QUARTER 1 - WEEK 7-2
Kolonyalismo at Imperyalismo
ARALING PANLIPUNAN 7
QUARTER 2 - WEEK 1
FADINRNED EMALGALN
Sino sya?
https://www.britannica.com/biography/Ferdinand-Magellan/Circumnavigation-of-the-globe
FERDINAND MAGELLAN
Noong September 20, 1519 sinimulan ni
Ferdinand Magellan
ang paglalakbay upang tuklasin ang isla ng pampalasa, ang Maluku o Moluccas (na kasalukuyang bahagi ng Indonesia).
https://www.facebook.com/Trivia and Facts Philippines/September 20, 2024 𝗔𝗡𝗚 𝗦𝗜𝗠𝗨𝗟𝗔 𝗡𝗚 𝗣𝗔𝗚𝗟𝗔𝗟𝗔𝗞𝗕𝗔𝗬 𝗡𝗜 𝗠𝗔𝗚𝗘𝗟𝗟𝗔𝗡
https://www.facebook.com/Trivia and Facts Philippines/March 16, 2023 𝗔𝗡𝗚 𝗣𝗔𝗚𝗗𝗔𝗧𝗜𝗡𝗚 𝗡𝗜 𝗠𝗔𝗚𝗘𝗟𝗟𝗔𝗡 𝗦𝗔 𝗣𝗜𝗟𝗜𝗣𝗜𝗡𝗔𝗦
https://www.facebook.com/Trivia and Facts Philippines/March 31, 2021 #NgayongArawSaKasaysayan
https://www.facebook.com/Bohol Provincial Library/March 29, 2021 #OnThisDay
https://www.facebook.com/Trivia and Facts Philippines/April 14, 2021 #NgayongArawSaKasaysayan
https://www.facebook.com/Trivia and Facts Philippines/April 26, 2023 𝗔𝗡𝗚 𝗣𝗔𝗚𝗧𝗨𝗡𝗚𝗢 𝗡𝗜 𝗠𝗔𝗚𝗘𝗟𝗟𝗔𝗡 𝗦𝗔 𝗠𝗔𝗖𝗧𝗔𝗡
https://www.facebook.com/Trivia and Facts Philippines/April 27, 2022 𝗔𝗡𝗚 𝗠𝗔𝗞𝗔𝗦𝗔𝗬𝗦𝗔𝗬𝗔𝗡𝗚 𝗟𝗔𝗕𝗔𝗡𝗔𝗡 𝗦𝗔 𝗠𝗔𝗖𝗧𝗔𝗡
Tatlong tauhan ang pumalit bilang pinuno ng ekspedisyon matapos ang pagpanaw ni Magellan, : si Duarte Barbosa,
na nasawi sa Cebu;
si Juan Carvalho,
na nag-utos wasakin ang barkong Concepcion at kalauna’y naalis sa pagkapinuno; at si Gonzalo Gomez de Espinosa.
https://www.nationalgeographic.com/history/history-magazine/article/240-men-started-magellan-voyage-around-world-only-18-finished-it
Dalawang barko na lamang
ang nagawang makarating
sa Mollucas. Sa Ternate, Mollucas, naghiwalay ng landas sina Espinosa (kapitan ng barkong Trinidad) at Sebastian Elcano (kapitan ng barkong Victoria). Sinubukan maghanap ni Espinosa ng ruta pabalik sa Espanya ngunit sila’y nadakip ng mga Portugues.
https://en.wikipedia.org/wiki/Juan_Sebasti%C3%A1n_Elcano
https://www.facebook.com/Trivia and Facts Philippines/September 6, 2022
Samantala, matagumpay na nakabalik sina Elcano sa katubigan ng Espanya noong September 6, 1522.
Ang barkong Victoria, ang tanging barko ng Magellan-Elcano expedition na nagawang maikot ang mundo.
Tanging 18 mula sa 245 na orihinal na tauhan ng ekspedisyon ang nagawang bumalik sa Espanya.
https://www.facebook.com/Trivia and Facts Philippines/September 6, 2020 #NgayongArawSaKasaysayan
Ang Magellan-Elcano expedition ang siyang maituturing na kauna-unahang matagumpay na paglibot sa buong daigdig sa pamamagitan ng paglalayag (circumnavigation).
https://www.facebook.com/Bohol Provincial Library / April 27, 2021
Paano nga ba nakarating sina Magellan sa Pilipinas?
https://www.britannica.com/biography/Ferdinand-Magellan/Circumnavigation-of-the-globe
Paano nakarating
ang mga Europeo sa Timog-Silangang Asya?
https://www.britannica.com/place/Moluccas
https://www.worldhistory.org/uploads/images/14798.jpg?v=1726682891-0
Bakit maraming naghahangad
na masakop ang Moluccas?
Moluccas
Bukod sa pampalasa sa mga pagkain, ang SPICES ay ginagamit din ng mga Kanluranin upang mapreserba ang mga karne. Ginagamit din nila ito para sa kanilang mga pabango, kosmetiks
at medisina.
Bago ang pagtuklas at pananakop
ay may ugnayan nang nagaganap
sa mga Europeo at mga Asyano.
ALAM NYO BA?
Nagsimula ang ugnayang ito
sa pamamagitan ng palitan ng kalakal sa mga Asyano at Europeong mangangalakal. Ang pinaka-tagpuan nila ay nagaganap
sa tatlong pangunahing ruta
ng kalakalan sa Asya.
Una, ang Hilagang Ruta, na nagsisimula
sa China at binabagtas ang mga disyerto
ng Samarkand at Bokhara, tinatawid ang Caspian Sea at Black Sea at nagtatapos
sa Lungsod ng Constantinople.
Pangalawa, ang Gitnang Ruta, mula sa India,
ang mga kalakal ay dinadala ng mga sasakyang pandagat hanggang Ormuz sa Golpo ng Persia.
Mula rito ang mga kalakal ay inihahatid sa pamamagitan ng mga kamelyong naglalakbay patungo sa mga lungsod ng Antioch, Aleppo at Damascus.
At ang huli, ay ang Timog na Ruta
na nagsisimula sa India babagtasin
ang Karagatang Indian, babaybayin ang
Arabia tuloy sa Red Sea hanggang sa makarating sa Cairo o Alexandria sa Egypt.
Dumating ang panahon na ang ruta
ng kalakalan na nag-uugnay sa mga mangangalakal na Asyano at Europeo
ay sinakop ng naghaharing Turkong Ottoman. Tanging mga Italyanong mangangalakal
na lamang ang pinayagan na makadaan
at makipag-ugnayan sa mga
mangangalakal na Asyano.
Dahil dito, napilitang maghanap
ng bagong ruta ang mga mangangalakal na Europeo.
Ang pagnanais na makibahagi
sa kalakalan ng spices ng Asya
ang nagbunsod sa mga Europeo
na galugarin ang mga karagatan
at hanapin ang pinagmumulan
ng mga pampalasa.
Nagsimula ang
DAKILANG PANAHON
NG EKSPLORASYON O
ANG PANAHON NG PAGGALUGAD ng mga lugar na hindi pa nararating ng mga Europeo noong ika-15 siglo.
Ang eksplorasyong ito ay nagkaroon ng matinding epekto sa naging takbo ng kasaysayan ng daigdig.
ANO AKO?
C_os_-S_a_f
C_m_a__
Kagamitan upang malaman ang latitude o layo ng barko pahilaga o patimog mula sa equator
M__a
Makitid at mahabang bapor na nagtataglay ng triyanggulo at lateen na layag
MGA GINAMIT NOONG PANAHON NG EKSPLORASYON:
Nagbibigay ng
tamang direksyon
Compass
Kagamitan upang masukat
ang anggulo sa pagitan ng dinaraanan at ng kalangitan
Cross-Staff
Nagbibigay ng impormasyon tungkol sa heograpikal na katangian ng mga lugar
Mapa
A_t_o_a_e
Astrolabe
C_r_v_l
Caravel
1.
2.
3.
4.
5.
Mga Bansang Nanguna sa Eksplorasyon
Sa tulong ng mapa at watawat, tukuyin ang mga bansang Kanluranin na nanguna sa ekplorasyon.
https://www.pinterest.com/pin/513199320008267016/
Mga Bansang Nanguna sa Eksplorasyon
_p__n
P_r__g_l
F__n__
N__h_r__n_s
__e_t B__t__n
Portugal
Spain
France
Netherlands
Great Britain
1.
2.
3.
4.
5.
1.
Bakit mahalaga ang pagkakatuklas sa mga bagong lupain?
2.
3.
Pamprosesong mga Tanong:
Paano nakatulong ang mga manlalayag sa paglawak ng kapangyarihan ng Europe?
Kung ikaw ang naatasang maglakbay sa isang lugar na wala pang nakararating, papayag ka ba? Bakit?
Ang EKSPLORASYON
ay nagbigay daan
sa KOLONYALISMO.
Ang KOLONYALISMO ay ang pagsakop
ng isang makapangyarihang bansa
sa isang mahinang bansa.
Tatlong bagay (3 G’s) ang itinuturing
na motibo para sa
KOLONYALISMONG DULOT NG EKSPLORASYON:
PILI-LETRA
Ang Europa ay dumepende sa mga matatagpuang spices sa Asya at sa India, ang mga sumusunod ay spices MALIBAN sa
1.
PILI-LETRA
Ang mga spices na natagpuan ng mga Europeo sa Asya ay ginagamit nila sa kanilang
mga karne
2.
PILI-LETRA
Gumamit ang mga manlalakbay at mandaragat na Europeo sa kanilang mga eksplorasyon ng mga kagamitang makatutulong sa kanila upang tuntunin ang kanilang mga destinasyon,
ang mga sumusunod ay mga kagamitan
sa paglalakbay MALIBAN sa
3.
PILI-LETRA
Kagamitan upang malaman ang latitude o layo ng barko pahilaga o patimog mula sa equator
4.
PILI-LETRA
Ang kauna-unahang bansang Europeo na naglunsad ng eksplorasyon sa mga kalupaan at karagatan sa Silangan
5.
PILI-LETRA
Ang kanyang ekspedisyon
ay nagpatunay na ang mundo
ay bilog
6.
PILI-LETRA
Ang instrumentong ginamit ng mga nabigador upang malaman ang heograpiyang direksiyon
sa kanilang paglalakbay
7.
PILI-LETRA
Barkong nakabalik sa Espanya noong ika-6 ng Setyembre 1522, ang barkong unang nakaikot sa daigdig
8.
PILI-LETRA
Ruta ng kalakalan na nagmumula sa India ang mga kalakal at dinadala ng mga sasakyang pandagat hanggang Ormuz sa Persian Gulf.
9.
PILI-LETRA
Siya ay isang Datu sa pulo ng Mactan sa Cebu, na nakilala bilang pinakaunang katutubo ng kapuluan na lumaban sa mga taga-Europa at naging dahilan ng pagkamatay ng manlalakbay na si Ferdinand Magellan. Itinuturing siya
bilang pinakaunang bayaning Pilipino.
10.
JUMBLED LETTERS
Ito ang mga unang uri ng mga sasakyang pandagat na ginamit ng mga Portuges at Espanyol noong ika-14 hanggang ika-15 siglo.
LEVACRA
1.
CARAVEL
JUMBLED LETTERS
Ginagamit ito bilang pampalasa sa mga pagkain at mapreserba ang mga karne.
SCPEIS
2.
SPICES
JUMBLED LETTERS
Ang isla sa Silangan na kilala
sa dami ng mga pampalasa
na maaaring matagpuan at makuha dito
CASSLUMO
3.
MOLUCCAS
JUMBLED LETTERS
Ruta ng kalakalan na nagsisimula sa China at nagtatapos sa lungsod ng Constantinople.
NLIHGAGA RATU
4.
HILAGANG RUTA
JUMBLED LETTERS
Tatlong bagay na itinuturing
na motibo ng KOLONYALISMONG dulot ng EKSPLORASYON.
OGD, GDLO, OLGYR
5.
GOD, GOLD, GLORY
TUNAY NA MOTIBO SA PAGPUNTA NG MGA EUROPEO SA ASYA
Sa pagsusuri, nakita na
ang pangunahing layunin
sa pagsikap makapunta
ng mga Europeo sa Asya
ay pang-ekonomiya.
Kung nagpalaganap man sila
ng relihiyon,
ito ay pumapangalawang
layunin lamang.
Ang pagtuklas ng mga Europeo
ng daan papuntang Silangan na
dumadaan sa Kanluran ay nagbigay-daan para manakop sila ng mga teritoryo sa Asya na una nilang natuklasan. Nagawa nila ito sapagkat mas superyor ang kanilang mga armas, gaya ng kanyon at baril kaya’t kahit sila ay kakaunti, kayang-kaya nilang manlupig ng maraming katutubo.
Sa sandaling masakop ang isang lugar,
ito ay itinuturing na kolonya ng
Europeong bansa na sumakop dito. Mahalaga para sa Europeo
ang mga kolonya bilang mapagkukunan ng kayamanan.
Nagkaroon ng matinding kompetisyon
sa pagitan ng mga bansa
sa paramihan ng KOLONYA.
I-ugnay Natin!
Pag-ugnayin ang mga salita
upang mabuo ang konsepto ng Kolonyalismo.
bansa
likas na yaman
makagamit
sinakop
mamamahala
patakaran
sariling interes
sinakop
KOLONYALISMO
Isang PATAKARAN ng isang BANSA na MAMAMAHALA ng mga SINAKOP upang MAKAGAMIT ng LIKAS NA YAMAN ng mga SINAKOP para sa SARILING INTERES.
KOLONYALISMO
nagmula sa salitang latin na “COLONUS”
na ang ibig sabihin ay MAGSASAKA
KOLONYALISMO
Kadalasan, ang una nilang ginagawa ay pakikipagkaibigan at pakikipagkalakalan. Kapag nakuha na nila ang loob ay saka nila isasakatuparan ang tunay nilang hangarin na pagsamantalahan at pakinabangan nang husto ang likas na yaman ng kolonya, magtatatag ng pamahalaang kolonyal at magtatakda ng paniningil ng buwis at magsasagawa ng mga batas na makabubuti sa mga mananakop.
KOLONYALISMO
Sa madaling salita, ito ang PAGSAKOP sa isang bansa at pagkaroon ng kapangyarihang politikal sa lugar na ito.
Ang tawag sa bansang sinakop ay KOLONYA.
Ang tawag sa mananakop ay KOLONYALISTA.
MGA LAYUNIN NG KOLONYALISMO
upang mapalawak ang industriya at kalakalan ng mananakop na bansa at matamasa ang hilaw na yaman ng nasakop na
teritoryo
Pangrelihiyon
Pangkabuhayan
Pagpapalawak ng Kapangyarihan
upang palaganapin ang paniniwala ng mga Europeo
sa iisang Diyos
(Ang Kristiyanismo ang naging bandila ng pananakop ng mga bansang Europeo)
na magbibigay daan para kontrolin ang isip at damdamin ng nasasakupang bayan
upang makapagtatag ng base-militar at malawakang kolonya
I-ugnay Natin!
sapilitang kinokontrol
mahihinang estado
sistema
makapangyarihang estado
pananakop
mas maliliit
Pag-ugnayin ang mga salita
upang mabuo ang konsepto ng IMPERYALISMO.
IMPERYALISMO
Ito ay isang SISTEMA ng PANANAKOP kung saan ang isang MAKAPANGYARIHANG ESTADO
ay SAPILITANG KINOKONTROL
ang MAS MALILIIT
at MAHIHINANG ESTADO.
IMPERYALISMO
Nagmula sa salitang latin na “IMPERIUM” na ang ibig sabihin ay COMMAND. Nagsimulang gamitin sa panahon ng Imperyong Roma. Nangangahulugan ng DOMINASYON ng isang makapangyarihang nasyon-estado sa aspetong PULITIKAL, PANGKABUHAYAN at KULTURAL na pamumuhay ng isang mahina at maliit na nasyon-estado upang maging PANDAIGDIGANG MAKAPANGYARIHAN.
IMPERYALISMO
Upang maituring na isang makapangyarihang estado
ay kinakailangang nagtataglay ito ng isang matatag na institusyong politikal at matibay na pagkakakilanlang kultural.
IMPERYALISMO
Ang POKUS NG PANANAKOP ay makontrol ang POLITIKAL at EKONOMIKAL NA INSTITUSYON ng mas mahihinang bansa, dahil dito kadalasan ay nawawalan ng kapangyarihan ang mga lokal na namumuno at nauubos ang mga likas na kayamanan ng mga bansa sa ilalim ng isang imperyo.
IMPERYALISMO
Magkakaiba ang pangkat-kultural ng mga mamamayan
sa isang imperyo. Sa madaling salita, ang imperyo ay binubuo ng magkakaibang maliliit na pangkat ng tao na may magkakaibang pinagmulan, tradisyon, paniniwala at kasaysayan.
IMPERYALISMO
Ang pagkakaiba-iba ng mga ito
ay nagiging dahilan ng hidwaan
sa pagitan ng mga pangkat
at dahilan naman para sa
MAS MAKAPANGYARIHANG PANGKAT upang makontrol
ang mas mahihina sa kanila.
IBA’T-IBANG URI NG PAGKONTROL ng mga Imperyalistang bansa sa mga bansang kanilang nasakop:
KOLONYALISMO ay tumutukoy sa pagkontrol ng dayuhang bansa sa mas mahihinang bansa sa Asya at Aprika.
Ang pamahalaan at ekonomiya ay tuwirang pinamamahalaan
ng mga dayuhan.
1.
IBA’T-IBANG URI NG PAGKONTROL ng mga Imperyalistang bansa sa mga bansang kanilang nasakop:
PROTEKTORADO na pinahihintulutan ang mga lokal o katutubong pinuno ng mas mahinang bansa na mamahala ngunit KONTROLADO ng mas malakas na bansa ang mga pinuno na kanilang binigyan ng kapangyarihan. Kung mahaharap sa digmaan ang mahinang bansa
ay makasisiguro ng PROTEKSIYON mula sa mas malakas na bansa.
2.
IBA’T-IBANG URI NG PAGKONTROL ng mga Imperyalistang bansa sa mga bansang kanilang nasakop:
ECONOMIC IMPERIALISM kung saan kontrolado ng mga pribadoong kompanya o dayuhang mamumuhunan ang mga mahihinang bansa.
3.
IBA’T-IBANG URI NG PAGKONTROL ng mga Imperyalistang bansa sa mga bansang kanilang nasakop:
SPHERE OF INFLUENCE
ay tumutukoy sa isang teritoryo o bahagi ng mahinang bansa
na kinokontrol o nasa impluwensiya ng mas malakas na bansa upang hindi sila lubusang sakupin.
4.
IBA’T-IBANG URI NG PAGKONTROL ng mga Imperyalistang bansa sa mga bansang kanilang nasakop:
CONCESSION ay ang pagbibigay ng pahintulot sa mananakop na gamitin ang teritoryo at likas na yaman ng mahinang bansa na may eksklusibong karapatan
para sa kanilang pansariling interes.
Ang EXTRA-TERRITORIALITY ay kasunduan
sa pagitan ng mananakop at mahinang bansa kung saan paiiralin ang batas ng mga mananakop sa mga piling teritoryo na kabilang sa concession.
5.
IBA’T-IBANG URI NG PAGKONTROL ng mga Imperyalistang Bansa sa mga Bansang Kanilang Nasakop:
1.
Ibigay ang mga uri ng pananakop gamit ang mga larawan.
2.
3.
4.
5.
Kolonyalismo
Protektorado
Concession
Economic Imperialism
Sphere of Influence
DALAWANG PARAAN ng mga mananakop upang ipakita ang pagpapasunod nila sa mga bansang kanilang nasakop:
Ang TUWIRAN o DIRECT CONTROL ay direktang pinamunuan ng mga mananakop ang mahihinang bansa. Ang kanilang pamahalaan ay nasa kapangyarihan ng mananakop. Hindi hinayaan ng mananakop ang mga katutubo na humawak ng alinmang posisyon sa pamahalaan. Ang mga batas na ipatutupad ay alinsunod sa mga batas na ipinatutupad sa mga bansang pinanggalingan ng mga mananakop. Dahil KOTROLADO ang POLITIKA ng mahinang bansa ay nakontrol na rin ng mananakop ang EKONOMIYA nito. Maging ang KULTURA ng mga katutubo ay unti-unting nabago at ito ay napalitan ng mga kulturang dayuhan dahil sa patakarang ipinatutupad ng mga mananakop.
1.
Ang DI-TUWIRAN o INDIRECT CONTROL
ay pinanatili ang mga katutubong pinuno ng mahihinang bansa na may LIMITADONG KAPANGYARIHAN at ang HULING DESISYON
ay nasa kapangyarihan ng mga mananakop. Maaaring ipagpatuloy ng mga katutubong pinuno ang ilan sa kanilang mga LOKAL NA PANINIWALA ngunit sa paglipas ng panahon ay nahahaluan ito ng mga paniniwala
mula sa dayuhan.
DALAWANG PARAAN ng mga mananakop upang ipakita ang pagpapasunod nila sa mga bansang kanilang nasakop:
2.
SAGOT MO,BUUIN MO
Gumawa ng pangungusap gamit ang apat na salita:
IMPERYALISMO, DI-TUWIRAN, KOLONYALISMO, TUWIRAN
Sa panahon ng kolonyalismo at imperyalismo,
mayroong dalawang anyo ng pananakop, ang tuwiran
at di-tuwiran.
Dugtungan Na
Dugtungan ang angkop na mga salita upang mabuo ang kahulugan ng kolonyalismo at Imperyalismo.
Ang kolonyalismo ay
Ang imperyalismo ay
1.
2.
_________________________
________________________.
_________________________
________________________.
What’s inside the box?
Ipaliwanag ang ugnayan ng Kolonyalismo at Imperyalismo gamit ang Venn-diagram.
v
Imperyalismo
Kolonyalismo
Pili sa Kahon
Direktang pinamunuan ng mga mananakop ang mahihinang bansa. Ang kanilang pamahalaan ay nasa kapangyarihan ng mananakop.
1.
v
kolonyalismo
sphere of influence
imperyalismo
protektorado
direct control
indirect control
Pili sa Kahon
Isang sistema ng pananakop kung saan ang isang makapangyarihang estado ay sapilitang kinokontrol ang mas maliliit at mahihinang estado.
2.
v
kolonyalismo
sphere of influence
imperyalismo
protektorado
direct control
indirect control
Pili sa Kahon
Tumutukoy sa pagkontrol ng dayuhang bansa sa mas mahihinang bansa.
Ang pamahalaan at ekonomiya
ay tuwirang pinamamahalaan
ng mga dayuhan.
3.
v
kolonyalismo
sphere of influence
imperyalismo
protektorado
direct control
indirect control
Pili sa Kahon
Pinahihintulutan ang mga lokal o katutubong pinuno ng mas mahinang bansa na mamahala ngunit kontrolado ng mas malakas na bansa ang mga pinuno na kanilang binigyan ng kapangyarihan.
4.
v
kolonyalismo
sphere of influence
imperyalismo
protektorado
direct control
indirect control
Pili sa Kahon
Tumutukoy sa isang teritoryo o bahagi ng mahinang bansa na kinokontrol
o nasa impluwensiya ng mas malakas na bansa upang hindi sila
lubusang sakupin.
5.
v
kolonyalismo
sphere of influence
imperyalismo
protektado
direct control
indirect control
Salamat po!