SESIYNAU CEMEG BL 12 – MAWRTH 2024

1. UNED 2   2.8   -        SPECTRA MAS  AC  IS GOCH
2. UNED 1    1.1            FFORMIWLAU
3. UNED 2    2.2           NMR
4. UNED 1    1.2           ATOMAU

2.8 DEFNYDDIO OFFER I DDADANSODDI

UNED 2

MANYLEB:

Sampl anweddol

IONEIDDIO

CYFLYMU

Electromagnet

GWYRO

I'r pwmp wactod

CANFODYDD

MWYNHADUR

RECORDYDD SIART

Ffynhonnell 

electronau

ION A = Ysgafn felly yn cael ei gwyro y mwyaf

​

​

ION C = Trwm felly yn cael ei gwyro y lleiaf

DEFNYDD Y SPECTROMEDR MAS

• MAE'R SPECTROMEDR MAS YN CREU SPECTRWM MAS

Arddwysedd

​

​

Ion moleciwlaidd.

Dyma'r Mr

(pellaf i'r dde)

Mr = Y brig gyda'r m/z fwyaf. Sef yr un ar y dde. NID yr un uchaf/talaf.

​

Mr(C₅H₁₂) = (5x12) + (12x1) =  72

​

​

ALCANAU

• Wrth dorri'r bondiau C-C welwn yr ionau yma yn ffurfio'r brigau yma.

ALCOHOLAU

• Brig adnabyddus iawn ar sbectra mas alcoholau, yw'r colled o ddwr ar 18 o dan yr ion moleciwlaidd.
• Brig adnabyddus arall yw'r un ar 31, mae'n cynnwys yr OH a'r a'r CH₂ ar ei bwys 

Ion moleciwlaidd

Colli dwr

HAF CH2 2011 Q9

HAF CH2 2012 Q8

HAF CH2 2012 Q8

SBECTRA ISGOCH

EGNI

EGNI

YMESTYN 

PLYGU

Pelydrau Is goch

Bondiau yn amsugno'r egni ac yn dirgrynnu.

Pelydrau is goch heb ei amsugno

Canfodydd

Mae’r tonrif lle mae’r amsugniad yn

digwydd yn nodweddiadol o’r bond

Brig

Cafn

Amsugniad

Alcan

Alcohol

Carbonyl [Aldehyd neu Ceton]

Asid Carbocsylig

Octanol?

Asid Octanoig?

Octanal?

Octanal?

Asid Octanoig?

Asid Bwtanoig neu Bwtanol?

Mae nifer fawr o fondiau C-C a C-H i’w weld yn yr ardal 1000-1400cm^-1ar y sbectrwm. Felly mae’n anodd penderfynu yn union beth yw’r brigau yn y ran yma o’r spectrwm.

​

​

OND mae sampl pur o sylwedd yn creu’r un sbectrwm

pob tro. Yn union fel ol-bys. Felly gallwn ddefnyddo

specra IG i weld os ydi sampl o gyfansoddyn yn bur.

HAF CH2 2012 Q11

HAF CH2 2015 Q13 b

AMGYLCHEDD

SYMUDIAD CEMEGOL

Natur yr atomau/grwpiau o amgylch yr atom 

Mesuriad o’r gwahaniaeth mewn ppm o egni amsugiad safonol

¹H sbectrosgopeg (cydraniad isel)  /  NMR proton

Nifer y brigau = Nifer amgylchoedd H gwahanol

Arwynebedd cymharol y brigau = Nifer y H

Symudiad cemegol = Math o amgylchedd H

​

SYMUDIAD CEMEGOL

Δ = FIELD FOR TMS - FIELD MEASURED X 10⁶

FIELD FOR TMS

• Defnyddir y raddfa "symudiad cemegol" (δ), dyma faint mae'r maes wedi ei symud i'w cymharu a maes TMS.

• Mae'r  δ yn cael ei fesur mewn rhanau i bob miliwn/parts per million (ppm) 

• Mae'r δ yn dibynnu ar ba atomau/grwpiau sydd yn agos i'r H – mae gan grwpiau sydd gyda electronegatifedd fwy symudiad pellach.

Nifer y brigau 

Arwynebedd y brigau

Lleoliad y brigau

HYDODDION A GRADDNODI

• Mae sampl yn cael ei hydoddi mewn hydoddydd sydd heb unrhyw atomau ¹H  e.e. CCl₄, CDCl₃.

• Ychwanegwyd peth TMS (tetramethylsilan) er mwyn graddnodi'r sbectrwm.

• Defnyddir TMS:

​

• Mae ei brig yn bell o'r gweddill
• Dim ond un brig mae'n cynhyrchu
• Mae'n anadweithiol
• Nid yw'n gwenwynig
• Berwbwynt isel, felly hawdd cael gwared arno

Sbectrosgopeg ¹³C

Mae'r holl gyfansoddion organig yn cynnwys canran fach o'r isotop ¹³C.

Propan-1-ol