RELIGIE ODWOŁUJĄCE SIĘ DO BIBLII

Czym naprawdę jest dla nas Biblia?

RODOWÓD NAZWY I CZAS POWSTANIA

PRZEKŁADY BIBLII

Języki Biblii 🡪 ST: głównie język hebrajski i niektóre fragmenty w jęz. aramejskim; NT: język grecki

​

Oryginalny tekst Pisma do dziś nie został odnaleziony. Dysponujemy jedynie starożytnymi odpisami i przekładami, które wskutek częstego przepisywania uległy wielu zmianom. Najważniejsze przekłady Pisma to:

​

1. SEPTUAGINTA („siedemdziesięciu”) III-II w. p.n.e. – przekład z hebrajskiego na grekę;
2. WULGATA 382-406 r. – przekład Biblii na łacinę św. Hieronima

​

Dwa bardzo ważne przekłady na język polski to:

1. Biblia Jakuba Wujka z 1599 r.
2. Biblia Tysiąclecia z 1965 r.

PODZIAŁ BIBLII

INNY PODZIAŁ BIBLII

KANON I APOKRYFY

Dokładną listę ksiąg ST i NT zatwierdzono podczas soboru trydenckiego w XV w.

Księgi te nazwano wówczas „świętymi”, pochodzącymi z Bożego natchnienia, kanonicznymi.

​

KANON – pisma wchodzące w skład Biblii, uznane za święte

​

APOKRYFY – pisma odrzucone na etapie tworzenia kanonu, niepewne pod względem

autorstwa, pochodzenia i autentyczności

JAK CZYTAĆ BIBLIĘ?

Lektura Biblii wymaga różnych poziomów interpretacyjnych:

1. Poziom literalny – dosłowny zapis faktu
2. Poziom alegoryczny lub symboliczny – odnalezienie dodatkowego znaczenia
3. Poziom moralistyczny – odnalezienie rady, wskazówki
4. Poziom mistyczny – odnalezienie w lekturze bezpośredniego kontaktu z Bogiem

​

SYMBOL 🡪 motyw będący znakiem treści głęboko ukrytych i niejasnych, niejednoznacznych, symbol – w odróżnieniu do alegorii – jest wieloznaczny, czyli może być odczytywany na różne sposoby

​

ALEGORIA 🡪 motyw mający oprócz sensu dosłownego dodatkowe znaczenie ogólniejsze, umowne, konwencjonalne, często ustalone przez tradycję

​

JAK CZYTAĆ BIBLIĘ?

Lektura Biblii wymaga umiejętności poruszania się w księgach, rozdziałach i wersetach:

​

​

Podział ksiąg na rozdziały i wersety:

Rdz 1, 2-5 🡪 Księga Rodzaju, rozdział 1., wersety od 2. do 5.

KOSMOGONIA BIBLIJNA I MITOLOGICZNA�(KSIĘGA GENESIS – DZIEJE POCZĄTKÓW ŚWIATA I LUDZKOŚCI)

KSIĘGA WYJŚCIA - EXODUS�(DROGA DO ZIEMI OBIECANEJ)

• Głównym bohaterem Pięcioksiągu jest Mojżesz – twórca i prawodawca judaizmu, uznany za proroka (charyzmatyczny przywódca, któremu przypisuje się szczególne posłannictwo boże)

​

• Mojżesz – urodził się w czasach, gdy faraon gnębił lud Izraela i kazał zabijać nowo narodzonych chłopców. Matka Mojżesza włożyła go do koszyka z trzciny i pozostawiła na brzegu Nilu. Niemowlę znalazła córka faraona, przygarnęła i wychowała. Gdy dorósł, dokonał dzieła wyjścia Izraelitów z Egiptu do Ziemi Obiecanej (40-letnia tułaczka). Ostatecznie ustanawia wiarę w jednego Boga i zakazuje bałwochwalstwa. Umiera u kresu wędrówki jako człowiek 120 letni.

​

• Z postacią Mojżesza wiąże się wiele symboli:
• Krzak gorejący, z którego przemówił Bóg
• Plagi egipskie, które Bóg zesłał na Egipt (np. krwisty Nil, inwazja żab, komarów, much)
• Laska, którą zamienia w węża
• Kamienne tablice z Dekalogiem
• Przejście przez Morze Czerwone
• Manna z nieba
• Laska, którą wywołał źródło ze skały
• Złoty cielec – symbol odstępstwa ludu od Boga i powrotu do bałwochwalstwa

​

​

CHRZEŚCIJAŃSKA TEODYCEA�(KSIĘGA HIOBA)

• TEODYCEA – kwestia filozoficzna stawiająca pytanie: jak pogodzić obraz Boga jako źródła dobra, mądrości i sprawiedliwości z jego zgodą na istnienie cierpienia i zła?

​

• Księga Hioba należy do pism mądrościowych, jest dramatem poetycko-filozoficznym, uznawanym za dzieło odrębne i oryginalne. Rozpoczyna się skargą Hioba, następnie zamienia się w dialog Hioba z przyjaciółmi i kończy teofanią – spotkaniem Hioba z Bogiem.

​

• Hiob był wiernym i sprawiedliwym czcicielem Boga. Bóg zaś pozwolił szatanowi wystawić wiarę Hioba na próbę – zostaje pozbawiony majątku, umierają mu dzieci, dotyka go trąd. Hiob pozostaje wierny Bogu. Rozumie on niepojętość Stwórcy, to że jego zamiary i plany są niemożliwe do zrozumienia przez człowieka. Tajemnica zła i cierpienia jest nieprzenikniona, stając w ich obliczu należy zachować spokój ducha i pokorę.

​

• Księga traktuje o problemie niezawinionego cierpienia, docieka przyczyn cierpienia niepoprzedzonego grzechem. Jest to wielka rozprawa ze sprawiedliwością Stwórcy. Księga stawia pytania: Czy cierpienie jest karą za grzech? Jeżeli nie, to czy warto być bezgrzesznym, skoro to nie gwarantuje szczęścia?

​

• Autor Księgi Hioba podkreśla indywidualizm Hioba – indywidualną odpowiedzialność człowieka wobec Boga, osobisty dramat człowieka walczącego o swoją wolność.

​

​

​

OPUSZCZONY NĘDZARZ OPŁAKUJE SWÓJ LOS SIEDZĄC W POPIELE (LEON BONNAT HIOB OK. 1880 R.)

BÓG MÓWI O WSPANIAŁOŚCI DZIEŁA STWORZENIA ŚWIATA I WŁASNEJ POTĘDZE ��(WILLIAM BLAKE CZY POMAGAŁEŚ �W STWORZENIU ŚWIATA… OK. 1825 R.)

Georges de La Tour

Hiob wyszydzany przez żonę (1630)

Albrecht Durer

Hiob i jego żona (1504)

CYTATY

„Hiob wstał, rozdarł swe szaty, ogolił głowę, upadł na ziemię, oddał pokłon i rzekł: Nagi wyszedłem z łona matki i nagi tam wrócę. Dał Pan i zabrał Pan. Niech będzie imię Pańskie błogosławione!”

(Hi, 1,20-21)

​

​

„Mówisz jak kobieta szalona. Dobro przyjęliśmy z ręki Boga. Czemu zła przyjąć nie możemy?”

(Hi, 2,10)

​

KSIĘGA KOHELETA - EKLEZJATESA

• Księga jest częścią ST i należy do ksiąg mądrościowych.

​

• Kohelet to inaczej Eklezjastes – mędrzec przemawiający na zebraniu.
• Księga zawiera uniwersalne przesłanie dotyczące sensu ludzkiego istnienia.

​

• Głównym zagadnieniem jest kwestia przemijania i motyw wanitatywny – Vanitas vanitatum et omnia vanistas – Marność nad marnościami i wszystko marność.

​

• Człowiek jest istotą kruchą i przemija, podczas gdy ziemia trwa wiecznie.

​

• Prawo przemijania powoduje, że człowiek nie zaznaje szczęścia, gdyż bogactwo, mądrość i rozum – wszystko to przemija, a życie jest tylko „gonieniem za wiatrem”.

​

• W wizji tej wieczna i nieprzemijalna jest ziemia i wieczne jest słońce, a słaby i kruchy człowiek – to marność.

​

• Kohelet wyznaje wiarę w Boga – stworzyciela wszechrzeczy. To on stworzył człowieka i to on będzie go sądził. Należy odczuwać lęk przed Bogiem i przestrzegać jego przykazań, bo Pan widzi wszystko – zarówno dobro, jak i zło. Ludzkie przemijanie jest nieodzowne, a człowiek nie jest w stanie poznać boskich zamiarów i planów wobec wszystkiego co żyje. Ludzka mądrość jest zbyt słaba, by przeniknąć zamiary Stwórcy.

PSALMY – TEMAT CZŁOWIEK I BÓG

PSALM jest to utwór biblijny, poetycki, o charakterze modlitewno-hymnicznym. Gatunek pochodzi z biblijnej Księgi Psalmów. Ośrodkiem wypowiedzi w psalmach jest Bóg – odbiorca próśb, podziękowań i pochwał. Wyróżniamy psalmy:

• błagalne
• dziękczynne
• pochwalne
• królewskie
• patriotyczno- religijne
• Mądrościowe

​

Księga Psalmów to 150 hebrajskich pieśni religijnych.

​

W psalmach znajdziemy wiele elementów charakterystycznych dla stylu biblijnego:

• liczne powtórzenia oraz paralelizmy (zaprawdę, zaprawdę powiadam wam)
• częste apostrofy, wykrzyknienia, tryb rozkazujący
• przestawny szyk przydawki (domu mojego, Panie mój)
• staranne konstrukcje złożone współrzędnie (nadają tekstowi uroczysty charakter przy jednoczesnym zachowaniu prostoty i skromności)
• krótkie zdania i zdania rozpoczynane przez spójniki
• podniosły, uroczysty ton
• symbolika, alegoria

​

PSALMY – TEMAT CZŁOWIEK I BÓG

Tradycyjnie autorstwo Psalmów przypisuje się królowi Izraela, Dawidowi. Król Dawid to biblijny przykład wzoru władcy, jego też panowanie uznano za złoty wiek Izraela. W młodości był pasterzem-lutnistą, co wyjaśnia jego skłonność do poezji

​

Obraz człowieka w Psalmach

​

• Człowiek to istota potężna, syn człowieczy ale umiłowany przez Boga, który oddaje mu we władanie wszelkie zwierzęta, ptactwo i ryby. Człowiek w tym ujęciu jest ‚niewiele mniejszy od niebieskich mocy”. Człowiek został wybrany przez Boga do rządzenia światem.

​

• Psalmy ustanawiają pewien układ Bóg- człowiek. Bóg – umieszczony wysoko, człowiek – w głębokościach, Bóg słucha, człowiek – woła, Bóg jest doskonały i miłosierny, człowiek – ułomny i grzeszny. Ale człowiek jest też ufny w moc Boskiego przebaczenia, jego błędy zostaną mu wybaczone.

​

• W Psalmach wyraża człowiek pochwałę Boga i dziękczynienie za dzieło stworzenia. Człowiek zaś to istota silna, panująca na ziemi, grzeszna, ale licząca na Boskie miłosierdzie.

PIEŚŃ NAD PIEŚNIAMI – MIŁOSNA PIEŚŃ POETYCKA�MIŁOŚCI MOŻNA – I TRZEBA SIĘ NAUCZYĆ

• Pieśń nad Pieśniami zalicza się do ksiąg dydaktycznych ST.

​

• Autorstwo Pieśni nad Pieśniami tradycja przypisuje Salomonowi

​

• Pieśń z pozoru nie zawiera żadnych akcentów religijnych. Kieruje uwagę odbiorcy w stronę człowieka i jego fizyczności. Księga ma dwoje bohaterów: Oblubieńca (Salomona) i Oblubienicę (Sulamitkę), którzy w kunsztownej formie poetyckiej opiewają miłość do siebie, pełną namiętności i tęsknoty. Ich żarliwe, niepozbawione zmysłowości wyznania nie zostają opatrzone żadnymi naukami moralnymi, nie ma w nich bezpośrednich odniesień do Boga. W kanonie biblijnym znalazła się dzięki jej alegorycznemu znaczeniu. Chrześcijanie czytali PnP przez pryzmat Nowego testamentu. Oblubieniec był dla nich Chrystusem, a Oblubienica – Kościołem, duszą ludzką czy też całą ludzkością, która dostępuje zbawienia dzięki miłości Bożej.

HYMN O MIŁOŚCI – PIERWSZY LIST ŚW. PAWŁA DO KORYNTIAN

• Jest to wielka pochwała miłości, jej opis a nawet próba definicji.

​

• Uczucie miłości urasta tu do niezwykle potężnej wartości

​

• W przeciwieństwie do starotestamentowej Pieśni nad Pieśniami, św. Paweł pisze o miłości, odwołując się określeń abstrakcyjnych, psychicznych, do wartości niematerialnych

Hymn o miłości

​

1 Gdybym mówił językami ludzi i aniołów1,

a miłości bym nie miał,

stałbym się jak miedź brzęcząca

albo cymbał brzmiący.

2 Gdybym też miał dar prorokowania

i znał wszystkie tajemnice,

i posiadał wszelką wiedzę,

i wszelką [możliwą] wiarę, tak iżbym góry przenosił.

a miłości bym nie miał,

byłbym niczym.

MIŁOŚĆ DO BLIŹNIEGO– PIERWSZY LIST ŚW. JANA APOSTOŁA

• Jest to próba wyjaśnienia fenomenu miłości do bliźniego, „aby ten, kto miłuje Boga, miłował też i brata swego”

​

• Uczucie miłości do bliźniego jest nauką zaszczepioną przez Jezusa, a później apostołów

​

• List nawiązuje do kazania na górze wygłoszonego przez Jezusa, zawierającego jego najważniejsze nauki i komentującego przykazania Dekalogu. Z tego właśnie kazania pochodzą fenomenalne polecenia dla chrześcijan:

„jeśli cię ktoś uderzy w prawy policzek, nadstaw mu i drugi”

„wszystko więc, co byście chcieli, żeby wam czynili, i wy im czyńcie”

MORALIZATORSKI SENS PRZYPOWIEŚCI BIBLIJNYCH

PRZYPOWIEŚĆ (PARABOLA) – utwór narracyjny, w którym przedstawione postacie i wydarzenia nie są ważne ze względu na nie same, lecz jako przykłady uniwersalnych prawideł ludzkiej egzystencji. Prosta, uboga fabuła jest tylko ilustracją, obrazkiem, który ukazuje głębsze, uniwersalne treści. Właściwa inter[pretacja przypowieści wymaga przejścia od jej znaczenia dosłownego do alegorycznego. Świat przedstawiony jest podporządkowany przenośnemu sensowi opowiadanej historii. Jej bohaterowie są pozbawieni cech indywidualncyh, a wydarzenia ilustrują uniwersalne prawdy.

​

Przypowieściami posługiwali się EWANGELIŚCI 🡪 uczniowie Chrystusa głoszący Dobrą Nowinę.

Ewangeliści w sztuce są ukazywani w towarzystwie symboli:

1. anioła 🡪 Mateusz
2. lwa 🡪 Marek
3. wołu 🡪 Łukasz
4. orła 🡪 Jan

MORALIZATORSKI SENS PRZYPOWIEŚCI BIBLIJNYCH

Wybrane przypowieści:

​

1. O siewcy – ziarna rzucone na różny grunt dają różny owoc. Miejsca, na które pada ziarno, symbolizują różne charaktery i serca.
2. O miłosiernym Samarytaninie – niewierny Samarytanin okazuje miłosierdzie napadniętemu przez zbójców, NIE kapłan, NIE współwyznawcy
3. O dobrej i złej budowli – dom na opoce i dom na piachu oznaczają fundamenty wiary, które muszą być oparte na trwałych, solidnych wartościach
4. O robotnikach w winnicy – winnica to królestwo niebieskie, gospodarz do Bóg, który obdarza swoimi łaskami, nie pytając kiedy wierni przyszli do niego czy kiedy się nawrócili
5. O talentach – to, czym zostaliśmy obdarowani, należy wzbogacać i rozwijać.
6. O chwaście – Sąd Ostateczny rozdzieli ludzi na złych (chwasty) i sprawiedliwych
7. O ziarnku gorczycy – królestwo niebieskie rozrasta się do rozmiarów potężnego drzewa
8. O zagubionej owcy – Bóg troszczy się o wszystkich potrzebujących pomocy (celników i grzeszników) i cieszy się z nawrócenia każdego

APOKALIPSA ŚW. JANA – ŹRÓDŁO SYMBOLI I MOTYWÓW

APOKALIPSA – (gr. objawienie, odsłonięcie) gatunek piśmiennictwa religijnego Żydów i wczesnych chrześcijan, charakteryzujący się bogatą symboliką w zapisie objawień, a także w podejmowaniu rozważań nad sensem historii i przyszłością, widzianymi jako walka dobra ze złem; pochodny przymiotnik APOKALIPTYCZNY oznacza obecnie „tajemniczy, wizyjny, złowieszczy, katastroficzny

Apokalipsa św. Jana jest ostatnią księgą NT opisującą zagładę ludzkości i powstanie „Nowego Świata” zanim nastąpi jego koniec i Sąd Ostateczny. Jest jedyną księgą proroczą (profetyczną) NT. Cechą charakterystyczną literatury profetycznej jest łączenie eschatologicznych wizji przyszłości z napomnieniami moralnymi oraz sięganie do stałych, powtarzających się w różnych źródłach obrazów (tzw. klisze prorockie), zrozumiałych tylko dla wtajemniczonych (wierzących).

​

APOKALIPSA ŚW. JANA – ŹRÓDŁO SYMBOLI I MOTYWÓW

Przyjmuje się, że autorem Apokalipsy św. Jana jest św. Jan Ewangelista, najmłodszy z dwunastu apostołów, ukochany uczeń Chrystusa. Ponieważ wytrwał pod krzyżem, Jezus powierzył jego opiece swoją Matkę. Głosił ewangelię w Ziemi Świętej, a następnie w Azji Mniejszej, skąd w latach 93-95, w ramach prześladowań chrześcijan, został zesłany przez cesarza Domicjana na skalistą, niezaludnioną wyspę Patmos, na Morzu Egejskim. Jan wrócił z wygnania do Efezu, gdzie zmarł naturalną śmiercią prawie jako stuletni starzec. Apokalispa jest zapisem objawienia, którego św. Jan doświadczył na wyspie Patmos. Apokalipsa miała dawać prześladowanym chrześcijanom nadzieję na ostateczny triumf Kościoła.

​

​

Ze względu na uniwersalność motywów apokaliptycznych, a także ich ważną, stałą rolę w kulturze mówi się o TOPOSIE APOKALIPSY. Najbardziej eksploatowany w literaturze różnych epok jest ekspresyjny obraz złowieszczej wizji świata.

APOKALIPSA ŚW. JANA – ŹRÓDŁO SYMBOLI I MOTYWÓW

PRZEBIEG WIZJI:

​

1. Objawienie Chrystusa Janowi (sprawa listów do 7 Kościołów Azji)
2. Ewangelista zostaje przeniesione do nieba, staje w obliczu Boga na tronie
3. Bóg przekazuje księgę zapieczętowaną 7 pieczęciami Barankowi, który kolejno zrywa 7 pieczęci (7 wizji):

• Łucznik partyjski, jeździec pierwszy🡪 Podbój
• Jeździec drugi 🡪 Wojna
• Jeździec trzeci 🡪 Głód
• Jeździec czwarty 🡪 Śmierć

​

{

Czterej jeźdźcy Apokalipsy

4. Po otwrciu 7. pieczęci siedmiu aniołów wniosło 7 trąb (7 kataklzmów, kar bożych: 1. ogień, 2. ocean 3. zatrucie wód 4.zaćmienie słońca 5.szarańcza 6.wojna 7.śmierć i nadejście Chrystusa oraz Sądu Ostatecznego)
5. Pojawienie się Niewiasty – matki dziecka – mężczyzny, którego chce pożreć Smok (Szatan)
5. Pokonanie Smoka przez Michała i zastępy aniołów
6. Przekazanie władzy Smoka Bestii (symbol cesarstwa rzymskiego prześladującego chrześcijan), która wspiera Babilon, Wielką Nierządnicę.
7. Strącenie w otchłań Bestii
8. Wizja Nowego Jeruzalem – świętego miasta, które zstąpiło z nieba i w którym zamieszka Bóg z ludźmi.

APOKALIPSA ŚW. JANA – ŹRÓDŁO SYMBOLI I MOTYWÓW

Kompozycja księgi oparta jest na znaczących liczbach. W trzech wizjach znaczące symbole zostały zgrupowane w siódemkach, czwórkach i trójkach:

4 🡪 [ odniesienia w tekście: czterech jeźdźców Apokalipsy ] to symbol wszechświata, czterech stron świata, związana jest z czteroma ramionami krzyża

7 🡪 [ odniesienia w tekście: siedmiu aniołów, siedem trąb ] to liczba duchowości i tajemnicy, symbolizuje porządek i równowagę

3 🡪 [ odniesienia w tekście: trzecia część ziemi, drzew, morza, rzek ] liczba doskonała – symbolizująca Trójcę Świętą, to liczba Boska i ściśle łączy się z wizją nieba

​

SYMBOLE i ALEGORIE:

• Alfa i Omega – pierwsza litera i ostatnia alfabetu greckiego – symbol Boga, praprzyczyny i celu ostatecznego
• Baranek – symbolizuje Chrystusa niewinnego i umęczonego
• Niewiasta – Matka Boska
• Bestia i Smok – symbol szatana, zła
• Babilon – symbol miasta grzechu i rozpusty
• Nowe Jeruzalem – symbol nieba, życia wiecznego
• Biel – chwała, zwycięstwo, tak jak lew, wieniec, łuk
• Czerń – żałoba, nędza, głód, tak jak waga i orzeł

​