www.chemistry.ge/school

კლასი: 11

გაკვეთილი: 21

ბუფერული ხსნარები, მარილთა ჰიდროლიზი

www.chemistry.ge/school

დღეს განვიხილავთ

• ბუფერული ხსნარები
• მარილთა ჰიდროლიზი

www.chemistry.ge/school

2

ბუფერული ხსნარი

www.chemistry.ge/school

3

რას ეწოდება ბუფერული ხსნარი?

ბუფერული ეწოდება ხსნარს, რომელსაც შესწევს უნარი, შეინარჩუნოს წყალბადიონთა კონცენტრაციის მუდმივობა. გარკვეული რაოდენობის ძლიერი მჟავის ან ძლიერი ტუტის დამატებისას.

ბუფერულ ხსნარებს მიეკუთვნება:

1. ხსნარი რომელიც შედგება სუსტი მჟავასა და ამ სუსტი მჟავას და ძლიერი ტუტის მარილისაგან.
2. ხსნარი, რომელიც შედგება სუსტი ფუძისგან და ამ ფუძის და ძლიერი მჟავას მარილისაგან.

3. ხსნარები, რომლებიც შეიცავს მრავალფუძიანი მჟავას მარილებს.

ბუფერული ხსნარები�

www.chemistry.ge/school

4

ბუფერული ხსნარები

ახსენით შაქრიანი დიაბეტისა და ბუფერული ხსნარის კავშირი ...

შაქრიანი დიაბეტი  გლუკოზის მეტაბოლიზმის დარღვევაა, როცა პანკრეასი არასაკმარისი რაოდენობით გამოიმუშავებს ინსულინს. ამ დროს გლუკოზა ჭარბად გროვდება სისხლში. ორგანიზმი იწყებს ცხიმების დაშლას და სისხლის  pH  მცირდება. ორგანიზმში არსებობს სისტემები, რომელიც ინსულინის ნაკლებობით გამოწვეულ სისხლის მჟავა არეს დროებით დააბალანსებს .

www.chemistry.ge/school

5

მარილთა ჰიდროლიზი

• გავიხსენოთ რა არის მარილი...

მარილი იონური ნაერთია, რომელიც მიიღება მჟავასა და ტუტის ურთიერთქმედებით.

• რას ნიშნავს ჰიდროლიზი?

„ჰიდრო“-წყალს, „ლიზი“-დაშლას

• რას ეწოდება მარილთა ჰიდროლიზი?

მარილების დაშლას, წყლის საშუალებით, ჰიდროლიზი ეწოდება.

www.chemistry.ge/school

6

მარილთა ჰიდროლიზი

www.chemistry.ge/school

7

აღწერეთ სურათზე ნაჩვენები პროცესი, მარილთა ჰიდროლიზის საშუალებით ...

3NaHCO₃ + NaAl(SO­₄)₂ → Al(SO₄) + 2Na₂SO₄ + 3CO₂↑

​

მარილთა ჰიდროლიზი

www.chemistry.ge/school

8

მარილთა ჰიდროლიზი

• ჰიდროლიზის პროცესის შედეგად მიღებული ხსნარის არეს განსაზღვრავს მარილთა შედგენილობა.
• მარილი, რომლის წყალხსნარსაც აქვს მჟავა რეაქცია

NH₄­⁺ + H₂O ↔ H₃O⁺ + NH₃

• მარილი, რომლის წყალხსნარსაც აქვს ტუტე რეაქცია

F^- + H₂O ↔ HF + OH^-

​

​

www.chemistry.ge/school

9

მარილთა ჰიდროლიზი

• ნეიტრალური არე:

მარილი, რომელიც შედგება  ძლიერი მჟავას ანიონის და ძლიერი ტუტის კათიონისგან,  წარმოქმნის ნეიტრალურ წყალხსნარს. მისი  pH  = 7.  მაგალითად, ნატრიუმის ქლორიდი  მიიღება ნეიტრალიზაციის რეაქციის შედეგად მარილმჟავასა ( HCl) და  ნატრიუმის ტუტეს ( NaOH) შორის. სუფრის მარილის წყალხსნარს არც მჟავას თვისებები აქვს და  არც ტუტის. რადგან  არც ერთი იონი ჰიდროლიზს არ განიცდის. ნეიტრალურ ხსნარს წარმოქმნის ასევე კალიუმის ნიტრატი (KNO₃)  და ლითიუმის ბრომიდი  (LiBr). ცხრილში

​

www.chemistry.ge/school

10

მარილთა ჰიდროლიზი

• ჰიდროლიზში მონაწილე მარილი შეიძლება შედგებოდეს:
• ძლიერი ფუძის კატიონისა და სუსტი მჟავას ანიონისგან
• სუსტი ფუძის კატიონისა და ძლიერი მჟავას ანიონისგან
• სუსტი ფუძის კატიონისა და სუსტი მჟავას ანიონისგან
• ძლიერი ფუძის კატიონისა და ძლიერი მჟავას ანიონისგან

განვიხილოთ თითოეული შემთხვევა...

www.chemistry.ge/school

11

მარილთა ჰიდროლიზი

www.chemistry.ge/school

12

მარილთა ჰიდროლიზი

www.chemistry.ge/school

13

მარილთა ჰიდროლიზი

3.

​

​

​

​

​

4.

www.chemistry.ge/school

14

www.chemistry.ge/school

15

სცადეთ დამოუკიდებლად

დავალება

1. შეავსეთ ცხრილი

​

​

​

​

​

​

• pH-ის რა შესაძლო მნიშვნელობა ექნება ნატრიუმის კარბონატის წყალხსნარს?
• რკინა (III)-ის სულფატის ჰიდროლიზისას :
• როგორი არე ექნება ხსნარს?

​

​

www.chemistry.ge/school

16

www.chemistry.ge/school

17

გაქვთ კითხვები?

გმადლობთ ყურადღებისათვის!