειοδυτικά των Μύθων, σε υψόμετρο 750 μ. και ένα μικρό πλάτωμα στις νότιες υπώρειες των Λασιθιώτικων βουνών, με μοναδική θέα προς την κοιλάδα του ποταμού Σαραντάπηγου και το νότιο Κρητικό πέλαγος, βρίσκεται η παλαιά Ιερά Μονή της Παναγίας της Καρυδιανής. Η ίδρυσή της χρονολογείται την ύστερη περίοδο της Ενετοκρατίας (13ος-17ος αι.), πιθανότατα μεταξύ του 14ου και του 16ου αιώνα. Αναφέρεται στις πηγές ως Μονή αυθύπαρκτος και αυτάρκης, και υπήρξε τόπος μοναστών και ασκητών, μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα. Με τον νόμο 553/1903 κρίθηκε διαλυτέα και μετετράπη σε Εξάρτημα της Ιεράς Μονής Φανερωμένης έως το 1928, οπότε απεβίωσε ο τελευταίος μοναστής ιερομόναχος Μελέτιος Τσιχλάκης από το Οροπέδιο Λασιθίου. �Ο μακαριστός Μελέτιος υπήρξε πνευματικός καθοδηγητής του αοίδιμου Πατριάρχη Μελετίου Μεταξάκη, και αργότερα κατά τη Μοναχική κουρά του στα Ιεροσόλυμα έλαβε προς τιμήν του το όνομα Μελέτιος. Η γνωριμία τους έγινε το έτος 1888 όταν τον προσκάλεσε στη Μονή από το γειτονικό μετόχι της Αγίας Μαρίνας Μεταξοχωρίου,  όπου έβοσκε τα πρόβατα του πατέρα του για να βοηθήσει ως ιεροψάλτης στην τέλεση των ακολουθιών του Δεκαπενταυγούστου. Μετά την κοίμηση του Ιερομονάχου Μελετίου Τσιχλάκη, που είναι ενταφιασμένος βορειοανατολικά στον περίβολο, η Μονή υπήχθη στην Ενορία των Μύθων ως Ενοριακή. Κατάλοιπα της εποχής σήμερα σώζονται μερικά κελλιά στον περίβολο.

Γυναικείο Ησυχαστήριο Αναστάσεως του Κυρίου & Άξιον Εστί Ιεράπετρας�Το Ιερό Γυναικείο Κοινόβιο Ησυχαστήριο της Αναστάσεως του Κυρίου και της Υπεραγίας Θεοτόκου «Το Άξιόν Εστι» βρίσκεται πάνω σ’ ένα λόφο βόρεια της πόλεως Ιεραπέτρας σε απόσταση περίπου δύο χιλιομέτρων από αυτήν. �Χάριτι Θεού θεμελιώθηκε από τον αοίδιμο Μητροπολίτη Ιεραπύτνης και Σητείας κυρό Φιλόθεο τον Β΄ (Βουζουνεράκη) (1961-1993), ιδρύθηκε δε κατόπιν προτάσεως  του ιδίου ως Ιερό Γυναικείο Κοινόβιο Ησυχαστήριο διά του Προεδρικού Διατάγματος 511/27-7-1984 (ΦΕΚ τ. Β´)όταν και εγκαταστάθηκε η πρώτη αδελφότητα.�Το Καθολικό βρίσκεται στο μέσο της αυλής του κτηριακού συγκροτήματος και περιβάλλεται από τα κελλιά. Τα εγκαίνιά του τελέσθηκαν από τον μακαριστό Μητροπολίτη Ιεραπύτνης καί Σητείας κυρό Ευγένιο (Πολίτη) (1994-2016) το σωτήριο έτος 1998 την Δευτέρα της Διακαινησίμου 20 Απριλίου.�

Ο ναός είναι βυζαντινού ρυθμού τρίκλιτος. Το κεντρικό κλίτος καθιερώθηκε στην Ανάσταση του Σωτήρος Χριστού, το βόρειο στην Υπεραγία Θεοτόκο «Το Άξιόν Εστι» και το νότιο κλίτος στον Ευαγγελισμό της Υπεραγίας Θεοτόκου.�Το Ιερό Ησυχαστήριο εορτάζει πανηγυρικώς την Ανάστασιν του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, όπως και την εορτή της Υπεραγίας Θεοτόκου «Το Άξιόν Εστι» στις 11 Ιουνίου.�Στο Ιερό Ησυχαστήριο εγκαταβιοί μικρή Αδελφότητα από τέσσερις Μοναχές με Ηγουμένη την Μοναχή Χριστονύμφη, υπό την πνευματική καθοδήγηση του Γέροντος πατρός Αναστασίου Χατζάκη, Πνευματικού, Εφημερίου και κτήτορος αυτού. �

Ίδρυση και θέση της Μονής�Η Ιερά Μονή Παναγίας Φανερωμένης Ιεράπετρας, γνωστή και ως «Παναγία Γουρνιών», βρίσκεται κτισμένη στην πλαγιά βουνού παραφυάδας της Δίκτης, νοτιοδυτικά της Παχείας Άμμου του Δήμου Ιεράπετρας πάνω από την Μινωϊκή πόλη Γουρνιά και σε υψόμετρο 540 μέτρων. Από τη Μονή εκτείνεται σε πανοραμική άποψη η πόλη του Αγίου Νικολάου και ο όμορφος κόλπος του Μεραμβέλλου με τις γραφικές ακτές και τα νησάκιά του.�Για το ακριβές έτος οικοδόμησης της Μονής δεν υπάρχει καμμιά κτητορική η άλλη επιγραφή. Διατηρούνται μόνο νεώτερες επιγραφές που αναφέρονται σε οικοδομικές εργασίες που έγιναν τον 19ο αιώνα, αν και το σημερινό κτιριακό συγκρότημα, σύμφωνα με την αρχιτεκτονική του, αποτελεί μάλλον κτίσμα του 16ου αιώνος, εποχή των συχνών ληστρικών επιδρομών των Τούρκων στα βόρεια παράλια της μεγαλονήσου. Το ακριβές έτος ίδρυσης της Μονής δεν είναι γνωστό. Συμφωνα, όμως, με όλες τις ιστορικές πηγές και τις χρονολογικές ενδείξεις το Μοναστήρι πιθανόν ιδρύθηκε κατά τη νεοβυζαντινή περίοδο (961-1204), νωρίτερα δηλ. από την κατάληψη της Κρήτης από τους Ενετούς το έτος 1211.�

Το Καθολικό της Μονής έχει κτιστεί μέσα σε κοίλωμα υπερκείμενου μεγάλου βράχου, σε μια σπηλιά, είναι κατάγραφο και είναι αφερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου και τη Ζωοδόχο Πηγή. Το Iερό επικοινωνεί με άλλο σπήλαιο. Εκεί συγκεντρώνεται από τριχοειδείς επιφάνειες νερό, το οποίο λαμβάνουν οι πιστοί ως αγιασμό. Σύμφωνα με την παράδοση μέσα στο σπηλαιώδη ναό του Καθολικού της Μονής φανερώθηκε η εικόνα της Θεοτόκου σε κάποιο βοσκό γι᾽ αυτό και το Μοναστήρι ονομάστηκε Παναγία Φανερωμένη.

Ιερά Μονή Παναγίας Παπλινού�Η Μονή της Παναγίας Παπλινού τιµάται στην Κοίµηση της Θεοτόκου. Αναφέρεται ως Μονή το έτος 1581 σε συµβολαιογραφική πράξη του νοτάριου Κωνσταντίνου Μελισσηνού, όταν ο Καισάριος Μουδάτσος δώρισε γη στο µοναχό Μητροφάνη που µόναζε στη Μονή. �Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας λειτουργούσε ως γυναικεία Μονή. Την Άνοιξη του 1823 η Μονή δέχθηκε τη βάρβαρη επίθεση του περιβόητου για τη σκληρότητά του γενίτσαρου Μεχµέτ Πιλαβά από το Χουµεριάκο Μεραµβέλλου, γνωστού ως Πιλαβοµεχµέτη. Αφού κατάφερε να δραπετεύσει από το φρούριο Καλές της Ιεράπετρας, όπου είχε φυλακιστεί για τις βάναυσες πράξεις του απ’ τους οµοεθνείς του, επιτέθηκε µαζί µε τη συµµορία του στη Μονή, βίασαν και κακοποίησαν ατιµωτικά τις µοναχές και τις έσφαξαν κόβοντας τους µαστούς τους. Στη συνέχεια άρπαξαν όλη την κινητή περιουσία της Μονής και κατέφυγαν στο Κουφονήσι για να κρυφτούν. Το αποτρόπαιο αυτό έγκληµα του Μεχµέτ Πιλαβά και ο µαρτυρικός θάνατος των καλογραιών της Μονής Παπλινού σήµαναν την ερήµωση της Μονής, η οποία για ένα µεγάλο χρονικό διάστηµα έπαψε να λειτουργεί. Σύµφωνα µε µία επιγραφή, η πρώτη σοβαρή προσπάθεια ανακαίνισης της Μονής µετά τη σφαγή έγινε το 1843. Κατά την τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας η Μονή Παπλινού λειτούργησε ως µετόχι της Ιεράς Μονής Ακρωτηριανής Τοπλού µε ένα µοναχό. Το 1900 η Μονή κρίθηκε διαλυτέα και περιήλθε στην Ενορία Βαϊνιάς. Σήµερα σώζεται το καθολικό της Μονής, ένας µονόχωρος καµαροσκεπής ναός, ο οποίος ανακαινίστηκε τα τελευταία χρόνια. Επίσης, διατηρούνται ελάχιστα κτίσµατα του τέλους του 19ου αι, που αποτελούσαν κελλιά µοναχών, και νεώτερες πρόχειρες κατοικίες για τη διαµονή των πιστών που συρρέουν στον χώρο της Μονής για να συµµετάσχουν στις ιερές ακολουθίες της περιόδου του ∆εκαπενταυγούστου. �Την δεκαετία του 1970 στον υπάρχοντα ναό προστέθηκε και δεύτερος µονόχωρος καµαροσκεπής ναός, αφιερωµένος στη µνήµη του Αγίου µεγαλοµάρτυρος Φανουρίου του νεοφανούς. Τα ιερά Εγκαίνια του νέου ναού τελέσθηκαν από τον Μητροπολίτη Ιεραπύτνης και Σητείας Φιλόθεο τον Β´. �Η Μονή εορτάζει στις 15 Αυγούστου, εορτή της Κοιµήσεως της Θεοτόκου, και στις 27 Αυγούστου, µνήµη του Αγίου Μεγαλοµάρτυρος Φανουρίου.�

Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Καψά Σητείας�ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ�Η Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Καψά Σητείας βρίσκεται στο νοτιανατολικό άκρο της Κρήτης, πέντε χιλιόμετρα δυτικά από το ακρωτήριο Γούδουρας (το αρχαίο Ερυθραίο) σε μια πανοραμική θέση με θέα προς το Λιβυκό πέλαγος. Το Μοναστήρι είναι κτισμένο σε οχυρή θέση πάνω σε απότομη βουνοπλαγιά με υψόμετρο 57 μέτρα και με επίκεντρο το δίκλιτο σπηλαιώδη ναό του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου και της Αγίας Τριάδος. Στην άγονη, δύσβατη και απόκρημνη γκριζοκόκκινη αυτή πλαγιά, υπάρχουν αρκετά μικρά και μεγάλα σπήλαια, ενώ δυτικά βρίσκεται η έξοδος του ονομαστού για την σπάνια ομορφιά του φαραγγιού των Περβολακίων.�Ο χρόνος ιδρύσεως της παλαιάς Μονής, πάνω στην οποία έχει κτισθεί από τον Όσιο Ιωσήφ τον Γεροντογιάννη η σημερινή, δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί επ’ ακριβώς, αφού δεν υπάρχουν γραπτές πηγές που να μας πληροφορούν σχετικά, εκτός από τον Κώδικα της Μονής, που έχει συνταχθεί το 1890 από τον εγγονό του Οσίου Ιωσήφ, Αρχιμ. Ιωσήφ Γεροντάκη και έχει επικυρωθεί από τον μακαριστό Επίσκοπο Ιεροσητείας Αμβρόσιο (1890-1929). Οπως αναφέρει ο Κώδικας «... προ αμνημονεύτων χρόνων υπήρχεν επί του κρημνού τούτου, Μονύδριον αρχαιότατον (Ενετικόν) ίσως ή Ρωμαϊκόν, ούτινος τείχει ήσαν κρημνός, και εις τύχος μεσημβρινός, κτιστός ζωγραφισθέντα γύρωθεν και τέσσαρες εικόνες ξύλιναι, η μία της Θεοτόκου, αι δε τρις ιστόριζον τον Τίμιον Πρόδρομον, εστηριγμέναι επί του κρημνού προς ανατολάς...».�Άλλωστε η Μονή διατηρεί μια μορφή που δεν θυμίζει τα άλλα μοναστήρια που ιδρύθηκαν στα μέσα του 19ου αιώνα. Επίσης την ύπαρξη παλαιότερου Μονυδρίου επιβεβαιώνουν και τα χαράγματα χρονολογιών από το 1552 έως το 1809 (συνήθως Ιερέων που λειτούργησαν ή προσκύνησαν στην ερειπωμένη Μονή) και επιγραφών στις τοιχογραφίες του βόρειου τοίχου και της κόγχης του Ιερού Βήματος του Τιμίου Προδρόμου, που είναι και το μοναδικό τμήμα που σώζεται από την παλαιά Μονή.�

Ιερά Μονή Αγίων Πάντων Αγιασμένου Ιεράπετρας�Ίδρυση και θέση της Μονής�Ο «Αγιασμένος» βρίσκεται δύο χιλιόμετρα βόρεια της πόλεως Ιεράπετρας, επί της εθνικής οδού Ιεράπετρας-Αγίου Νικολάου. Περιλαμβάνει μία τετράγωνη έκταση περίπου 3.500 τ.μ. και έχει επίκεντρο τον Ιερό Ναό που είναι αφιερωμένος στους Αγίους Πάντες. Ο Ναός των Αγίων Πάντων ανεγέρθηκε το 1890 στον χώρο που είχε θαφτεί ένας ανώνυμος Άγιος, πιθανόν ασκητής, ο οποίος στη συνείδηση των ντοπίων κατοίκων της περιοχής θεωρούνταν Άγιος, γι’ αὐτό και ονόμαζαν την περιοχή «Αγιασμένο». Μάλιστα, οι κάτοικοι των γειτονικών χωριών κάθε φορά που έπεφταν ακρίδες στα γύρω χωράφια τους και κατέστρεφαν την παραγωγή τους ή είχαν κάμπιες τα ελαιόδενδρα, έκαναν αγιασμό και λιτανεία. Ο Ναός αφιερώθηκε στους Αγίους Πάντες για να τιμάται και το όνομα του αγνώστου σε εμάς, γνωστού όμως στον Θεό, αγίου, του Αγιασμένου. Παράλληλα κατασκευάσθηκαν και τα περιβάλλοντα κτίσματα, συνολικά δώδεκα οικήματα στη βόρεια και τη δυτική πλευρά του περιτειχισθέντος τετραγώνου. Όλα χτίστηκαν από τον μακαριστό Επίσκοπο Ιεροσητείας Αμβρόσιο Σφακιανάκη (1890-1929), ο οποίος στις αρχές του 1891 μετέφερε στον χώρο αυτό την έδρα της Επισκοπής του και ανήγειρε τον ναό και τα παρακείμενα κτίσματα.�

• Ευχαριστούμε πολύ!