TÜKÇE�(Dil bilgisi) NOTLARI���

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

SES OLAYLARI –SES BİLGİSİ

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Türkçede kaç harf var ?

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Türkçede sekizi ünlü (sesli), yirmi biri ünsüz (sessiz) 29 harf vardır.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Ünlü harfler neler ?

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Türkçede a, ı, o, u, e, i, ö, ü olmak üzere sekiz ünlü vardır: Bunlardan a, ı, o, u kalın ünlüleri; e, i, ö, ü ise ince ünlüleri oluşturur.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Ünsüz harfler neler ?

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Türkçede bulunan 21 ünsüzden 
• f, s, t, k, ç, ş, h, p sert ünsüzleri;

​

•  b, c, d, g, ğ, j, I, m, n, r, v, y, z ise yumuşak ünsüzleri oluşturur.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Süreksiz sert ünsüzler ?
• b, c, ç, d, g, k, p, t 

​

​

• Sürekli sert ünsüzler?
• f, ğ, h, j, l, m, n, r, s, ş, v, y, z

​

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

SES UYUMLARI

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Farklı bir ezberleme tekniği

• A düz---------geniş---------kalın
• E
• I
• İ
• O
• Ö
• U
• Ü

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

1. BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU ( Kalınlık – İncelik Uyumu)

• Bir sözcüğün Türkçe olup olmadığını anlamak için büyük ve küçük ünlü uyumuna bakmamız gerekiyor.
• Dilimizde bir sözcük ince (e, i, ö, ü) ünlüyle başlıyorsa yine ince (e, i, ö, ü) bir ünlüyle; kalın ünlüyle (a, ı, o, u) başlıyorsa kalın ünlüyle (a, ı, o, u) devam etmelidir. 
• 〉 〉 Kalın ve ince kelimeleri büyük ünlü uyumuna uyar. Bu iki kelimeden kuralı rahatlıkla hatırlayabilirsiniz.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• -yor, ki, -ken, -leyin, -(i)mtırak, -gil ekleri büyük ünlü uyumuna uymaz.
• Geliyor, sonraki, yaparken, sabahleyin, mavimtırak, halamgil

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Bazı sözcükler zamanla değişime uğradığından büyük ünlü uyumuna uymasa da Türkçedir.
• Anne (ana), kardeş (karındaş), elma (alma), hangi (kangı), hani (kanı)

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Birleşik sözcüklerde ünlü uyumu aranmaz.
• tavukgöğsü, hanımeli, devetabanı, …

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Hangi şıktaki tüm kelimeler büyük ünlü uyumuna uymamaktadır ?
• A) Korunaklı değilim, katran sürdüm başıma
• B) Koruklardan ilâç yapma sanatı verilmiştir.
• C) Benim ağıdım bitti, sizinki uzun sürer
• D) Bir ayağında kara yalaz var sevgilimin
• E) Bugün yeniden bu şehrin sokaklarındayım.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki kelimelerden hangisi büyük ünlü uyumuna aykırıdır ?
• A-Bulanık
• B-Oradan
• C-Edebiyat
• D-Aykırılık
• E- Kelimeler

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

2. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU

• Türkçe bir sözcükte
• 1-düz ünlüleri (a, e, ı, i) düz ünlüler; 

​

• 2-yuvarlak ünlüleri (o, ö, u, ü)
• ya dar-yuvarlak (u, ü)
• ya da düz- geniş (a, e) takip eder.

​

• 3-(u,ü ‘ den sonra ya u-ü yada a-e gelebilir.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

KÜU.’ya uyanlar:

a → a, ı (takar, alır)

o → u, a (omuz, oya)

e → e, i (geçer, gelir)

ö → ü, e (ölçü, ördek)

ı → ı, a (kılıç, kısa)

u → u, a (uzun, ufak)

i → i, e (ilik, ince)

ü → ü, e (ütü, ürkek)

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

KÜU.ya uymayanlar:

Etüt

komplo

bornoz

komik

avuç

kumpir

• NOT: Türkçede o, ö ünlüleri sadece ilk hecede bulunur. Dolayısıyla “televizyon, radyo, banyo” gibi sözcükler Türkçe değildir.

​

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki kelimelerden hangisi küçük ünlü uyumuna uymaz ?
• A- Asalet
• B-Durgun
• C-İnatçı
• D-Doktor
• E-Vatandaşlık

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki dizelerin hangisinde tüm kelimeler küçük ünlü uyumuna uymaz?
• A) Bize ne kara bir köpeğin ölümünden
• B) Öyle sıkı germişiz ki iplerimizi, susarız
• C) Susarız konuşacağımız vakte kadar
• D) Biz konuşalım diye kuliste konuşur herkes
• E) Şükür ki kulakları mühürlenmişlerden değiliz

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki dizelerin hangisinde tüm kelimeler küçük ünlü uyumuna uymaktadır.?
• A) Masanın arkasındaki koltuğa oturmuştu.
• B) Bu duruma gelebilmek için çok efor harcadık.
• C) Çocuk bir türlü utangaçlığını yenemiyordu.
• D) Suçu konsoloslukta işlediğini itiraf etti.
• E) Yanımdaki yatakta televizyona bakan biri.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

TÜKÇE�(Dil bilgisi) NOTLARI���

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

SES OLAYLARI

• Farklı şekilde sınıflandırılabilir
• ÖR:
• Seslere göre (ünlülerle-ünsüzlerle ilgili olanlar)
• Ses olayına göre ( ses düşmesi-türemesi vs.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

SES DÜŞMESİ

• Türkçede sözcükler ek aldıklarında ya da türetilirken ses düşmesine uğrar. Ses düşmelerinde, düşen ses ünlü ise ünlü düşmesi; ünsüzse ünsüz düşmesi söz konusu olur.

​

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

1. ÜNLÜ DÜŞMESİ (HECE DÜŞMESİ)

• ⇒ Son sesinde dar ünlü bulunan kimi sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldığında ünlü düşmesine uğrar.
• �ağız > ağzı
• akıl > aklı
• alın > alnı
• asıl > aslı
• bağır > bağrı
• keyif > keyfe
• böğür > böğrü
• zihin > zihni

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• ⇒ Kimi sözcükler yapım eki aldıklarında ünlü düşmesine uğrar.
• �ayrım > ayır-l-m
• kavruk > kavur-u-k
• kavşak > kavuş-ak
• buyruk > buyur-u-k
• kıvrık > kıvır-ı-k
• savruk > savur-u-k
• yumurtlamak > yumurta-la-mak
• sararmak > sari-ar-mak
• kararmak > kara-ar-mak
• çevirmek > çevre

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki dizelerin hangisinde, türetilirken "ünlü
• düşmesi" ne uğramış bir sözcük kullanılmıştır?
• A) Saat dokuz sularında
• İnanılmaz bir özlem bağrımı deldi
• B) Ateş nehrinde gençliğimin
• Bir bahar gibi patladın Ankara
• C) Boynumda gül madalyonu
• Şiirimde gök kuşağı oldun
• D) Aşkım ulaşılmaz bir pembe mektuptur
• O uzak, eski rüzgârlarında savrulur.
• E) Benim önerilerim akla ve bilime dayalı
• Miraslar kedilere paylaştırılsın

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Yardımcı fiillerle kurulan birleşik sözcüklerde de ünlü düşmesi görülebilir. Bu durumda unutmayalım ki ses olayı görüldüğü için bu birleşik fiiller bitişik yazılır.
• �emir+ etmekく emretmek
• zikir+ etmek く zikretmek
• kahır+olmak く kahrolmak
• kayıp+olmak く kaybolmak
• hamit+ olmakく hamdolmak

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• ⇒ Kimi birleşik sözcüklerde de ünlü düşmesi görülür.
• �Cumartesi > cuma+ ertesi
• Sütlaç > sütlü + aş
• Nasıl  > ne + asıl
• Niçin  > ne + için
• Bura > bu + ara
• Şura > şu + ara

​

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Buna ÜNLÜ AŞINMASI da denir

• ⇒ İkilemelerde ünlü düşmesi olmaz.
• burun buruna omuz omuza
• şehirden şehire gönülden gönüle

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

ÇALIŞMA

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hece düşmesi vardır?�A) Sana bir şey göstermek istedim.�B) Doğru olanı yapmayı istiyor.�C) Yılanın zehri kaç dakikada öldürür?�D) Şu anda işine odaklanman lazım.�E) Sizden hemen cevap istemiyoruz.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ses düşmesi yoktur?�A) Bu, gerçekten üzücü bir şey.�B) Onun okulumuzdan ayrılışı hepimizi üzdü.�C) Ömründe böyle bir şey gördün mü?�D) Oğlunu görmeyeli kaç yıl oldu?�E) Babamı bir trafik kazasında kaybettim.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ünlü düşmesine (hece düşmesi) örnek bir sözcük kullanılmamıştır?
• A) Selamlaşma faslını kısa kesmek istiyorum.
• B) Genç adam başını sallayıp elindekini gösterdi.
• C) Annesi kendi derdiyle gittikçe yalnızlaşıyordu.
• D) Evi yerinden sarsan bir ağırlıkla devrildi.
• E) Karnından fışkıran kan odanın ortasında birikti.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdakilerin hangisinde hece düşmesine örnek olabilecek bir kullanım yoktur?�A) Ayşe’nin ne kadar yalnız biri olduğunu biliyorum.�B) Keşke bu konuda benim de fikrimi alsaydınız.�C) Yâri güzel olanın uykusu az olur.�D) Ben de sana yardım için devrede olacağım.�E) Sonra da biraz yavaşlaman lazım.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki dizelerin hangisinde birleşik sözcük oluşurken bir ünlü düşmesi gerçekleşmiştir?
• A) İnanılmaz biçimde gönlü bu şehirde kaldı.
• B) En yakın arkadaşına devretmişti masadaki yerini
• C) Her şey öyle yeni ki burda, beynin tazelenir.
• D) Biliyor musun şehrin caddelerinde ruhunu bıraktı.
• E) Kolunu kaldırırsan bütün sihri uçar gider.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Etrafımda dalgın uyuyan ve ıstırapla kıvranan çehrelerin yerini, çocukluk yıllarımın saadetini yapan yüzler alıyor.
• Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi görülmektedir?
• A) Ünsüz değişimi
• B) Ünlü daralması
• C) Ünsüz benzeşmesi
• D) Ünlü düşmesi
• E) Ünsüz düşmesi

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ünlü (hece) düşmesine örnek olabilecek bir sözcük yoktur?
• A) Gönül rahatlığına kavuşmuş olarak oradan ayrıldı.
• B) Bütün sabrına rağmen sinirlenmişti Cevat Bey.
• C) Aklının ermediği işler hakkında fikir yürütüyor.
• D) Cümleyi tamamlamak için ikisi de fırsat kolluyor.
• E) İnsanın ömrünü yakınlık duymadığı biriyle geçirmesi
• zordur.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Kilim kalbin aynasıdır gönlün sesidir.

I II

Her nakışı bir duygunun ifadesidir.

III

Kilim sevgiliye çağrı aşka davettir.

IV

Kimi renkler şikâyettir kimi hasrettir.

V

• Yukarıdaki dizelerde numaralanmış sözcüklerden
• hangi ikisinde ünlü düşmesi (hece düşmesi) vardır?
• A) I. ile II. B) II. ile III. C) III. ile IV.
• D) II. ile IV. E) IV. ile V.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

1. ÜNSÜZ DÜŞMESİ

• ⇒ Sonunda “k” ünsüzü bulunan kimi sözcükler, “-cik, -cek” eklerini aldığında sondaki “k” sesi düşer. Aşağıdaki sözcükler türetilirken ünsüz düşmesine uğramıştır.
• �küçücük > küçük-cük
• çabucak > çabuk- cak
• sıcacık > sıcak-cık

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• ⇒ Kimi birleşik sözcüklerde de ünsüz düşmesi görülebilir.
• ast-teğmen > asteğmen

​

• ⇒Bazı isimler fiil yapım eki “-l” sesini alırken sondaki “-k” sesi düşer.�küçük > küçülmek
• alçak > alçalmak

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

çalışma

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ünsüz düşmesine"
• uğramış birden çok sözcük kullanılmıştır?
• A) Sevginin küçücük görünümünden sıcacık bir hikâye
• çıkardığını görmüştüm.
• B) Ufacık dedikodular bile büyük bir aileyi dağıtmak
• için yeterli olur.
• C) Evlerin minicik saçaklarından yere kadar buzlar sarkıyordu.
• D) Araba, büyücek bir binanın önünde sarsılarak durdu.
• E) Mahallenin daracık sokaklarında çeşitli oyunlar oynardık.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki dizelerin hangisinde "ünsüz düşmesi"ne
• örnek bir sözcük kullanılmıştır?
• A) Ömrüm, İstanbul'da rüyada gibi geçsin
• B) Sevmeyi senin sözlerinden öğrendim
• C) Ne yapsam, neylesem çilem dolmuyor
• D) Boğaz kıyısında bir büyük sofradır gönlüm
• E) Sıcacık özlemim at koşturuyor zamanda

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıda cümlelerin hangisindeki altı çizili sözcük, ek alırken bu sözcüğün ünsüzlerinden biri düşmüştür?
• A) Yılan başını azıcık kaldırıp onlara baktı.
• B) Anne, yavrunun ağzına yiyeceği yavaşça verdi.
• C) İnsanoğlu hele bir aç kalsın da gör
• D) Küçücük bir dalga kayığı sallasa adam düşecekti.
• E) Balıklar al bir çizgide parlayıp suya girdi.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

TÜKÇE�(Dil bilgisi) NOTLARI���

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

SES TÜREMESİ

• Türkçede sözcükler çekimlenirken veya türetilirken, sözcüğe yeni bir ses eklenmesi olayına ses türemesi denir. Kimi sözcükler ek aldıklarında sözcükte ses türemesi görülebilir. Türeyen ses ünlü ise ünlü türemesi; ünsüzse, ünsüz türemesi söz konusu olur.
• 1. ÜNLÜ TÜREMESİ
• �2. ÜNSÜZ TÜREMESİ� 
•  3-KAYNAŞTIRMA HARFLERİ

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

1. ÜNLÜ TÜREMESİ

• ⇒ “-cık, -cik” ekini alan kimi isim soylu sözcüklerde, kökle ekin arasına bir ünlü girer.
• �genç +cik > gencecik
• bir+ cik > biricik
• dar +cık > daracık
• az+ cık > azıcık

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• ⇒ Pekiştirme bildiren sözcüklerde de ünlü türemesi görülebilir:
• sapasağlam
• güpegündüz
•  
• çepeçevre
• yapayalnız

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Bazı sözcükler küçültme eki alırken ünlü türemesi görülebilir.
• Aşağıdaki dizelerin hangisinde bu kurala örnek bir kullanım vardır?
• A) Sen benim biricik muhabbetimsin hayatta
• B) Ne söylesem sevdiceğim sana az gelir.
• C) Yaşanmıyor senden ayrı küçücük bir günüm
• D) Ufacık aynalardan bile taşıyor güzelliğin
• E) Varılabilecek en son durak, bıçak sırtı

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

2. ÜNSÜZ TÜREMESİ

• ⇒ Bazı sözcüklerde, “olmak” veya “etmek” yardımcı eylemiyle bileşik eylem oluşturulduğunda ya da bu sözcüklere ünlü bir ek getirildiğinde ünsüz türemesi görülür
• �his + etmek > hissetmek
• zan + etmek > zannetmek
• ret + etmek > reddetmek
• af + etmek > affetmek
• �

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki dizelerin hangisinde altı çizili sözcükte
• "ünsüz türemesi" görülmektedir?
• A) Bu ciddi bir konu, pek dedikodu değil
• B) Allı turnam bizim ile uğrarsan
• C) Telli duvaklı gelin olmak hepsinin hayaliydi.
• D) Mutluluk hazzını tatmak için tüm acılara katlandı.
• E) Şiirin özelliği de zor anlaşılır olmasıdır.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerden hangisinde"ünsüz türemesi" yoktur?
• A) Sert, şiddet yüklü ve heyecanlı insanlardı bunlar.
• B) Kutsal bildikleri her şeyi reddetmişlerdi.
• C) Gazete haberinden sonra olayın sırrı çözülmüştü.
• D) Çin Seddi binlerce yıldır ayakta duruyor.
• E) Son sorunumuzu da amcam halletmişti.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ünsüz türemesine"
• örnek sözcük kullanılmıştır?
• A) Aldığın hazzın başka bir hazza benzemediğini keşfedersin.
• B) Bütün tüllerinin parçalanmasına razı olmak gerekir.
• C) Herkes yakalamaktan korkarak kovalar aşkı
• D) Kendi varlığını da seversin bir başkasını severken
• E) Kendi iç dünyana da tutkunsundur artık âşık olunca

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Gösterişe, güce alışkındı ama gösterişten kaçınan bir

I II

yalınlığın her yanında hissedilen tevazu, bu kadının hiç

III IV

bilmediği güç olarak belirmişti.

V

Yukarıdaki parçada numaralanmış sözcüklerden

hangisinde ünsüz türemesi vardır?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

3-KAYNAŞTIRMA HARFLERİ

• ⇒ Türkçede iki ünlü harf yan yana gelmez. Bu nedenle ünlü ile biten bir kelimenin sonuna ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde iki ünlünün arasına “n, s, ş, y” (YaŞaSıN) harflerinden biri getirilir.
• Bu harflere kaynaştırma harfi, koruyucu ünsüz veya yardımcı ses; bu olaya ise kaynaşma veya kaynaştırma denir.
• su-y-u
• ne-y-i
• kapı-y-a
• oda-s- ı
• pencere-s-i

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• DÍKKAT : “idi, imiş, ise, ile” ünlüyle biten sözcüklerle kullanıldıklarında, baştaki “i” ünlüsü düşer ve araya “y” kaynaştırma harfi girer.
• �sevimli i-di >sevimliydi
• düşünce ile > düşünceyle

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerin hangisindekaynaştırma harfi yoktur?
• A) Anladım bahtıma gün doğmayacak.
• B) Güzel günler gelir diye umuyorum.
• C) Uyanınca bile hayaller kurdum.
• D) Hep aynı yağmurun taneleriyiz.
• E) Erenler bağından sevgiler topladım.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Kendisini şimdi buradan, o günlerdeki hüzünlü

I

gülümsemesiyle o çok uzaklarda kalmış otel odasında

II III

bu tutkuyu yaşarken yeniden görür gibi oluyorum.

IV V

Yukarıdaki parçada numaralanmış sözcüklerin hangisinde

kaynaştırma harfi yoktur?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Ses değişimi

• Ünsüz Yumuşaması
• Ünsüz Sertleşmesi
• Ünlü daralması
• n-m değişimi
• Kökte ünlü değişimi

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

TÜKÇE�(Dil bilgisi) NOTLARI���

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

ÜNSÜZ YUMUŞAMASI (ÜNSÜZ DEĞİŞMESİ)

• ⇒ Türkçede sert ünsüzlerden “p – ç – t – k” ile biten bir sözcüğe ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde, bu sözcüğün sonundaki ünsüz yumuşayarak “b – c – d – g” ye dönüşür. Bu kurala ünsüz yumuşaması ya da ünsüz değişimi  adı verilir. 
• �ilaç → ilac-ı�murat → murad- ı�dolap → dolab- a
• kitap – ı kitabı
• �uçak – a uçağa
• �kalp – i kalbi
• �ahenk – i ahengi
• �yaptık-ı yaptığı

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• ⇒ Sert ünsüzlerle biten bir özel isme, ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde, sert ünsüz söyleyişte yumuşar ancak özel ismin yazımı değişmez.
• Sinop’un, Ahmet’e, Nurullah Ataç’a, Ali Canip’in

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• ⇒ Bazı yabancı kökenli sözcüklerde ünsüz yumuşamasi görülmez.
• Hukuku, bankın, karta, kotu, sanata, parki, serveti…

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• ⇒Kimi sözcükler türetilirken ünsüz yumuşamasına uğrar.
• �Gece (geç-e)
• Gücenmek (güç-e-n-mek)

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• **Tek heceli sözcüklerin bazılarında yumuşama olmaz.
• *suç – u *süt-ü
• *top – u *at-ı

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ünsüz değişimine
• (yumuşama) örnek bir sözcük kullanılmamıştır?
• A) Sultan, dağdağalı geçecek bir yaz için İstanbul’a gidiyordu.
• B) Annelerinin kurduğu sininin başına geçerek yemek
• yediler.
• C) Sahne sırası gelmeden önce fiziksel olarak rahatsızlanıyordu.
• D) Hayallerinizin gerçekleşmesi bugün atılacak adımlarla
• başlar.
• E) Zihninizi, vücudunuzu, yaşamınızı bütünüyle değiştirebilirsiniz.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz değişimine
• (yumuşama) örnek olabilecek bir sözcük kullanılmamıştır?
• A) Bakışlarına içine işleyen bir yorgunluğun ağırlığı
• yerleşiyordu.
• B) Kırgınlığımızı ilk duyduğumda yanıldığını düşünmüştü
• kadın.
• C) Eski coşkusunu ve isteğini yaratabilmek için çok uğraştı.
• D) Bu ani ziyaretin sebebi telgrafta belirtilmemişti.
• E) Simsiyah bir zevkin içine dalıp hayattan kopuyordu.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Süreksiz sert ünsüzlerle (p, ç, t, k) biten sözcükler ünlü
• ile başlayan ek aldıklarında ünsüz değişimi (yumuşama)
• olur.
• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala aykırı bir
• sözcük kullanılmıştır?
• A) Bir kez doğan bir daha ölmez inancım bu.
• B) Bu gerçeği bilişimdendir baş eğişim.
• C) Varlık sebebim, gerçek yaşama sevincimsin
• D) Seçtim hürriyeti kaderimi zorlayarak
• E) Aşk dedim, kendimi buldum kendim.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Sonu sert ünsüzle biten sözcükler ünlü ile başlayan ek
• aldığında, ünsüz değişimine (yumuşama) uğrarlar.
• Aşağıdaki dizelerin hangisinde bu kurala aykırı bir
• sözcük kullanılmıştır?
• A) Sevecen olacaksın yaşarken bu hayatı
• B) Yağmur bulutları gitmiyor başımdan bir türlü
• C) Sevin bütün insanları, bir dünya kurun
• D) Şu gizemli yaşamda hep seninle varım
• E) Olsun sığınacağın yer, bir gönülhanesi

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Sonu sert ünsüzle (p, ç, t, k) biten bazı sözcükler, ünlü
• ile başlayan bir ek aldıklarında sert ünsüz yumuşar (b, c,
• d, g, ğ olur). Bazı tek heceli sözcüklerde bu durum gerçekleşmez.
• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz değişimi
• olmamıştır?
• A) Kolunu Nihal'in okşadığı paltom çalınmıştı.
• B) O günden sonra çöpümüzü bile almıyordu.
• C) Pencerenin yüksekliği bir metre bile değildi
• D) Odun kömür kırma işine de katlanacağız artık
• E) Kaynağı, koruyucu kullanmadan yapmıştı.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Sert ünsüzlerle (p, ç, t, k) biten sözcükler, ünlü ile başlayan
• ek aldıklarında son sesteki sert ünsüz yumuşar.
• Aşağıdaki dizelerin hangisinde bu kurala uymayan
• bir sözcük kullanılmıştır?
• A) Korunaklı değilim, katran sürdüm başıma
• B) Koruklardan ilâç yapma sanatı verilmiştir.
• C) Benim ağıdım bitti, sizinki uzun sürer
• D) Bir ayağında kara yalaz var sevgilimin
• E) Sanki yeniden bu şehrin sokaklarındayım.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Kayıktaki adam yavaşça kürekleri denize indirdi. İnce bir

I II

sisin ardında bir ada ortaya çıktı.Sağa sola yorgun

III IV V

bakıyordu.

Yukarıdaki numaralanmış sözcüklerden hangisinde

ünsüz değişimi (yumuşama) vardır?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz değişimine
• (yumuşama) örnek olabilecek bir sözcük yoktur?
• A) Hiçbir sevinci tam olarak yaşatmamaya kararlıydı.
• B) Onun huzuru ve mutluluğu için her zaman dua ediyordu.
• C) Hayatına ve geleceğine güven duyarak tedirginlikten
• kurtuldu.
• D) Düşman bizi yok etmenin hesabını yapıyormuş.
• E) Meyve kokulu bahçede daha korkunç olaylar yaşanacaktı.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ünsüz değişimine (yumuşama) örnek olabilecek bir sözcük kullanılmamıştır?
• A) Âşık, dostun yakınlığıyla cihandan geçer.
• B) Gerçek aşığın derdine hiçbir şey derman olmaz.
• C) İnsanoğlu aşktan her geçen gün uzaklaşıyor.
• D) Öğrencisinin sevme yeteneğini ölçüyordu.
• E) Kimse onun derdinin gerçeğini bilemez.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Bu küskünlüğü, farklı bir bakışı olan o insanlardan çok,

I

kendisini bu eksikliğiyle dünyaya getiren annesiyle

II

babasına yönelikti. Çevremdekilere bu yüzden daha iyi

III

bakmayı öğrendim demişti, sonra hafifçe gülerek.

IV V

Yukarıdaki parçada numaralanmış sözcüklerden

hangisinde, hem ünsüz benzeşmesi (sertleşme) hem

de ünsüz değişimi (yumuşama) vardır?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz değişimine
• (yumuşama) örnek olabilecek bir sözcük yoktur?
• A) O an rahatsızlığın bambaşka duyguyla yaşandığı bir
• andı.
• B) Onun gösterdiği bu insanı tanımam, hatırlamam hiç
• zor değildi.
• C) Hem kendisine hem babasına yönelik bir kırgınlığı
• dile getiriyordu.
• D) O insanlar da o zamanlar için birçok oyunu göze
• almışlardı.
• E) İyiliğin bedeli kimi hayatlarda hep böyle mi ödeniyordu
• acaba?

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Süreksiz sert ünsüzlerle (p, ç, t, k) biten sözcükler ünlü
• ile başlayan bir ek aldıklarında son sesteki sert ünsüz
• yumuşar.
• Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bu kuralın dışında
• bir kullanım vardır?
• A) Nişancı, kayık sözünü duyunca eli ayağı kesildi.
• B) Çocuklar kamışlığın içinde kurbağalarla oynuyorlardı.
• C) Kaya aralarından koskocaman mantar buldular.
• D) Bir tencere dolusu bulgur pilavı pişirip yediler.
• E) Onlar bu savaşı üç gün üç gece anlattılar.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz değişimini (yumuşama) örnekleyen bir sözcük kullanılmamıştır?
• A) Müjdele ağaran şafaklarını gökyüzünün
• B) Günlük güneşlik türkülerden sağılmış kader
• C) Çık da gönül dağlarına yurdumun, seslen
• D) Şair, köpüğünde azgın Dicle'nin

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Sert ünsüzle biten sözcükler ünlü ile başlayan bir ek
• aldıklarında, sözcük sonundaki sert ünsüz yumuşar.
• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uymayan
• bir sözcük kullanılmıştır?
• A) Ekmeğimi sen bölersen çoğalırdım.
• B) Gidip de dönmemek olur mu oğul.
• C) Ağladım ikimize senden çok uzaklarda.
• D) Seni zeytin tanesi gözlerinde sevdim.
• E) Gurbeti gördüm daha çok gençken.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz değişimine
• (yumuşama) örnek olabilecek bir sözcük kullanılmamıştır?
• A) Bütün gücünü ve isteğini o gün tüketmişti.
• B) Savaştan yeni çıkmış gibi hissediyordum kendimi
• C) Başkalarıyla paylaşılmayan bir sırrın ortaklığını istiyordu.
• D) İmkânsızlığın yarattığı o garip öfkeyi yaşıyordu.
• E) Bu yakınmada küçük bir övgü de hayat buluyordu.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

TÜKÇE�(Dil bilgisi) NOTLARI���

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

ÜNSÜZ SERTLEŞMESİ (ÜNSÜZ BENZEŞMESÍ)

• ⇒ Türkçede “f, s, t, k, ç. ş, h, p” sert ünsüzleriyle biten bir sözcüğe “c, d, g” yumuşak ünsüzleriyle başlayan bir ek gelirse ” c, d, g” sesleri sertleşir ve “ç, t, k” ye dönüşür.
• �sınıf-dan → sınıftan
• sabah- cı → sabahçı
• ağladık-ca → ağladıkça
• bit-gin → bitkin
• balık-cı →balıkçı
• çiçek-ci →çiçekçi
• sınıf-da →sınıfta
• uçak-dan →uçaktan
• gelmiş-di →gelmişti
• 1925’den →1925’ten

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki dizelerin hangisinde "ünsüz benzeşmesine
• (sertleşme)" örnek bir kullanım yoktur?
• A) O tahtalar, çamaşırlar da geçti, yok hâlim.
• B) Çalışmadın, beni hep bunca yıl çalıştırdın.
• C) Canavarlar kaçıyormuş gibi gür bir doludan.
• D) Ayakta sallanışım zorladır, Allah bilir.
• E) Hacı Kalfa, çatkın çehresini daha da çatıyor.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki dizelerin hangisinde "ünsüz benzeşmesi”ne örnek bir kullanım vardır?
• A) Salıncaklarda baş dönmesi yabancı bana.
• B) Her çocuk kendine imrendiği için kaybolur.
• C) Korkum ilk adımın unutkanlığında kaldı.
• D) Bir ömür ne kadar da fotoğraf albümü gibi.
• E) Şimdi çıksam parka küçük çocuklar ordadır.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ünsüz benzeşmesine
• (sertleşme) örnek olabilecek bir sözcük yoktur?
• A) Hafiften gülümsemeye mecbur hissetmiştik kendimizi
• B) Sonra da bir süre konuşmamış önümüze bakmıştık.
• C) Kaçmak, bir kez daha kaçmaktı belki de yeniden
• denenen.
• D) Bu sorunun açabileceği yolda ilerlemek gelmiyor
• içimden.
• E) Yaptığı tüm yanlışlara

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Bir ara elerin bir karanlıkta kalmış, önündeki mavi çiçek

I

keskin bir ışığın ortasına oturmuş, mavisi büyüdükçe

II III IV V

büyümüştü.

• Yukarıdaki parçada numaralanmış sözcüklerden
• hangilerinde ünsüz benzeşmesi (sertleşme) yoktur?
• A) I. ile II. B) II. ile III. C) II. ile IV.
• D) III. ile IV. E) IV. ile V.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ünsüz benzeşmesine
• (sertleşme) örnek olabilecek bir sözcük yoktur?
• A) Yüzündeki bütün çizgileri teker teker incelemeye
• başladı.
• B) Odasında gereksiz olan bütün eşyalar atılmıştı sonunda.
• C) Kimseye bir açıklama yapmadan köşkten ayrıldılar.
• D) Biraz daha hızlı gitmesi için arabacıyı sıkıştırdı.
• E) Saadeti bulmakta güçlük çektiğini herkes biliyordu.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ünsüz benzeşmesi"
• ne örnek bir kullanım yoktur?
• A) Bu saatte açık lokanta bulabilir miyim diye sordu.
• B) Ara sokaktaki lokantaya gitmeli ve alinazik yemelisin.
• C) Bilmediğiniz bir kentte adres bulmak çok zordur.
• D) Efsanelerin nasıl yaşatıldığını kendi gözlerinizle
• görmelisiniz.
• E) Sonunda açlıktan bayılmak üzereyken bir lokanta
• bulursunuz.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Ortalık ağarıyor, şehrin alanı, gittikçe doluyordu.
• Bu cümlede altı çizili sözcüklerde görülen ses olayları sırasıyla aşağıdaki seçeneklerden hangisinde
• verilmiştir?
• A) Ünlü Daralması - Ünsüz Benzeşmesi
• B) Ünsüz Değişimi - Ünsüz Benzeşmesi
• C) Ünsüz Değişimi - Ünsüz Türemesi
• D) Ünlü Düşmesi - Ünsüz Değişimi
• E) Ünsüz Türemesi - Ünlü Düşmesi

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Âlemde güzeller padişah olsa
• Ona hizmet eden kul incinir mi?
• Alçak uçan, taştan taşa dokunur
• Dalgası çok olan sel incinir mi?
• Yukarıdaki dörtlükte aşağıdaki ses olaylarından
• hangi ikisi görülmektedir?
• A) Ünlü düşmesi - ünlü daralması
• B) Ünsüz benzeşmesi - ünsüz düşmesi
• C) Ünsüz değişimi - ünsüz benzeşmesi
• D) Ünsüz değişimi - ünsüz düşmesi
• E) Ünsüz türemesi - ünlü düşmesi

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Bu küskünlüğü, farklı bir bakışı olan o insanlardan çok,

I

kendisini bu eksikliğiyle dünyaya getiren annesiyle

II

babasına yönelikti. Çevremdekilere bu yüzden daha iyi

III

bakmayı öğrendim demişti, sonra hafifçe gülerek.

IV V

Yukarıdaki parçada numaralanmış sözcüklerden

hangisinde, hem ünsüz benzeşmesi (sertleşme) hem

de ünsüz değişimi (yumuşama) vardır?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

TÜKÇE�(Dil bilgisi) NOTLARI���

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

ÜNLÜ DARALMASI

• ⇒ Türkçede “a – e” geniş ünlüleri ile biten fillere “-yor” eki getirildiğinde, fiilin sonundaki geniş ünlüler daralarak “ı – i – u – ü” dar ünlülerine dönüşür. Bu kurala ünlü daralması denir.
• �iste-yor > istiyor
• bekle-yor > bekliyor
• atla-yor > atlıyor
• başla-yor > başlıyor
• ��

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• ⇒Zaman eki olan “-yor” ekinin daraltıcı etkisi olumsuzluk eki olan “-ma-/-me-“yi de etkiler.
• �bekleme-yor > beklemiyor
• atlama-yor > atlamıyor
• başlama-yor > başlamıyor
• isteme-yor > istemiyor

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• ⇒ Kaynaştırma harfi olan “-y” sesinin daraltıcı etkisi konuşma dilinde kalır, yazıda kullanılmaz.
• Yanlış yazım     Doğru yazım
• istiyen               isteyen
• bekliyen           bekleyen
• atlıyan              atlayan
• başlıyan           başlayan

​

​

• ⇒Kaynaştırma harfi olan “- y” harfinin daraltıcı etkisi yazıda sadece bir iki örnekte karşımıza çıkar.
• diyen > de-y-en
• yiyen > ye-y-en

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki dizelerin hangisinde "ünlü daralmasına örnek kullanım vardır?
• A) Bize ne kara bir köpeğin ölümünden
• B) Öyle sıkı germişiz ki iplerimizi, susarız
• C) Susarız konuşacağımız vakte kadar
• D) Biz konuşalım diye konuşur herkes
• E) Şükür ki kulakları mühürlenmişlerden değiliz

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerden hangisinde, ünlü daralmasına
• örnek olabilecek bir sözcük yoktur?
• A) Sözünü ettiği huzurun ne olduğunu şimdi kavrıyordu.
• B) Coşkulu parçalar geçtiğinde içi sızlıyordu.
• C) Bir köşeye oturarak onun konuşmalarını dinliyordu.
• D) Babasının sesinde bir sitem duymayı bekliyordu.
• E) Haliç'te gül kokusu, tuzlu deniz kokusuna karışıyordu.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki dizelerin hangisinde ünlü daralmasına
• örnek bir sözcük kullanılmıştır?
• A) Şarkılar söylüyorum bilinmez makamlarda.
• B) Yabancı gözlerle aynalardayım şimdi.
• C) Yüreğim denizlenir bir şiirin koylarında
• D) Gökyüzü mavi kalsın, sana inanıyorum.
• E) Nerden bilirdim hüzün türküleri söyleyeceğimi.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ünlü daralmasına

örnek olabilecek bir sözcük kullanılmıştır?

A) Mumlar karanlığın içinde yol alan yıldızlar gibi parlıyordu.

B) Binlerce ateş parçası yılan dilleri gibi birbirine karışıyordu.

C) Şerbetçiler akşamları konağın parmaklıklarının dibine

diziliyorlar.

D) Yüzbaşının söylediklerinin hiçbirini tam olarak anlayamamıştı.

E) Onu sandallarıyla, gizliden gizliye dinlemeye gelenler

olurmuş.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Kervansaraylardan ayrılıyor ve yolculuğumuzun ikinci

I

durağı Şuayipşehri'ne doğru, tozu dumana kata kata

ilerliyoruz. Söylendiğine göre, yirmi kilometre yolumuz

II III

var. Ama bildiğimiz yirmi kilometrelik yollara benzemiyor.

IV

Toz fırtınası yolculuğumuza kılavuzluk ediyor.

V

Yukarıdaki parçada numaralanmış sözcüklerin hangi

ikisinde "ünlü daralması" vardır?

A) I. ve II. B) II. ve IV. C) III. ve IV.

D) IV. ve V. E) I. ve III.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Her fiilin olumsuz şimdiki zamanında daralma vardır

​

• Gelme- Gelmiyor
• Bakma-- Bakmıyor
• Anlama-- Anlamıyor

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Bir iki gün şehre gitse demir kır atı huysuzlanıyor,

I

tepiniyor, yanına gidenleri korkunç bir öfkeyle ısırıyor,

II III

tekmeliyor ve yem yemiyordu.

IV V

Yukarıdaki parçada numaralanmış yüklemlerden

hangilerinde ünlü daralması vardır?

A) I. ile II. B) II. ile III. C) III. ile IV.

D) IV. ile V. E) II. ile IV.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Şehitler tepesi boş değil
• Toprağını kahramanlar bekliyor
• Ve bir bayrak dalgalanmak için
• Rüzgâr bekliyor
• Yukarıdaki dizelerde aşağıdaki ses olaylarından
• hangi ikisi görülmektedir?
• A) Ünlü daralması - ünsüz benzeşmesi
• B) Ünsüz değişimi - ünlü daralması
• C) Ünsüz düşmesi - ünsüz benzeşmesi
• D) Ünsüz benzeşmesi - ünsüz değişimi
• E) Ünsüz türemesi - ünlü daralması

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Sadece günün o vaktini yaşıyor

I II

Çatalının ucuyla tabağındaki peyniri yiyor.

III IV V

Yukarıdaki parçada numaralanmış sözcüklerin hangi

ikisinde "ünlü daralması" vardır?

• A) I. ile II. B) II. ile III. C) III. ile IV.
• D) II. ile V. E) I. ile V.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Kaynıyor sevgi, akımlar akıyor

I II

Özdeki sırrı göze yansıtıyor

III

Sade sözle anlatması güç oluyor

IV

Aşk, hayata yeni anlam katıyor

V

Yukarıdaki dizelerde numaralanmış sözcüklerden

hangisinde, ünlü daralması vardır?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Bizler, dışımızda gelişen genellikle basit diyebileceğimiz

I II

olaylara gösterdiğimiz ilgiyi, kendi zihnimizde kopan

III I V

fırtınalara, çakan şimşeklere karşı gösteremiyoruz.

V

Yukarıdaki parçada numaralanmış sözcüklerden

hangisinde, ünlü daralması vardır?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

TÜKÇE�(Dil bilgisi) NOTLARI���

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

N-M DEĞİŞİMİ (N-M BENZEŞMESİ)

• ⇒ Türkçede “b” kendisinden önce gelen “n” ünsüzünü “m”ye dönüştürür.
• �“sünbül” değil “sümbül”
• “tenbih” değil “tembih”
• “saklanbaç” değil “saklambaç”
• “dolanbaç” değil “dolambaç”
• “anbar” değil “ambar’
• “canbaz” değil “cambaz”
• “çarşanba” değil “çarşamba”
• “cünbüş” değil “cümbüş”
• “penbe” değil “pembe”
• “tenbel” değil “tembel”
• “tonbul” değil “tombul”

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

KÖKTE ÜNLÜ DEĞİŞİMİ�

• I. ve II. tekil kişi zamirleri yönelme ekini aldığında bu zamirlerin ünlüleri değişir.
• �ben -e > bana
• sen -e > sana
• ye- (mek) > yiyecek
• de- (mek) > diye

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

TÜKÇE�(Dil bilgisi) NOTLARI���

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

ULAMA

• ⇒ Ünsüzle biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir sözcük geldiğinde iki sözcük birbirine bağlanarak okunur.
• Ünsüzler ünlülerle karşı karşıya.
• Çarşıdan üç ekmek aldım.
• Barış Akarsu’yla konser verdi.

​

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• ⇒ Söyleyişle ilgili bir ses olayıdır.

​

• ⇒ Ulama yaparken, sözcükler arasına hiçbir noktalama işareti konulmaz.
• Uzun, ince bir yoldayım. (“Virgül” olduğu için ulama yoktur.)
• Ben beklemedim, o da gelmedi.

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki dizelerin hangisinde ulama yoktur?
• A) Bir dost bulamadım, gün akşam oldu.
• B) Abdal oldum, şal giyindim bir zaman
• C) Dalgın duyuyor rüzgârın ahengini dal dal
• D) Baktım süzülüp geçti açıktan iki sandal
• E) Geçmiş gecelerden biri durmakta derinde

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki dizelerin hangisinde "ulama"ya örnek bir kullanım yoktur?
• A) Hiç kimsenin açtırma elini, ne olur!
• B) Eksik etme yardımını sessiz veriver!
• C) Her ne ararsak arayalım kendi içimizde
• D) Sözcüklerde kaldı hoşgörünün manası
• E) Süresiz özleminden cayır cayır yanıyorum

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama vardır?
• A) Uzun ve ıssız kış gecelerinde yaşayacağı yalnızlığı
• biliyor.
• B) O sonsuz kederi daha şimdiden hissediyordu burada
• C) İnsansız, unutulmuş köylerden geçiyordu tren.
• D) Her yerde hayatını karartan o eksik cümlenin izlerini
• görüyor.
• E) Birbirlerini yalnızca baba oğul gibi sevecekti onlar.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki dizelerin hangisinde ulama yoktur?
• A) Kalemi kırılmış umutlarımın.
• B) Sana türküler söyleyen rüzgârdayım.
• C) Bir uzun yolculuk düşmüştü peşime.
• D) Tetikte bir ömrün son kurşunusun.
• E) Hiç aklıma gelmezdi gülüm.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

TÜKÇE�(Dil bilgisi) NOTLARI���

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

GENEL SORULAR

• Adanın önüne gemiler gelince keçiler kayalıkların üstüne dizilip seyre çıkıyorlar onları. Gemiciler de derde deva diye keçileri yakalayıp götürüyorlar.
• Yukarıdaki parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi
• yoktur?
• A) Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)
• B) Ünsüz Değişimi (Yumuşama)
• C) Ünlü Daralması
• D) Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi)
• E) Ulama

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Şehitler tepesi boş değil
• Toprağını kahramanlar bekliyor
• Ve bir bayrak dalgalanmak için
• Rüzgâr bekliyor
• Yukarıdaki dizelerde aşağıdaki ses olaylarından
• hangi ikisi görülmektedir?
• A) Ünlü daralması - ünsüz benzeşmesi
• B) Ünsüz değişimi - ünlü daralması
• C) Ünsüz düşmesi - ünsüz benzeşmesi
• D) Ünsüz benzeşmesi - ünsüz değişimi
• E) Ünsüz türemesi - ünlü daralması

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Bunu, düğünden bir gün önce konağında uzun bir aradan sonra yeniden karşılaştıklarında hissetmiş.
• Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?
• A) Ünsüz Değişimi (Yumuşama)
• B) Ünlü (Hece) Düşmesi
• C) Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)
• D) Ünsüz Türemesi
• E) Ulama

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• 56. Bu acı öyle ki insanı olgunlaştırıyor. Sabır gücünü artırıyor.
• Şükretmeyi sağlıyor, gönlü genişletiyor. Öyle genişliyor
• ki gönül, aşkın gücü acıyı yeniyor.
• Yukarıdaki parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi
• yoktur?
• A) Ünlü düşmesi
• B) Ünsüz benzeşmesi (sertleşme)
• C) Ulama
• D) Ünlü daralması
• E) Ünsüz değişimi (yumuşama)

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• 55. Ham iken, pişiren de aşktır. Aşığa acı çektiren ise ayrılık.
• Yani sevgiliden, yardan ayrılık.
• Yukarıdaki parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi
• yoktur?
• A) Ünsüz benzeşmesi (sertleşme)
• B) Ünlü daralması
• C) Ünlü düşmesi
• D) Ünsüz değişimi (yumuşama)
• E) Ulama

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Uçları burulmuş ince bıyıkları, alnının parlak genişliğini ortaya koyan, geriye taranmış gür saçları ile herkesin

beğenisini kazanmıştı.

Yukarıdaki parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi

yoktur?

A) Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)

B) Ünsüz Değişimi (Yumuşama)

C) Ünlü Daralması

D) Ünlü (Hece) Düşmesi

E) Ulama

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

Beyin yalnızca kendisine acı hissetmesini söyleyecek

şekilde temsil edilen uyarıcıları aldığında acı hisseder. Bu nedenle bu kişilere acılarını tanımlattım.

• Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?
• A) Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)
• B) Ünlü Daralması
• C) Ünsüz Değişimi (Yumuşama)
• D) Ünsüz Türemesi

​

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Gün batmadan şehrine ulaşacak, ailesini görecekti.
• Yüreğine bir acı saplandı. Her şeyi unutmuş kıvranıyordu.
• Yukarıdaki parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi
• yoktur?
• A) Ünlü Daralması
• B) Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi)
• C) Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)
• D) Ünsüz Değişimi (Yumuşama)
• E) Kaynaştırma harfi

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz benzeşmesi (sertleşme) yoktur?
• A) Türküler mektuptur yeri gelince
• B) Düşten bile güzeldi uyanmak sabahlara
• C) Aklına cevapsız sorular geliyor.
• D) Bir yeni doğuştur, bir yeni ölüm o gün
• E) Zemheriye de alışkınız biz.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Sensizlik dişlerini kalbime batırıyor.
• Bir küçücük kuş olsam gelip konsam eline.
• Bu dizelerde aşağıda verilen ses olaylarından hangisi
• vardır?
• A) Ünsüz Benzeşmesi - Ünsüz Değişimi
• B) Ünlü Düşmesi - Ünsüz Düşmesi
• C) Ünsüz Değişimi - Ünsüz Düşmesi
• D) Ünlü Daralması - Ünsüz Benzeşmesi
• E) Ünlü Düşmesi - Ünsüz Değişimi

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Bu akşam da sensizliği anılara sarıp içtim.
• Kaybettikten sonra anlıyor insan
• Yukarıdaki dizelerde aşağıdaki ses olaylarından
• hangisi yoktur?
• A) Ünsüz Düşmesi
• B) Ünsüz Değişimi (Yumuşama)
• C) Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)
• D) Ünlü Düşmesi
• E) Ünlü Daralması

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Genç gazetecinin ölümden şakacı bir tavırla söz edişini
• dün gibi hatırlıyordu. Böylesine hayat dolu bir gencin
• öleceğini aklına getirmemişti.
• Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?
• A) Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)
• B) Ünsüz Değişimi (Yumuşama)
• C) Ünsüz Düşmesi
• D) Ünlü Daralması
• E) Ünlü (Hece) Düşmesi

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz benzeşmesi (sertleşme) yoktur?
• A) Türküler mektuptur yeri gelince
• B) Düşten bile güzeldi uyanmak sabahlara
• C) Aklına cevapsız sorular geliyor.
• D) Bir yeni doğuştur, bir yeni ölüm o gün
• E) Zemheriye de alışkınız biz.

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Adamın sağ bacağındaki yara yüreğini ağzına getirecek kadar sızlıyordu.
• Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?
• A) Ünsüz Değişimi (Yumuşama)
• B) Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)
• C) Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi)
• D) Kaynaştırma Harfi
• E) Ünlü Daralması

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN

• Heybenin ağzını açtı, ekmeğin ucundan büyücek bir parça koparıp yedi.
• 90. Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?
• A) Ulama
• B) Ünlü Daralması
• C) Ünlü (Hece Düşmesi)
• D) Ünsüz Değişimi (Yumuşama)
• E) Ünsüz Düşmesi

kaynak:derskonum / Hazırlayan: Mustafa ŞAHİN