www.chemistry.ge/school
კლასი: 9
გაკვეთილი: 31
გაანგარიშებები ქიმიურ რეაქციათა ტოლობების მიხედვით
www.chemistry.ge/school
ნაწილი 1
დღეს განვიხილავთ:
www.chemistry.ge/school
2
�გაანგარიშებები ქიმიურ რეაქციათა ტოლობების მიხედვით�
1. შევადგინოთ მოცემულობა;
2. შევადგინოთ რეაქციის ტოლობა;
3. მოცემული სიდიდეები გადავიყვანოთ მოლებში (თუ ეს საჭიროა) შესაბამისი ფორმულებისა და დამხმარე სიდიდეების გამოყენებით;
4. რეაქციის კოეფიციენტების მიხედვით შევადგინოთ პროპორცია და განვსაზღვროთ საძიებელი ნივთიერების მოლთა რიცხვი;
5. მიღებული მოლების რაოდენობა გადავიყვანოთ საძიებელ განზომილებაში (მაგალითად, მასაში ან მოცულობაში) შესაბამისი ფორმულებისა და დამხმარე სიდიდეების გამოყენებით.
www.chemistry.ge/school
3
�გაანგარიშებები ქიმიურ რეაქციათა ტოლობების მიხედვით�
სქემა, რომელიც აჯამებს დამოკიდებულებას აღნიშნულ სიდიდეთა შორის
www.chemistry.ge/school
4
ამოცანის ამოხსნის ნიმუშები:
ამოცანა: რა მასის მარილი მიიღება 0.1 მოლი ალუმინის მარილმჟავაში გახსნის შედეგად?
ამოხსნა
მოც. n(Al)=0.1 მოლი
უ. ვ. m(AlCl3)
შევადგინოთ რეაქციის ტოლობა: 2Al + 6HCl → 2AlCl3 + 3H2
რეაქციის მიხედვით: 2 მოლი Al-დან მიიღება 2 მოლი AlCl3
მოცემულობის მიხედვით: 0.1 მოლი Al-დან -------- x მოლი AlCl3
x = (2 × 0.1)/2 = 0.1 მოლი
დავადგინოთ 0.1 მოლი ალუმინის ქლორიდის მასა, რისთვისაც გამოვიყენოთ ფორმულა:
m=M·n და დამხმარე სიდიდე M(AlCl3)=1·27+3·35.5=133.5 გ/მოლი.
m(AlCl3)=0.1·133.5=13.35 გ.
პასუხი: მიიღება 13.35 გ AlCl3.
www.chemistry.ge/school
5
ამოცანის ამოხსნის ნიმუშები:
ამოცანა: რა მოცულობის წყალბადი (ნ. პ.) გამოიყოფა 5.4 გ ალუმინის მარილმჟავაში გახსნის შედეგად?
ამოხსნა:
მოც. m(Al)=5.4 გ
უ. ვ. V(H2)
შევადგინოთ რეაქციის ტოლობა: 2Al + 6HCl → 2AlCl3 + 3H2
რეაქციის მიხედვით: 2 მოლი Al-ით მიიღება 3 მოლი H2
მოცემულობის მიხედვით: 0.2 მოლი Al-ით -------- x მოლი H2
x = (3 × 0.2)/2 = 0.3 მოლი
დავადგინოთ 0.3 მოლი წყალბადის მოცულობა, რისთვისაც გამოვიყენოთ ფორმულა:
V=n·VM და დამხმარე სიდიდე VM=22.4 გ/ლ.
ჩავსვათ ფორმულაში მნიშვნელობები:
V(H2) = 0.3·22.4 = 6.72 ლ.
პასუხი: გამოიყოფა 6.72 ლ წყალბადი.
www.chemistry.ge/school
6
სცადეთ დამოუკიდებლად
www.chemistry.ge/school
7
This Photo by Unknown Author is licensed under CC BY-SA-NC
დამოკიდებელი სამუშაო
ამოცანა 1. მოცემულია მეთანის წვის რეაქცია გაუთანაბრებელი სახით:
CH4 + O2 → CO2 + H2O
ა) გაათანაბრეთ რეაქცია.
ბ) რა მოცულობის ჟანგბადი დაიხარჯა, თუ რეაქციაში შევიდა 5 მოლი მეთანი?
გ) რა მასის წყალი გამოიყოფა რეაქციის შედეგად, თუ მიღებული ნახშირორჟანგის მოცულობაა 5.6 ლ?
www.chemistry.ge/school
8
This Photo by Unknown Author is licensed under CC BY-SA-NC
დამოკიდებელი სამუშაო
ამოცანა 2. მოცემულია ალუმინისა და გოგირდმჟავას ურთიერთქმედების რეაქცია გაუთანაბრებელი სახით:
Al + H2SO4 → Al2(SO4)3 + H2
ა) გაათანაბრეთ რეაქცია.
ბ) რა მოცულობის წყალბადი გამოიყოფა, თუ რეაქციაში შევიდა 10.8 გ ალუმინი?
გ) რა მასის მარილი მიიღება, თუ რეაქციის შედეგად გამოიყო 6.72 ლ წყალბადი? დაასახელეთ ეს მარილი.
www.chemistry.ge/school
9
This Photo by Unknown Author is licensed under CC BY-SA-NC
დამოკიდებელი სამუშაო
ამოცანა 3. რკინისა და ქლორის ურთიერთქმედების შედეგად წარმოიქმნა რკინა(III)-ის ქლორიდი.
ა) შეადგინეთ შესაბამისი რეაქციის ტოლობა.
ბ) რამდენი მოლი რკინა შევიდა რეაქციაში, თუ წარმოიქმნა 32.5 გ რკინა(III)-ის ქლორიდი?
გ) რა მასის მარილი მიიღება, თუ რეაქციაში შევიდა 2.13 გ ქლორი?
www.chemistry.ge/school
10
This Photo by Unknown Author is licensed under CC BY-SA-NC
www.chemistry.ge/school
11
გაქვთ კითხვები?
გმადლობთ ყურადღებისათვის!