2 of 133

Ydych chi’n gwybod beth yw ……?

prif gymeriad

cymeriadau

teitl

clawr blaen

clawr cefn

cyfrol

awdur

cyfres

rhif ISBN

stori

plot

paragraff

dechrau

diweddglo

digwyddiadau

3 of 133

Edrych ar y clawr blaen

Beth fedrwch chi weld?

Pwy yw’r awdur?

Beth yw teitl y nofel?

Pwy fydd y prif gymeriad?

Pa fath o nofel fydd hon?

Rhagfynegwch gynnwys y nofel. Trafodwch gyda’ch grŵp.

4 of 133

Edrych ar y broliant

Pwy fydd y prif gymeriad?

Beth yw pwrpas broliant?

Beth wyddoch chi am Bob?

Ai nofel am hanes yw hon?

Sut wyddoch chi hyn?

Beth yw’r ‘Welsh not’?

Pa fath o bethau allai fod yn poeni disgybl cyn dechrau mewn ysgol newydd. Trafodwch.

5 of 133

Cwestiynau am y clawr

Beth yw teitl y nofel?
Pwy yw’r awdur?
Beth yw rhif ISBN y nofel?
Beth yw pwrpas rhif ISBN?
Faint mae’r nofel yn costio?
Disgrifiwch y clawr blaen. Beth fedrwch chi weld?
Pwy fydd y prif gymeriad?
Pam nad yw Bob wedi dechrau’r ysgol cyn hyn?
Beth yw y ‘gansen’?

6 of 133

Cwestiynau am y clawr

Beth yw teitl y nofel?
Pwy yw’r awdur?
Beth yw rhif ISBN y nofel?
Beth yw pwrpas rhif ISBN?
Faint mae’r nofel yn costio?
Disgrifiwch y clawr blaen. Beth fedrwch chi weld?
Pwy fydd y prif gymeriad?
Beth yw’r ‘Welsh not’?
Beth yw’r ‘gansen’? Pam fyddech chi’n cael y gansen?
Beth ydych chi’n meddwl fydd yn digwydd yn y nofel hon? Ysgrifennwch baragraff wrth ragfynegi.

7 of 133

Cwestiynau Prolog �(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy yw’r awdur?
Pa wasg gyhoeddodd y nofel?
A yw’r nofel yn seiliedig ar hanes go-iawn? Sut wyddoch chi hyn?
Ym mha ardal mae’r nofel wedi cael ei selio?
Ym mha gyfnod mae’r nofel hon? Beth yw’r flwyddyn?
Ym mha ysgol mae’r gweithwyr?
Pa lythrennau sydd ar y darn o bren mae Samson yn dod o hyd i?
Beth yw ystyr ‘sgwlyn’?
Beth yw enw’r ‘sgwlyn’?
Pa ansoddeiriau sy’n cael eu defnyddio i ddisgrifio’r ‘sgwlyn’?

8 of 133

Cwestiynau Prolog �(ar gyfer cynnal cwis)

11. Beth oedd ystyr y llythrennau W N?

Pam fyddai plant yn derbyn y Welsh Not?
Beth oedd yn digwydd i’r plentyn oedd yn gwisgo’r Welsh Not ar ddiwedd y dydd?
Beth oedd y gansen?
Pa aelod o’r adeiladwyr oedd wedi derbyn y gansen?
A wnaeth Llew Tegid ddefnyddio’r gansen erioed?
Beth yw barn Llew Tegid am y Welsh Not? Sut gwyddoch chi hyn?
Pam nad yw Llew Tegid am i Samson losgi’r Welsh Not?

9 of 133

Cwestiynau Prolog �(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy yw’r awdur? Myrddin ap Dafydd
Pa wasg gyhoeddodd y nofel? Carreg Gwalch
A yw’r nofel yn seiliedig ar hanes go-iawn? Sut gwyddoch chi hyn? ‘Mae’r nofel hon wedi’i hysbrydoli gan hanes Owen Jones o Langernyw a gafodd y gansen am siarad Cymraeg…ond ffrwyth y dychymyg yw llawer o’r digwyddiadau’.
Ym mha ardal mae’r nofel wedi cael ei selio? Ysgol y Llan, ond mae’r prolog yn sôn am Ysgol y Garth, Bangor.
Ym mha gyfnod mae’r nofel hon? Beth yw’r flwyddyn? Prolog: 1902.
Ym mha ysgol mae’r gweithwyr? Ysgol y Garth, Bangor.
Pa lythrennau sydd ar y darn o bren mae Samson yn dod o hyd i? W N
Beth yw ystyr ‘sgwlyn’? Prifathro
Beth yw enw’r ‘sgwlyn’? Llew Tegid
Pa ansoddeiriau sy’n cael eu defnyddio i ddisgrifio’r ‘sgwlyn’? Un pwyllog a rhadlon iawn.

Atebion

10 of 133

Cwestiynau Prolog �(ar gyfer cynnal cwis)

11. Beth oedd ystyr y llythrennau W N? Welsh Not

Pam fyddai plant yn derbyn y Welsh Not? Am siarad Cymraeg.
Beth oedd yn digwydd i’r plentyn oedd yn gwisgo’r Welsh Not ar ddiwedd y dydd? Byddent yn cael y gansen.
Beth oedd y gansen? Gwialen / ffon bren yn eu curo.
Pa aelod o’r adeiladwyr oedd wedi derbyn y gansen? Idwal.
A wnaeth Llew Tegid ddefnyddio’r gansen erioed? Naddo.
Beth yw barn Llew Tegid am y Welsh Not? Sut gwyddoch chi hyn? Dydy e ddim yn cytuno gyda’r Welsh Not:
“Melltith o beth, hogie... Mi gafodd cymaint o blant eu cam-drin.”
Pam nad yw Llew Tegid am i Samson losgi’r Welsh Not?

“Fedrwch chi ddim rhoi cweir i blant am siarad Cymraeg a disgwyl inni gau ein llygaid i’r hanes.

Atebion

11 of 133

Dewch i drafod ……

Pa nofel ydych chi wedi dewis ei thrafod?

Dewch i drafod ……

Pwy yw’r cymeriadau?

Beth wyddoch chi am y prif gymeriad?

Beth yw prif ddigwyddiadau’r nofel hon?

12 of 133

Dewch i drafod ……

Pa ran o’r nofel yw eich hoff ran? Pam?

Dewch i drafod ……

Beth yw eich barn chi am y diweddglo?

Ydy’r clawr yn eich denu i ddarllen? Pam?

Beth yw eich barn chi am y dechrau?

13 of 133

Dewch i drafod ……

Trafodwch y gwaith dylunio.

Dewch i drafod ……

Faint o farciau fyddech chi’n eu rhoi i’r nofel? Pam?

Ydyn ni’n cwrdd â’r prif gymeriad yn y prolog?

Roedd defnyddio’r gansen yn syniad da mewn ysgol. Trafodwch.

14 of 133

Dewch i drafod ……

Ydy hon yn nofel dda. Pam?

Dewch i drafod ……

Beth yw eich barn chi am y nofel hon?

Beth yw prif neges y nofel hon?

Ydych chi wedi darllen llyfrau eraill gan yr awdur?

15 of 133

Dewch i drafod ……

Pa fath o arddull sydd i’r nofel hon?

Dewch i drafod ……

“Melltith o beth” oedd y Welsh Not. Trafodwch.

Oes gan lywodraeth unrhyw wlad yr hawl i ddweud wrth bobl pa iaith maent i siarad? Trafodwch.

Pa dafodiaith sydd yn y nofel hon? Dewch o hyd i eiriau tafodiaith.

16 of 133

Dewch i drafod ……

Trafodwch yr awdur. Beth wyddoch chi am yr awdur?

Dewch i drafod ……

17 of 133

Cwestiynau Rhan 1 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pa adeiladau sy’n cael eu nodi ar y map?
Sawl Capel sydd ar y map?
Sut gwyddoch chi o’r map fod hyn yn oes gwahanol i’n hoes ni?
Ble roedd y Sgwlyn yn byw? Drws nesaf i ble?
Ble mae lleoliad Rhan 1?
Pa flwyddyn yw hi?
Beth mae Nain Beic yn ei ddweud wrth weld y bechgyn?
Beth yw enw bwthyn Nain Beic?
Ble mae bwthyn Nain Beic?
Beth mae Nain Beic eisiau i’r bechgyn wneud?
Beth ddaliodd y bechgyn gyda’r rhwyd?

18 of 133

Cwestiynau Rhan 1 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth yw brithyll?
Faint o arian gafodd y bechgyn am y brithyll?
Pwy oedd yn cael yr arian yma ac i beth?
Beth yw’r Suez?
Sut mae’r bechgyn yn dal y brithyll?
Ble mae’r Suez go iawn?
Beth yw enw’r sgwlyn?
Beth yw enw cartref y bechgyn?
Beth mae Bob wedi clywed yr ystlum yn ei wneud? Pam nad yw Mam Bob yn ei gredu?
Pwy yw Mac?

19 of 133

Cwestiynau Rhan 1 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pa adeiladau sy’n cael eu nodi ar y map? Tafarn y Bont, Capel y Cwm, Capel Bethabara, Buarth Bompren, Tŷ Du, Ysgol y Llan, Tŷ’r Sglwyn, Eglwys, Siop fawr, Tafarn y Carw Coch, Cwt, Plas hafodunnos.
Sawl Capel sydd ar y map? 2 ac 1 Eglwys
Sut gwyddoch chi o’r map fod hyn yn oes gwahanol i’n hoes ni? 2 Gapel mewn pentref bach, a Tŷ’r Sgwlyn (drws nesaf i’r ysgol), dim llawer o dai yn y pentref.
Ble roedd y Sgwlyn yn byw? Drws nesaf i ble? Tŷ’r Sgwlyn, drws nesaf i’r ysgol.
Ble mae lleoliad Rhan 1? Llangernyw.
Pa flwyddyn yw hi? 1904
Beth mae Nain Beic yn ei ddweud wrth weld y bechgyn? “Ystlum!”
Beth yw enw bwthyn Nain Beic? Gerddi Gleision
Ble mae bwthyn Nain Beic? ‘Mae’n byw drws nesaf i ni yr ochr draw i Goes Twlc uwchben Llangernyw’.
Beth mae Nain Beic eisiau i’r bechgyn wneud? Defnyddio’r rhwyd bysgota i ddal yr ystlum
Beth ddaliodd y bechgyn gyda’r rhwyd ac yn ble? Tri brithyll yn y Suez.

Atebion

20 of 133

Cwestiynau Rhan 1 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth yw brithyll? Math o bysgodyn
Faint o arian gafodd y bechgyn am y brithyll? Swllt a chwe ceiniog.
Pwy oedd yn cael yr arian yma ac i beth? ‘Mae Mam yn cael rheiny (arian) i helpu i dalu am le i Jac yn dre’
Beth yw’r Suez? ‘Y darn syth yna o afon o dan y fynwent ydi’r Suez’
Sut mae’r bechgyn yn dal y brithyll? Now yn dal rhwyd yn sianel y dŵr lle roedd yr afon yn culhau a dyfnhau, a Bob yn mynd i’r pen isaf ac yn cerdded i fyny a chreu sbalshys gyda’i draed.
Ble mae’r Suez go iawn? Yn yr Aifft.
Beth yw enw’r sgwlyn? Mr Barnwell.
Beth yw enw cartref y bechgyn? Bronhwylfa
Beth mae Bob wedi clywed yr ystlum yn ei wneud? Pam nad yw Mam Bob yn ei gredu? Y wich a’r glic, mae clust plentyn dan 10 oed digon main i’w glywed.
Pwy yw Mac? Cipar y plas.

Atebion

21 of 133

Cwestiynau Pennod 2 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth yw cipar?
Beth yw enw llawn y cipar?
Pa iaith mae’r cipar yn siarad?
Ydy Bob yn deall y cipar? Pam?
Pwy sydd berchen yr afon?
Pwy o’r teulu all roi y cipar yn ei le?
Beth yw swydd Dad?
Un o ble yw Mac?
Beth mae Mac eisiau i’r bechgyn wneud ddydd Gwener?
Beth maen nhw’n galw’r dydd Gwener yma?
Beth yw’r dyddiad ar y dydd Gwener yma?

22 of 133

Cwestiynau Pennod 2 �(ar gyfer cynnal cwis)

11. Beth sy’n digwydd ar y dydd Gwener yma?

Beth yw pastynnu?
Faint o arian maen nhw’n cael am ddydd Gwener?
Ydy’r Meistr tir yn talu cystal â’r ‘ffarmwrs’?
Faint mae’r ‘ffarmwrs’ yn rhoi fel cyflog am chwynnu maip?
Beth maent yn cael i frecwast?
Beth mae Dad yn cario wrth groesi’r buarth?
Beth maent yn ei wneud heddiw?
Beth yw enw’r ficer?

23 of 133

Cwestiynau Pennod 2 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth yw cipar? Gweithio i’r meistr tir ym mhlas

Hafodunnos: mae’n magu’r ffesantod, difa llwynogod a phiod ac yn cadw llygad ar botsiars.

Beth yw enw llawn y cipar? Donald MacDonald
Pa iaith mae’r cipar yn siarad? Saesneg
Ydy Bob yn deall y cipar? Pam? Nac ydy, achos dydy e ddim yn deall Saesneg.
Pwy sydd berchen yr afon? Y Cyrnol yn y plas.
Pwy o’r teulu all roi y cipar yn ei le? Jac.
Beth yw swydd Dad? Mae’n gweithio ar ffermydd stad y Cyrnol.
Un o ble yw Mac? Yr Alban.
Beth mae Mac eisiau i’r bechgyn wneud ddydd Gwener? Mae e eisiau iddynt fod yn batsynwyr pan fydd saethu grugieir.
Beth maen nhw’n galw’r dydd Gwener yma? ‘Gloriys Twelfth’.
Beth yw’r dyddiad ar y dydd Gwener yma? Awst y 12fed

Atebion

24 of 133

Cwestiynau Pennod 2 �(ar gyfer cynnal cwis)

11. Beth sy’n digwydd ar y dydd Gwener yma? Dyna’r diwrnod cyntaf y bydd y bobol fawr fydd yn dod i aros yn y plas yn cael mynd allan ar y mynydd i saethu’r grows.

Beth yw pastynnu? Cerdded a churo’r Ddaear gyda phastwn er mwyn cael yr adar sy’n cuddio dan y grug i hedfan.
Faint o arian maen nhw’n cael am ddydd Gwener? Chwe cheiniog y pen.
Ydy’r Meistr tir yn talu cystal â’r ‘ffarmwrs’? Nac ydyn
Faint mae’r ‘ffarmwrs’ yn rhoi fel cyflog am chwynnu maip? Swllt y dydd.
Beth maent yn cael i frecwast? Uwd
Beth mae Dad yn cario wrth groesi’r buarth? Sach yn un llaw a dau gryman yn y llall.
Beth maent yn ei wneud heddiw? Torri’r fynwent.
Beth yw enw’r ficer? Refrynd Powell.

Atebion

25 of 133

Dewch i drafod ……

Pa nodweddion arddull sydd i’w gweld yn y penodau agoriadol yma?

Dewch i drafod ……

Sut gwyddon ni fod y nofel hon wedi’i hysgrifennu mewn oes wahanol i’n hoes ni?

Beth yw’r gwahaniaeth cymdeithasol rhwng y bobl sy’n siarad Saesneg a Chymraeg?

26 of 133

Cwestiynau Pennod 3 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth sy’n arbennig am y goeden yn y fynwent?
Beth yw enw’r ysgol?
Beth maent yn defnyddio i dorri’r glaswellt?
Pa iaith mae’r Ficer yn siarad?
Pam nad ydyn nhw’n torri’r glaswellt ar bwys bedd Taid?
Pwy sydd wedi helpu Bob i ddarllen Cymraeg?
Carreg bedd i faint o blant yw’r garreg fedd mae’r bechgyn yn gweld?
Beth achosodd eu marwolaethau?
Beth maen nhw’n galw’r afiechyd yma?
Beth sy’n digwydd i’w tad wrth iddo godi’r garreg fedd?

27 of 133

Cwestiynau Pennod 3 �(ar gyfer cynnal cwis)

11. Pwy mae dad yn anfon Now i’w nôl i helpu?

Beth mae Cledwyn Saer yn dweud sy’n bod ar Dad?
Beth yw enw Dad?
Ble mae Cledwyn Saer yn dweud y dylai Dad fynd?
Beth sy’n rhoi cur ym mhen Bob?

28 of 133

Cwestiynau Pennod 3 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth sy’n arbennig am y goeden yn y fynwent? Dyma goeden hynaf Cymru, mae hi’n 4000 mlwydd oed.
Beth yw enw’r ysgol? Ysgol y Llan.
Beth maent yn defnyddio i dorri’r glaswellt? Cryman
Pa iaith mae’r Ficer yn siarad? Saesneg
Pam nad ydyn nhw’n torri’r glaswellt ar bwys bedd Taid? Dydy’r bobl fawr ddim yn dod drwy’r giât isaf.
Pwy sydd wedi helpu Bob i ddarllen Cymraeg? Miss Jones yn yr ysgol Sul a Nain Beic.
Carreg bedd i faint o blant yw’r garreg fedd mae’r bechgyn yn gweld? 5 o blant
Beth achosodd eu marwolaethau? Y diciâu.
Beth maen nhw’n galw’r afiechyd yma? Clefyd y tlawd.
Beth sy’n digwydd i’w tad wrth iddo godi’r garreg fedd? Mae’n disgyn o dan y pwysau ac yn brifo’i hun.

Atebion

29 of 133

Cwestiynau Pennod 3 �(ar gyfer cynnal cwis)

11. Pwy mae dad yn anfon Now i’w nôl i helpu? Cledwyn Saer

Beth mae Cledwyn Saer yn dweud sy’n bod ar Dad? Y seiatic nyrf ... Codi gormod o bwysau.
Beth yw enw Dad? William Jones.
Ble mae Cledwyn Saer yn dweud y dylai Dad fynd? I’r gwely.
Beth sy’n rhoi cur ym mhen Bob? Meddyliau duon.

Atebion

30 of 133

Dewch i drafod ……

Beth yw’r gwahaniaeth rhwng iaith y Capel a’r Eglwys?

Dewch i drafod ……

Pa fath o bobl ydych chi’n credu oedd yn mynd i’r Capel? Pa fath o bobl ydych chi’n credu oedd yn mynd i’r Eglwys?

Pa fath o bethau yw’r ‘meddylion duon’ oedd ym mhen Bob? Trafodwch.

31 of 133

Cwestiynau Pennod 4 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth mae pobl yn ei wneud o flaen y capel fore trannoeth?
Beth wnaeth Mrs Roberts Gweinidog?
Ble mae Dad?
Ydy e’n well?
Beth wnaeth Cledwyn Saer?
Beth wnaeth Jac, Now a Bob i helpu?
Pwy sy’n cyrraedd cyn mynd mewn i’r Capel?
Pwy yw Ifan a Betsi?
Ble maen nhw’n gweithio?
Pwy yw Elen Jones?

32 of 133

Cwestiynau Pennod 4�(ar gyfer cynnal cwis)

11. Sawl plentyn sy’n dechrau yn Ysgol y Llan?

12. Beth sy’n wahanol am Bob o gymharu gyda gweddill y criw sy’n dechrau’r ysgol?

Pwy fydd eu hathrawes ddosbarth?
Beth yw iaith yr Ysgol Sul?
Beth yw iaith yr Ysgol?
Beth yw enw llawn Bob?
Ym mha ddosbarth bydd Bob?
Beth mae’r Ysgol Sul yn cynnal ym mis Medi?
Oes gwobrau?
Beth yw’r cystadleuthau?
Ydyn nhw’n cael siarad Cymraeg yn ysgol y Llan? Pa frawddeg sy’n cyfleu hyn?
Beth ydy’r ddau orchymyn yn yr ysgol?

33 of 133

Cwestiynau Pennod 4 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth mae pobl yn ei wneud o flaen y capel fore trannoeth? Gofyn i Mam sut mae Dad.
Beth wnaeth Mrs Roberts Gweinidog? Rhoi winc fawr i’r bechgyn a dweud bod y swper yn flasus.
Ble mae Dad? Yn ei wely
Ydy e’n well? Nac ydy, os rywbeth, mae’n waeth.
Beth wnaeth Cledwyn Saer? Wedi hel criw o dri o ddynion eraill ac wedi mynd yn ôl i’r fynwent a chodi’r garreg fedd.
Beth wnaeth Jac, Now a Bob i helpu? Carthu’r moch a’r ieir, rhoi dŵr glân a phorthi’n iawn fel nad oedd dim gan Dad i boeni amdano.
Pwy sy’n cyrraedd cyn mynd mewn i’r Capel? Ifan a Betsi.
Pwy yw Ifan a Betsi? Brawd a chwaer hŷn Bob.
Ble maen nhw’n gweithio? Gweini ffermwyr – Ifan yn was bach a Betsi yn forwyn fach.
Pwy yw Elen Jones? Athrawes ysgol Sul ac mae’n cynorthwyo yn Ysgol y Llan.

Atebion

34 of 133

Cwestiynau Pennod 4�(ar gyfer cynnal cwis)

11. Sawl plentyn sy’n dechrau yn Ysgol y Llan? 7

12. Beth sy’n wahanol am Bob o gymharu gyda gweddill y criw sy’n dechrau’r ysgol? Mae pob un arall yn 6 oed, ond mae Bob yn 8 oed.

Pwy fydd eu hathrawes ddosbarth? Mrs Barnwell.
Beth yw iaith yr Ysgol Sul? Cymraeg
Beth yw iaith yr Ysgol? Saesneg
Beth yw enw llawn Bob? Robat Elis.
Ym mha ddosbarth bydd Bob? Yn nosbarth yr ‘infants’
Beth mae’r Ysgol Sul yn cynnal ym mis Medi? Eisteddfod plant
Oes gwobrau? Oes, mae gwobrau arian.
Beth yw’r cystadleuthau? Adrodd, canu a llawysgrifen.
Ydyn nhw’n cael siarad Cymraeg yn ysgol y Llan? Pa frawddeg sy’n cyfleu hyn? Nac ydyn – ‘ y gansen gei di am ddeud gair yn Gymraeg yn Ysgol y Llan’.
Beth ydy’r ddau orchymyn yn yr ysgol? ‘Don’t speak until you are spoken to’, a ‘little children should be seen and not heard’.

Atebion

35 of 133

Dewch i drafod ……

Beth mae Elen Jones yn dweud i baratoi’r plant ar gyfer Ysgol y Llan?

Dewch i drafod ……

Beth yw’r gwahaniaeth rhwng yr Ysgol Sul ac Ysgol y Llan?

36 of 133

Cwestiynau Pennod 5 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pa mor bell yw’r daith gerdded i’r Ysgol i’r bechgyn?
Sawl drws oedd yn yr Ysgol i’r plant?
Beth mae’r plant fod i wneud pan mae’r gloch yn canu am 9?
Pa ansoddair sy’n cael ei ddefnyddio i ddisgrifio’r sgwlyn?
Beth yw’r peth mwyaf dychrynllyd amdano?
Beth mae’r sgwlyn yn gweiddi ar ôl i Now a Bob basio?
Beth sy’n digwydd i Now?
Pam mae’n cael y gansen?
Sawl chwip o’r gansen mae’n ei gael?
A yw Bob yn deall yr athrawon yn siarad?

37 of 133

Cwestiynau Pennod 5�(ar gyfer cynnal cwis)

11. Sawl ystafell sydd yn yr ysgol?

Sawl cansen sydd ar silff y ddesg?
Ydy Bob yn ateb yr athrawes adeg cofrestri? Pam?
Pwy sy’n ateb drosto?
Beth sy’n digwydd i’r bachgen sydd wedi cyrraedd yn hwyr?

38 of 133

Cwestiynau Pennod 5 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pa mor bell yw’r daith gerdded i’r Ysgol i’r bechgyn? 3 milltir
Sawl drws oedd yn yr Ysgol i’r plant? 3
Beth mae’r plant fod i wneud pan mae’r gloch yn canu am 9? Sefyll mewn rhesi wrth y drws cywir.
Pa ansoddair sy’n cael ei ddefnyddio i ddisgrifio’r sgwlyn? tanllyd
Beth yw’r peth mwyaf dychrynllyd amdano? ‘Y peth mwyaf dychrynllyd amdano yw bod cansen felen yn ei law dde’.
Beth mae’r sgwlyn yn gweiddi ar ôl i Now a Bob basio? “Boy!”
Beth sy’n digwydd i Now? Mae’r Sgwlyn yn ei guro gyda’r gansen.
Pam mae’n cael y gansen? Am siarad Cymraeg gyda’i frawd.
Sawl chwip o’r gansen mae’n ei gael? 6 – un ar bob llaw, un ar bob ysgwydd, ac un ar gefn pob coes.
A yw Bob yn deall yr athrawon yn siarad? Nac ydy.

Atebion

39 of 133

Cwestiynau Pennod 5�(ar gyfer cynnal cwis)

11. Sawl ystafell sydd yn yr ysgol? 1 ystafell

Sawl cansen sydd ar silff y ddesg? Tua chwech.
Ydy Bob yn ateb yr athrawes adeg cofnrestri? Pam? Nac ydy, mae ei geg yn sych.
Pwy sy’n ateb drosto? Eifiona
Beth sy’n digwydd i’r bachgen sydd wedi cyrraedd yn hwyr? Mae’n cael y gansen ddwy waith.

Atebion

40 of 133

Dewch i drafod ……

Disgrifiwch fywyd ysgol y cyfnod.

Dewch i drafod ……

Disgrifiwch y Sgwlyn.

A yw system addysg y cyfnod yma’n un teg? Trafodwch.

Sut mae bywyd ysgol y cyfnod yma’n wahanol i heddiw?

41 of 133

Cwestiynau Pennod 6 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth mae Elen Jones yn ei wneud pan mae’r prifathtro yn gweiddi ar y plant?
Pa lythrennau mae Mrs Barnwell yn ysgrifennu ar y bwrdd gwyn?
Ydy Bob yn adrodd yr ‘O’ gyda gweddill y dosbarth?
Mae Bob yn cymharu siâp X gyda pa siâp?
Ydy Bob yn adnabod llythrennau’r Ysgol Sul?
Ydy Bob yn adnabod y llythrennau sydd gan Mrs Barnwell – yr X?
Beth mae’r plant yn y dosbarth yn defnyddio i ysgrifennu?
Pa fath o sŵn sydd wrth i’r plant ysgrifennu?
Ydy’r plant yn siarad wrth weithio? Dewch o hyd i ddyfyniad sy’n cefnogi hyn.
Ydy Bob wedi gweld yr ‘ox’ yma o’r blaen?

42 of 133

Cwestiynau Pennod 6�(ar gyfer cynnal cwis)

Oes wal yn yr ysgol rhwng y dosbarthiadau?
Ydy Bob yn canolbwyntio ar ei waith?
Beth mae Bob yn ei wneud / feddwl am pan mae’r gweddill yn ysgrifennu O ac X?
Beth mae Mrs Barnwell yn gweiddi yng nghlust Bob?
Pa gwestiwn mae Mrs Barnwell yn gofyn i Bob?
Ydy Bob yn gallu ei hateb?
Pa enw mae Mrs Barnwell yn galw Bob?
Pa gloch sy’n canu?

43 of 133

Cwestiynau Pennod 6 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth mae Elen Jones yn ei wneud pan mae’r prifathtro yn gweiddi ar y plant? Edrych ar y llawr.
Pa lythrennau mae Mrs Barnwell yn ysgrifennu ar y bwrdd gwyn? O ac X.
Ydy Bob yn adrodd yr ‘O’ gyda gweddill y dosbarth? Mae’n trio ond mae ei wddw wedi cau.
Mae Bob yn cymharu siâp X gyda pa siâp? Siâp sws.
Ydy Bob yn adnabod llythrennau’r Ysgol Sul? Ydy
Ydy Bob yn adnabod y llythrennau sydd gan Mrs Barnwell – yr X? Nac ydy.
Beth mae’r plant yn y dosbarth yn defnyddio i ysgrifennu? Fframiau gyda llechen ynddi a phensel garreg.
Pa fath o sŵn sydd wrth i’r plant ysgrifennu? Crafu dychrynllyd.
Ydy’r plant yn siarad wrth weithio? Dewch o hyd I ddyfyniad sy’n cefnogi hyn. Nac ydyn – ‘Does yr un ohonom yn mentro sibrwd gair’.
Ydy Bob wedi gweld yr ‘ox’ yma o’r blaen? Nac ydy.

Atebion

44 of 133

Cwestiynau Pennod 6�(ar gyfer cynnal cwis)

Oes wal yn yr ysgol rhwng y dosbarthiadau? Nac oes.
Ydy Bob yn canolbwyntio ar ei waith? Nac ydy
Beth mae Bob yn ei wneud / feddwl am pan mae’r gweddill yn ysgrifennu O ac X? Mae’n meddwl am Sioe Llanrwst ac am y ffaith nad ydy ef erioed wedi gweld buwch debyg i’r ‘ox’ yma, ac yna mae’n edrych draw i ddosbarth Miss Elen Jones.
Beth mae Mrs Barnwell yn gweiddi yng nghlust Bob? “Wahoaoi”
Pa gwestiwn mae Mrs Barnwell yn gofyn i Bob? “Io-nêm” (your name).
Ydy Bob yn gallu ei hateb? Nac ydy
Pa enw mae Mrs Barnwell yn galw Bob? Rowbyt
Pa gloch sy’n canu? Gloch amser chwarae.

Atebion

45 of 133

Dewch i drafod ……

Sut ydych chi’n meddwl fod Elen Jones yn teimlo yn yr ysgol? Trafodwch.

Dewch i drafod ……

Pa bethau sy’n cael ei ddweud sy’n awgrymu fod Bob ar goll yn yr ysgol? Trafodwch.

Pam fod Bob yn adnabod llythrennau’r Ysgol Sul ond nid llythrennau’r Ysgol?

Oes awgrym bod ochr ychydig mwy cyfeillgar i Mrs Barnwell? Beth?

46 of 133

Cwestiynau Pennod 7 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy sy’n crio yn nosbarth y prifathro?
Beth yw enw’r ferch?
Chwarae beth oedd Gillian a’i ffrindiau yn ystod amser chwarae?
Pwy sy’n rhannu iard chwarae gyda’r plant bach?
Beth ddigwyddodd pan roedd Gillian yn sgipio?
Beth ddywedodd Gillian?
Pwy aeth i siarad gyda Mrs Barnwell ar ôl hyn?
Beth sy’n rhaid i Gillian wisgo?
Sut olwg sydd ar Harri pan mae’n gweld Gillian yn cael y Welsh Not?
Beth yw trefn yr ysgol?

47 of 133

Cwestiynau Pennod 7�(ar gyfer cynnal cwis)

Beth yw’r pwysau sydd nawr ar Gillian?
Beth mae’r plant yn dweud adeg cofrestri?
Pwy yw llais dirgel Bob?
Pa gân maen nhw’n canu ar ôl cinio?
Ydy Bob yn canu neu’n gallu siarad yn y dosbarth?
Pwy sydd ar goll ar gyfer y wers olaf?
Ble mae Huw Williams?
Ar bwy mae Gillian yn pwyntio?
Pwy sy’n derbyn y gansen am wisgo’r W N ar ddiwedd y dydd?
Beth wnaeth Gareth ar ôl cael y gansen?

48 of 133

Cwestiynau Pennod 7�(ar gyfer cynnal cwis)

Ydy Gareth yn mynd nôl i’r ysgol ar ôl hyn?
Beth yw oed Gareth?
Pryd mae’r bechgyn yn dechrau siarad ar ôl gadael yr ysgol?
Pwy sy’n cerdded tu ôl i’r bechgyn?
Beth oedden nhw’n galw Dyn ffordd cyngor sir?

49 of 133

Cwestiynau Pennod 7 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy sy’n crio yn nosbarth y prifathro? Hogan fawr gwallt melyn.
Beth yw enw’r ferch? Gillian Davies.
Chwarae beth oedd Gillian a’i ffrindiau yn ystod amser chwarae? Sgipio.
Pwy sy’n rhannu iard chwarae gyda’r plant bach? Y merched.
Beth ddigwyddodd pan roedd Gillian yn sgipio? Gollyngodd un o’r merched y rhaff.
Beth ddywedodd Gillian? “Ddim fy mai i oedd o fod yr iâr annifyr yma wedi gollwng y rhaff, naci?”
Pwy aeth i siarad gyda Mrs Barnwell ar ôl hyn? Harri mab y siop.
Beth sy’n rhaid i Gillian wisgo? Y Welsh Not.
Sut olwg sydd ar Harri pan mae’n gweld Gillian yn cael y Welssh Not? Bron nad oes yna wên llwynog o dan ei drwyn o erbyn hyn.
Beth yw trefn yr ysgol? Os ydych chi’n achwyn am blentyn arall yn siarad Cymraeg, dim ond rhybudd y cewch chi’r tro cyntaf wedyn os oes rhywun yn eich dal chi’n siarad Cymraeg. Y plentyn sy’n gwisgo’r Welsh Not ar ddiwedd y dydd sy’n cael y gansen.

Atebion

50 of 133

Cwestiynau Pennod 7�(ar gyfer cynnal cwis)

Beth yw’r pwysau sydd nawr ar Gillian? Mae angen iddi roi’r Welsh Not i rywun arall neu hi fydd yn cael y gansen ar ddiwedd y dydd.
Beth mae’r plant yn dweud adeg cofrestri? “Hiyr-mus”
Pwy yw llais dirgel Bob? Eifiona Jên
Pa gân maen nhw’n canu ar ôl cinio? Mary had a little lamb
Ydy Bob yn canu neu’n gallu siarad yn y dosbarth? Nac ydy, does dim llais gydag ef.
Pwy sydd ar goll ar gyfer y wers olaf? Huw Williams
Ble mae Huw Williams? Wedi mynd adref.
Ar bwy mae Gillian yn pwyntio? Gareth Tyddyn Dolben
Pwy sy’n derbyn y gansen am wisgo’r W N ar ddiwedd y dydd? Gareth Roberts – Gareth Tyddyn Dolben
Beth wnaeth Gareth ar ôl cael y gansen? Camu at y ddesg fawr a tharo’r W N ar y ddesg a cherdded allan.

Atebion

51 of 133

Cwestiynau Pennod 7�(ar gyfer cynnal cwis)

Ydy Gareth yn mynd nôl i’r ysgol ar ôl hyn? Nac ydy.
Beth yw oed Gareth? 14
Pryd mae’r bechgyn yn dechrau siarad ar ôl gadael yr ysgol? Unwaith maent drwy giât yr ysgol a chroesi’r bompren, maen nhw’n dechrau siarad.
Pwy sy’n cerdded tu ôl i’r bechgyn? Gwyneth ac Eifiona.
Beth oedden nhw’n galw Dyn ffordd cyngor sir? lenthman

Atebion

52 of 133

Dewch i drafod ……

Oedd y plant yn gallu ymddiried yn ei gilydd yn yr ysgol? Trafodwch.

Dewch i drafod ……

Pa fath o fachgen yw Harri?

Oedd yr ysgol yn gyfnod hapus i blant? Beth yw eich barn chi?

Trafodwch y naws oedd ar yr iard ar ôl i Gillian gael y W N.

53 of 133

Dewch i drafod ……

Beth oedd y plismon plant?

Dewch i drafod ……

54 of 133

Cwestiynau Pennod 8 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy sy’n aros amdanyn nhw wrth giât y tŷ?
Beth maen nhw’n cael i fwyta?
Pam fod bysedd y bechgyn yn ddu?
Yn ôl Nain, beth sy’n rhaid i’r bechgyn chwarae?
Beth yw’r dywediad sydd gyda Nain?
Ble mae Dad?
Ble mae Mam?
Pryd mae Bob yn tawelu wrth gerdded am yr ysgol?
Ydy Bob yn gallu siarad yn yr ysgol?
Beth mae Now yn mynd i chwarae tua amser cinio?

55 of 133

Cwestiynau Pennod 8�(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy yw llais Bob yn yr ysgol?
Pwy sy’n eistedd ar bwys Bob yn yr ysgol?
Ydy Now yn gwybod bod Bob yn fud yn yr ysgol?
Beth yw’r teimlad tu mewn i Bob sy’n ei rwystro rhag siarad yn yr ysgol?
Ydy Bob yn gallu dweud y geiriau Saesneg?
Pam does dim ysgol ar y dydd Gwener?
Pwy sydd eisiau dod draw i chwarae cuddio ar ôl te?
Pwy sy’n tarfu ar hwyl y plant?
Beth mae e’n gweiddi?
Beth mae’n cario?
Pwy mae Bob yn gweld yn y coed ar ben ei hun?

56 of 133

Cwestiynau Pennod 8 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy sy’n aros amdanyn nhw wrth giât y tŷ? Nain Beic.
Beth maen nhw’n cael i fwyta? Crempog
Pam fod bysedd y bechgyn yn ddu? Ôl y llechi maent wedi ddefnyddio wrth ysgrifennu.
Yn ôl Nain, beth sy’n rhaid i’r bechgyn chwarae? Chwarae llwynog.
Beth yw’r dywediad sydd gyda Nain? Os na bydd gryf, bydd gyfrwys.
Ble mae Dad? Yn ei wely.
Ble mae Mam? Wedi mynd i’r siop i nôl pethau mae’r meddyg wedi dweud sydd angen.
Pryd mae Bob yn tawelu wrth gerdded am yr ysgol? Wrth groesi’r bompren.
Ydy Bob yn gallu siarad yn yr ysgol? Nac ydy.
Beth mae Now yn mynd i chwarae tua amser cinio? Chwarae llwynog yn y nentydd tu cefn y llan.

Atebion

57 of 133

Cwestiynau Pennod 8�(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy yw llais Bob yn yr ysgol? Eifiona
Pwy sy’n eistedd ar bwys Bob yn yr ysgol? Aled
Ydy Now yn gwybod bod Bob yn fud yn yr ysgol? Nac ydy
Beth yw’r teimlad tu mewn i Bob sy’n ei rwystro rhag siarad yn yr ysgol? Mae fel petai carreg oer yn gwasgu’n drwm arno, ac yn rhyddhau wrth iddo groesi’r bompren
Ydy Bob yn gallu dweud y geiriau Saesneg? Ydy adref ond nac ydy yn yr ysgol.
Pam does dim ysgol ar y dydd Gwener? Mae’n ddiwrnod saethu grugieir.
Pwy sydd eisiau dod draw i chwarae cuddio ar ôl te? Eifiona, Gwyneth ac Aled.
Pwy sy’n tarfu ar hwyl y plant? Mac y cipar.
Beth mae e’n gweiddi? “Get out of my woods”
Beth mae’n cario? Gwn wedi ei blygu.
Pwy mae Bob yn gweld yn y coed ar ben ei hun? Ifan ei frawd.

Atebion

58 of 133

Dewch i drafod ……

Beth yw ystyr y pennill mae Nain Beic yn adrodd wrth y bechgyn am yr iaith Gymraeg?

Dewch i drafod ……

Pam na fyddai unrhyw un yn gallu galw’r meddyg?

Pam does dim ysgol ar y dydd Gwener Grugieir? Beth mae hyn yn dweud wrthych am gymdeithas y cyfnod?

59 of 133

Cwestiynau Pennod 9 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pam fod Dad wedi codi?
Beth yw enw Mam a Dad?
Ydy’r ffarmwrs a’r ciperiaid yn cael saethu?
Pwy sy’n cael saethu?
Pwy sydd wedi archebu grugieir wrth y Cyrnol?
Faint o grugieir maent wedi archebu?
Sut mae’r grugieir yn cyrraedd Llundain?
Beth sy’n digwydd yn y plas ar ôl y saethu?
Ar gyfer pwy mae’r basgedi bwyd?
Pwy sy’n casglu’r adar?

60 of 133

Cwestiynau Pennod 9�(ar gyfer cynnal cwis)

11. Beth sy’n arbennig am y brechdanau?

Pwy sydd fel arfer yn bwyta brechdanau gwyn?
Beth sy’n torri ar draws y saethu?
Pam eu bod nhw’n stopio’r saethu?
Beth mae Gwilym yn dweud wrth y bechgyn am wneud er mwyn mynd yng nghynt?
Beth mae Now yn dweud wrth Bob am wneud er mwyn gweld pa mor bell yw’r storm?
Ble mae’r byddigions?
Beth mae Dad a Tomi yn ei wneud?
Pam nad yw’r Byddigions yn dal eu gynnau?
Beth mae Mac yn dweud wrth y person sy’n ceisio mynd a’i wn?

61 of 133

Cwestiynau Pennod 9 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pam fod Dad wedi codi? Mae’n ddiwrnod saethu grugieir ac mae ef angen helpu.
Beth yw enw Mam a Dad? Lisa a Wil.
Ydy’r ffarmwrs a’r ciperiaid yn cael saethu? Nac ydyn
Pwy sy’n cael saethu? Y byddigions.
Pwy sydd wedi archebu grugieir wrth y Cyrnol? Tai bwyta crand yn Llundain.
Faint o grugieir maent wedi archebu? Rhyw bedair dwsin (48)
Sut mae’r grugieir yn cyrraedd Llundain? Mae un o’r dynion lleol yn gorfod rhedeg gyda’r grugieir i Lanrwst i roi’r grugieir ar y trên.
Beth sy’n digwydd yn y plas ar ôl y saethu? Swper saethu mawr
Ar gyfer pwy mae’r basgedi bwyd? Y saethwyr.
Pwy sy’n casglu’r adar? Cŵn

Atebion

62 of 133

Cwestiynau Pennod 9�(ar gyfer cynnal cwis)

11. Beth sy’n arbennig am y brechdanau? Brechdanau gwyn ydyn nhw.

Pwy sydd fel arfer yn bwyta brechdanau gwyn? Byddigions.
Beth sy’n torri ar draws y saethu? Mellten.
Pam eu bod nhw’n stopio’r saethu? Mae’n rhy beryglus oherwydd y storm.
Beth mae Gwilym yn dweud wrth y bechgyn am wneud er mwyn mynd yng nghynt? Gollwng y pastynnau.
Beth mae Now yn dweud wrth Bob am wneud er mwyn gweld pa mor bell yw’r storm? Cyfri eiliadau rhwng y fellten a’r daran, mae’r storm filltir i ffwrdd am bob eiliad.
Ble mae’r byddigions? Yn y cwt cysgodi.
Beth mae Dad a Tomi yn ei wneud? Dal y gynnau.
Pam nad yw’r Byddigions yn dal eu gynnau? Gall yr haearn ddenu’r fellten.
Beth mae Mac yn dweud wrth y person sy’n ceisio mynd a’i wn? “Let go o’ my gun!” a “Nobody takes the gun off me!”

Atebion

63 of 133

Dewch i drafod ……

Beth yw gwahaniaeth yn hawliau’r bobl gyffredin a’r byddigions?

Dewch i drafod ……

Sut mae bywyd y bobl gyffredin a’r byddigions yn wahanol?

64 of 133

Cwestiynau Pennod 10 �(ar gyfer cynnal cwis)

Sawl eiliad oedd rhwng y daran a’r fellten?
Pwy sy’n gorfod cario’r gynnau?
Pwy sy’n dod i helpu Dad?
Pwy sy’n dod i helpu Dad, Now a Bob?
Beth sy’n bod ar Dad?
Am faint buodd Dad yn ei wely?
Beth ddigwyddodd i’r teulu ar ôl hyn?
Faint oedd y teulu yn derbyn ar y plwy?
Beth yw llysenw newydd Jac?
Pam eu bod nhw’n galw Jac yn hyn?

65 of 133

Cwestiynau Pennod 10 �(ar gyfer cynnal cwis)

O fewn blwyddyn, beth oedd yn rhaid i Jac wneud?
Beth ddywedodd Bob wrth Jac oedd y peth gwaethaf am yr ysgol?
Beth mae’r Saeson yn ei feddwl am y Gymraeg?
A yw pob ysgol yn defnyddio’r WN yn y cyfnod yma?
Beth yw enw dyn deallus iawn sy’n ceisio cael athrawon i ddysgu hanes Cymru i’r disgyblion?
Pwy sydd wedi creu’r Cymru Coch a Cymru’r Plant?
Pam fod Nain yn hoffi’r cylchgronau?
Pa fath o bethau sydd yn y cylchgrawn?

66 of 133

Cwestiynau Pennod 10 �(ar gyfer cynnal cwis)

Ydy Nain wedi cael addysg yn yr Ysgol?
Pwy ddysgodd Nain i ddarllen?
Beth yw neges Owen Edwards am allu siarad dwy iaith?
Beth yw ystyr ‘Sassenachs’?
Un o ble yw Mac?
Beth sydd wedi ei adael ar bostyn giat yr ardd?

67 of 133

Cwestiynau Pennod 10 �(ar gyfer cynnal cwis)

Sawl eiliad oedd rhwng y daran a’r fellten? 2 eiliad
Pwy sy’n gorfod cario’r gynnau? Dad a Tomi
Pwy sy’n dod i helpu Dad? Now a Bob
Pwy sy’n dod i helpu Dad, Now a Bob? Mac
Beth sy’n bod ar Dad? Y dwymyn
Am faint buodd Dad yn ei wely? 3 blynedd
Beth ddigwyddodd i’r teulu ar ôl hyn? Bu’n rhaid i Mam fynd ar y plwy.
Faint oedd y teulu yn derbyn ar y plwy? 5 swllt yr wythnos
Beth yw llysenw newydd Jac? Jac Dau Drowsus
Pam eu bod nhw’n galw Jac yn hyn? Achos bod Mam wedi gwinio 2 drowsus at ei gilydd i fod yn dewach erbyn y gaeaf.

Atebion

68 of 133

Cwestiynau Pennod 10 �(ar gyfer cynnal cwis)

11. O fewn blwyddyn, beth oedd yn rhaid i Jac wneud? Rhoi’r gorau i’r llety â benthyg beic Nain i deithio i’r ysgol bob dydd.

12. Beth ddywedodd Bob wrth Jac oedd y peth gwaethaf am yr ysgol? Gweld Now yn cael y gansen.

13. Beth mae’r Saeson yn ei feddwl am y Gymraeg? Bod dim lle ym mhennau plant i ddwy iaith felly bod angen curo’r Gymraeg allan ohonynt a dysgu Saesneg ac ambell i air Lladin yn lle.

A yw pob ysgol yn defnyddio’r WN yn y cyfnod yma? Na

15. Beth yw enw dyn deallus iawn sy’n ceisio cael athrawon i ddysgu hanes Cymru i’r disgyblion? Owen Edwards.

Pwy sydd wedi creu’r Cymru Coch a Cymru’r Plant? Owen Edwards.
Pam fod Nain yn hoffi’r cylchgronau? Maen nhw wedi helpu Nain i ddiddanu Bob tra’i fod yn sâl yn ei wely.
Pa fath o bethau sydd yn y cylchgrawn? Caneuon Cymraeg, hanes gwledydd Ewrop, gwybodaeth am y sêr a byd natur i gyd yng Nghymraeg.

Atebion

69 of 133

Cwestiynau Pennod 10 �(ar gyfer cynnal cwis)

19. Ydy Nain wedi cael addysg yn yr Ysgol? Nac ydy.

Pwy ddysgodd Nain i ddarllen? Mam Cledwyn Saer yn yr Ysgol Sul.
Beth yw neges Owen Edwards am allu siarad dwy iaith? Ei fod yn beth da a bod sawl gwlad yn Ewrop yn siarad dwy iaith.
Beth yw ystyr ‘Sassenachs’? Gair Gaeleg o’r Alban am y Saeson, sydd fel arfer ddim yn cael ei ddefnyddio mewn ffordd garedig tuag atynt.
Un o ble yw Mac? Ynys Skye.
Beth sydd wedi ei adael ar bostyn giat yr ardd? Dwy grugiâr.

Atebion

70 of 133

Dewch i drafod ……

Pam nad yw’r byddigions yn mynd yn agos at Dad, Tomi a’r gynnau?

Dewch i drafod ……

Beth yw’r dwymyn?

Beth yw’r plwy?

Roedd bywyd yn galed.

71 of 133

Dewch i drafod ……

Pa themau sydd yn y nofel?

Dewch i drafod ……

Pwy yw Owen Edwards? Beth wyddoch chi amdano?

Beth yw neges y bennod?

Beth yw manteision cael dwy iaith?

72 of 133

Dewch i drafod ……

Cymharwch Cymru â’r Alban yn y cyfnod yma.

Dewch i drafod ……

A yw’r iaith Gymraeg yn wynebu heriau heddiw?

73 of 133

Cwestiynau Pennod 11 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy sydd ddim yn yr ysgol?
Pam fod hyn yn peri gofid i Bob?
Beth mae Mrs Barnwell yn galw Bob?
Beth sy’n digwydd adeg cofrestri?
Ydy Eifiona yna’r diwrnod nesaf?
Pwy sy’n dweud wrth Mrs Barnwell fod llais Bob yn iawn?
Beth sy’n digwydd i Bob?
Pam mae’n cael y WN?

74 of 133

Cwestiynau Pennod 11 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy sydd ddim yn yr ysgol? Eifiona.
Pam fod hyn yn peri gofid i Bob? Pwy fydd ei lais newydd? Eifiona sydd wedi bod yn ateb drosto.
Beth mae Mrs Barnwell yn galw Bob? Boy.
Beth sy’n digwydd adeg cofrestri? Dydy Bob ddim yn gallu ateb ond yn rhoi ei law fyny, mae Mr Barnwell yn rhoi ‘benefit of the doubt’ iddo hyd fory.
Ydy Eifiona yna’r diwrnod nesaf? Nac ydy.
Pwy sy’n dweud wrth Mrs Barnwell fod llais Bob yn iawn? Harri.
Beth sy’n digwydd i Bob? Mae’n cael y WN.
Pam mae’n cael y WN? Am ei fod yn ‘gwrthod’ siarad Saesneg.

Atebion

75 of 133

Dewch i drafod ……

Trafodwch salwch Bob (yn yr ysgol).

Dewch i drafod ……

Trafodwch athrawon y cyfnod.

76 of 133

Cwestiynau Pennod 12 �(ar gyfer cynnal cwis)

Am beth mae pwysau’r WN yn gwneud i Bob feddwl?
Pwy sy’n chwarae gyda Bob?
Beth mae Harri yn ei ddweud wrth basio Bob?
Beth wnaeth Owen Edwards gyda’r WN yn ei ysgol ef?
Beth mae Harri yn ei ddweud am Gwyneth?
Beth sydd wedi digwydd i Gwyneth?
Pwy sy’n achub Bob?
Pam nad yw Bob wedi cael y gansen?
Pwy sy’n gweiddi ar Bob yn ei dagrau?
Pwy sy’n ateb dros Bob?
Beth mae Aled yn galw Harri?

77 of 133

Cwestiynau Pennod 12 �(ar gyfer cynnal cwis)

Am beth mae pwysau’r WN yn gwneud i Bob feddwl? Y cyrff yn y fynwent.
Pwy sy’n chwarae gyda Bob? Neb.
Beth mae Harri yn ei ddweud wrth basio Bob? “Spîco Welsh, Robat - Spîco Welsh”.
Beth wnaeth Owen Edwards gyda’r WN yn ei ysgol ef? Ei gael o bob dydd a gwrthod siarad Saesneg a gwrthod cario clecs.
Beth mae Harri yn ei ddweud am Gwyneth? “Gwyneth Spîco Welsh! Gwyneth Spîco Welsh!”
Beth sydd wedi digwydd i Gwyneth? Mae wedi cael damwain.
Pwy sy’n achub Bob? Elen Jones.
Pam nad yw Bob wedi cael y gansen? Am mai dyma tro cyntaf Bob yn cael y WN yw hi, felly rhybudd yn unig fydd.
Pwy sy’n gweiddi ar Bob yn ei dagrau? Gwyneth
Pwy sy’n ateb dros Bob? Eifiona.
Beth mae Aled yn galw Harri? Harri Geg fawr.

Atebion

78 of 133

Dewch i drafod ……

Disgrifiwch yr olygfa rhwng Gwyneth a Bob. Pam fod Gwyneth yn ei dagrau?

Dewch i drafod ……

Disgrifiwch gymeriad Harri.

79 of 133

Cwestiynau Rhan 2 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pa flwyddyn a pha fis yw hi nawr?
Ble mae Bob wedi bod?
Beth mae ef wedi bod yn ei wneud?
Beth oedd anrheg Nadolig Nain i Bob?
Beth maen nhw wedi bod yn trafod?
Pam nad yw Dad yn gallu dod i’r Capel?
Beth fydd Bob yn ei wneud yn y Capel?
Pwy sy’n helpu Bob gyda’r darllen?
Ers pryd mae Dad wedi bod yn ei wely?
Oes golwg gwella ar Dad?

80 of 133

Cwestiynau Rhan 2 �(ar gyfer cynnal cwis)

Ble oedd yn rhaid i Mam fynd er mwyn cael y plwy?
Pwy sy’n dod â pheth arian adref?
Pa fath o eiriau ydyn ni wedi ei benthyg o’r Lladin?
Beth yw’r newidiadau sy’n digwydd?
Sawl copi o Cymru’r Plant sy’n cael ei werthu yng Nghymru?
Pam nad yw Ysgol y Llan yn dysgu drwy’r Gymraeg?
Oes WN ym Mhandy Tudur sydd tua 2 filltir i ffwrdd?
Pam nad oedd rhieni Bob yn ei anfon i Ysgol Pandy Tudur?

81 of 133

Cwestiynau Rhan 2 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy sydd yn y Senedd?
Beth hoffai Bob a Now wneud?
Pwy sy’n gadael dwy gwningen ar y giat?
Pwy sy’n dod i’r ysgol yr wythnos nesaf ac eisiau clywed beth maen nhw?
Beth mae Jac yn ddweud am yr Ysgol?

82 of 133

Cwestiynau Rhan 2 �(ar gyfer cynnal cwis)

Atebion

Pa flwyddyn a pha fis yw hi nawr? Mawrth 1905.
Ble mae Bob wedi bod? Tŷ Nain Beic.
Beth mae ef wedi bod yn ei wneud? Darllen ysgrifau o hen rifynnau Cymru’r Plant.
Beth oedd anrheg Nadolig Nain i Bob? Prynu Cymru’r Plant a gadael iddo fynd ati ar ddydd Sadwrn i drafod gyda hi.
Beth maen nhw wedi bod yn trafod? Ogof Arthur a’r tyrsorau a’r fyddin yn deffro pan fydd Cymru’n barod i gael eu harwain.
Pam nad yw Dad yn gallu dod i’r Capel? Mae’n dal yn ei wely.
Beth fydd Bob yn ei wneud yn y Capel? Adrodd yng nghyfarfod Dydd Gŵyl Dewi.
Pwy sy’n helpu Bob gyda’r darllen? Jac.
Ers pryd mae Dad wedi bod yn ei wely? Mis Awst.
Oes golwg gwella ar Dad? Nac oes.

83 of 133

Cwestiynau Rhan 2�(ar gyfer cynnal cwis)

Ble oedd yn rhaid i Mam fynd er mwyn cael y plwy? O flaen pwyllgor y ficer yn yr Eglwys.
Pwy sy’n dod â pheth arian adref? Ifan.
Pa fath o eiriau ydyn ni wedi ei benthyg o’r Lladin? Pont, ffenestr, eglwys.
Beth yw’r newidiadau sy’n digwydd? O M Edwards wedi ysgrifennu llyfrau hanes Cymru ac maent wedi cael caniatâd i’w defnyddio mewn ysgolion.
Sawl copi o Cymru’r Plant sy’n cael ei werthu yng Nghymru? 12,000
Pam nad yw Ysgol y Llan yn dysgu drwy’r Gymraeg? Ysgol Eglwys yw hi ac mae’r Refrynd Powell, y ficer yn gwneud popeth yn Saesneg.
Oes WN ym Mhandy Tudur sydd tua 2 filltir i ffwrdd? Nac oes.
Pam nad oedd rhieni Bob yn ei anfon i Ysgol Pandy Tudur? Dim dewis gyda nhw gan ei bod yn cael cymaint o waith gan y Plas

Atebion

84 of 133

Cwestiynau Rhan 2�(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy sydd yn y Senedd? Lloyd George
Beth hoffai Bob a Now wneud? Dysgu a rhoi addysg Gymraeg i blant.
Pwy sy’n gadael dwy gwningen ar y giat? Mac.
Pwy sy’n dod i’r ysgol yr wythnos nesaf ac eisiau clywed beth maen nhw? Arolygwyr – eisiau clywed pob plentyn yn darllen.
Beth mae Jac yn ddweud am yr Ysgol? “Yr ysgol na ydi’r drwg. Mae’r lle na’n dy fygu di, Bob”.

Atebion

85 of 133

Dewch i drafod ……

Trafodwch berthynas Nain a Bob.

Dewch i drafod ……

Sut fath o Nain yw Nain Beic?

At ba chwedlau mae’r bennod yn cyfeirio?

Beth wyddoch chi am y chwedlau yma? (Owain Glyndwr, Brenin Arthur).

86 of 133

Dewch i drafod ……

Pam nad oes neb yn gofyn i Ifan o ble mae’r arian yn dod?

Dewch i drafod ……

Ble ydych chi’n meddwl fod Ifan yn cael arian?

Pwy yw Lloyd George? Beth wyddoch chi amdano?

87 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 2 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth sy’n hedfan i’r hen ywen?
Beth yw ywen?
Pwy sydd yn yr ysgol y bore hwn?
Ydy’r arolygwyr eisiau clywed penillion Cymraeg?
Beth yn ôl Jac sydd wedi achosi atal dweud Bob yn yr ysgol?
Pa adeg o’r flwyddyn sydd o’n blaenau?
Pa bennill mae Bob yn dal i’w ddysgu?
Pwy sy’n cael ei ddewis i adrodd y pennill?
Pwy sy’n ‘achub’ Bob?
Pa esgus mae Mrs Barnwell yn ei roi?

88 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 2 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy sy’n cael y gansen?
Pam?
Beth sy’n digwydd ar ôl hyn i Bob?

89 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 2 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth sy’n hedfan i’r hen ywen? Pioden
Beth yw ywen? Coeden.
Pwy sydd yn yr ysgol y bore hwn? Refrynd Powell.
Ydy’r arolygwyr eisiau clywed penillion Cymraeg? Nac ydyn.
Beth yn ôl Jac sydd wedi achosi atal dweud Bob yn yr ysgol? Y sioc o weld Now yn cael y gansen.
Pa adeg o’r flwyddyn sydd o’n blaenau? Y gwanwyn.
Pa bennill mae Bob yn dal i’w ddysgu? Mary had a little lamb.
Pwy sy’n cael ei ddewis i adrodd y pennill? Bob.
Pwy sy’n ‘achub’ Bob? Mrs Barnwell.
Pa esgus mae Mrs Barnwell yn ei roi? Fod ganddo annwyd gwael.

Atebion

90 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 2 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy sy’n cael y gansen? Bob.
Pam? “for refusing to speak English”
Beth sy’n digwydd ar ôl hyn i Bob? Mae’r garreg yn llacio ac mae Bob yn medru ateb a siarad drosto’i hun yn yr ysgol.

Atebion

91 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 3 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy mae’r bechgyn yn ei weld ar y ffordd adre?
Pa iaith mae Mac yn siarad?
Oedd cosb yn yr Alban am siarad Gaeleg yn yr ysgol?
Beth oedd y gosb?
Beth sy’n synnu’r bechgyn am Mac?
Beth sy’n debyg am Mac a Bob?
Sut ddysgodd Mac Gymraeg?

92 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 3 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pa gwestiwn mae Bob yn ei ofyn sy’n achosi i Mac a Dei chwerthin?
Beth mae Nain yn ei wneud ar ôl clywed hanes Bob?
Yn ôl Owen Edwards, beth sy’n rhaid i addysg wneud?
Beth mae Jac yn bwriadu gwneud?

93 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 3 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy mae’r bechgyn yn ei weld ar y ffordd adre? Dei Coch a Mac y Cipar.
Pa iaith mae Mac yn siarad? Gaeleg.
Oedd cosb yn yr Alban am siarad Gaeleg yn yr ysgol? Oedd.
Beth oedd y gosb? Gwisgo pen llwynog wedi marw ar ben y plentyn a phwy bynnag oedd yn gwisgo’r pen llwynog ar ddiwedd y dydd oedd yn cael y gansen.
Beth sy’n synnu’r bechgyn am Mac? Mae’n gallu siarad Cymraeg.
Beth sy’n debyg am Mac a Bob? Mae’r ddau’n dioddef o atal dweud.
Sut ddysgodd Mac Gymraeg? Roedd Mac yn y rhyfel gyda Dei Coch ac fe ddysgodd Dei Coch ef.

Atebion

94 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 3 �(ar gyfer cynnal cwis)

8. Pa gwestiwn mae Bob yn ei ofyn sy’n achosi i Mac a Dei chwerthin? “Oes rhaid i chi gael gwallt coch cyn cewch chi ymuno efo’r fyddin?”

9. Beth mae Nain yn ei wneud ar ôl clywed hanes Bob? Nôl copi o Cymru’r Plant.

10. Yn ôl Owen Edwards, beth sy’n rhaid i addysg wneud? Apelio at y meddwl a’r enaid.

11. Beth mae Jac yn bwriadu gwneud? Mynd yn athro.

Atebion

95 of 133

Dewch i drafod ……

Beth yw llysenw? A oes enghraifft o lysenwau yn y nofel hon?

Dewch i drafod ……

Trafodwch y defnydd o lysenwau yn y nofel. Sut mae pobl yn derbyn eu llysenwau?

Cymharwch fywyd ysgol y bechgyn ag un Mac.

Ydych chi’n cytuno gyda dulliau llywodraeth Lloegr o addysgu plant Cymru, a’r Alban?

96 of 133

Dewch i drafod ……

Yn eich barn chi pa ddull o gosbi oedd waethaf: Y Welsh Not neu’r pen llwynog? Pam?

Dewch i drafod ……

Trafodwch y dyfyniad: ‘Prif drysor y Cymro yw ei iaith’.

Trafodwch enwau ffermydd megis ‘Fferm Du’, ‘Tŷ Gwyn’, ‘Nant-erw’. A yw’n bwysig cadw enwau Cymraeg ar adeiladau yng Nghymru?

97 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 4 �(ar gyfer cynnal cwis)

Ydy’r arolwg yn un da?
Beth yw’r sioc bleserus sy’n wynebu Bob a Now nos Iau?
Beth mae’r bechgyn yn ei wneud ar ôl tê?
Pwy sy’n pasio?
Beth mae ffrindiau Now yn galw Bob?
Stori am beth/pwy sydd gan Bob?
Ai stori wir yw hi?

98 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 4 �(ar gyfer cynnal cwis)

Ydy’r arolwg yn un da? Nac ydy.
Beth yw’r sioc bleserus sy’n wynebu Bob a Now nos Iau? Mae Dad wedi codi o’i wely.
Beth mae’r bechgyn yn ei wneud ar ôl tê? Plannu tatws.
Pwy sy’n pasio? Dei Coch a Mac.
Beth mae ffrindiau Now yn galw Bob? Bob stori.
Stori am beth/pwy sydd gan Bob? Y mynydd a’r cawr.
Ai stori wir yw hi? Na – Bob sy’n defnyddio’i ddychymyg.

Atebion

99 of 133

Dewch i drafod ……

Trafodwch gymdeithas y cyfnod.

Dewch i drafod ……

100 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 5 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth cafodd y bechgyn i frecwast?
Beth fyddan nhw’n ei wneud ddydd Sadwrn?
Beth yw enw’r pen garddwr?
Pa ffrwythau drud o wledydd poeth sy’n tyfu yn y plas?
Pam fod y ffrwythau yma dan glo?
Pam mae Bob yn tynnu’r goriad o’r drws a chau’r drws?
Beth mae’r ddau fachgen yn ei wneud gyda’i cyflog?
Beth arall sydd ar y dresel?
Pwy fuodd yna tua diwedd y prynhawn?

101 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 5 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth cafodd y bechgyn i frecwast? Uwd.
Beth fyddan nhw’n ei wneud ddydd Sadwrn? Gweithio yng ngerddi’r Plas.
Beth yw enw’r pen garddwr? Ben Lloyd.
Pa ffrwythau drud o wledydd poeth sy’n tyfu yn y plas? Grawnwin, lemon, eirin gwlanog, pupur, tomatos.
Pam fod y ffrwythau yma dan glo? Rhag i neb eu dwyn.
Pam mae Bob yn tynnu’r goriad o’r drws a chau’r drws? Rhag i Mac weld ei frawd Ifan yn dod o’r coed.
Beth mae’r ddau fachgen yn ei wneud gyda’i cyflog? Ei roi i Mam.
Beth arall sydd ar y dresel? 3 swllt.
Pwy fuodd yna tua diwedd y prynhawn? Ifan.

Atebion

102 of 133

Dewch i drafod ……

Trafodwch ymateb Mac i gael ei gloi yn y tŷ gwydr.

Dewch i drafod ……

Trafodwch agwedd y cyfnod o blant yn rhoi ei cyflog i’w rhieni.

103 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 6 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth mae Jac yn dweud yw manteision siarad dwy iaith?
Pwy sydd yn galw yn Nhŷ Nain?
Pa liw yw ei wallt?
Pam mae Mac wedi dod yma?
Beth mae Mac yn galw Bob?
Beth oedd dewis y sawl arhosodd yn yr Alban?
Beth oedd addewid mawr y ‘dyn mawr’?
A gafodd y bechgyn dyddynod?

104 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 6 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth ddigwyddodd i Mac yn Reitz?
Ers pryd mae atal dweud ar Mac?
Beth mae Mac yn dweud wrth y bechgyn?
Pa frawd mae Mac yn sôn?
Sut mae Ifan yn cael yr arian ychwanegol?

105 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 6 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth mae Jac yn dweud yw manteision siarad dwy iaith? ‘Mae pobl sy’n medru dwy iaith efo dwywaith cymaint i’w gynnig’.
Pwy sydd yn galw yn Nhŷ Nain? Mac y Cipar.
Pa liw yw ei wallt? Coch.
Pam mae Mac wedi dod yma? Mae ef eisiau esbonio ei stori i Bob.
Beth mae Mac yn galw Bob? Young laddie.
Beth oedd dewis y sawl arhosodd yn yr Alban? Bod yn weision bach i’r meistri tir neu mynd i’r fyddin.
Beth oedd addewid mawr y ‘dyn mawr’? Bydd pob dyn ifanc fydd yn mynd i ymladd dros y British Empire yn cael tyddyn a 15 acer o dir.
A gafodd y bechgyn dyddynod? Naddo.

Atebion

106 of 133

Cwestiynau Rhan 2 Pennod 6 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth ddigwyddodd i Mac yn Reitz? Cafodd ei gloi mewn adeilad gyda gwragedd Reitz, a rhoddwyd y lle ar dân, felly llosgwyd ei wyneb.
Ers pryd mae atal dweud ar Mac? Ers yr ysgol oherwydd y pen llwynog.
Beth mae Mac yn dweud wrth y bechgyn? ‘Gei di a dy frawd ddod i erddi’r plas i ennill eich sylltau ac i ddysgu Cymraeg i mi – ond dwedwch wrth y brawd arall ‘na am fynd i ennill ei sylltau yn rhywle arall, ymhell oddi wrth fy ffesantod i’.
Pa frawd mae Mac yn sôn? Ifan.
Sut mae Ifan yn cael yr arian ychwanegol? Potsio.

Atebion

107 of 133

Dewch i drafod ……

Pwy yw’r ‘Dyn mawr’ mae Mac yn cyfeirio ato?

Dewch i drafod ……

Beth yw hanes Rhyfel Boer? Trafodwch.

108 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 1 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pa flwyddyn yw hi?
Sawl blwyddyn sydd wedi pasio ers dechrau’r nofel?
Ers sawl blwyddyn mae Bob yn yr ysgol?
Pwy sydd newydd ddechrau’r ysgol?
Ble mae criw o blant yn cwrdd ar ôl ysgol?
Beth yw ystyr pompren?

109 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 1 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth yw enw’r criw ar y lle yma?
Faint yw oed Bob?
Paratoi ar gyfer beth mae Bob?
Ydy Harri yn siarad Cymraeg?
Beth mae e’n galw’r criw?
Faint ohonyn nhw sy’n cwrdd?
Beth yw enw’r gymdeithas newydd i blant?
Beth yw 4 nod yr Urdd?

110 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 1 �(ar gyfer cynnal cwis)

15. Nain pwy sy’n canu’r delyn?

16. Pwy sy’n trefnu’r gangen?

Ble fydd y cyfarfod nesaf?
Faint o aelodau sydd gan Urdd y Delyn yn barod?

19. Ble mae Now erbyn hyn?

111 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 1 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pa flwyddyn yw hi? 1907
Sawl blwyddyn sydd wedi pasio ers dechrau’r nofel? 3 blynedd ers Rhan 1, 5 mlynedd ers y Prolog.
Ers sawl blwyddyn mae Bob yn yr ysgol? 3
Pwy sydd newydd ddechrau’r ysgol? Beryl.
Ble mae criw o blant yn cwrdd ar ôl ysgol? Ochr draw i’r bompren.
Beth yw ystyr pompren? Pont bren

Atebion

112 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 1 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth yw enw’r criw ar y lle yma? ‘Buarth y Bompren’.
Faint yw oed Bob? 10
Paratoi ar gyfer beth mae Bob? Mynd i’r ysgol Sir yn Llanrwst.
Ydy Harri yn siarad Cymraeg? Nac ydy.
Beth mae e’n galw’r criw? Welshies
Faint ohonyn nhw sy’n cwrdd? 20
Beth yw enw’r gymdeithas newydd i blant? Urdd y Delyn.
Beth yw 4 nod yr Urdd? 1. Siarad Cymraeg, a dysgu ysgrifennu, a darllen yn Gymraeg. 2. Dysgu hanes Cymru. 3. Plant yn dysgu canu’r delyn a chanu hen alawon Cymru. 4. Byw fel Cymry.

Atebion

113 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 1 �(ar gyfer cynnal cwis)

15. Nain pwy sy’n canu’r delyn? Beryl

16. Pwy sy’n trefnu’r gangen? Y plant.

Ble fydd y cyfarfod nesaf? Buarth y Bompren a Porth y fynwent os yn bwrw.
Faint o aelodau sydd gan Urdd y Delyn yn barod? 12,000

19. Ble mae Now erbyn hyn? Ail flwyddyn Ysgol Sir.

Atebion

114 of 133

Dewch i drafod ……

Trafodwch arddull y nofel – pa eiriau tafodieithol sydd yma?

Beth wyddoch chi am yr Urdd ac am hanes yr Urdd?

Wrth ystyried y frwydr oedd o flaen plant fel Bob i siarad Cymraeg – pa mor ffodus ydyn ni heddiw? A oes achos gyda ni i fod yn ddiolchgar i genhedlaeth Bob?

Trafodwch y faled (tud 160) – Beth yw ei neges?

115 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 2 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy sy’n gofyn i Bob am ei dad?
Ym mha iaith mae Mac yn siarad?
Pwy sydd nôl yn gweithio?
Ers pryd mae ef wedi methu gweithio?
Ble mae Jac erbyn hyn?
Pwy yw’r Prif Arolygydd Dros Gymru?
Rhan o ba ymgyrch mae Llew Tegid?
Sut mae’r Welsh Not yn waeth mewn rhai ardaloedd?
Pwy sy’n gwneud cyhoeddiad arbennig?
Beth yw’r cyhoeddiad?

116 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 2 �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth mae Refrynd Powell eisiau clywed pawb yn adrodd?
Pa fath o bethau maent yn dysgu yn yr ysgol?
Beth mae’r plant yn meddwl sydd ar y gorwel?
Pam mae’n nhw’n meddwl hyn? Dewch o hyd i ddyfyniad.
Pwy sy’n dod i ganu’r delyn i’r plant?

117 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 2�(ar gyfer cynnal cwis)

Pwy sy’n gofyn i Bob am ei dad? Mac
Ym mha iaith mae Mac yn siarad? Cymraeg
Pwy sydd nôl yn gweithio? Tad Bob.
Ers pryd mae ef wedi methu gweithio? 3 blynedd.
Ble mae Jac erbyn hyn? 2il flwyddyn Coleg Bangor.
Pwy yw’r Prif Arolygydd Dros Gymru? O M Edwards.
Rhan o ba ymgyrch mae Llew Tegid? I gael tair miliwn o siaradwyr Cymraeg.
Sut mae’r Welsh Not yn waeth mewn rhai ardaloedd? Mae rhai plant yn siarad Saesneg gyda’i gilydd tu allan i’r ysgol, drwy’r amser.
Pwy sy’n gwneud cyhoeddiad arbennig? Capten y Plas.
Beth yw’r cyhoeddiad? Mae’n mynd i brynu baner Prydain Fawr a’i harddangos o flaen yr ysgol.

Atebion

118 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 2�(ar gyfer cynnal cwis)

Beth mae Refrynd Powell eisiau clywed pawb yn adrodd? Ten Commandments.
Pa fath o bethau maent yn dysgu yn yr ysgol? Pethau am y British Empire.
Beth mae’r plant yn meddwl sydd ar y gorwel? Prawf neu arholiad.
Pam mae’n nhw’n meddwl hyn? Dewch o hyd i ddyfyniad. ‘Rydym yn teimlo ein bod wedi cael storm o wythnos gyda chawodydd o ffeithiau’n cael eu taflu arnom’.
Pwy sy’n dod i ganu’r delyn i’r plant? Sioned Tŷ Du, Mam-gu Beryl.

Atebion

119 of 133

Dewch i drafod ……

Trafodwch y newidiadau sydd ar droed yng Nghymru.

Dewch i drafod ……

Trafodwch yr hyn wyddoch chi am Llew Tegid.

Trafodwch sefyllfa’r iaith yn y cyfnod yma ac un heddiw, gan gofio beth yw nod llywodraeth Cymru heddiw, o ran nifer y siaradwyr Cymraeg.

Sut mae cyhoeddiad y Refrynd Powell am y faner yn gwneud i chi deimlo? Sut ydych chi’n meddwl fod Bob yn teimlo?

120 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 3 �(ar gyfer cynnal cwis)

Gyda pwy mae Bob yn cerdded i’r ysgol?
Beth mae’n gofyn i Bob?
Pa enw mae’r dieithryn am alw Bob?
Pam fod Bob yn gorfod gadael ar frys?
Pwy sy’n siarad Cymraeg yn yr ysgol?
Pwy yw’r dieithryn?
Ydy Mr Barnwell yn gallu siarad Cymraeg?
Pa lyfrau sy’n rhaid i Mr Barnwell chwilio?
Stori am beth sy’n rhaid i Mr Barnwell adrodd?
Pa liw yw wyneb Mr Barnwell erbyn hyn?

121 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 3 �(ar gyfer cynnal cwis)

1. Gyda pwy mae Bob yn cerdded i’r ysgol? Dyn duarth.

Beth mae’n gofyn i Bob? Os ydyn nhw’n mynd i’r un cyfeiriad, pa fynyddoedd sydd o’u cwmpas?
Pa enw mae’r dieithryn am alw Bob? Bob.
Pam fod Bob yn gorfod gadael ar frys? Mae’r gloch yn canu ac mae e’n hwyr i’r ysgol.
Pwy sy’n siarad Cymraeg yn yr ysgol? Y dyn duarth.
Pwy yw’r dieithryn? Arolygwr Bwrdd Addysg Cymru
Ydy Mr Barnwell yn gallu siarad Cymraeg? Ydy.
Pa lyfrau sy’n rhaid i Mr Barnwell chwilio? Ystraeon o Hanes Cymru.
Stori am beth sy’n rhaid i Mr Barnwell adrodd? Stori am Gruffudd ap Cynan, Brenin y Cymry’n dianc o garchar Caer.
Pa liw yw wyneb Mr Barnwell erbyn hyn? Piws.

Atebion

122 of 133

Dewch i drafod ……

Sut ydych chi’n meddwl fod Mr Barnwell yn teimlo yn ystod yr arolwg? Ydych chi’n gallu cydymdeimlo gydag ef?

Dewch i drafod ……

123 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 4 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pa 2 ansoddair mae Bob yn defnyddio i ddisgrifio’r bore hwnnw?
Beth sydd ym mhoced trowsus Bob ac ym mhoced Aled?
Ble maent am gwrdd gyda’r ddau Welsh Not?
Pryd?
Beth yw enw’r afon?
Pam bod Aled eisiau cadw’r Welsh Not?
Pwy sy’n beirniadu’r canu yn yr Eisteddfod?
Pwy sy’n beirniadu’r adrodd?
Pwy sy’n ennill yr adrodd?
Pwy arall sy’n beirniadu?

124 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 4 �(ar gyfer cynnal cwis)

11. Pam fod cerrig yr un peth â phobl?

Beth arall oedd yn y cwt?
Pwy glywodd lais yr ystlum?

125 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 4 �(ar gyfer cynnal cwis)

Pa 2 ansoddair mae Bob yn defnyddio i ddisgrifio’r bore hwnnw? Cynhyrfus a phleserus.
Beth sydd ym mhoced trowsus Bob ac ym mhoced Aled? Y Welsh Not.
Ble maent am gwrdd gyda’r ddau Welsh Not? Pont faen.
Pryd? Ar ôl ysgol.
Beth yw enw’r afon? Elwy.
Pam bod Aled eisiau cadw’r Welsh Not? Am fod hanes yn perthyn iddo ac er mwyn sicrhau na fydd e’ byth yn digwydd eto.
Pwy sy’n beirniadu’r canu yn yr Eisteddfod? Sioned Tŷ Du.
Pwy sy’n beirniadu’r adrodd? Mrs Roberts Gweinidog.
Pwy sy’n ennill yr adrodd? Bob.
Pwy arall sy’n beirniadu? Ben Lloyd y garddwr – eitem wedi naddu â chyllell boced, Dei Coch a Mac – cystadleuaeth tair carreg.

Atebion

126 of 133

Cwestiynau Rhan 3 Pennod 4 �(ar gyfer cynnal cwis)

11. Pam fod cerrig yr un peth â phobl? Y rhai bach sy’n dal y rhai mawr yn ei lle.

Beth arall oedd yn y cwt? Ystlum.
Pwy glywodd lais yr ystlum? Beryl.

Atebion

127 of 133

Dewch i drafod ……

Trafodwch yr hyn mae Bob ac Aled yn ei wneud. Ydych chi’n cytuno gyda’r weithred?

Dewch i drafod ……

Trafodwch y bennill.

Trafodwch ystyr ‘gwladgarwch’ a thrafodwch wladgarwch y plant yn y nofel hon.

Bachgen talentog yw Bob. Trafodwch.

128 of 133

Cwestiynau Epilog �(ar gyfer cynnal cwis)

Beth oedd yn digwydd i blant oedd â tueddiad i ysgrifennu gyda’i llaw chwith?

129 of 133

Cwestiynau Epilog �(ar gyfer cynnal cwis)

Atebion

Beth oedd yn digwydd i blant oedd â tueddiad i ysgrifennu gyda’i llaw chwith? Gorfod dal llwy bren tan ei bod yn ysgrifennu gyda’i llaw dde.

130 of 133

Cwestiynau Nodyn gan yr awdur�(ar gyfer cynnal cwis)

Beth oedd diben yr addysg yn ôl Robert Ellis Jones?
Pa wledydd eraill gyda ieithoedd lleiafrifol, oedd yn wynebu rhywbeth tebyg?
Beth ddigwyddodd i un tad-cu o Lanelli ar ôl iddo gael y WN?
Beth oedd un o’r pethau cyntaf wnaeth Robert Ellis Jones pan yn brifathro?

131 of 133

Cwestiynau Nodyn gan yr awdur�(ar gyfer cynnal cwis)

Beth oedd diben yr addysg yn ôl Robert Ellis Jones? Eu troi (plant Cymru) i fod yn Saeson i chwarae eu rhan dros yr Ymerodraeth Brydeinig. Y bwriad oedd: ‘nid yn unig i’n Seisnigo o ran iaith ond ein Prydeinio o ran teimlad.’
Pa wledydd eraill gyda ieithoedd lleiafrifol, oedd yn wynebu rhywbeth tebyg? Llydaw – cael y ‘fuwch bren’, Yr Alban – plant yn gorfod gwisgo pen cadno, America – sebon yn eu cegau.
Beth ddigwyddodd i un tad-cu o Lanelli ar ôl iddo gael y WN? Peidio siarad Cymraeg beth eto.
Beth oedd un o’r pethau cyntaf wnaeth Robert Ellis Jones pan yn brifathro? Cynnal cyngerdd Gwŷl Dewi.

Atebion

132 of 133

Dewch i drafod ……

Beth wyddoch chi am Robert Ellis Jones?

Dewch i drafod ……

Trafodwch ystyr ‘chwyldro’.

Pa chwyldro oedd yn digwydd yng nghyfnod y nofel hon?

133 of 133

Dyddiadur Mac

Dyddiadur Bob

Erthygl: Arolwg yr ysgol ar ôl ymweliad O M Edwards.

Cychwyn mudiad yr Urdd.

Adolygiad o’r nofel

Llythyr personol at yr awdur.

Llythyr personol Bob at ei frawd Jac.

Enghreifftiau o ffyrdd i ddatblygu ysgrifennu estynedig gan ddefnyddio’r nofel fel sbardun

Sgript:

rhwng Bob a Now,

Bob a Mac.,

Bob a Nain Beic.

Adroddiad ffeithiol: hanes y Welsh Not.

Hanes yr Urdd

Mynegi barn:

Hawl i ddewis eich iaith.

A ddylid cosbi plant yn yr ysgol?