1 of 43

10.SINIF�EDEBİYAT NOTLARI���

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

2 of 43

10.SINIF TÜRK DİLİ ve EDEBİYATI

2. ÜNİTE (HİKAYE)

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

3 of 43

2.ÜNİTE : HİKAYE /ÖYKÜ

ÜNİTE İÇERİĞİ

  • A-9.SINIF KONU TEKRARI
    • 1-Hikaye Nedir? 2-Hikaye Yapı Unsurları
    • 3-Hikaye Planı 4-Hikaye Türünün Özellikleri
    • 5-Hikaye Türleri 6-Hikaye Türü Tarihi Gelişimi
  • B-DEDE KORKUT HİKAYELERİ
  • C-HALK HİKAYESİ
  • D-CENKNAME
  • E-MESNEVİ
  • F-TANZİMAT DÖNEMİ HİKAYESİ
  • G-SERVETİFÜNUN DÖNEMİ HİKAYESİ
  • H-MİLLİ EDEBİYAT DÖNEMİ HİKAYESİ

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

4 of 43

  • A-Hikaye Hakkında Genel Bilgiler

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

5 of 43

1-Hikaye Nedir?�

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

6 of 43

1-Hikaye Nedir?�

  • TANIM: Yaşanmış veya yaşanması mümkün olan olayların okuyucuya haz verecek şekilde anlatıldığı kısa edebî yazılara "hikâye (öykü) denir

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

7 of 43

2-Hikâyenin Öğeleri/Yapı Unsurları

  • ?

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

8 of 43

2-Hikâyenin Öğeleri/Yapı Unsurları

  • a. Olay: Öykü kahramanının başından geçen olay ya da durumdur.
  • �b. Çevre/Mekan (yer): Olayın yaşandığı yer.
  • �c. Zaman: Hikâye kısa bir zaman diliminde geçer. Hikâyeler geçmiş zamana göre (mi'li-di'li) anlatılır.
  • �d. Kişi: Hikâyede anlatılan olayları veya durumları yaşayan kahramanlardır.
  •  

​

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

9 of 43

YARDIMCI UNSURLAR

  • e.Dil ve Anlatım -Anlatıcı�"birinci kişili anlatım“�"üçüncü kişili anlatım"
  •  
  • f.Bakış açısı
  • I. Hâkim/İlahi/Tanrısal bakış açısı:Yaşanmış, yaşanan ve yaşanacak olan her şeyi bilir, görür ve duyar.
  • II. Kahraman Bakış Açısı:Hikayede anlatıcı kahramanlardan birisidir.
  •  
  • III.  Müşahit/Gözlemci Bakış Açısı
  • Olup bitenlere dahil olmadan sadece müşahede etmekle yetinir. Gözlemlerini adeta bir kamera tarafsızlığı ile okuyucuya nakleder. Bir “yansıtıcı” konumundadır. 

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

10 of 43

3-Hikaye Planı �

  Hikâyenin    planı  üç  bölümden  oluşur:

​

  • 1.SERİM:   Hikâyenin   giriş   bölümüdür.Çevre ,  kişiler tanıtılarak  ana  olaya giriş  yapılır.

​

  • 2.DÜĞÜM: Hikâyenin  bütün  yönleriyle  anlatıldığı en  geniş  bölümdür.

​

  • 3.ÇÖZÜM : Hikâyenin sonuç  bölümü  olup   merakın bir  sonuca bağlanarak  giderildiği bölümdür

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

11 of 43

4-Hikaye Türünün Özellikleri

  • 1-Hikayede olmuş ya da olma ihtimali olan olaylar anlatılır.
  • 2- Hikayelerde olay ve kahraman sayısı sınırlıdır.
  • 3-Hikayelerde mekan ve zaman betimlemesi kısa tutulur.
  • 4- Neredeyse her konuda hikaye yazılabilir.
  • 5- Hikayelerde dil sadedir.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

12 of 43

  • 6-Hikayelerde –miş ya da –di’li zaman dilimi kullanılır.
  • 7-Hikayelerin olay örgüsü çoğunlukla sıralı yani kronolojiktir.
  • 8-   Hikaye türü edebiyatımızda masalların gerçeklik unsurunun artırılması ile ortaya çıkmıştır.
  • 9-Hikâyelerde düşündürmekten çok, duygulandırmak ve heyecanlandırmak esastır
  • 10-Hikâyeler, gerçek ya da düş ürünü bir olayı kısa şekilde anlatır.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

13 of 43

5-Hikaye Türleri

​

  • Hikayelerimiz konu, üslup, sanat, anlatım yönleri ile türlere ayrılır. Gelişim sırasına göre hikaye türleri şunlardır:

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

14 of 43

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

15 of 43

  • 1-         Meddah Hikayeleri:
  • Tek bir kişinin orta yere gelerek halkı bazen güldürmek bazen düşündürmek bazen de insanlara ders vermek maksadı ile anlattığı hikayelere meddah hikayeleri denir

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

16 of 43

  • 2-         Dede Korkut Hikayeleri
  • Asıl adı “Kitab-ı Dede Korkut Alâ Lisan-ı Taife-i Oğuzan”'dır.Göçebe hayattan yerleşik hayata, Destandan Halk hikâyeciliğine ve İslamiyet Öncesinden Müslümanlığa Geçiş gösteren, geçiş hikâyelerdir 11. yy'de Müslüman Oğuz boylarının geleneklerini, göreneklerini, iç mücadelelerini, doğa üstü güçlerle, yaratıklarla savaşmalarını ele alır.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

17 of 43

  • 3-         Halk Hikayeleri
  • Türk edebiyatında 16.asırdan itibaren görülmeye başlanan, genellikle âşıklar tarafından nazım-nesir karışık bir ifade tarzı ile dinleyicilere karşı anlatılarak nesilden nesile sözlü olarak aktarılan , yer yer masal ve destan özellikleri gösteren hikayelerdi

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

18 of 43

4-         Çağdaş Hikaye: 

  • a. Olay öyküsü: Bu tarz öykülere "klasik olay öyküsü" de denir. Bu tür öykülerde olaylar zinciri, kişi, zaman, yer öğesine bağlıdır. Olaylar serim, düğüm, çözüm sırasına uygun olarak anlatılır. Bu teknik, Fransız sanatçı Guy de Maupassant tarafından geliştirildiği için bu tür öykülere 'Maupassant tarzı öykü" de denir.
  • Batı’da
  • Guy de Maupassant
  • Türk edebiyatında;
  • —Ömer Seyfettin —Refik Halit Karay
  • —Reşat Nuri Güntekin —Yakup Kadri Karaosmanoğlu

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

19 of 43

  • b. Durum öyküsü:  Yazar, bu öykülerde günlük hayattan bir kesit sunar veya bir insanlık durumunu anlatır. Okuyucuyu sarsan, çarpan, heyecana getiren bir anlatım sergilemez. Onun yerine Bu öykülerde kişisel ve sosyal düşünceler, duygu ve hayaller ön plana çıkar. Durum öyküsü ünlü Rus edebiyatçı Anton Çehov tarafından geliştirildiği için bu tür öykülere "Çehov tarzı öykü' de denir.
  • Batı’da;
  •  Anton Çehov
  • Türk edebiyatında;
  • —Sait Faik Abasıyanık
  • —Memduh Şevket Esendal

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

20 of 43

  • c. Ben merkezci/ Modern öykü: Durum hikâyesine benzeyen ancak kahramanın daha çok kendi ruh hâli ve hayal dünyasını yansıttığı hikâyelere ben merkezli hikâye" denir Bu hikâye türünde yazar, bireysel bunalım ve çıkmazlara yönelir. Bu nedenle bu hikâyelere "bireyi birey olarak ele alan hikâyeler" de denir.
  •  
  • İlk defa batıda görülen bu tarz hikâyenin önde gelen temsilcisi Franz Kafka'dır.
  •  
  • Ben merkezli öykünün Türk edebiyatındaki ilk temsilcisi Haldun Taner'dir.
  • Bilge Karasu, Oğuz Atay ve Nezihe Meriç de bireyi birey olarak ele alan (ben merkezli) hikâyeler yazmışlardır.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

21 of 43

  • d. Küçürek Öykü :
  • Çok kısa öykü, minimal öykü olarak da anılan küçürek öykü; kısa öykünün bir cümleye kadar küçültülmüş şeklini ifade eder. Küçürek hikaye yoğun bir öykü türüdür.Öykünün alt koludur. Küçürek öyküde az kelimeyle bir şeyler anlatmak amacı  güdülür.
  • Türk edebiyatında öne çıkan temsilcileri Ferit Edgü, Hulki Aktunç ve İsmetKür'dür.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

22 of 43

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

​

Küçürek Hikaye Örneği

Kaç kardeştik bilmiyorum.

En küçükleri bendim ve henüz saymayı bilmiyordum.

Öğrendiğimde ise hepimiz dağılmıştık.

(Ferit Edgü)

23 of 43

  • BU��— Bu ne bu?�— Kar.�— Böyle kar hiç görmemiştim.�— Burda daha neler göreceksin.�— Neymiş göreceklerim?�— Kurt, köpek.�— Başka?�— Ayı, tilki.�— Başka?�— İşin rast giderse, bir insanoğlu.�— Bu karda mı?�— Bu karda, eğer yolunu bulabilirsen. Ya da o, yolunu�yitirmişse. Artık bahtına…�Ferit EDGÜ, Doğu Öyküleri (Toplu Öyküler)

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

24 of 43

  • Konuk�Bu akşam biri ölecek, dedi adam.�Yemekten önce konuşulacak bir konu değil�bu, dedi kadın�Yemekten sonra vaktim olmayacak, dedi�adam�Tam o sıra kapı çalındı.�Kadın ayağa kalkmıştı ki,�Hayır, hayır, açma! dedi adam.
  • �Ferit Edgü

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

25 of 43

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

 

6-Hikaye Türü Tarihi Gelişimi

Dünya Edebiyatında Hikâye

         Rönesans'tan (16. yüzyıl) sonra Giovanni Boccacio, "Decameron Öyküleri' adlı eseriyle öykü türünün ilk örneğini vermiş ve çağdaş öykücülüğün başlatıcısı olmuştur.

Dünya Edebiyatında en ünlü öykücüler Guy de Maupassant ve A.Çehov ve Franz Kafka olmuştur.Bu sanatçılar kendi öykü anlayışının ekolleşmesini de sağlamışlardır.

 

26 of 43

​

  • Türk Edebiyatında Hikâye
  • *Türk edebiyatında Batılı anlamdaki ilk öyküler Tanzimat Döneminde 1870 lerden sonra yazılmıştır.

​

  • *İlk öykü denemesi Emin Nihat'ın "Müsameretnâme”sidir

​

  • *İlk öykü örneği "Letaif-i Rivayat (1880-1890)' adlı eseriyle Ahmet Mithat Efendi vermiştir.

​

  • * Batılı anlamda ilk öykü örneğini,Sami Paşazade Sezai'nin "Küçük Şeyler"adlı eseridir.  
  • .

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

27 of 43

  • *Milli edebiyat akımıyla birlikte Ömer Seyfettin Türk öykücülüğünde yeni bir çığır açmıştır.

​

  • *Cumhuriyet Döneminde Sait Faik Abasıyanık alışılmışın dışında bir öykü dünyası kurmuştur.

​

  • *Ben merkezli modern öykünün ilk örnekleri Haldun Taner tarafından verilmiş.

​

  • *Son yıllarda yeni bir tür olan küçürek öykü de edebiyatımızda Ferit Edgü ile kabul görmüştür.

​

  • *Hikaye asıl gelişimini Cumhuriyet döneminde göstermiştir

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

28 of 43

ÜNİTE İÇERİĞİ

  • A-9.SINIF KONU TEKRARI
    • 1-Hikaye Nedir? 2-Hikaye Yapı Unsurları
    • 3-Hikaye Planı 4-Hikaye Türünün Özellikleri
    • 5-Hikaye Türleri 6-Hikaye Türü Tarihi Gelişimi
  • B-DEDE KORKUT HİKAYELERİ
  • C-HALK HİKAYESİ
  • D-CENKNAME
  • E-MESNEVİ
  • F-TANZİMAT DÖNEMİ HİKAYESİ
  • G-SERVETİFÜNUN DÖNEMİ HİKAYESİ
  • H-MİLLİ EDEBİYAT DÖNEMİ HİKAYESİ

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

29 of 43

B-DEDE KORKUT HİKAYELERİ

  • 1)Asıl adı “Kitab-ı Dede Korkut Alâ Lisan-ı Taife-i Oğuzan” şeklindedir.��

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

30 of 43

Bugüne kadar iki yazma nüshası ele geçirilmiştir.

​

Birincisi Dresten Kral Kitaplığı’nda bulunmuş olan 12 hikayeden ibaret tam nüshadır.

İkincisi Vatikan Kitaplığı’nda bulunan 6 hikayelik eksik nüshadır. Nüshalar arasında yer yer kelime ve cümle farkları vardır.

31 of 43

Vatikan nüshasının ilk sayfası

32 of 43

Dresten Nüshasının ilk sayfası

33 of 43

​

Korkut Ata, bir halk filozofu, akıl hocası, ozan ve keramet sahibi bir kişidir. Devlet işlerini Oğuz törelerini, savaş ve barış nizamını bilen ve beylerin her müşkülünü çözen

tecrübeli bir insandır.

Tarihi kaynaklarda Dede Korkut hanlar katında sözü geçen, akıl ve bilge vezir olarak anılır.

​

Dede Korkut güvenilir, yapıcı ve saygı değer kişiliği ile Oğuz Boyunun değerler, anlamlar ve kurallar bütününden oluşan dünya görüşünün uygulamasında ve öğretilmesinde etkilidir.

34 of 43

Hikayelerinin Yayıldığı Alan

Esere göre olaylar Kafkasya, Kuzeydoğu Anadolu, (Kars, Pasinler, Bayburt, Trabzon) bölgesinde geçer. Oğuzların oturdukları yerler Oğuz ili adı ile gösterilir. Kâfir illeri ise Gürcü, Abaza, Trabzon Rum ülkeleridir

​

35 of 43

  • 2) 12, 13 ve 14. yy.da Doğu Anadolu’da ve Azerbeycan’da yaşayan müslüman Oğuz boylarının geleneklerini, göreneklerini, iç mücadelelerini, doğa üstü güçlerle, yaratıklarla savaşmalarını ele alır.

​

  • 3) 14. ve 15. yy.da yazıya geçirilmiştir. Bu konudaki yaygın kanaat hikayelerin 14.yy.’da yazıya geçirildiği şeklindedir. Hikayelerin kimin tarafından yazıya geçirildiği bilinmemektedir.

​

  • 4) Toplam on iki hikayeden oluşur. İkisi Oğuz Türklerinin kendi iç mücadelesini, İkisi olağan üstü varlıkları, sekizi de Kuzeydeki ve batıdaki Hıristiyanlarla olan mücadeleleri anlatır.

​

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

36 of 43

  • 5) Şiir ve düzyazı (nazım-nesir) karışık oluşturulmuştur.

​

  • 6) Hikayelerde az da olsa masal ve destan unsurları görülür. (Destan geleneğinden halk hikâyeciliğine geçişin ilk ürünüdür.)

​

  • 7) Çok temiz, güzel ve zengin bir dil kullanılmıştır.

​

  • 8) Anlatım açık, yalın ve durudur. Kesinlik ifade eder.

​

  • 9) Hikayelerde en önemli meziyet kahramanlıktır.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

37 of 43

  • 10) Aileye, çoğalmaya, kadına, çocuğa ve çocuk terbiyesine büyük önem verilir.

​

  • 11) Bütün hikayelerde dini unsurlar (namaz kılma, dua etme, arı sudan abdest alma) görülür.

​

  • 12) Kahramanlar dövüşlerini, Allah ve Peygamber sevgisi için yapar.

​

  • 13) Türk milletinin karakteristik özellikleri; doğruluk, adalet, güzellik, savaşçılık yüceltilir.

​

  • 14) At, ağaç, su, yeşillik kısaca tabiat çok sevilir.

​

  • 15) Kahramanların en büyük yardımcısı atlardır.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

38 of 43

  • 16) Hikâyelerde, birçok öğüt vardır. Bu nedenle bu hikayeler didaktiktir.

​

  • 17) Hikayelerde yaşanan olayların tarihi bilgilerle ilgisi vardır.

​

  • 18)Kahramanlarının olağanüstü eylemlerini coşkulu, törensel bir üslupla anlatırlar.

​

  • 19)Genellikle birkaç bölümden oluşan manzum yapıtlardır.

​

  • 20)Olaylar geniş bir coğrafyada geçer.

​

  • 21)Sözlü edebiyatın ürünüdürler.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

39 of 43

  • 22)Çoğu destanda olaylara doğaüstü yaratıklar da katılır.

​

  • 23)Özellikle sözlü destanlarda uzun anlatı, betimleme ve konuşma bölümleri bulunur.

​

  • 24)Dede korkut Hikâyelerini ilk kez, Kilisli Rıfat Bilge, Dresden yazmasının bir kopyasına dayanarak 1916’da yayımlamıştır.

​

  • 25)Eserin yazma nüshaları Almanya’nın Dresden ve Vatikan kitaplıklarındadır.           

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

40 of 43

Dede Korkut Hikâyelerinin adları şöyledir:

1. Dirse Han Oğlu Boğaç Han

2. Salur Kazan'ın Evi Yağmalanması

3. Kam Büre Bey Oğlu Bamsı Beyrek

4. Kazan Bey Oğlu Uruz'un Tutsak Olması

5. Duha Koca Oğlu Deli Dumrul

6. Kanlı Koca Oğlu Kanturalı

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

41 of 43

7. Kazılık Koca Oğlu Yegenek

8. Basat'ın Tepegöz'ü Öldürmesi

9. Begin Oğlu Emren

10. Uşun Koca Oğlu Segrek

11. Salur Kazanın Tutsak Olup Oğlu Uruz'un Çıkarması

12. İç Oğuz'a Taş Oğuz Asi Olup Beyrek Öldüğü

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

42 of 43

ÜNİTE İÇERİĞİ

  • A-9.SINIF KONU TEKRARI
    • 1-Hikaye Nedir? 2-Hikaye Yapı Unsurları
    • 3-Hikaye Planı 4-Hikaye Türünün Özellikleri
    • 5-Hikaye Türleri 6-Hikaye Türü Tarihi Gelişimi
  • B-DEDE KORKUT HİKAYELERİ
  • C-HALK HİKAYESİ
  • D-CENKNAME
  • E-MESNEVİ
  • F-TANZİMAT DÖNEMİ HİKAYESİ
  • G-SERVETİFÜNUN DÖNEMİ HİKAYESİ
  • H-MİLLİ EDEBİYAT DÖNEMİ HİKAYESİ

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

43 of 43

C-HALK HİKAYESİ

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN