การผลิตสัตว์น้ำจืดเบื้องต้น ม.6

อาจารย์ ดร.จุฑามาศ ทะแกล้วพันธุ์

คณะเทคโนโลยีการเกษตร มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี

ID LINE 086 7851624

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ความหมายของการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ (Aquaculture)

• การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำเป็นการเกษตรรูปแบบหนึ่งโดยสัตว์น้ำและพืชน้ำถูกเลี้ยงในสภาวะที่ถูกสร้างขึ้นหรือกึ่งธรรมชาติ
• มีความหมายรวม 2 กิจกรรม คือ การเพาะสัตว์น้ำ (หมายถึง การขยายพันธุ์สัตว์น้ำ การทำให้พ่อแม่พันธุ์สามารถสืบพันธุ์ วางไข่ และมีลูกจำนวนมากขึ้น) และการเลี้ยงสัตว์น้ำ (หมายถึงการทำให้สัตว์น้ำมีน้ำหนักเพิ่มขึ้นจากวัยอ่อนสู่ตัวเต็มวัยหรือจากลูกปลานิ้วเป็นปลาขนาดตลาดตามที่ต้องการ (โชคชัย, 2548)
• ที่มา: นิคม ละอองศิริวงศ์, 2550. การจัดการระบบการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง
• สถาบันวิจัยการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง สำนักวิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่ง กรมประมง.

​

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ความต้องการใช้น้ำของโลกในการผลิตอาหาร�(หน่วย: พันตัน/ปี)

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

การเปรียบเทียบผลผลิตสัตว์น้ำทั่วโลกที่ได้จากการประมงและการเพาะเลี้ยง(หน่วย :ล้านตัน)

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

สินค้าสัตว์น้ำทำรายได้ให้กับประเทศไทย

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ความหมายของการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ

• การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำในแหล่งน้ำตามบริเวณพื้นที่ชายฝั่งทะเล ปากแม่น้ำ ลำคลอง และทะเลสาบ รวมถึงการใช้ประโยชน์พื้นที่ที่น้ำท่วมถึง บริเวณที่ดอนชายน้ำและป่าไม้ชายเลนที่เสื่อมสภาพ ตลอดจนย่านน้ำตื้นชายฝั่งเพื่อการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ได้แก่ การเพาะเลี้ยงปลา ปู กุ้ง หอย และสาหร่าย เป็นต้น(ไพโรจน์ พรหมานนท์, 2530)

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ความสำคัญของการเลี้ยงสัตว์น้ำ

• เพิ่มผลผลิตอาหารประเภทโปรตีน
• สร้างงานและอาชีพ
• ช่วยแก้ปัญหาการทำการประมง
• ลดการขาดดุลการค้าและช่วยภาวะเศรษฐกิจ

ของประเทศ

• ฯลฯ

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ระดับความสำเร็จในการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ

• ระดับ 1 เลี้ยงรอด
• ระดับ 2 เลี้ยงโต
• ระดับ 3 เลี้ยงให้เจริญพันธุ์ สืบพันธุ์ได้ (มีไข่)
• ระดับ 4 รุ่นพ่อแม่สามารถให้ลูกได้ (ไข่ฟักเป็นตัว)
• ระดับ 5 รุ่นลูกสามารถอยู่รอดและเจริญเติบโตได้ (อนุบาลและเจริญวัยเป็นรุ่นต่อไป)�

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ปัจจัยที่สำคัญในระบบการเลี้ยงสัตว์น้ำ

ระบบการเลี้ยงสัตว์น้ำ

• แบ่งตามรูปแบบการเลี้ยง (โชคชัย เหลืองธุวปราณีต, 2548)
• การเลี้ยงในบ่อดิน, การเลี้ยงในถัง, การเลี้ยงในกระชังหรือคอก, การเลี้ยงแบบแพ, การเลี้ยงในบ่อรางน้ำไหล
• Funge-Smith and Phillips (2000)
• ระบบเลี้ยงในแหล่งน้ำ (Reservior system or Sea Farming), ระบบเลี้ยงบนพื้นดิน (Inland), ระบบฟาร์มผสมผสาน(Polyculture),
• ระบบน้ำหมุนเวียน (Recirculation system) ระบบหมุนเวียนน้ำที่นำน้ำที่ใช้เลี้ยงสัตว์น้ำแล้ว กลับมาใช้อีก ต้องมีระบบบำบัดน้ำ ทำให้น้ำเกิดการหมุนเวียน )
• แบ่งตามระดับของการจัดการฟาร์มหรือการผลิต (Lekang, 2008)
• แบบธรรมชาติ, แบบกึ่งพัฒนา, แบบพัฒนา (Extensive , Semi-intensive, Intensive)
• แบ่งตามระยะของสัตว์น้ำ (Lekang, 2008)
• การเลี้ยงพ่อแม่พันธุ์ (Brooding), การอนุบาล (Nursing), การเลี้ยงสัตว์น้ำขนาดตลาด (Rearing)
• แบ่งตามชนิดสัตว์น้ำ
• ระบบการเลี้ยงปลา, ระบบการเลี้ยงกุ้ง, ระบบการเลี้ยงหอย

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

การจัดการระบบการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ

• การจัดการ (Management) หมายถึงการดำเนินงานให้บรรลุวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้โดยอาศัยปัจจัยทั้งหลาย ได้แก่ คน เงิน วัสดุสิ่งของ เป็นอุปกรณ์การจัดการนั้น (สมพงศ์ เกษมสิน, 2523)
• การจัดการระบบการเลี้ยงสัตว์น้ำ หมายถึงการดำเนินงานเพื่อป้องกันควบคุมหรือแก้ไขส่วนต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งให้ทำงานอย่างปกติหรือมีสภาวะเหมาะสมโดยใช้คน เงิน วัสดุสิ่งของเพื่อให้สัตว์น้ำที่เลี้ยงมีสุขภาพแข็งแรงและเจริญเติบโตได้อย่างปกติ

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

องค์ประกอบและความมุ่งหมายของการหลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ที่อยู่อาศัย

การจัดการหน่วยผลิต

• บ่อดิน

กำจัดเลนกลางบ่อ ทำความสะอาดบริเวณบ่อ

ตากบ่อให้แห้งอย่างน้อย 1-2 สัปดาห์

สูบน้ำเข้าบ่อเลี้ยงให้ได้ระดับ 1.6-2 เมตร เปิดเครื่องตีน้ำทิ้งไว้ 2-3 วัน

กำจัดพาหะในบ่อ :ซันเทอเร็กซ์ 2 ppm เครื่องตีน้ำทิ้งไว้ 2-3 ชม. แล้วเปิดทิ้งไว้ 5-7 วัน

เริ่มทำสีน้ำ :ใส่ปูนโดโลไมท์ 3-50 กก./ไร่;

รำละเอียด 3-5 กก./ไร่ (ใส่วันเว้นวันนาน 3-5 สัปดาห์); จุลินทรีย์ 2 กก./ไร่; กากน้ำตาล 6 กก./ไร่

ตกแต่งบ่อ ติดตั้งอุปกรณ์การเลี้ยง

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

• กระชัง

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

การจัดการการปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำ

• แหล่งลูกพันธุ์สัตว์น้ำ
• โรงเพาะฟักของหน่วยงานรัฐ
• โรงเพาะฟักเอกชน
• คุณภาพของลูกพันธุ์
• โรงเพาะฟักที่มีระบบสุขาภิบาลที่ดี
• ผ่านการตรวจเช็ค PCR,

ผ่านการตรวจเช็ค luminous bacteria,

ค่าความแตกไซด์ (CV) ≤ 12%, แพนหางต้องกาง> 95%

เป็นต้น

​

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

• ความหนาแน่นที่ปล่อย
• ชนิดและขนาดสัตว์น้ำ
• ระบบการเลี้ยง
• วิธีปล่อยสัตว์น้ำ
• ลอยไว้ในบ่อหรือ

กระชัง > 20 นาที

• ช่วงเวลาที่ปล่อย
• ช่วงเช้า (5.30- 8 น.) หรือเย็น (17-19 น.)

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

การจัดการการปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำ

• การเลี้ยงปลาในกระชัง

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

การจัดการคุณภาพน้ำ

• คุณภาพน้ำ(water quality) หมายความรวมถึงคุณลักษณะทางกายภาพ เคมี ชีวภาพ และทัศนียภาพของน้ำที่มีอิทธิพลต่อการใช้ประโยชน์ของน้ำ
• การจัดการคุณภาพน้ำ หมายถึงการทำให้คุณภาพน้ำในบ่อเลี้ยงสัตว์น้ำหรือที่เลี้ยงสัตว์น้ำมีคุณภาพที่ดีเหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของสัตว์น้ำ
• คุณภาพน้ำที่สำคัญต่อการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง ได้แก่ ออกซิเจนละลาย สารประกอบไนโตรเจน ความเค็ม พีเอช ความเป็นด่าง และสารแขวนลอย เป็นต้น

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

เกณฑ์คุณภาพน้ำเพื่อการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ออกซิเจนที่ละลายในน้ำ

• มีความสำคัญสูงในการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ถ้าไม่ควบคุมระดับของออกซิเจนให้เพียงพอ
• สัตว์น้ำเครียดและกินอาหารไม่ดี
• อัตราการเจริญเติบโตลดลง
• การยอมรับต่อโรคเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
• สัตว์น้ำตาย
• ให้ข้อสนเทศที่สำคัญเกี่ยวกับสถานะของระบบแหล่งน้ำ
• การสะพรั่งของแพลงก์ตอนพืช
• การขาดแคลนออกซิเจน

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

• การผันแปรในรอบวัน

�การผันแปรออกซิเจนในรอบวันบริเวณกระชังเลี้ยงปลา ม. 8 ต. เกาะยอ ในเดือนกรกฎาคม 2548 �

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

กระบวนการต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับปริมาณออกซิเจนละลาย

ที่มา : ดัดแปลงจาก GÖnenç and Wolflin (2005)

• ที่มาและการสูญสิ้นไปของออกซิเจนละลาย

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

• ความต้องการออกซิเจนของสัตว์น้ำขึ้นอยู่กับชนิด ขนาด กิจกรรม อุณหภูมิ
• สัตว์น้ำขนาดเล็กต้องการมากสัตว์น้ำขนาดใหญ่

ปลากะพงขาว 40 กรัม บริโภคออกซิเจน 500 mg-Okg^-1 hr^-1

4 กิโลกรัม บริโภคออกซิเจน 280 mg-Okg^-1 hr^-1

• ว่ายน้ำเร็วบริโภคออกซิเจนมากกว่าว่ายน้ำอย่างช้าๆ
• บริโภคออกซิเจนเพิ่มขึ้นเป็น 2 เท่า เมื่ออุณหภูมิเพิ่มขึ้น 10 องศาเซลเซียส

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ปริมาณออกซิเจนที่ได้มาและสูญสิ้นไปในบ่อเลี้ยงสัตว์น้ำ�(ที่มา : Billard, 1995)

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

• การขาดแคลนออกซิเจนละลาย
• แหล่งน้ำธรรมชาติ
• พืชน้ำมีมากเกินไป
• การแลกเปลี่ยนน้ำจำกัด
• ที่เลี้ยงสัตว์น้ำ
• เลี้ยงสัตว์น้ำหนาแน่น
• ให้อาหารมากเกินไป
• กระแสน้ำนิ่ง
• ระบบการให้อากาศขัดข้อง

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

สาเหตุการขาดแคลนออกซิเจนในกระชังปลา

• พืชน้ำมีมากเกินไป

​

​

​

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

สาเหตุการขาดแคลนออกซิเจนในกระชังปลา

• กระแสน้ำนิ่ง
• โดยธรรมชาติ
• สิ่งกีดขวาง เช่น กระชัง การเกาะอาศัย

ของสิ่งมีชีวิต

​

​

​

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

การเกาะอาศัยของสิ่งมีชีวิต

สาหร่าย

หอย

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

สาเหตุการขาดแคลนออกซิเจนในกระชังปลา

• เลี้ยงปลาหนาแน่นเกินไป

​

​

​

​

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ผลของการขาดแคลนออกซิเจน

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ที่มาและการใช้ออกซิเจนละลายในกระชังเวลากลางวัน

บรรยากาศ

ดินตะกอน

กระแสน้ำ

การหายใจ

การหายใจและการสังเคราะห์แสง

กระแสน้ำ

บรรยากาศ

ดินตะกอน

การหายใจ

การหายใจ

ที่มาและการใช้ออกซิเจนละลายในกระชังเวลากลางคืน

ที่มาและการใช้ออกซิเจนละลายในกระชังปลาในช่วงปกติ

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ที่มาและการใช้ออกซิเจนละลายในกระชังเวลากลางวัน

บรรยากาศ

ดินตะกอน

การหายใจ

การหายใจและการสังเคราะห์แสง

บรรยากาศ

ดินตะกอน

การหายใจ

การหายใจ

ที่มาและการใช้ออกซิเจนละลายในกระชังเวลากลางคืน

ที่มาและการใช้ออกซิเจนละลายในกระชังปลาในช่วงน้ำตาย ลมพัดตามปกติ

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ที่มาและการใช้ออกซิเจนละลายในกระชังเวลากลางวัน

ดินตะกอน

การหายใจ

การหายใจและการสังเคราะห์แสง

ดินตะกอน

การหายใจ

การหายใจ

ที่มาและการใช้ออกซิเจนละลายในกระชังเวลากลางคืน

ที่มาและการใช้ออกซิเจนละลายในกระชังปลาในช่วงน้ำตาย ลมนิ่ง

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

การจัดการออกซิเจนละลาย

• เลี้ยงด้วยความหนาแน่นเหมาะสม
• ปลากะพงขาว 300 ตัว/กระชัง; กุ้งทะเล <100,000 ตัว/ไร่
• ใช้เครื่องให้อากาศ
• เครื่องให้อากาศ 1 แรงม้า รองรับผลผลิตสัตว์น้ำ 500 กิโลกรัม
• งดอาหาร
• เปลี่ยนถ่ายน้ำ
• หมั่นสังเกตพฤติกรรมของสัตว์น้ำ เช่น ว่ายบริเวณผิวน้ำหรือขอบบ่อ
• กรณีการเลี้ยงสัตว์น้ำในกระชังควรหมั่นทำความสะอาดกระชัง

​

​

​

​

​

​

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

การจัดการออกซิเจนละลาย

• ระบบเติมอากาศอัตโนมัติ

และเตือนภัย

​

​

​

​

​

​

​

เครื่องวัดออกซิเจน

เครื่องให้อากาศ

PLC

ไซเลน

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ของเสียในระบบการเลี้ยงสัตว์น้ำ :สารประกอบไนโตรเจน

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

สารประกอบไนโตรเจน

• สารประกอบไนโตรเจนสำคัญ : แอมโมเนีย ไนไตรท์ และไนเตรท และไนโตรเจนทั้งหมด
• แอมโมเนีย : ที่มาของแอมโมเนีย
• การขับถ่ายของสัตว์น้ำ : สัตว์น้ำกินอาหาร 1 kg ปล่อยแอมโมเนีย 0.03 kg
• การเน่าสลายของไนโตรเจนอินทรีย์ : อาหารเหลือ ซากสิ่งมีชีวิต
• ชุมชน โรงงานอุตสาหกรรม
• แอมโมเนีย (NH₃ + NH₄⁺, TA)
• มี 2 รูปแบบ : รูปแบบที่เป็นพิษ(NH₃) กับรูปแบบที่ไม่เป็นพิษ(NH₄⁺)

� NH₃ + H₂O NH₄OH NH₄⁺ + OH^-

​

​

​

​

ขึ้นอยู่กับพีเอช อุณหภูมิ และความเค็ม

รูปแบบที่เป็นพิษ

รูปแบบที่ไม่เป็นพิษ

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

สัดส่วน (Mole fraction) ของแอมโมเนียรูปแบบที่เป็นพิษในน้ำที่พีเอชและอุณหภูมิต่างกัน

ที่มา : Emerson et al. (1975) อ้างโดย Lawson (1995)

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

• แอมโมเนียทั้งหมด(Total ammonia) (NH₃ + NH₄⁺, TA)
• แอมโมเนียทั้งหมดไนโตรเจน(Total ammonia nitrogen, TAN)
• โดยทั่วไปแสดงความเข้มข้นของแอมโมเนียเฉพาะไนโตรเจน
• แอมโมเนียรูปแบบที่ไม่แตกตัวหรือรูปแบบที่เป็นพิษหรือรูปแบบที่เป็นอิสระ(NH₃)
• แอมโมเนียไนโตรเจนรูปแบบที่ไม่แตกตัวหรือรูปแบบที่เป็นพิษหรือรูปแบบที่เป็นอิสระ (NH₃-N)
• แอมโมเนียไนโตรเจนรูปแบบที่แตกตัวหรือรูปแบบที่ไม่เป็นพิษ (NH₄⁺-N)
• แอมโมเนียอาจสูงขึ้นได้ในระบบการเลี้ยงสัตว์น้ำแบบน้ำหมุนเวียนในกรณีตัวกรองชีวภาพทำงานผิดปกติ
• สัมผัสกับสารเคมีที่ใช้รักษาโรคปลา เช่น ฟอร์มาลีน
• ของเสียมากและเพิ่มขึ้นเร็วเกินไป

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

การผันแปรแอมโมเนียในบ่อเลี้ยงสัตว์น้ำในรอบ 24 ชั่วโมง

ปลาดุกทะเล

ปลาเก๋า

• การผันแปรในรอบวัน

​

​

​

​

​

​

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

• ปัจจัยที่มีผลต่อความเป็นพิษของแอมโมเนีย
• ออกซิเจนละลาย พีเอช อุณหภูมิ การปรับตัว
• การผันแปรของระดับแอมโมเนีย การให้อาหาร เป็นต้น

ความสัมพันธ์ระหว่างพีเอชกับแอมโมเนียและคาร์บอนไดออกไซด์

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

สารประกอบไนโตรเจน

• ไนไตรท์
• ผลิตผลขั้นกลางของกระบวนการไนตริฟิเคชัน

NH₄⁺ + 1 ½ O₂ NO₂^- + 2H⁺ +H₂O

• เป็นพิษต่อสัตว์น้ำสูง

ลดประสิทธิภาพในการขนส่งออกซิเจนของเลือดและทำลายเนื้อเยื่อของสัตว์น้ำ

• ไนเตรท
• ผลิตผลขั้นสุดท้ายของกระบวนการไนตริฟิเคชัน

NO₂^- + ½ O₂ NO₃^-

• เป็นพิษต่อสัตว์น้ำค่อนข้างต่ำ

ความเข้มข้น 30mg-N/l อาจเป็นสาเหตุของโรคจุดขาว

​

​

​

​

nitrosomonas

nitrobactor

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

การจัดการสารประกอบไนโตรเจน

• การให้อาหารอย่างมีประสิทธิภาพ
• การส่งเสริมให้แบคทีเรียกลุ่มไนตริฟายอิงเจริญเติบโตได้ดี
• คุณภาพน้ำ : ออกซิเจนละลาย > 2 มก./ล. พีเอช 7-8; ความเป็นด่าง 50-100 มก./ล.
• หลีกเลี่ยงการใช้ยาปฏิชีวนะ

หรือยาฆ่าเชื้อจุลินทรีย์

• การเปลี่ยนถ่ายน้ำ

​

​

​

​

​

​

​

​

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

พีเอช

• พีเอชหมายถึง ความเข้มข้นของไฮโดรเจนอิออนในน้ำ
• น้ำที่มีพีเอช 7 ถือว่าเป็นกลาง เมื่อพีเอชต่ำกว่า 7 น้ำนั้นมีสภาพเป็นกรด และเมื่อพีเอชมาก กว่า 7 น้ำนั้นมีสภาพเป็นด่าง
• การผันแปรของพีเอช
• ผันแปรในรอบวัน

6CO₂ + 6H₂O C₆H₁₂O₆ + 6O₂

• ตามฤดูกาล : น้ำจืด (น้ำฝน น้ำท่า) น้ำทะเล
• ลดลงตามระยะเวลาของการเลี้ยง : ระบบการเลี้ยงสัตว์น้ำแบบน้ำหมุนเวียน

​

​

​

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

พีเอช

• สัตว์น้ำส่วนใหญ่ค่อนข้างไม่อ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงของพีเอช
• ในบ่อเลี้ยงสัตว์น้ำ พีเอชในรอบวันไม่ควรแตกต่างกันเกิน 0.5 หน่วย
• ควบคุมสมดุลย์ของระบบกรดคาร์บอนิคและความเข้มข้นของแอมโมเนีย
• พีเอชลดลงความเป็นพิษของไฮโดรเจนซัลไฟด์เพิ่มขึ้น

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

พีเอช (ต่อ)

• ค่าที่เหมาะสม : สัตว์น้ำจืด 6.5-9 (ประมาณ 7), สัตว์ทะเล 7.5-8.5( > 8)
• สัตว์ทะเลทนต่อการเปลี่ยนแปลงพีเอชได้น้อยกว่าสัตว์น้ำจืด
• พีเอชต่ำกว่า 5-6 ไนตริฟายอิงแบคทีเรียหยุดทำงาน, ค่าที่เหมาะสม 7-8
• การจัดการพีเอชในบ่อเลี้ยงสัตว์น้ำ
• การใช้วัสดุปูน
• แคลเซียมคาร์บอเนต : หินปูนหรือหอยนางรม (ทั้งตัวหรือบด)
• โซเดียมคาร์บอเนต : 20%ของปริมาณอาหารแต่ละวัน
• แคลเซียมไฮดรอกไซด์ แคลเซียมออกไซด์ และโซเดียมไฮดรอกไซด์ไม่ควรเติมลงในถังเลี้ยงโดยตรง
• การเปลี่ยนถ่ายน้ำ

​

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ความเป็นด่าง

• แสดงถึงความสามารถในการเป็นบัฟเฟอร์ของน้ำ : ไบคาร์บอเนต คาร์บอเนต ไฮดรอกไซด์ หรือรวมกัน
• ช่วยป้องกันพีเอชแกว่ง : 100-150 mg/l CaCO₃

​

​

• น้ำทะเลมีค่าสูงกว่าน้ำจืด
• มีแนวโน้มลดลงในระบบ RAS
• กระบวนการไนตริฟิเคชัน :

NH₄⁺ + 1.83O₂+1.98HCO₃^- 0.021C5H7O₂N + 0.98NO₃ + 1.041H₂O+1.88H₂CO₃^-

(การออกซิไดซ์แอมโมเนีย 1 กรัม

ใช้โซเดียมไบคาร์บอเนต 11.74 กรัม)

​

​

​

2HCO₃^- CO₃^2- + H₂O + CO₂

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

อุณหภูมิ

• มีอิทธิพลทั้งโดยทางตรงและทางอ้อมต่อการดำรงชีวิตของสัตว์น้ำ
• เร่งกระบวนการทางเคมีและชีววิทยาในระบบสิ่งมีชีวิต
• อัตราเมตาโบลิซึมเพิ่มขึ้น 2-3 เท่า เมื่ออุณหภูมิเพิ่มขึ้น 10 องศาเซลเซียส
• สัตว์น้ำบริโภคออกซิเจนเพิ่มขึ้นเมื่ออุณหภูมิและความเค็มเพิ่มขึ้น
• ความสามารถในการละลายน้ำของออกซิเจนลดลงเมื่ออุณหภูมิเพิ่มขึ้น

​

​

​

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

การบ่งชี้คุณภาพน้ำที่ไม่ดีจากสัตว์น้ำ

ที่มา : Branson (2008)

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

การบ่งชี้คุณภาพน้ำที่ไม่ดีจากสัตว์น้ำ

ที่มา : Branson (2008)

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

การบ่งชี้คุณภาพน้ำจากการตายของสัตว์น้ำ

• ตาย > 50% < 1 วัน สาเหตุ การขาดแคลนออกซิเจน หรือพิษเฉียบพลัน
• ตาย ประมาณ 50% ภายใน 5 วัน สาเหตุ โรคอย่างรุนแรง
• ตาย ประมาณ 10% ภายใน 7 วัน สาเหตุ สภาพแวดล้อมไม่ดี

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

แนวทางการจัดการที่เป็นไปได้เพื่อบรรเทาปัญหาคุณภาพน้ำ

ที่มา : Branson (2008)

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565

ความสำคัญของอาหารสัตว์น้ำ

• อาหารเป็นปัจจัยพื้นฐานในการผลิตสัตว์น้ำ เป็นต้นทุนหลักในการผลิต เนื่องจากต้นทุนการผลิตสัตว์น้ำประมาณ 30 - 50% มาจากค่าอาหาร
• การเลี้ยงจะประสบความสำเร็จมากน้อยขึ้นอยู่กับคุณภาพ ปริมาณ วิธีการให้และราคาอาหาร เนื่องจากอาหารมีผลต่อการเจริญเติบโต การยังชีพ การเจริญพันธุ์และการแพร่พันธุ์ของสัตว์น้ำ
• อาหารมีผลต่อคุณภาพน้ำในบ่อเลี้ยงได้ หากให้มากเกินไปหรือคุณภาพไม่ดี นอกจากเพิ่มค่าใช้จ่ายแล้วโอกาสการเกิดน้ำเสียและเกิดโรคจะเพิ่มสูงขึ้น

​

• ที่มา: รศ.ดร. เกรียงศักดิ์ เม่งอำพัน คณะเทคโนโลยีการประมงและทรัพยากรทางน้ำ, ม.แม่โจ้ http://coursewares.mju.ac.th:81/e-
• learning47/section2/fa301/Lession/lession4.htm

ข้อควรพิจารณาเลือกซื้ออาหารสัตว์น้ำ

• โปรตีน พลังงานที่สัตว์น้ำต้องการและโภชนะอาหาร
• ป้ายหรือฉลาก
• อายุของอาหาร วัน เดือน ปี ที่ผลิตและวันหมดอายุ
• รูปแบบของอาหาร
• การเปรียบเทียบข้อดีข้อเสียของอาหารเม็ดจมกับอาหารเม็ดลอยน้ำ
• ความคงทนของอาหารในน้ำ

​

​

​

• สีและกลิ่นของอาหาร
• ความชื้นของอาหาร
• ความเป็นฝุ่นของอาหาร ในกรณีเป็นอาหารเม็ดจม
• การลอยตัวของอาหาร ในกรณีเป็นอาหารเม็ดลอย
• ราคาอาหาร
• การยอมรับของสัตว์น้ำ
• การกระจายตัวของอาหารในน้ำ

​

การให้อาหารสมทบ

• การให้อาหารควรให้เพียงวันละ 2 ครั้งในเวลาเช้าเย็น ควรกะปริมาณอาหารให้ปลากินหมดพอดีในวันหนึ่ง ๆ ถ้าอาหารเหลือข้ามวันจะเกิดการบูดเน่า ทำให้น้ำเน่าเสีย
• การให้อาหารแต่ละครั้งควรพยายามให้เป็นเวลา และตรงเวลา
• ควรให้อาหารในระหว่างที่อากาศยังไม่ร้อนคือ ในช่วงเช้าและเย็น
• ก่อนวางอาหารบนแป้นไม้โดยจัดวางบนแป้นใต้ระดับน้ำ 1 คืบ หรือใช้ยอสุ่มอาหาร
• ควรสังเกตปริมาณและชนิดของอาหารที่ให้ ถ้ามีโปรตีนสูง ปลาจะเจริญเติบโตเร็ว การให้อาหารเม็ดมีผลดี คือ ทำให้ปลาโตเร็วยิ่งขึ้น และเลี้ยงได้หนาแน่นกว่าการให้กินอาหารจากธรรมชาติเพียงอย่างเดียว เช่น เลี้ยงพ่อแม่พันธุ์ โดยให้อาหารผสม (รำ:เศษแผ่นยอ:ปลาป่นxกากถั่ว = 3:2:1) วันละ 3 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักปลาทั้งหมด

การรักษาสมดุลในบ่อ

ปลา

ลูกไร หนอนแดง

แพลงก์ตอนสัตว์

แพลงก์ตอนพืช

อินทรีย์สาร

ปุ๋ย

มูลสัตว์น้ำ

ตะกอน

ของเสียละลายน้ำ

ออกซิเจน

คาร์บอนไดออกไซด์

พืชน้ำ

สมดุลภายในบ่อเลี้ยง:Kendall, 2010

หลักการให้อาหารสัตว์น้ำ

Aquatic Animal Feeding

ข้อควรพิจารณาในการเลือกใช้อาหารสัตว์น้ำรูปแบบต่างๆกัน

ปัจจัยการให้อาหารที่ส่งผลต่อสัตว์น้ำ

• ชนิดของอาหาร
• ขนาดของอาหาร
• ปริมาณการให้
• ความถี่ของการให้
• การกระจายตัวของอาหาร

​

ไรแดง(water flea)

• ไรแดงเป็นแพลงก์ตอนสัตว์ชนิดหนึ่งมีขนาด 0.4-1.8 มิลลิเมตร มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Moina macrocopa ลำตัวมีสีแดงเรื่อ ๆ
• ถ้าออกซิเจนในน้ำต่ำจะมองเห็นไรแดงมีสีแดงเข้ม ไรแดงหนึ่งตัวหนักประมาณ 0.2 มิลลิกรัม ตัวเมียมีขนาดใหญ่กว่าตัวผู้

​

​

ตัวอย่างสูตรปุ๋ยทำน้ำเขียว

• ปุ๋ย N-P-K ( ปุ๋ยนา 16-20-0 ) 0.5 กิโลกรัม
• ยูเรีย ( 46-0-0 ) 1.5 กิโลกรัม
• ปุ๋ยซุปเปอร์ฟอสเฟต (0-46-0 ) 130.0 กรัม
• ปูนขาว 3.0 กิโลกรัม
• กากผงชูรส ( อามิ อามิ ) 20 ลิตร (อามิ อามิ เป็นกากของการทำผงชูรส หาซื้อได้ที่ บ.อายิโนโมโต๊ะ จก. ถนนสุขสวัสดิ์ ซ. 43 อ.พระประแดง จ.สมุทรปราการ หรือโทร. 0-2463-5536-8 , 0-2819-3259 )

การเพาะฟักอาร์ทีเมีย

สรุปแนวทางการจัดการระบบการเลี้ยงสัตว์น้ำ

หลักการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2565