1 of 26

CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI TIẾT HỌC HÔM NAY!

2 of 26

KHỞI ĐỘNG

Hiện tượng sóng dừng là gì?

Nêu công thức liên quan giữa tần số và tốc độ truyền âm.

3 of 26

KHỞI ĐỘNG

Âm thanh truyền trong một môi trường có tốc độ xác định, làm thế nào để đo được tốc độ truyền âm trong không khí bằng dụng cụ thí nghiệm?

4 of 26

BÀI 15: THỰC HÀNH:

ĐO TỐC ĐỘ TRUYỀN ÂM.

5 of 26

I.

III.

II.

IV.

NỘI DUNG BÀI HỌC

Dụng cụ

thí nghiệm

Thiết kế phương án thí nghiệm

Tiến hành thí nghiệm

Kết quả

thí nghiệm

6 of 26

I.

DỤNG CỤ THÍ NGHIỆM

7 of 26

  • (1) ống trụ làm bằng thủy tinh hữu cơ trong suốt, có đường kính trong 40 mm, dài 670 mm, có chia độ 0 : 660 mm.
  • (2) pit-tông làm bằng thép bọc nhựa, có vạch dấu, nối với dây kéo và ròng rọc, có thể di chuyển dễ dàng trong ống.
  • (3) máy phát tần số phát ra tín hiệu có dạng hình sin.
  • (4) một loa nhỏ.

I. Dụng cụ thí nghiệm

(1)

(2)

(3)

(4)

Hình 15.1. Bộ thí nghiệm

đo tốc độ truyền âm

8 of 26

II.

THIẾT KẾ PHƯƠNG ÁN THÍ NGHIỆM

9 of 26

Đề xuất phương án thí nghiệm đo tốc độ truyền âm trong không khí.

THẢO LUẬN NHÓM

10 of 26

Nối máy phát tần số với loa, bật công tắc nguồn của máy phát tần số, điều chỉnh biên độ và tần số để nghe rõ âm (hoặc dùng búa cao su gõ vào một nhánh của âm thoa), đồng thời dịch chuyển dẫn pít-tông ra xa loa. Trả lời câu hỏi sau:

Hoạt động (SGK – tr58)

(1)

(2)

(3)

(4)

Hình 15.1. Bộ thí nghiệm

đo tốc độ truyền âm

11 of 26

Hoạt động (SGK – tr58)

c) Cần đo đại lượng nào để tính được tốc độ truyền âm?

a) Khi pít-tông di chuyển, độ to của âm thanh nghe được thay đổi như thế nào?

b) Khoảng cách giữa hai vị trí liên tiếp của pít-tông mà âm thanh nghe được to nhất cho phép xác định đại lượng nào của sóng âm?

Có thể sử dụng âm thoa thay cho loa.

12 of 26

Trả lời hoạt động (SGK – tr58)

a) Khi pit-tông di chuyển, có những vị trí âm to nhất và vị trí không nghe thấy âm vì âm thanh phát ra và phản xạ trên pit-tông là hai sóng âm có cùng tần số nhưng truyền theo hai hướng ngược nhau và xuất hiện hiện tượng sóng dừng.

(1)

(2)

(3)

(4)

Hình 15.1. Bộ thí nghiệm

đo tốc độ truyền âm

13 of 26

Trả lời hoạt động (SGK – tr58)

b) Khoảng cách giữa vị trí liên tiếp của pit-tông mà âm thanh to nhất cho biết khoảng cách giữa hai điểm sóng dừng có biên độ cực đại.

(1)

(2)

(3)

(4)

Hình 15.1. Bộ thí nghiệm

đo tốc độ truyền âm

14 of 26

(1)

(2)

(3)

(4)

Hình 15.1. Bộ thí nghiệm

đo tốc độ truyền âm

c) Tạo sóng dừng bằng cách di chuyển pit-tông để độ dài cột không khí bằng số nguyên lần nửa bước sóng, đo khoảng cách giữa hai lần âm nghe to nhất, xác định tốc độ truyền âm trong không khí v = 2df.

Trả lời hoạt động (SGK – tr58)

15 of 26

III.

TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM

16 of 26

  • Bước 1: Điều chỉnh máy phát tần số đến giá trị 500 Hz.
  • Bước 2: Dùng dây kéo pit-tông di chuyển trong ống thủy tinh, cho đến lúc âm thanh nghe được to nhất. Xác định vị trí âm thanh nghe được là lớn nhất lần 1. Đo chiều dài cột khí l1. Ghi số liệu vào vở theo mẫu Bảng 15.1.

III. Tiến hành thí nghiệm

Tần số nguồn âm f = …±…Hz.

Chiều dài cột không khí khi âm to nhất (mm)

Lần 1

Lần 2

Lần 3

Giá trị

trung bình (l)

Sai số Δ

l1

…

…

…

…

…

l2

…

…

…

…

…

  • Bước 3: Thực hiện thao tác thêm hai lần nữa.

17 of 26

III. Tiến hành thí nghiệm

18 of 26

IV.

KẾT QUẢ THÍ NGHIỆM

19 of 26

Xử lí kết quả thí nghiệm

a) Tính chiều dài cột không khí giữa hai vị trí của pít-tông khí âm to nhất d = l2−l1 =?

b) Tính tốc độ truyền âm v = λ.f = 2df = ?

c) Tính sai số δv = δd + δf = ? Δv =?

d) Giải thích tại không xác định tốc độ truyền âm qua l1, l2 mà cần xác định qua l2 – l1.

Hoạt động (SGK – tr59)

20 of 26

Ví dụ: kết quả thí nghiệm và cách xử lí số liệu: Tần số f = 500 Hz ±1 Hz

Chiều dài cột không khí khi âm to nhất (mm)

Lần 1

Lần 2

Lần 3

Giá trị

trung bình (l)

Sai số Δ

l1

16,5

17

18

17,2

0,6

l2

51,5

51,5

51

51,3

0,2

a) Chiều dài cột không khí giữa hai vị trí của pít-tông khí âm to nhất là: d = l2 − l1 = 0,342 m

Sai số :Δl = Δl2 + Δl1 = 0,008 (m)

b) Tốc độ truyền âm: v = 2df = 2.0,342.500 = 342 m/s

21 of 26

 

22 of 26

VẬN DỤNG

Chế tạo chiếc đàn K'lông pút bằng các ống nứa hoặc ống nhựa rỗng, có độ dài khác nhau và có thể phát ra được âm có tần số bằng tần số các nốt nhạc cơ bản.

23 of 26

Cấu tạo của đàn K'lông pút dân gian có từ 2 đến 5 ống nứa rỗng loại lớn, dài ngắn khác nhau. Ống ngắn nhất từ 60 đến 70 cm, ống dài nhất từ 110 đến 120 cm.

Đường kính ống từ 5 đến 8 cm. K’lông pút dân gian có âm vực từ nốt đô của khóa fa đến nốt sol của khóa sol.

ĐÀN K'LÔNG

24 of 26

Đàn K’lông pút cải tiến có thêm một số ống bổ sung, sắp xếp thành hàng trên những ống của loại K’lông pút bình thường, hoặc xen kẽ mới những ống cũ. Do đó loại cải tiến có âm vực từ 2 quãng tám trở lên, tính từ nốt sol của khóa fa đến nốt sol của khóa sol. Loại này có đủ các âm và nửa âm trong 2 quãng tám.

ĐÀN K'LÔNG

25 of 26

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

Xem trước nội dung Bài 16. Lực tương tác giữa các điện tích.

Xem lại kiến thức đã học ở bài 15.

Hoàn thành các bài tập trong Sách bài tập Vật lí 11.

26 of 26

HẸN GẶP CÁC EM TRONG TIẾT HỌC SAU!