�Алгарытм падрыхтоўкі вучня�да напісання�навукова-даследчай �работы
Аўтар: Струнеўская В.М.
З чаго пачаць працу над даследаваннем?
1. Выбар тэмы.
Тэма – гэта ракурс, у якім разглядаецца праблема даследавання. Часта вучні няправільна выбіраюць тэму даследвання. Напрыклад, вельмі цяжкія і аб’ёмныя тэмы або тыя, што з’яўляюцца “белымі плямамі” толькі для саміх маладых даследчыкаў.
Пры выбары тэмы неабходна ўлічваць подых часу і ўплыў інтэрнет-прасторы, але на першым месцы захапленні вучня. Мая першая вучаніца захаплялася лімерыкамі (англійскімі нонсэнсамі), гэта захапленне прывяло да таго, што быў створаны падрадковы і мастацкі пераклад іх на беларускую мову. А тэмай даследвання сталі “Асаблівасці мастацкага перакладу лімерыкаў на беларускую мову”. Наступнымі былі тэмы “Нацыянальныя асаблівасці англійскай, беларускай, рускай культур у аналагічных па сэнсе прыказках, прымаўках і фраземах” і “Флоравобразы як сімвалы ментальнасці ў кітайскай і беларускай паэзіі”.
Флоравобразы як сімвалы ментальнасці ў кітайскай і беларускай паэзіі
Вельмі важна правільна назваць работу. У назве абавязкова павінны быць адлюстраваны мэта ці праблема + прадмет + аб’ект: напрыклад, у назве “Асаблівасці мастацкага перакладу лімерыкаў на беларускую мову” – аб’ект – лімерыкі, прадмет – пераклад, праблема – асаблівасці перакладу на беларускую мову.
тэма: мэта ці праблема +прадмет +аб’ект
На наступным этапе складаецца план даследавання. У плане работы з вучнем неабходна скласці алгарытм падрыхтоўкі і напісання навукова-даследчай работы:
1) пазначыць мэту запланаваных эксперыментаў;
2) пералічыць неабходны для іх правядзення інструментарый;
3) формы запісаў у чарнавых сшытках;
4) першасная апрацоўка матэрыялу;
5) аналіз вынікаў;
6) этап іх праверкі.
Асноўнае, чаму неабходна навучыць, – колькасць пунктаў плана павінна супадаць з колькасцю пастаўленых задач, не ўлічваюцца “Уводзіны” і “Заключэнне”. Кожная частка плана завяршаецца кароткімі высновамі, якія падводзяць вынікі канкрэтных этапаў.
Як лепш скласці план навуковай работы?
Змест
Уводзіны …………………………………………………………….…………….…3
Глава 1 Праблемы тэорыі лімерыкаў
1.1 Лімерык як класічны паэтычны жанр: агульная
характарыстыка ……………………………………………………………..….6
1.2 Наяўнасць твораў жанру лімерыка ў рускай і
беларускай літаратуры ………………………………………….......... 8
1.3 Асаблівасці мастацкага перакладу лімерыкаў
на беларускую мову ………………………………………………………...10
Глава 2 Пераклады і асэнсаванне твораў Эдварда Ліра
2.1 Параўнальны аналіз арыгінала з мастацкім перакладам…………………………………………………………………. ……..13
Заключэнне ………………………………………………………………… ……...21
Бібліяграфічны спіс…………………………………………………………....22
Дадатак А Жыццёвы і творчы шлях Эдварда Ліра………...............................................................23
Дадатак Б Аўтапартрэты і малюнкі Эдварда Ліра…………..25
Дадатак В Табліцы з арыгінальным тэкстам, падрадковым,
уласным і прафесійным перакладам…………………………………29
4. Напісанне асноўнай часткі навуковай работы
5. Роля ўводзін у навуковай рабоце
Мэта. Можа пачынацца словамі: вылучыць, устанавіць,
удакладніць, распрацаваць і г.д.
Задачы – пералічваюцца ад найменш цяжкіх да самых
складаных.
Прадмет – гэта канкрэтная частка аб’екта, унутры
якой вядзецца пошук.
Аб'ект – гэта пэўны працэс ці з’ява, якія нараджаюць
праблемную сітуацыю.
Актуальнасць
Метады і прыёмы
Тэма “Вобраз, зашыфраваны ў рыфму: праявы імажынізму ў зборніку Язэпа Пушчы “Раніца рыкае”.
Мэта працы – прааналізаваць развіццё беларускай версіі імажынізму шляхам даследвання першага зборніка паэзіі Язэпа Пушчы “Раніца рыкае”.
У адпаведнасці з мэтай даследвання вырашаюцца наступныя задачы:
- акрэсліць сутнасць імажынізму як літаратурнай з’явы ў кантэксце сусветнай, рускай і беларускай літаратуры;
- прасачыць этап (20-ыя гг. ХХ стагоддзя) творчага шляху Язэпа Пушчы як аднаго з рэалізатараў імажынізму ў беларускай літаратуры;
- на аснове аналізу паэтычных тэкстаў зборніка “Раніца рыкае” вылучыць істотныя асаблівасці эстэтыкі і паэтыкі імажынізму Язэпа Пушчы.
Аб’ект даследавання – раннія літаратурныя творы Язэпа Пушчы.
Прадмет даследавання – праявы імажынізму ў першым зборніку паэзіі Язэпа Пушчы “Раніца рыкае” (метафары і эпітэты як сродкі стварэння “чыстага” вобразу.
6. Значэнне заключэння ў
навуковай рабоце:
колькасць задач – раздзелаў – высноў у заключэнні павінны супадаць.
Заключэнне
Можна з упэўненасцю сказаць, што перакладчыкі спрыялі развіццю ў краіне культуры і асветы, сістэматычна знаёмячы чытачоў са скарбамі чалавечай думкі і ведамі, назапашанымі на працягу ўсёй гісторыі.
Перакладзеныя на беларускую мову мастацкія творы пашыраюць кругагляд беларускіх чытачоў, знаёмяць з жыццём іншых краін, іншых эпох, узбагачаюць літаратуру новымі жанрамі, умацоўваюць культурныя ўзаемасувязі паміж народамі.
Прааналізаваўшы матэрыял па тэме, можна зрабіць наступныя вывады:
1) Лімерык — гэта пяцірадкоўе, напісанае анапестам, трохстопным у першай, другой і пятай і двухстопным у трэцяй і чацвертай стопах з рыфмоўкай aabba, дзе рэгламентаваны змест кожнага радка, а менавіта:
першы — знаёмства з галоўным героем;
другі — дзеянне, якое ён зрабіў, альбо асаблівасць, якой ён валодае;
трэці — развіццё дзеяння;
чацвёрты — вынік дзеяння;
пяты — ацэнка, якую аўтар дае герою.
2) Іміграваўшы ў беларускую літаратуру, лімерык атрымаў у ёй іншы статус. Сучасныя беларускія лімерыкі нельга аднесці ні да дзіцячае, ні да абсурднае паэзіі. Тут мае месца досыць заканамерная метамарфоза: у беларускім кантэксце і нонсэнс набывае сэнс.
3) Цяжкасць перакладу лімерыкаў Э. Ліра звязана з тым, што кожны лімерык суправаджаецца адмысловым аўтарскім малюнкам, што прыводзіць да неабходнасці суаднесці пераклад не толькі з сэнсам, але і з тым, як ён “адмаляваны” Лірам. Таму вельмі часта перакладчыкі захоўваюць сам прынцып пабудовы сюжэту ў лімерыку праз рыфму, праз выпадковую, гукавую сувязь слоў.
4) Прааналізаваныя лімерыкі М. Шчура і ўласны пераклад даказваюць, што перакладаць варта не слова ў слова, а падшукваць на сваёй мове раўнацэнныя выразы і звароты, здольныя перадаць рух думкі і стыль іншамоўнага аўтара. Адшукаўшы ў сваёй мове раўнацэнныя мастацкія сродкі, можна стварыць раўнацэнныя мастацкія творы.
7. Праверка і карэкціроўка тэксту.
8. Патрабаванні да
літаратуры,
якую выкарыстоўваем.
9. Прэзентацыя навуковай работы.
10. Абарона.
На жаль, важнасць гэтага этапу часта недаацэньваецца, і тады нават якасна праведзенае даследаванне выглядае на публіцы непераканаўча. Што неабходна ўлічваць пры падрыхтоўцы да выступлення?
1) трэба памятаць, што на ўсё выступленне адводзіцца 5-7 хвілін. Тэму гаварыць не трэба (яе ўжо аб’явілі). Ні ў якім выпадку не трэба пераказваць змест усёй работы;
2) усё выступленне падзяліць на сэнсавыя часткі. Першая – гэта ўступ, тут вучань знаёміць з мэтай, задачамі, метадамі, аргументуе яго актуальнасць і навізну. Яшчэ адна падказка: не трэба зачытваць увесь матэрыял. Дастаткова некалькі разоў папрасіць журы паглядзець на адпаведныя слайды. “Шаноўнае журы, звярніце ўвагу на задачы даследавання”. Такая формула дазволіць сэканоміць час выступлення і прыцягне ўвагу аўдыторыі;
3) звярнуць увагу на маўленне дакладчыка. Яно павінна быць ясным, дакладным, выразным, без граматычных і арфаэпічных памылак.