​

​

​

​

​

​

​

​

​

Welkom

Bij de presentatie van het ontwerpplan van Fieldlab Groene Hart

2025-2030

​

​

Innoveren, leren, stimuleren

Programma

​

10.00 welkom

​

10.10 presentatie uitkomst ontwerpproces door Paul Rijken

​

10.25 reactie gedeputeerden plan fieldlab Groene Hart 2025-2030

​

10.50 aanbieding plan aan Jan Hofsteenge namens minister LVVN

​

11.00 pauze

​

11.15 introductie ontwikkelrichtingen door Cees van der Wel

​

11.30 business cases bij ontwikkelrichtingen door Klaas de Jong, PPP-agro Advies

​

12.00 reacties uit de zaal

​

12.15 afsluiting

​

​

​

​

Fieldlab Groene Hart 2025-2030

Innoveren, leren, stimuleren

​

​

​

​

Fieldlabs (experimenteergebieden)

Doorbraakinnovaties in praktijkomgeving

• Technisch
• Juridisch
• Economisch
• Maatschappelijk

​

​

​

​

​

• Praktijk
• Kennis/onderzoek
• Beleid
• Economie/markt

Fieldlabs (experimenteergebieden)

​

​

​

​

• 3 westelijke veenweide provincies
• versnellen innovatie melkveehouderij (óók buiten GH)
• kringlooplandbouw
• meerdere wegen naar Rome: 5 + 1 ontwikkelrichtingen
• kennis ontwikkelen en delen
• alle ideeën zijn welkom, de beste worden praktijk

​

Fieldlab Groene Hart 2025-2030

Fieldlab Groene Hart is een initiatief van:

1. Boeren met Perspectief Coöperatief UA (penvoerder)
2. Vereniging BoerenNatuur Zuid-Holland (i.s.m. collectieven NH en Utrecht)
3. Coöperatie Kennis Transfer Centrum Proefboerderij Zegveld UA
4. Stichting Wij.land
5. Stichting Veenweide Innovatiecentrum (VIC) 🡪 andere positie

​

Het “kaartenhuis van transitie” moet gebouwd worden op het boerenerf

​

Doel: overheden, marktpartijen en kennisinstellingen leren met welke instrumenten ze een stimulerende beleidsomgeving vormgeven voor transitie naar een emissiearme, natuurinclusieve kringlooplandbouw in het westelijk (veen)weidegebied

​

Het “kaartenhuis van transitie” moet gebouwd worden op het boerenerf

​

Missie:

Het fieldlab Groene Hart richt zich op het ontwerpen van een veilige praktijkomgeving waarbij betrokken partijen kunnen leren en experimenteren (learning by doing) met hun rol in de transitie naar een emissiearme, natuurinclusieve kringlooplandbouw in het westelijk (veen)-weidegebied. Bedrijven en kennisinstellingen ontwikkelen, testen en implementeren binnen het fieldlab doelgericht maatschappelijk relevante oplossingen voor de manier waarop we voedsel en biomassa produceren: duurzaam en circulair in een nieuw ecologisch en economisch evenwicht met landschap, bodem, water en natuur (ecosysteemdiensten).

​

​

​

​

Wat is daarvoor nodig?

• Organiseren samenwerking
• Financiering innovatie

Organiseren samenwerking

• gedragen door boeren
• gedragen door overheid
• gedragen door financiers
• minimaal vereiste samenwerking: praktiserende boer en kennisinstelling
• partners verschillende rechtspersonen (vereniging, coöperatie, stichting)

Organiseren samenwerking

• kennisdeling
• innovaties oplijnen binnen ontwikkelrichtingen
• afstemming subsidies, fondsen, banken
• monitoring
• beleidsontwikkeling

Met koploperbedrijven, per ontwikkelrichting, aan de slag

Fieldlab-organisatie: Innovatiefunnel-methode

Ontwikkel-richting 1/6

Ontwikkel-richting 2/6

Ontwikkel-richting 3/6

Ontwikkel-richting 4/6

Ontwikkel-richting 5/6

Route deelnemers

1. Integraal bedrijfsplan (eventueel inschakelen adviseur, erfcoach)
2. Invullen formulier (subsidie, groenfonds, bank)
3. Optioneel: intake gesprek fieldlab organisatie🡪 afstemming collega’s binnen ontwikkelspoor
4. Indienen aanvraagformulier provincie (opt out monitoring door Fieldlab)
5. Beoordeling en beschikking subsidie, inclusief toetsing door commissie van deskundigen
6. Optioneel: aanvraag natuurvergunning op basis van toets commissie van deskundigen
7. Verwerking financieringsaanvraag groenfonds en bank
8. Realiseren & kennisdelen
9. Monitoren & kennisdelen

Fianciering investeringen enerzijds

1. Investeringen op het boerenerf: subsidie transitiefonds via provincies (20 mln.)
2. Cofinanciering investeringen: 20% tot 60% fondsen & financiering banken (5-30 mln.)
3. Overleg met overheden over beleidsdoelen & budget (governance)

​

Financiering kennisontwikkeling anderzijds

1. Geld voor kennisontwikkeling: subsidie EIP-Fieldlabs via Rijk (5 mln.)
2. Cofinanciering kennisontwikkeling: 20% op onderdelen (1 mln.)
3. Overleg met overheden en kennisinstelling over praktijkonderzoek

​

Overzicht

Partners samenwerking:

• overheden
• kennisinstelling(en) En eventueel
• financiers
• brancheorganisatie
• belangenorganisaties
• terreinbeheerders
• samenwerkingen
• etc.

Stichting

Fieldlab Groene Hart

per agr. bedrijf

Subsidie investering & onderzoek

overeenkomst

Kennispartners & bestuursleden stichting

Overeenkomst (sok)

Opdrachtnemer (derde of deelnemer)

Subsidie onderzoek

Aanvraag:

• stichting
• boer
• kennis- instelling

Rijk

Provincie

Onafhankelijk voorzitter Onafhankelijk secretaris-directeur

Opdrachtnemer

Opdrachtnemer

Opdrachtnemer (kennisfactuur)

Governance

​

1. Stuurgroep (SOK)
2. Kerngroep
3. Boeren (deelnemers)

​

​

Coördinatie / klankbordgroepen

​

1. Rijk
2. Gemeenten en waterschappen
3. Maatschappelijk middenveld
4. Overige kennis- & ketenpartners

​

Werkgroepen

​

0. Opgaven

1. Meten & monitoren
2. Borging (stoffenbalans)
3. Stikstofbank, verleasen, fonds
4. Melkveehouderij van de toekomst

​

​

• Alternatieve verdienmodellen
• Groenblauw bodem, klimaat, biodiversiteit
• grond, kavelruil, etc.
• Communicatie

​

Hoofdstukken/deelprojecten fieldlab Groene Hart

• Stichting fieldlab
• Provincies
• Wageningen University & Research
• Rabobank
• ……

​

​

Samen sterk én slagvaardig!?

Samen sterk én slagvaardig!?

Provincies o.a.

• Groene Cirkels https://www.groenecirkels.nl/cirkels
• Groene cirkels Kaas en bodemdaling https://www.groenecirkels.nl/kaas-en-bodemdaling
• Groene cirkels https://www.groenecirkels.nl/groene-cirkels-heineken
• Landbouwportaal Noord-Holland https://landbouwportaalnoordholland.nl/
• Klimaatslim boeren op veen https://klimaatslimboerenopveen.nl/contact/

​

Landelijk o.a.

• regieorgaan versnellen innovatie emissiereductie duurzame veehouderij
• Netwerk praktijkbedrijven https://www.netwerkpraktijkbedrijven.nl/
• Pilot stikstofreductie https://www.lely.com/nl/nieuws/2022/07/14/frieslandcampina-rabobank-en-lely-starten-pilot-vo/
• Rabobank https://www.nationaalgroenfonds.nl/fondsen/rabotransitiefonds/
• VIP-NL https://vip-nl.nl/
• Innovatie netwerk landbouw https://www.innovatie-netwerk-landbouw.nl/netwerk

​

Samen sterk én slagvaardig!?

​

​

​

​

Stand van zaken financiering

​

​

​

Waar staan we met subsidie fieldlab organisatie?

• LVVN wil minder versnippering en meer regie: grote, integrale fieldlabs (5 mln.)
• Geld voor kennisontwikkeling fieldlabs in 2025: 17 miljoen landelijk
• Op dit moment is er geld voor 3 tot 4 fieldlabs in 2025
• Risico op vertraging
• Overtuiging: vraag is niet óf Fieldlab Groene Hart doorgaat, maar nog wel wanneer
• Zoektocht hoe hier mee om te gaan

​

​

​

​

​

​

​

Waar staan we met subsidies boerenerf?

• +/- 20 miljoen vanuit transitiefonds
• Rabobank heeft aangegeven financiële instrumenten in te zetten
• Niet selectief groepje bevoordelen/ hele groepen uitsluiten van deelname.
• Onbedoelde effecten voorkomen, bijvoorbeeld aanjagen schaalvergroting.
• Niet te veel (meer dan nodig) of te weinig (geld blijft op de plank liggen).
• Goede verdeling over ontwikkelrichtingen.
• Aansluiting op financieringsinstrumenten markt (fondsen & banken, één loket)

​

​

​

​

​

​

​

Waar staan we met subsidies boerenerf?

• Gaat om subsidie op ‘niet productieve investeringen’
• Afweging tussen eenvoud (iedereen 40% subsidie) enerzijds
• En anderzijds inzetten subsidie waarvoor subsidie bedoeld is….
• …financieren van dát deel van de investering, dat zich niet terugverdient
• Vanuit fieldlab partners is het idee om meer te differentiëren (staffel).

​

​

Nadere afstemming overheden

• ‘Vastklikken’ fieldlab organisatie (Rijk) en fieldlab subsidie (provincie)
• Cofinanciering onderzoek en investeringen (afstemmen op subsidie)
• Samenwerking Regieorgaan versnellen innovatie duurzame veehouderij
• Juridische werkgroepen met ‘landelijke impact’?

​

​

​

​

​

​

​

​

Van ontwerp naar aanvraag

1. Ontwerp gereed (beton gestort)
2. Naar notaris voor akte van oprichting stichting
3. Knopen doorhakken over beleidsuitgangspunten & subsidieregeling provincies
4. Afspraken over samenwerking concretiseren (harken en gladstrijken)
5. Ondertekening samenwerkingsovereenkomst(en)
6. Indienen subsidie-aanvraag (voor 10 maart)

Start uitvoering

Februari: indienen subsidie aanvraag 2025 (mogelijkheid starten op eigen risico)

Mei begroting 2026

Juni: besluit op subsidie aanvraag 2025

Juni/juli: eventueel indienen aanvraag begroting 2026 (starten op eigen risico)

Met koploperbedrijven aan de slag

Integraal opgaves aanpakken:

​

• ammoniak
• broeikasgas (CO2, methaan, lachgas, bodemdaling)
• water
• biodiversiteit
• diergezondheid en welzijn (convenant dierwaardige veehouderij)

Welke ontwikkelrichtingen kunnen perspectief geven?

Doorrekenen PPP-Agro advies

• voorbeeld pakketten (van maatregelen)
• aansluitend bij ontwikkelrichtingen 1 – 4
• In combinatie met beleidsruimte voor mestplaatsing

​

BEDRIJFSMODELLEN MELKVEE GROENE HART����KLAAS DE JONG �ADVISEUR ECONOMIE EN STRATEGIE

FIELDLAB

Opdrachtgever:

ppp-agro.nl

BEDRIJFSMODELLEN�TRANSITIE MELKVEEHOUDERIJ

DOELEN

• Minder emissies stikstof en broeikasgassen
• Schoner water
• Meer biodiversiteit

HOE? 🡪 Ontwikkelrichtingen

• Extensivering (krimp vee)
• Groene hart derogatie (230 N / ha)
• Innovatie in emissiearme staltechniek

* Inclusief optimalisatie bedrijfsexploitatie

​

​

​

ppp-agro.nl

ppp-agro.nl

1. Krimp vee, 25 % ANLb

• 63 mk op 54 ha (50 ha gras, 4 ha mais)
• Plaatsingsruimte dierlijke mest 170 kg N/ha
• Mest op eigen land door krimp veestapel
• 2.280 weide-uren per melkkoe
• 25% ANLb🡪 vergroten biodiversiteit
• Ruwvoeroverschot en Re/kgds beperken 🡪minder kunstmest
• Vrijkomende arbeid voor 50 % elders benutten

ppp-agro.nl

2. Groene hart mestplan � (extra mestplaatsing onder voorwaarden)

• 90 mk op 54 ha (50 ha gras, 4 ha mais)
• Plaatsingsruimte dierlijke mest 230 kg N/ha
• Roostervloer spoelen in uitrijdseizoen
• Mest op eigen land door krimp vee
• 1.900 weide-uren per melkkoe
• 15% ANLb🡪 vergroten biodiversiteit
• Ruwvoeroverschot en Re/kgds beperken 🡪minder kunstmest
• Vrijkomende arbeid voor 50 % elders benutten.

ppp-agro.nl

3. Basis + Sphere / 5. Intensief + Sphere

• 105 / 150 mk op 54 ha (50 ha gras, 4 ha mais)
• 9.000 kg resp. 9.500 kg melk per koe
• Plaatsingsruimte dierlijke mest 170 kg N/ha
• 720 weide-uren per melkkoe
• Sphere🡪 Renure + Urine fractie als kunstmestvervanger (als in pilot ‘Reinventing Circular Dairy Farming’ 🡪 Minder mestafvoer + minder aanvoer kunstmest

​

ppp-agro.nl

4. Basis + Gazoo / 6. Intensief + Gazoo

• 105 / 150 mk op 54 ha (50 ha gras, 4 ha mais)
• 9.000 kg resp. 9.500 kg melk per koe
• Plaatsingsruimte dierlijke mest 170 kg N/ha
• 720 weide-uren per melkkoe
• Mestscheiding🡪 Dikke fractie 🡪afvoer mest goedkoper
• Gazoo🡪 Renure🡪 Minder mestafvoer + minder aanvoer kunstmest

​

ppp-agro.nl

Aanpak

• Bedrijfsexploitatie doorrekenen met mestplaatsing en mestafvoer.
• Bedrijfsexploitatie doorrekenen met bemesting, beweiding, voerrantsoenen……
• KPI’s milieu doorrekenen met KringLoopWijzer

​

ppp-agro.nl

Investeringen Sphere

150 melkkoeien: € 285.000,- + € 197.000,- = € 160.000,- hoger.

​

ppp-agro.nl

Investeringen Gazoo

150 melkkoeien: € 258.500,- + € 74.500,- = € 40.500,- hoger

​

ppp-agro.nl

ppp-agro.nl

HOOFDVRAAG: WAT ZIJN DE RESULTATEN VAN BEDRIJFSMODELLEN MELKVEEHOUDERIJ IN HET GROENE HART?�

Deelvragen:

1) Wat zijn de technische & milieu prestaties?

2) Wat zijn de financiële resultaten?

​

​

ppp-agro.nl

Ammoniak emissie

ppp-agro.nl

Biodiversiteit (% ANLb )

ppp-agro.nl

Referentiebedrijf Basis + Intensief

Vreemd vermogen € 1.000k resp. € 1.385k. (4%, 25 jr)

ppp-agro.nl

ppp-agro.nl

ppp-agro.nl

Opbrengsten

ppp-agro.nl

ppp-agro.nl

ppp-agro.nl

Conclusies Financieel

Wegvallen derogatie kost € 37.500,-/jaar

T.o.v. geen derogatie: NH3/ha

1. Extensief krimp vee € -18.000,- 33 ++

2. Groene hart mestplan € 23.800,- 38 +

3. Sphere 105 mk € -4.700,- 39 +

4. Gazoo 105 mk € -15.900,- 33 ++

5. Sphere 150 mk € -12.800,- 48 +/-

6. Gazoo 150 mk € 3.675,- 42

​

​

​

ppp-agro.nl

Ontwikkelrichting 1 - Extensivering

• Bedrijfsresultaat lager – arbeid vrij spelen
• Stal leeg (63 mk) – emitterend oppervlak NH3?
• Meer grond - stal weer opvullen (kosten?)
• Keuze voor deel extensief/deel intensief of breder extensief
• Veel ruimte voor natuur/biodiversiteit
• Groot ruwvoeroverschot (laagwaardige kwaliteit – CH4?)
• Stal innovatie – mest voor biodiversiteit

Ontwikkelrichting 2 – Management & low cost

Scherp management:

• laag eiwit en ureum + veel weidegang + spoelen stalvloeren met veel water in zomerseizoen

​

Groene Hart mestplan:

• blijvend grasland+veel weidegang+ laag kunstmestgebruik+ 100% mestplaatsing thuis = 230 kg N

​

• Economisch perspectief voor veel bedrijven
• Positief effect op NH3 en biodiversiteit (15% ANLb – slootkanten)
• Lichte krimp veestapel op vrijwillige basis (105 🡪 90 mk)

• Optimaliseren mest kwaliteit (toevoegingen aan voer/mest)
• Managen op lage emissie (NH3 en CH4) en borging daarvan
• Verder optimaliseren weidegang en benutting vers gras

​

Ontwikkelrichting 3 – Management & high tech

• High tech oplossingen om urine apart te verzamelen en emissiearm op te slaan (geborgde lage NH3 stal emissie) (Lely, Hanskamp)
• Urine voldoet aan kunstmest definitie EU (NH4+ = NH4+)
• Vragen over veldemissie nieuwe meststromen
• Urine ph hoog maar vloeibaar (emissiefactor 17% of 4%?) / Faces fractie?
• Effect op methaan emissie?
• Techniek voor grondgebonden bedrijven

​

Ontwikkelrichting 4 – mest kraken & strippen

• Renure productie geeft mestplaatsingsruimte
• Hoogwaardige dikke fractie – lage mestafzetkosten
• Bij schaalvergroting geringe meerkosten

​

Vragen:

• Borging lage emissie gebruik / ‘steady state’ mestput
• Meststromen goed in beeld en optimaliseren aanwending
• Emissiefactoren bij aanwending nieuwe mestproducten

Ontwikkelrichting 5 – biogas & strippen�Ontwikkelrichting 6 – alternatief grondgebruik

• Veel varianten mogelijk
• Hier niet doorgerekend maar kan wel interessant zijn
• Samenwerking vereiste

Conclusies

• Goede mogelijkheden om vooruit te boeren
• Gevraagd van overheden:
• Beleidsruimte
• Ondersteuning om met koploperbedrijven samen de ontwikkelrichtingen verder uit te werken en resultaten te borgen
• Financiële ondersteuning bij investeringen

​

Dank voor je komst en tot snel!