Сабақтың тақырыбы:

§14. Литосфералық тақталар қалай қозғалады?

• Мақсатқа жету үшін мынаны білу қажет:

​

• Жер қыртысы қозғалысының ерекшеліктерін анықтау.

.

Сұрақ: Литосфералық тақталардың қозғалысы?

​

Жауап: Литосфералық тақталардың қозғалысы негізінен үш түрлі бағытта жүреді:

​

​

​

Конвергенция (жақындасу): Дивергенция (алыстау): Трансформациялық ығысу (параллель қозғалыс):

Сұрақ: Дивергенция (алыстау):

Жауап: Дивергенция (алыстау): Тақталар бір-бірінен алыстайды. Бұл процесте магма жоғарыға көтеріліп, жаңа жер қыртысын түзеді, мұхит орталық жоталары мен рифтілік аймақтар пайда болады.

Сұрақ: Конвергенция (жақындасу):

Конвергенция (жақындасу): Тақталар бір-біріне қарай қозғалады. Бұл кезде бір тақта екіншісінің астына еніп (субдукция), тау жоталары немесе жанартаулар тізбегі түзілуі мүмкін.

Сұрақ: Трансформациялық ығысу

(параллель қозғалыс

Трансформациялық ығысу (параллель қозғалыс): Тақталар бір-біріне қатысты параллель бағытта ығысады. Бұл кезде үлкен жер сілкіністері орын алуы мүмкін.

Литосфералық тақталардың қозғалысы мантиядағы конвекциялық ағындармен байланысты. Дивергенциялық аймақтардағы рифтілік аймақтарда жарықтар мен жаңа жер қыртысының түзілуі спрединг деп аталады. Орталық мұхит жоталары – дивергенциялық аймақтарда түзілетін ірі тау жүйелері, мысалы, Шығыс-Тынық мұхит қыраты немесе Орта Атлантикалық жотасы.

Сұрақ: Конвергенция немесе

тақталардың соқтығысуы

Конвергенция немесе тақталардың соқтығысуы

Жер астеносферасындағы конвекциялық ағындардың артуы литосфералық тақталардың соқтығысуына әкеледі. Бұл орындарды екі үдеріс қатар жүретін жер қыртысының қысылу аймағы деп атайды:

1. Субдукция: Бір литосфералық тақтаның екінші бір тақта астына енуі.

​

2. Обдукция: Бір литосфералық тақтаның екінші тақтаға жақындауы.Литосфералық тақталардың шекарасында мұхиттық жер қыртысымен қатар материктік жер қыртысы да орналасуы мүмкін, сондықтан конвергенция:Екі материктік жер қыртысы арасында;Екі мұхиттық жер қыртысы арасында;Материктік және мұхиттық жер қыртысы арасында орын алуы мүмкін.Екі материктік литосфералық тақталар арасындағы соқтығысуды қарастырайық

Қорытынды сұрақ: Сипаттама береміз

​

• Конвергенция (жақындасу)

​

• Дивергенция (алыстау)

​

• Трансформациялық ығысу

(параллель қозғалыс

​

КЕРІ БАЙЛАНЫС

• Семинарды жақсарту бойынша ұсыныс немесе идея

​

• Предложите конкретные идеи или рекомендации по улучшению семинара

• Бағдарламаны енгізуден білім алушылардың білім беру процесі мен тәрбиесіне қандай оң әсер күтесіз?

​

• Какое положительное влияние вы ожидаете от внедрения программы на образовательный процесс и воспитание обучающихся

• Семинардан алған білім немесе дағдыларды жазыңыз және оны өз қызметіңізде қалай қолданасыз?

​

• Опишите конкретные знания или умения, которые вы получили, и как вы планируете их использовать в своей работе