„მეცნიერება მთავარ როლში“

საფესტივალო ვორქშოფები

ვორქშოფები ფესტივალზე-გამოცდილების გაზიარების/მიღების საუკეთესო გზა

• მეცნიერება მაგიის მიღმა – A. Allan & R. Oliveira (გაერთიანებული სამეფო & პორტუგალია)
• წყლის სამუშაოები – I. Kolikaou & J. Shimizu (საბერძნეთი & ირლანდია)
• მყარი ნაწილაკების გაზომვა მეცნიერების სცენაზე – M. Vollebregt & V. Smit (ნიდერლანდები & გერმანია)
• ყინულის ექსპერიმენტები (კლიმატის ცვლილება) ფიზიკაში  F. Ebert & U. Jeschke (DE)
• ხელოვნური ინტელექტი მერვე კლასში – O. Pekanheimo & J. Maunu (STEAM Turku, ფინეთი)
• ცილის ქარხანა – ბანქოს თამაში ტრანსკრიპციასა და ტრანსლაციაზე – G. van der Veer (ნიდერლანდები)
• მზის სისტემის მობილური მოდელი Photon და SkriBot რობოტებით – R. Pieluchowski & G. Musiał (პოლონეთი)
• პლასტმასის ჩანაცვლება: ბუნებრივი პოლიმერების შექმნა – C. Reesink-Wells & P. Egan (გაერთიანებული სამეფო)
• აუნთეთ შუქი ფიზიკას – V. Mackic & B. Jokic (სერბეთი)

​

ვორქშოფის მიმდინარეობა

ვორქშოფი- „ყინულის ექსპერიმენტები“

სად უფრო სწრაფად დნება ყინული ?�

• ექსპერიმენტი უნდა დავიწყოთ შეკითხვის დასმით სად უფრო სწრაფად გადენება ყინული, სუფთა წყალში თუ მარილიანში?
• მოსწავლეებმა უნდა წარმოადგინონ ჰიპოთეზა და დაასაბუთონ.
• ალბათ უმეტესობა დაასახელებს მარილიან წყალს, რადგან მაშინვე ახსენდებათ, რომ მოყინულ გზებზე მარილს აყრიან, რათა გადაადგილება გახდეს უსაფრთხო.

​

სად უფრო სწრაფად დნება ყინული ?�

​

ექსპერიმენტისთვის საჭირო მასალები

​

• 2 ქიმიური ჭიქა
• მარილი
• სუფთა წყალი
• შეფერადებული ყინულის კუბები
• კოვზი
• თერმომეტრი

​

აღწერილობა

​

• ქიმიურ ჭიქებში ვასხავთ თანაბარი რაოდენობის წყალს, ერთს ვამატებთ ერთ კოვზ მარილს. შემდეგ ერთდროულად ვყრით შეფერადებულ გაყინულ კუბებს და ვაკვირდებით სად უფრო მალე გალღვება აღნიშნული კუბები.
• (ექსპერიმენტი ძალიან საინტერესოდ მიმდინარეობს. ყინული უფრო სწრაფად დნება არა მარილიან არამედ სუფთა წყალში. მარილიან წყალში გამდნარი, შეფერადებული წყალი ექცევა ზედაპირზე, ხოლო სუფთა წყალში ჩადის ქვემოთ. რადგან კუბები შეფერადებულია ეს თვალისთვის ხილულია და მკაფიოდ ჩანს)
• აღნიშნული ექსპერიმენტი შესაძლოა გამოვიყენოთ მაშინ როდესაც მოსწავლეებთან ერთად განვიხილავთ მაგ, სიმკვრივეს, ტემპერატურას ...

​

„ოკეანის დინებები“ კონტეინერში

ექსპერიმენტი 2.

საჭირო რესურსი:

• გამაცხელებელი
• ყინულის კონტეინერი
• კონტეინერი (ავზი) 5-7 ლ.მოცულობის
• ლურჯი და წითელი მელანი ან საღებავები
• მარილი
• პიპეტი 2 ცალი
• ავზში ერთ მხარეს ვათავსებთ გამაცხელებელს, მეორე მხარეს კი ყინულის კონტეინერს. ერთდროულად ვამატებთ სხვადასხვა ფერის მელანს და ვაკვირდებით. 

​

ექსპერმენტი 3.

საჭირო რესურსი:

• კონტეინერი (ავზი) 3-5 ლ. მოცულობის
• თხელი ღრუბელი - მასზე ვაყრით

მარილის

• მელანი ან საღებავი
• პიპეტი  
• ავზში ვათავსებთ ღრუბელს, მასზე ვაწვეთებთ მელანს და შემდეგ მელანზე ვყრით მარილს, ვაკვირდებით.

​

რას მივიღებთ გლობალური დათბობის შედეგად- კავშირი ექსპერიმენტთან

დასკვნა

• ექსპერიმენტები ნათლად აჩვენებს, რომ ოკეანის დინებები წარმოიქმნება როგორც ტემპერატურის, ასევე მარილიანობის გავლენით. თუ გლობალური დათბობის შედეგად მტკნარი წყალი გააქტიურდება მყინვარების დნობის გამო, ოკეანის მარილიანობა შემცირდება და ეს გავლენას მოახდენს გოლფსტრიმის ცირკულაციის პროცესზე, დინების სიძლიერესა და ტემპზე. საბოლოო ჯამში, ეს დიდ გავლენას მოახდენს ევროპისა და მსოფლიოს კლიმატზე, რაც მნიშვნელოვნად შეცვლის რეგიონის კლიმატურ პირობებს.
• ექსპერიმენტების შედეგი აჩვენებს, რომ გოლფსტრიმი მძლავრად არის დამოკიდებული არა მხოლოდ წყლის ტემპერატურაზე, არამედ მარილიანობაზეც, რაც ქმნის გლობალური ოკეანის “thermohalin” ცირკულაციას.
• Thermohalin-ეს ტერმინი გამოიყენება ოკეანოგრაფიაში და აღნიშნავს წყლის ცირკულაციას, რომელიც გამოწვეულია ტემპერტურისა და მარილიანობის განსხვავებით.

​

​

რას ნიშნავს ეს გოლფსტრიმისა და ევროპის მომავლისთვის? �

​

გოლფსტრიმისთვის

• გოლფსტრიმი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ევროპაში თბილი ჰაერის მიწოდებაში. ეს დინება განპირობებულია არა მხოლოდ წყლის ტემპერატურით, არამედ მარილიანობის განსხვავებებითაც. როდესაც წყლის მარილიანობა მცირდება, წყლის სიმკვრივე იცვლება, რაც დინების სიჩქარეზე და სიმძლავრეზე მოქმედებს. თუ მტკნარი წყლის ჩადინება დიდ მასშტაბებში გაგრძელდება, გოლფსტრიმი შეიძლება შენელდეს, ან საერთოდ არ წარმოიშვას.

ევროპისთვის

• გოლფსტრიმის შენელება ან შეწყვეტა გამოიწვევს მკვეთრ კლიმატურ ცვლილებებს, რადგან ევროპაში აღარ იქნება ისეთი თბილი ზამთარი, როგორც ახლა. შესაძლოა ტემპერატურა მკვეთრად დაეცეს, რაც გავლენას მოახდენს როგორც გარემოზე, ისე ეკონომიკაზე, განსაკუთრებით სოფლის მეურნეობასა და ენერგიის მოხმარებაზე.
• ეს ცვლილებები, მკაცრი ზამთრის გარდა ხელს შეუწყობს არაპროგნოზირებად ამინდს.
• ამგვარად, მყინვარების დნობა და ოკეანის წყლის გამტკნარება ევროპისთვის სერიოზულ გრძელვადიან კლიმატურ გამოწვევას წარმოადგენს.

​

​

ვორქშოფზე მიღებული გამოცდილებით „ილიაუნის სამეცნიერო პიკნიკზე“