อุปราคา คืออะไร?
อุปราคา คือ ปรากฏการณ์ที่
วัตถุท้องฟ้าหนึ่ง บังแสง ทำให้เราไม่เห็นวัตถุอีกดวงหนึ่งตามปกติเกิดขึ้นเพราะ ดวงอาทิตย์ โลก และดวงจันทร์เรียงตัวอยู่ใน
แนวเดียวกันพอดี
สุริยุปราคา
(ดวงจันทร์บังดวงอาทิตย์)
จันทรุปราคา
(โลกบังแสงอาทิตย์ที่ตกกระทบดวงจันทร์)
สุริยุปราคา
(ดวงจันทร์บังดวงอาทิตย์)
สุริยุปราคา คือปรากฏการณ์ที่
ดวงจันทร์เคลื่อนมาบังดวงอาทิตย์ ทำให้บนโลกบางพื้นที่มองไม่เห็นดวงอาทิตย์ทั้งหมดหรือบางส่วน
ดวงจันทร์
โลก
ทำไมดวงจันทร์ที่เล็กกว่าถึงบังดวงอาทิตย์ที่ใหญ่กว่าได้นะ ?
ดวงอาทิตย์
ทำไมดวงจันทร์ที่เล็กกว่าถึง
บังดวงอาทิตย์ที่ใหญ่กว่าได้นะ ?
เตรียมอุปกรณ์ทดลอง
1. นิ้วโป้งของนักเรียน
2. นาฬิกาแขวน
กิจกรรม
“นิ้วโป้งบังดวงอาทิตย์”
1. ครูให้นักเรียนยก นิ้วโป้งบังวัตถุ ที่อยู่ไกล เช่น นาฬิกา
คำถามสำคัญ ทำไม
นิ้วโป้งเล็ก ๆ ถึงบังของใหญ่ได้?
เปรียบเทียบได้ว่า
ครูอธิบายแนวคิด “ขนาดปรากฏ”
วัตถุใกล้ → ดูใหญ่
วัตถุไกล → ดูเล็ก
ด้วยหลักการนี้จึงตอบคำถามได้ว่า ทำไมดวงจันทร์ถึงบังดวงอาทิตย์ได้
ดวงจันทร์บังดวงอาทิตย์ได้มิดทั้งหมด
ดวงจันทร์บังดวงอาทิตย์ได้เพียงบางส่วน
ดวงจันทร์บังดวงอาทิตย์ตรงกลาง แต่บังไม่มิด เพราะดวงจันทร์อยู่ไกลจากโลก
ชนิดของสุริยุปราคา
สุริยุปราคาเต็มดวง
เกิดขึ้นเมื่อ ดวงจันทร์บังดวงอาทิตย์ได้มิดทั้งหมด
สังเกตได้ว่า
สรุป
ดวงอาทิตย์
ถูกบังหมด 100%
ท้องฟ้าจะมืดเหมือนตอนค่ำ
มองไม่เห็นดวงอาทิตย์เลย
บริเวณที่เกิดเงามืด (Umbra) บนโลกเท่านั้นที่เห็นปรากฏการณ์นี้
รูปร่างของดวงอาทิตย์เมื่อ
ผู้สังเกตอยู่บริเวณเงามืด
สุริยุปราคาเต็มดวง
สุริยุปราคาบางส่วน
เกิดขึ้นเมื่อ ดวงจันทร์บังดวงอาทิตย์ได้เพียงบางส่วน
สังเกตได้ว่า
สรุป
ดวงอาทิตย์ถูกบัง
แค่บางส่วน
ดวงอาทิตย์เหมือนถูกกัดแหว่งไป
ท้องฟ้าไม่มืดสนิท
เกิดในบริเวณที่โลกอยู่ใน เงามัว (Penumbra) ของดวงจันทร์ พบได้บ่อยกว่าแบบเต็มดวง
รูปร่างของดวงอาทิตย์เมื่อผู้สังเกตอยู่บริเวณเงามัว
สุริยุปราคาบางส่วน
สุริยุปราคาวงแหวน
เกิดขึ้นเมื่อ ดวงจันทร์บังดวงอาทิตย์ตรงกลาง แต่บังไม่มิด เพราะดวงจันทร์อยู่ไกลจากโลก
สังเกตได้ว่า
สรุป
ดวงจันทร์บังตรงกลาง แต่เหลือขอบสว่างเป็นวงกลม
ดวงอาทิตย์จะเป็น “วงแหวนไฟ” รอบดวงจันทร์
ท้องฟ้ามืดน้อยกว่าแบบเต็มดวง
เกิดเมื่อดวงจันทร์มีขนาดปรากฏเล็กกว่า (เพราะอยู่ไกล)
รูปร่างของดวงอาทิตย์เมื่อ
ผู้สังเกตอยู่บริเวณเงามัวส่วนใน
สุริยุปราคาวงแหวน
จันทรุปราคาคืออะไร?
(โลกบังแสงจากดวงอาทิตย์)
จันทรุปราคา คือปรากฏการณ์ที่ โลกบังแสง
จากดวงอาทิตย์ ไม่ให้ไปตกบนดวงจันทร์ ทำให้
ดวงจันทร์มืดลง หรือกลายเป็นสีแดงเข้ม
ดวงอาทิตย์
โลก
ดวงจันทร์
ดวงจันทร์เข้าไปอยู่ในเงามืดเพียงบางส่วนจึงเห็นเป็นเงาดำกินดวงจันทร์ไปทีละน้อย
จันทรุปราคาบางส่วน
จันทรุปราคาบางส่วน
เงามัว
เงามืด
เงามัว
ดวงจันทร์เข้าไปอยู่ใน "เงามืด" ของโลกทั้งหมดดวงจันทร์จะมืดหรือเป็นสีแดง
จันทรุปราคาเต็มดวง
จันทรุปราคาเต็มดวง
เงามัว
เงามืด
เงามัว
ดวงจันทร์เข้าไปในบริเวณ “เงามัว” ของโลก
จันทรุปราคาเงามัว
ความเปลี่ยนแปลงของสีจางมาก เด็ก ๆ บางคนอาจสังเกตได้ยากถ้าไม่ใช้ภาพถ่ายช่วย
จันทรุปราคาเงามัว
ความสัมพันธ์ระหว่างการมองเห็นขนาดของดวงจันทร์–ดวงอาทิตย์กับระยะทาง
แม้ดวงอาทิตย์จะใหญ่กว่าดวงจันทร์มาก แต่เพราะอยู่ไกลออกไปมากกว่า ทำให้เรามองเห็น ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์มีขนาดใกล้เคียงกัน
จึงทำให้เกิดการ “บังกัน” ของวัตถุท้องฟ้าได้ เช่น สุริยุปราคาและจันทรุปราคา
แบบจำลองการบังกันของ
ดวงอาทิตย์–ดวงจันทร์–โลก
อุปกรณ์
ไฟฉาย
(แทนดวงอาทิตย์)
ลูกโลก
(แทนโลก)
ลูกปิงปองติดไม้เสียบ
(แทนดวงจันทร์)
แบบจำลองการบังกันของ
ดวงอาทิตย์–ดวงจันทร์–โลก
ขั้นตอน
1. เด็กๆเปิดไฟฉาย ฉายไปที่ลูกโลก
แบบจำลองการบังกันของ
ดวงอาทิตย์–ดวงจันทร์–โลก
ขั้นตอน
2. เด็กๆเคลื่อนดวงจันทร์รอบโลก
3. บันทึกผลในใบงาน
(วาดตำแหน่งวัตถุทั้งสาม)
ความเชื่อเกี่ยวกับ
สุริยุปราคาและจันทรุปราคา
ในอดีต คนยังไม่เข้าใจวิทยาศาสตร์ จึงมีความเชื่อต่าง ๆ เกี่ยวกับอุปราคา เช่น
ความเชื่อของไทย
คนโบราณเชื่อว่า “ราหูอมดวงอาทิตย์หรือดวงจันทร์” ทำให้เกิดอุปราคา
เวลาเกิดอุปราคา ชาวบ้านจะตีกลอง เคาะหม้อ ทำเสียงดัง เพื่อให้ราหู “คาย” ดวงอาทิตย์หรือดวงจันทร์ออกมา
บางพื้นที่เชื่อว่าเป็นสัญญาณของเหตุร้าย ควรอยู่ในบ้าน ไม่ออกเดินทาง
ความเชื่อเกี่ยวกับ
สุริยุปราคาและจันทรุปราคา
ความเชื่อของต่างประเทศ
จีนโบราณเชื่อว่า “มังกรกินดวงอาทิตย์”
อินเดียเชื่อว่าการเกิดสุริยุปราคาเป็นสัญญาณให้ระวังภัย
บางประเทศเชื่อว่าเป็นเวลาที่เทพเจ้ากำลังกริ้ว
ปัจจุบัน
มนุษย์เข้าใจว่าอุปราคาเป็น เหตุการณ์ทางวิทยาศาสตร์ เกี่ยวกับเงา การบังแสง และการโคจรของวัตถุในอวกาศ�จึงไม่ใช่สิ่งน่ากลัว แต่เป็นปรากฏการณ์ที่หาชมยากและน่าตื่นเต้นมาก ๆ