1

1.2 Μ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: ΕΚΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΣΧΥΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΡΩΜΑΪΚΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ

Μπακάλης Κώστας: history-logotexnia.blogspot.com

2

Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

ΚΑΙ Η ΕΓΚΑΘΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΜΟΝΑΡΧΙΑΣ

3

Η δημιουργία του χριστιανικού ρωμαϊκού κράτους. 

• Γιατί το σύστημα της Τετραρχίας δεν έλυσε τα προβλήματα της αυτοκρατορίας και πώς αναδείχθηκε ο Κωνσταντίνος στην εξουσία;
• Το σύστημα της Τετραρχίας δεν έδωσε λύση στα προβλήματα της αυτοκρατορίας· αντίθετα, ενίσχυσε τους ανταγωνισμούς και πρόβαλε τις φιλοδοξίες των συναρχόντων.
• Για είκοσι χρόνια αφότου αποσύρθηκε από την εξουσία ο Διοκλητιανός (305 μ.Χ.) μέχρι και την πλήρη επικράτηση του Κωνσταντίνου, οι διάδοχοι και οι συνάρχοντές τους αλληλοεξοντώνονταν.
• Μέσα από τις συγκρούσεις αναδείχθηκε ο Κωνσταντίνος. Διαδέχτηκε στην εξουσία τον πατέρα του Κωνστάντιο Χλωρό ως Καίσαρας των δυτικών επαρχιών της αυτοκρατορίας.

Ποια τρία σημαντικά γεγονότα σημάδεψαν την πορεία του Κωνσταντίνου προς την απόλυτη εξουσία;�Τρία σημαντικά γεγονότα σφράγισαν το χρονικό διάστημα μέχρι την επικράτησή του:�♦ Νίκησε στη Μουλβία γέφυρα του Τίβερη, κοντά στη Ρώμη, τον αντίπαλο του στη Δύση, Μαξέντιο (312 μ.Χ.).

♦ Ως Αύγουστος και μόνος κυρίαρχος στη Δύση ήρθε σε συνεννόηση με τον Αύγουστο της Ανατολής Λικίνιο. Οι δύο Αύγουστοι αποφάσισαν στο Μιλάνο να μην προσλάβουν Καίσαρες και να συνεργαστούν από κοινού για τη διοίκηση της αυτοκρατορίας (313 μ.Χ.).

♦ Νίκησε κοντά στην Αδριανούπολη και μετά από λίγο θανάτωσε το μόνο αντίπαλο του Λικίνιο (324 μ.Χ.).�Ο Κωνσταντίνος, όταν έμεινε μονοκράτορας,

• έδωσε απολυταρχικότερο χαρακτήρα στο πολίτευμα απ' ό,τι ο Διοκλητιανός.

4

Η δημιουργία του χριστιανικού ρωμαϊκού κράτους. 

• Γιατί το σύστημα της Τετραρχίας δεν έλυσε τα προβλήματα της αυτοκρατορίας και πώς αναδείχθηκε ο Κωνσταντίνος στην εξουσία;
• Το σύστημα της Τετραρχίας δεν έδωσε λύση στα προβλήματα της αυτοκρατορίας· αντίθετα, ενίσχυσε τους ανταγωνισμούς και πρόβαλε τις φιλοδοξίες των συναρχόντων.
• Για είκοσι χρόνια αφότου αποσύρθηκε από την εξουσία ο Διοκλητιανός (305 μ.Χ.) μέχρι και την πλήρη επικράτηση του Κωνσταντίνου, οι διάδοχοι και οι συνάρχοντές τους αλληλοεξοντώνονταν.
• Μέσα από τις συγκρούσεις αναδείχθηκε ο Κωνσταντίνος. Διαδέχτηκε στην εξουσία τον πατέρα του Κωνστάντιο Χλωρό ως Καίσαρας των δυτικών επαρχιών της αυτοκρατορίας.

Ποια τρία σημαντικά γεγονότα σημάδεψαν την πορεία του Κωνσταντίνου προς την απόλυτη εξουσία;�Τρία σημαντικά γεγονότα σφράγισαν το χρονικό διάστημα μέχρι την επικράτησή του:�♦ Νίκησε στη Μουλβία γέφυρα του Τίβερη, κοντά στη Ρώμη, τον αντίπαλο του στη Δύση, Μαξέντιο (312 μ.Χ.).

♦ Ως Αύγουστος και μόνος κυρίαρχος στη Δύση ήρθε σε συνεννόηση με τον Αύγουστο της Ανατολής Λικίνιο. Οι δύο Αύγουστοι αποφάσισαν στο Μιλάνο να μην προσλάβουν Καίσαρες και να συνεργαστούν από κοινού για τη διοίκηση της αυτοκρατορίας (313 μ.Χ.).

♦ Νίκησε κοντά στην Αδριανούπολη και μετά από λίγο θανάτωσε το μόνο αντίπαλο του Λικίνιο (324 μ.Χ.).�Ο Κωνσταντίνος, όταν έμεινε μονοκράτορας,

• έδωσε απολυταρχικότερο χαρακτήρα στο πολίτευμα απ' ό,τι ο Διοκλητιανός.

5

Πηγή: https://smerdaleos.wordpress.com/wp-content/uploads/2015/10/diarchy1.jpg

6

Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ ΤΩΝ ΜΕΔΙΟΛΑΝΩΝ

7

Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

• Ποια ήταν η θέση του αυτοκράτορα και ποιος ο ρόλος των ανακτορικών οργάνων και της συγκλήτου στη διοίκηση της αυτοκρατορίας
• Ο αυτοκράτορας
• ήταν απρόσιτος στους υπηκόους του και στη σύγκλητο,
• περιβαλλόταν από τους ανακτορικούς υπαλλήλους και το ανακτορικό συμβούλιο,
• το οποίο λειτουργούσε συμβουλευτικά και μόνο όταν το ήθελε ο αυτοκράτορας.
• Η σύγκλητος, εξάλλου, που μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, έμεινε ένα τιμητικό σώμα χωρίς εξουσία, που πλαισίωνε στις δεξιώσεις τον αυτοκράτορα.

Η ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ

• Ποια αλλαγή επέφερε ο Κωνσταντίνος στο θέμα της αυτοκρατορικής λατρείας;
• Καθοριστική ήταν η στάση του Κωνσταντίνου στο θέμα της αυτοκρατορικής λατρείας.
• Ο αυτοκράτορας δεν ήταν πλέον ο θεός για τους υπηκόους του
• αλλά ο εκλεκτός του θεού που κυβερνούσε με τη θεία χάρη.
• Πριν: «Με προσκυνάτε επειδή είμαι ο Θεός σας.»
• Μετά: «Με υπακούτε επειδή ο Θεός με έχρισε προστάτη σας.»

Η ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟ

• Πώς εκδήλωσε ο Κωνσταντίνος την υποστήριξή του προς τον Χριστιανισμό;
• Αν και ο Κωνσταντίνος μέχρι το τέλος της ζωής του κράτησε - όπως, άλλωστε, συνέβη και με τους άμεσους διαδόχους του - τον ειδωλολατρικό τίτλο του "Μεγίστου Αρχιερέως",
• εντούτοις με μια σειρά από ενέργειες εκδήλωσε την υποστήριξή του στο Χριστιανισμό. Η πολιτική που εφάρμοσε φανερώνει την απόφασή του να ενισχύσει την αυτοκρατορία με το Χριστιανισμό.

8

Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

• Ποια ήταν η θέση του αυτοκράτορα και ποιος ο ρόλος των ανακτορικών οργάνων και της συγκλήτου στη διοίκηση της αυτοκρατορίας
• Ο αυτοκράτορας
• ήταν απρόσιτος στους υπηκόους του και στη σύγκλητο,
• περιβαλλόταν από τους ανακτορικούς υπαλλήλους και το ανακτορικό συμβούλιο,
• το οποίο λειτουργούσε συμβουλευτικά και μόνο όταν το ήθελε ο αυτοκράτορας.
• Η σύγκλητος, εξάλλου, που μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, έμεινε ένα τιμητικό σώμα χωρίς εξουσία, που πλαισίωνε στις δεξιώσεις τον αυτοκράτορα.

Η ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ

• Ποια αλλαγή επέφερε ο Κωνσταντίνος στο θέμα της αυτοκρατορικής λατρείας;
• Καθοριστική ήταν η στάση του Κωνσταντίνου στο θέμα της αυτοκρατορικής λατρείας.
• Ο αυτοκράτορας δεν ήταν πλέον ο θεός για τους υπηκόους του
• αλλά ο εκλεκτός του θεού που κυβερνούσε με τη θεία χάρη.
• Πριν: «Με προσκυνάτε επειδή είμαι ο Θεός σας.»
• Μετά: «Με υπακούτε επειδή ο Θεός με έχρισε προστάτη σας.»

Η ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟ

• Πώς εκδήλωσε ο Κωνσταντίνος την υποστήριξή του προς τον Χριστιανισμό;
• Αν και ο Κωνσταντίνος μέχρι το τέλος της ζωής του κράτησε - όπως, άλλωστε, συνέβη και με τους άμεσους διαδόχους του - τον ειδωλολατρικό τίτλο του "Μεγίστου Αρχιερέως",
• εντούτοις με μια σειρά από ενέργειες εκδήλωσε την υποστήριξή του στο Χριστιανισμό. Η πολιτική που εφάρμοσε φανερώνει την απόφασή του να ενισχύσει την αυτοκρατορία με το Χριστιανισμό.

9

• Τι προέβλεπε το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313 μ.Χ.) και ποια σημασία είχε για τις σχέσεις του ρωμαϊκού κράτους με τον Χριστιανισμό;

​

ΤΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ ΤΩΝ ΜΕΔΙΟΛΑΝΩΝ ΚΑΙ Η ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

• Αποφασιστικό ρόλο στην ιστορία των σχέσεων του κράτους και της νέας θρησκείας έπαιξε το Διάταγμα των Μεδιολάνων.
• Με κοινή απόφαση του Κωνσταντίνου και του Λικίνιου
• καθιερώθηκε απόλυτη ελευθερία στην επιλογή λατρείας για τους κατοίκους της αυτοκρατορίας.

ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΤΟΥ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΟΣ

• Το Διάταγμα των Μεδιολάνων, γνωστό και ως Διάταγμα της ανεξιθρησκίας, υπογράφτηκε στην αρχή στο Μιλάνο (Μεδιόλανα) το Φεβρουάριο του 313 μ.Χ. και είχε ισχύ για τους κατοίκους του δυτικού τμήματος.
• Μερικούς μήνες αργότερα έγινε αποδεκτή η ίδια απόφαση και για τους κατοίκους του ανατολικού τμήματος, στη Νικομήδεια της Βιθυνίας.

ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ

• Μ' αυτό το διάταγμα
• δεν υφίστατο πλέον καμία διάκριση μεταξύ των χριστιανών και μη χριστιανών υπηκόων της αυτοκρατορίας.

ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΕΚΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

• Η έκδοση του Διατάγματος των Μεδιολάνων συνδέεται
• με το ζήτημα του εκχριστιανισμού της αυτοκρατορίας
• πολύ περισσότερο με το πρόβλημα της στάσης του Κωνσταντίνου απέναντι στο Χριστιανισμό.

10

• Τι προέβλεπε το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313 μ.Χ.) και ποια σημασία είχε για τις σχέσεις του ρωμαϊκού κράτους με τον Χριστιανισμό;

​

ΤΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ ΤΩΝ ΜΕΔΙΟΛΑΝΩΝ ΚΑΙ Η ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

• Αποφασιστικό ρόλο στην ιστορία των σχέσεων του κράτους και της νέας θρησκείας έπαιξε το Διάταγμα των Μεδιολάνων.
• Με κοινή απόφαση του Κωνσταντίνου και του Λικίνιου
• καθιερώθηκε απόλυτη ελευθερία στην επιλογή λατρείας για τους κατοίκους της αυτοκρατορίας.

ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΤΟΥ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΟΣ

• Το Διάταγμα των Μεδιολάνων, γνωστό και ως Διάταγμα της ανεξιθρησκίας, υπογράφτηκε στην αρχή στο Μιλάνο (Μεδιόλανα) το Φεβρουάριο του 313 μ.Χ. και είχε ισχύ για τους κατοίκους του δυτικού τμήματος.
• Μερικούς μήνες αργότερα έγινε αποδεκτή η ίδια απόφαση και για τους κατοίκους του ανατολικού τμήματος, στη Νικομήδεια της Βιθυνίας.

ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ

• Μ' αυτό το διάταγμα
• δεν υφίστατο πλέον καμία διάκριση μεταξύ των χριστιανών και μη χριστιανών υπηκόων της αυτοκρατορίας.

ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΕΚΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

• Η έκδοση του Διατάγματος των Μεδιολάνων συνδέεται
• με το ζήτημα του εκχριστιανισμού της αυτοκρατορίας
• πολύ περισσότερο με το πρόβλημα της στάσης του Κωνσταντίνου απέναντι στο Χριστιανισμό.

11

Η ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ

12

ΟΙ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ

ΚΑΙ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΣΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ

• Με ποιες ενέργειες ο Κωνσταντίνος ευνόησε τον Χριστιανισμό και ποιο ζήτημα έχει απασχολήσει τους ιστορικούς σχετικά με τη στάση του απέναντι στη νέα θρησκεία;
• Είναι γεγονός ότι ο Κωνσταντίνος με μια σειρά από ενέργειες προέβαλε και ευνόησε το Χριστιανισμό.
1. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΕΤΑΣΤΡΟΦΗ: Μετά από τη νίκη του κατά του Μαξέντιου στη Μουλβία γέφυρα
• φαίνεται ότι συνειδητά είχε αποδεχτεί τη νέα θρησκεία.
2. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΥΙΟΘΕΤΗΣΗ (ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ):Υιοθέτησε ως σύμβολο το χριστόγραμμα (£),
• το οποίο τοποθέτησε στις ασπίδες των στρατιωτών του και στην αυτοκρατορική σημαία.
3. ΘΕΣΜΙΚΗ ΘΩΡΑΚΙΣΗ: Προστάτευσε το Χριστιανισμό από τις αιρέσεις
• καθιερώνοντας το θεσμό των Οικουμενικών συνόδων.
4. ΥΛΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ: Ο ίδιος και η μητέρα του
• συνέβαλαν στην οικοδόμηση εκκλησιών
• και τέλος, λίγο πριν πεθάνει, βαφτίστηκε χριστιανός.
• Πάντως, οι θρησκευτικές επιλογές του Μ. Κωνσταντίνου και η «μεταστροφή» του προς το Χριστιανισμό
• απασχόλησαν τους ιστορικούς και υπήρξαν θέμα επιστημονικής σύγκρουσης.
• Ήταν ο Κωνσταντίνος ένας ειλικρινής πιστός ή ένας πανέξυπνος πολιτικός που κατάλαβε ότι ο Χριστιανισμός ήταν η δύναμη που θα ένωνε την Αυτοκρατορία;

13

ΟΙ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ

ΚΑΙ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΣΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ

• Με ποιες ενέργειες ο Κωνσταντίνος ευνόησε τον Χριστιανισμό και ποιο ζήτημα έχει απασχολήσει τους ιστορικούς σχετικά με τη στάση του απέναντι στη νέα θρησκεία;
• Είναι γεγονός ότι ο Κωνσταντίνος με μια σειρά από ενέργειες προέβαλε και ευνόησε το Χριστιανισμό.
1. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΕΤΑΣΤΡΟΦΗ: Μετά από τη νίκη του κατά του Μαξέντιου στη Μουλβία γέφυρα
• φαίνεται ότι συνειδητά είχε αποδεχτεί τη νέα θρησκεία.
2. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΥΙΟΘΕΤΗΣΗ (ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ):Υιοθέτησε ως σύμβολο το χριστόγραμμα (£),
• το οποίο τοποθέτησε στις ασπίδες των στρατιωτών του και στην αυτοκρατορική σημαία.
3. ΘΕΣΜΙΚΗ ΘΩΡΑΚΙΣΗ: Προστάτευσε το Χριστιανισμό από τις αιρέσεις
• καθιερώνοντας το θεσμό των Οικουμενικών συνόδων.
4. ΥΛΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ: Ο ίδιος και η μητέρα του
• συνέβαλαν στην οικοδόμηση εκκλησιών
• και τέλος, λίγο πριν πεθάνει, βαφτίστηκε χριστιανός.
• Πάντως, οι θρησκευτικές επιλογές του Μ. Κωνσταντίνου και η «μεταστροφή» του προς το Χριστιανισμό
• απασχόλησαν τους ιστορικούς και υπήρξαν θέμα επιστημονικής σύγκρουσης.
• Ήταν ο Κωνσταντίνος ένας ειλικρινής πιστός ή ένας πανέξυπνος πολιτικός που κατάλαβε ότι ο Χριστιανισμός ήταν η δύναμη που θα ένωνε την Αυτοκρατορία;

14

◄ Μικρογραφία από χειρόγραφο με την πρώτη Οικουμενική Σύνοδο στη Νίκαια το 325. Φαίνονται ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος σε θρόνο και γύρω του στρατιώτες και επίσκοποι. Στο κάτω μέρος οι καταδικασμένοι αιρετικοί καίνε τα βιβλία τους. 9ος αιώνας, Βερτσέλι (Ιταλία), Βιβλιοθήκη της Αρχιεπισκοπής.

​

α) Τι εικονίζει η μικρογραφία; Πότε έγιναν τα γεγονότα που εικονίζει; Πότε έγινε η μικρογραφία; Η μικρογραφία αυτή είναι μια πηγή σύγχρονη με τα γεγονότα που εικονίζει ή μεταγενέστερη; Δικαιολογήστε

την απάντησή σας.

β) Πώς δικαιολογείται η παρουσία του ρωμαίου αυτοκράτορα Μεγάλου Κωνσταντίνου και των στρατιωτών σε αυτήν;

Θρησκευτική στάση του Κωνσταντίνου

Ο Κωνσταντίνος Α΄ [...] έγινε Χριστιανός μόλις το χρόνο που πέθανε. Κατά τη διάρκεια της ζωής του παρέμεινε Ανώτατος Αρχιερέας (ανώτατος αξιωματούχος της ρωμαϊκής θρησκείας) και χρησιμοποιούσε τις εκφράσεις Ημέρα του Ήλιου και Ανίκητος Ήλιος, που, την περίοδο αυτή, συνήθως εννοούσαν τον θεό των Περσών, τον Μίθρα, του οποίου η λατρεία είχε διαδοθεί σε όλη την αυτοκρατορία [...]. Είναι βέβαιο ότι ο Κωνσταντίνος υπήρξε υποστηρικτής της και ότι κληρονόμησε την αφοσίωσή του αυτή από την οικογένειά του. Πιθανόν ο Ανίκητος Ήλιος ήταν ο Απόλλων.

Α. Α. Vasiliev, Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, 324-1453, Αθήνα 1954, 70

​

▲ Η Ύστερη Αρχαιότητα χαρακτηρίζεται από τη συνύπαρξη και αλληλεπίδραση πολλών θρησκειών μέσα στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (συγκρητισμός). Πώς επηρέασε το φαινόμενο αυτό την προσωπική περίπτωση του Κωνσταντίνου Α΄, σύμφωνα με το τελευταίο παράθεμα;

15

► Αργυρό νόμισμα με το Χριστόγραμμα (στο επάνω μέρος της περικεφαλαίας του Κωνσταντίνου) και την ένσταυρη σφαίρα, σύμβολο της εκχριστιανισμένης ρωμαϊκής οικουμένης. Μόναχο, Νομισματική Συλλογή

►Όστρακο με το χριστιανικό σύμβολο της πίστης, το «Πιστεύω». Το χρησιμοποιούσαν οι κατηχούμενοι για να μάθουν τις βασικές αρχές της χριστιανικής θρησκείας. Κατηχούμενοι ήταν όσοι δεν είχαν γίνει ακόμη χριστιανοί, αλλά προετοιμάζονταν για να γίνουν. 4ος αιώνας, Ιερουσαλήμ, Μουσείο του Ισραήλ.

16

• Για ποιους λόγους ο Μέγας Κωνσταντίνος ίδρυσε τη νέα πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας και ποια ήταν η ιστορική σημασία της Κωνσταντινούπολης;

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

• Ο Μ. Κωνσταντίνος, για να επιτύχει τις πολιτικές του επιδιώξεις,
1. την ισχυροποίηση της απόλυτης μοναρχίας
2. και τον εκχριστιανισμό της αυτοκρατορίας,
• θέλησε να μεταφέρει το κέντρο των αποφάσεων στην Ανατολή.

ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑΣ

• Η Νέα Ρώμη, όπως στην αρχή ονομάστηκε η καινούργια πρωτεύουσα,
• οικοδομήθηκε στο Βυζάντιο,
• την αρχαία αποικία που είχαν ιδρύσει οι Μεγαρίτες στα μέσα του 7ου αι. π.Χ., με οικιστή το Βύζαντα.
• Τα εγκαίνια της Νέας Ρώμης,
• που μετά από λίγο έγινε ευρύτατα γνωστή με το όνομα «Κωνσταντίνου-πόλις»,
• έγιναν στις 11 Μαΐου του 330.

Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ

• Από τότε αρχίζει ουσιαστικά και τυπικά η ιστορία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας της Ανατολής,
• δηλαδή της Βυζαντινής αυτοκρατορίας.
• Η τύχη της ταυτίστηκε απόλυτα με την τύχη της νέας πρωτεύουσας.
• Στην ιστορική πορεία ένδεκα αιώνων η ανεξαρτησία και μόνο της Κωνσταντινούπολης
• καθόρισε την ύπαρξη της αυτοκρατορίας. 

17

• Για ποιους λόγους ο Μέγας Κωνσταντίνος ίδρυσε τη νέα πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας και ποια ήταν η ιστορική σημασία της Κωνσταντινούπολης;

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

• Ο Μ. Κωνσταντίνος, για να επιτύχει τις πολιτικές του επιδιώξεις,
1. την ισχυροποίηση της απόλυτης μοναρχίας
2. και τον εκχριστιανισμό της αυτοκρατορίας,
• θέλησε να μεταφέρει το κέντρο των αποφάσεων στην Ανατολή.

ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑΣ

• Η Νέα Ρώμη, όπως στην αρχή ονομάστηκε η καινούργια πρωτεύουσα,
• οικοδομήθηκε στο Βυζάντιο,
• την αρχαία αποικία που είχαν ιδρύσει οι Μεγαρίτες στα μέσα του 7ου αι. π.Χ., με οικιστή το Βύζαντα.
• Τα εγκαίνια της Νέας Ρώμης,
• που μετά από λίγο έγινε ευρύτατα γνωστή με το όνομα «Κωνσταντίνου-πόλις»,
• έγιναν στις 11 Μαΐου του 330.

Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ

• Από τότε αρχίζει ουσιαστικά και τυπικά η ιστορία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας της Ανατολής,
• δηλαδή της Βυζαντινής αυτοκρατορίας.
• Η τύχη της ταυτίστηκε απόλυτα με την τύχη της νέας πρωτεύουσας.
• Στην ιστορική πορεία ένδεκα αιώνων η ανεξαρτησία και μόνο της Κωνσταντινούπολης
• καθόρισε την ύπαρξη της αυτοκρατορίας. 

18

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ Ο ΝΕΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

19

• Για ποιους λόγους ο Μ. Κωνσταντίνος μετέφερε την πρωτεύουσα του Ρωμαϊκού κράτους και ποια πλεονεκτήματα παρουσίαζε η μεταφορά της;

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΑΝΑΓΚΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

• Η απόφαση της μεταφοράς της πρωτεύουσας από το Μ. Κωνσταντίνο προέκυψε ως διοικητική ανάγκη
• για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που δημιουργούσαν κυρίως οι βαρβαρικές επιδρομές.

ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑΣ

• Η παλαιά πρωτεύουσα δεν ήταν μόνο πόλος έλξης για τους λαούς της Δύσης,
• αλλά ήταν συγχρόνως ταυτισμένη με τον αρχαίο κόσμο και την αρχαία ρωμαϊκή παράδοση.
• Αντίθετα, η νέα πρωτεύουσα,
1. εκτός από την προνομιακή της θέση,
• που εξασφάλιζε καλύτερη άμυνα
• και οικονομική ανάπτυξη στην αυτοκρατορία,
2. βρισκόταν κοντά στις περιοχές της Ανατολής,
• οι οποίες στην πλειοψηφία τους κατοικούνταν από Έλληνες και χριστιανούς.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

• Με τη μεταφορά της πρωτεύουσας, το κέντρο βάρους της αυτοκρατορίας μετακινήθηκε
• από το λατινικό πολιτιστικό χώρο στον ελληνικό.
• Έτσι η αυτοκρατορία απέκτησε προοδευτικά ελληνικό χαρακτήρα.

Η αυτοκρατορία που άρχισε να διαμορφώνεται με κέντρο την Κωνσταντινούπολη βασίστηκε σε τρία στοιχεία:

♦ τη ρωμαϊκή πολιτική παράδοση�♦ τη χριστιανική πίστη�♦ την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά.

20

• Για ποιους λόγους ο Μ. Κωνσταντίνος μετέφερε την πρωτεύουσα του Ρωμαϊκού κράτους και ποια πλεονεκτήματα παρουσίαζε η μεταφορά της;

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΑΝΑΓΚΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

• Η απόφαση της μεταφοράς της πρωτεύουσας από το Μ. Κωνσταντίνο προέκυψε ως διοικητική ανάγκη
• για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που δημιουργούσαν κυρίως οι βαρβαρικές επιδρομές.

ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑΣ

• Η παλαιά πρωτεύουσα δεν ήταν μόνο πόλος έλξης για τους λαούς της Δύσης,
• αλλά ήταν συγχρόνως ταυτισμένη με τον αρχαίο κόσμο και την αρχαία ρωμαϊκή παράδοση.
• Αντίθετα, η νέα πρωτεύουσα,
1. εκτός από την προνομιακή της θέση,
• που εξασφάλιζε καλύτερη άμυνα
• και οικονομική ανάπτυξη στην αυτοκρατορία,
2. βρισκόταν κοντά στις περιοχές της Ανατολής,
• οι οποίες στην πλειοψηφία τους κατοικούνταν από Έλληνες και χριστιανούς.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

• Με τη μεταφορά της πρωτεύουσας, το κέντρο βάρους της αυτοκρατορίας μετακινήθηκε
• από το λατινικό πολιτιστικό χώρο στον ελληνικό.
• Έτσι η αυτοκρατορία απέκτησε προοδευτικά ελληνικό χαρακτήρα.

Η αυτοκρατορία που άρχισε να διαμορφώνεται με κέντρο την Κωνσταντινούπολη βασίστηκε σε τρία στοιχεία:

♦ τη ρωμαϊκή πολιτική παράδοση�♦ τη χριστιανική πίστη�♦ την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά.

21

• Για ποιους λόγους ο Κων/νος επέλεξε τη θέση του αρχαίου Βυζαντίου για τη νέα πρωτεύουσα του Ρωμαϊκού κράτους;

Πηγή: museduc

22

23

24

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

• Διάταγμα των Μεδιολάνων (ή της Ανεξιθρησκίας)

«[…] Το Διάταγμα των Μεδιολάνων, γνωστό … υπηκόων της αυτοκρατορίας […]» #30402, #29913, #29843, #29842,

«[…] Αποφασιστικό ρόλο στην ιστορία … υπηκόων της αυτοκρατορίας […]». #29843, #29842

«[…] Αποφασιστικό ρόλο … τον Φεβρουάριο του 313 μ.Χ. […]»#27579

«[…] Με κοινή απόφαση… της Βιθυνίας […]» #26109

• Χριστόγραμμα #29290

«[…] Υιοθέτησε ως σύμβολο … σημαία […]».

​

ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Με το διάταγμα των Μεδιολάνων όλοι οι ελεύθεροι κάτοικοι της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας αναγνωρίστηκαν ως Ρωμαίοι πολίτες #34165

Λ

Με το διάταγμα των Μεδιολάνων (313 μ.Χ.): #35293

α. όλοι οι ελεύθεροι κάτοικοι της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας αναγνωρίστηκαν ως Ρωμαίοι πολίτες

β. μεταφέρθηκε η πρωτεύουσα του ρωμαϊκού κράτους στην Ανατολή

γ. καθιερώθηκε απόλυτη ελευθερία στην επιλογή της λατρείας για τους κατοίκους της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας

δ. επιβλήθηκε το σύστημα της τετραρχίας στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία

γ

Η αρχική ονομασία της νέας πρωτεύουσας του ρωμαϊκού κράτους, που ίδρυσε ο Μ. Κωνσταντίνος ήταν: #35295

α. Νέα Ρώμη β. Ρώμη γ. Κωνσταντινούπολη δ. Βυζάντιο

α

25

Σύμφωνα με το Διάταγμα των Μεδιολάνων #32294

α. ορίστηκε το σύστημα της Τετραρχίας

β. θεσμοθετήθηκε η κληρονομική διαδοχή

γ. αναγνωρίστηκαν ως Ρωμαίοι πολίτες οι ελεύθεροι κάτοικοί της αυτοκρατορίας

δ. οι κάτοικοι της αυτοκρατορίας είχαν την ελευθερία επιλογής λατρείας

δ

​

Να τοποθετήσετε τα ακόλουθα ιστορικά γεγονότα στη σωστή χρονολογική σειρά, αρχίζοντας από το αρχαιότερο:#34164

α. εγκαίνια της Νέας Ρώμης, που έγινε γνωστή με το όνομα «Κωσταντίνου-πόλις»

β. Βασίλειος ή Ανταλκίδειος ειρήνη

γ. πρώτος ελληνικός αποικισμός

δ. ίδρυση της Α΄ Αθηναϊκής συμμαχίας

ε. διάταγμα του Καρακάλλα

γ, δ, β, ε, α

​

#33095

α. ίδρυση της Αντιόχειας

β. ίδρυση της Α΄ Αθηναϊκής συμμαχίας

γ. μάχη στη Χαιρώνεια

δ. Διάταγμα των Μεδιολάνων

ε. αποκρυπτογράφηση της ιερογλυφικής γραφής

β, γ, α, δ, ε

26

 #33088

α. μάχη της Ιμέρας β. εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης γ. θάνατος του Αυγούστου δ. πρώτες ανασκαφές στις Μυκήνες ε. ίδρυση της Ρώμης

ε, α, γ, β, δ

​

#27580

α. ειρήνη μεταξύ Αθηναίων και Σπαρτιατών για τριάντα χρόνια (τριακοντούτεις σπονδαί)

β. αποκρυπτογράφηση της γραμμικής Β' γραφής

γ. διάταγμα των Μεδιολάνων

δ. εκλογή Τιβέριου Γράκχου ως δημάρχου

ε. ανασκαφές στις Μυκήνες από τον Ερίκο Σλήμαν

α, δ, γ, ε, β

►Οι Αυτοκράτορες: Ιουστινιανός (αριστερά) και ο Μέγας Κωνσταντίνος (δεξιά), προσκομίζουν στη Θεοτόκο την Αγία Σοφία και την Κωνσταντινούπολη αντίστοιχα (ψηφιδωτό της Αγίας Σοφίας, νότια είσοδος).

Από I, JoJan, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2317825