Γέφυρες ή χαρακώματα;

Νέες κοινωνικές διαιρέσεις του 21ου αιώνα

Χαριτίνη Καρακωστάκη

Αξίες που τέμνουν τον παραδοσιακό άξονα Αριστεράς/Δεξιάς

​

Για δεκαετίες, ο διαχωρισμός ανάμεσα σε Δεξιά και Αριστερά λειτουργούσε περίπου σαν ένα πολιτικό GPS: Ήξερες πού στέκεσαι, τι υπερασπίζεσαι, ποια κοινωνία οραματίζεσαι.

​

​

Σήμερα όμως οι διαχωριστικές γραμμές γίνονται όλο και πιο ασαφείς.

​

Κατανομή των αξιών στον παραδοσιακό άξονα Αριστεράς/Δεξιάς

ΑΡΙΣΤΕΡΑ

​

• Ισότητα (μείωση των ανισοτήτων)
• Αλληλεγγύη (υποστήριξη στους πιο αδύναμους, τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες μέσα από κοινωνικές πολιτικές)
• Κοινωνική δικαιοσύνη (μάχη ενάντια στις διακρίσεις, την αδικία, ισότιμη πρόσβαση στις ευκαιρίες)
• Προστασία του περιβάλλοντος, κλιματική δράση (ανησυχία για τις ανθρωπογενείς επιπτώσεις στο κλίμα)
• Ευρώπη/Διεθνείς σχέσεις (ανοιχτότητα)
• Διαχωρισμός Κράτους/Εκκλησίας

ΔΕΞΙΑ

​

• Ατομική ελευθερία (ανεμπόδιστη χρήση ιδίων μέσων και πόρων)
• Τάξη & ασφάλεια (έμφαση στη δημόσια τάξη, αυξημένη χρήση μέσων καταστολής
• Αξιοκρατία (αξία της εργασίας και της ατομικής επιτυχίας)
• Ιδιωτική πρωτοβουλία (προτεραιότητα στην οικονομία)
• Εθνική κυριαρχία (αναδίπλωση εντός συνόρων)
• Παράδοση (διατήρηση των παραδοσιακών αξιών και κοινωνικών ρόλων, πατριαρχία)

Κατανομή των αξιών στον παραδοσιακό άξονα Αριστεράς/Δεξιάς

ΑΡΙΣΤΕΡΑ

​

• Ισότητα (μείωση των ανισοτήτων)
• Αλληλεγγύη (υποστήριξη στους πιο αδύναμους, τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες μέσα από κοινωνικές πολιτικές)
• Κοινωνική δικαιοσύνη (μάχη ενάντια στις διακρίσεις, την αδικία, ισότιμη πρόσβαση στις ευκαιρίες)
• Προστασία του περιβάλλοντος, κλιματική δράση (ανησυχία για τις ανθρωπογενείς επιπτώσεις στο κλίμα)
• Ευρώπη/Διεθνείς σχέσεις (ανοιχτότητα)
• Διαχωρισμός Κράτους/Εκκλησίας

ΔΕΞΙΑ

​

• Ατομική ελευθερία (ανεμπόδιστη χρήση ιδίων μέσων και πόρων)
• Τάξη & ασφάλεια (έμφαση στη δημόσια τάξη, αυξημένη χρήση μέσων καταστολής
• Αξιοκρατία (Αξία της εργασίας και της ατομικής επιτυχίας)
• Ιδιωτική πρωτοβουλία (προτεραιότητα στην οικονομία)
• Εθνική κυριαρχία (αναδίπλωση εντός συνόρων)
• Παράδοση (διατήρηση των παραδοσιακών αξιών και κοινωνικών ρόλων, πατριαρχία)

Κατανομή των αξιών στον παραδοσιακό άξονα Αριστεράς/Δεξιάς

ΑΡΙΣΤΕΡΑ

​

• Ισότητα (μείωση των ανισοτήτων)
• Αλληλεγγύη (υποστήριξη στους πιο αδύναμους, τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες μέσα από κοινωνικές πολιτικές)
• Κοινωνική δικαιοσύνη (μάχη ενάντια στις διακρίσεις, την αδικία, ισότιμη πρόσβαση στις ευκαιρίες)
• Προστασία του περιβάλλοντος, κλιματική δράση (ανησυχία για τις ανθρωπογενείς επιπτώσεις στο κλίμα)
• Ευρώπη/Διεθνείς σχέσεις (ανοιχτότητα)
• Διαχωρισμός Κράτους/Εκκλησίας

ΔΕΞΙΑ

​

• Ατομική ελευθερία (ανεμπόδιστη χρήση ιδίων μέσων και πόρων)
• Τάξη & ασφάλεια (έμφαση στη δημόσια τάξη, αυξημένη χρήση μέσων καταστολής
• Αξιοκρατία (Αξία της εργασίας και της ατομικής επιτυχίας)
• Ιδιωτική πρωτοβουλία (προτεραιότητα στην οικονομία)
• Εθνική κυριαρχία (αναδίπλωση εντός συνόρων)
• Παράδοση (διατήρηση των παραδοσιακών αξιών και κοινωνικών ρόλων, πατριαρχία)

Πέρα από την παραδοσιακή διαίρεση Αριστεράς/Δεξιάς; (1990-2000)

• ΑΜΕΡΙΚΗ

Dick Morris: Σύμβουλος πολιτικής επικοινωνίας, συμβούλευσε τον Bill Clinton στη δεύτερη προεδρική του θητεία να απομακρυνθεί από την παραδοσιακή φιλελεύθερη γραμμή των Δημοκρατικών και να υιοθετήσει συντηρητικές πολιτικές.

• ΕΥΡΩΠΗ

Anthony Giddens, Beyond Left and Right, 1994.

Η τριγωνοποίηση σημάδεψε την εποχή του Τρίτου Δρόμου του μπλερικού Εργατικού κινήματος.

Και σήμερα, οι αξίες εξακολουθούν να μην ευθυγραμμίζονται αυστηρά με τα παραδοσιακά στρατόπεδα.

• Παράδειγμα 1: Ισότητα/Δικαιώματα

Δεξιά κόμματα υιοθετούν LGBTQ+ συμβολισμό (π.χ. σημαία Pride), αποκλείοντας όμως ΛΟΑΤΚΙ μετανάστες ή άλλες περιθωριοποιημένες ομάδες.

• Παράδειγμα 2: Κλίμα/Περιβάλλον

Η πράσινη μετάβαση προβάλλεται ως επενδυτική ευκαιρία, όχι ως κοινωνική ή περιβαλλοντική αναγκαιότητα

• Παράδειγμα 3: Οικονομία

Βλέπουμε συχνά τη Δεξιά να «ψαρεύει» στο αξιακό σύστημα της Αριστεράς

Μετατόπιση των αξιών: Όταν η Δεξιά δανείζεται από την Αριστερά

Επιλεκτική οικειοποίηση

Κλιματική δράση ως οικονομικό εργαλείο

Επιδόματα αντί για αναδιανομή

Υιοθετείται ρητορική «διόρθωσης ανισοτήτων», αλλά κυρίως με επιδοματικού τύπου πολιτικές, χωρίς συστημικές παρεμβάσεις στην κατανομή πλούτου.

Πώς απαντάει η Αριστερά;

Pinkwashing

Greenwashing

Homonationalism

Femowashing

Α. Υιοθετεί μια κριτική στάση

Αντί να ανοίξει τον δρόμο με το δικό της θετικό σχέδιο, περιορίζεται να επισημαίνει τις αντιφάσεις του αντιπάλου.

Αναγκάζεται να μιλά αρνητικά ακόμα και για μια μικρή θετική μετατόπιση προς τα δικά της ιδανικά.

Αποτέλεσμα;

• Βρίσκεται να κάνει κριτική στις δικές της αξίες και να μιλάει ανεπαρκώς για αξίες που δεν είναι δικές της.

Πώς απαντάει η Αριστερά;

Μεταναστευτικό

Δημόσια Τάξη

Ασφάλεια

Β. Έχοντας χάσει την πρωτοκαθεδρία στις ΔΙΚΕΣ ΤΗΣ αξίες, προσπαθεί να ψαρέψει στα νερά της Δεξιάς

Παράδοση, θρησκεία, κοινοτισμός

Τι σημαίνει αυτό για την πολιτική σύγκρουση;

• Σχετικοποίηση των αξιών, ρευστότητα των παραδοσιακών αξιακών συστημάτων

• Αποπροσανατολισμός, ριζική αβεβαιότητα

• Απόσυρση των πολιτών από τη θεσμική πολιτική

• Πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη του αυταρχισμού

• Ατελής υλοποίηση των φιλελεύθερων αξιών

• Αίσθηση σύγκλισης

ΠΩΣ ΑΠΑΝΤΑΜΕ

ΣΕ ΌΛΑ ΑΥΤΑ;

1. Να ξαναθυμηθούμε τις κοινωνικές διαιρέσεις

• Κοινωνική τάξη

• Φύλο

• Φυλή/Εθνότητα

• Ηλικία/Γενιά

• Σεξουαλικός προσανατολισμός

Οι κοινωνικές διαιρέσεις δεν παύουν να υπάρχουν και να φτιάχνουν ιεραρχίες μέσα στην κοινωνία. Να μας τοποθετούν σε θέσεις ανωτερότητας/κατωτερότητας, και να μας επιτρέπουν ή να μας στερούν πρόσβαση σε ευκαιρίες, χώρους εργασίας, χώρους οικειότητας, στη δημόσια σφαίρα.

• Γεωγραφία

• Εκπαίδευση

• Να ξαναβάλουμε στη συζήτηση το θέμα των κοινωνικών ανισοτήτων.

​

Οι ανισότητες φτιάχνουν τις διαιρέσεις και ενάντια σε αυτές πρέπει να πάμε.

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΙΝΑΙ

ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ

2. Προς μια κριτική που θέτει την πολιτική ατζέντα

• Δεν αρκείται μόνο να απαντά ή να αντιδρά

• Θέτει τους δικούς της όρους συζήτησης

• Παράγει ένα πρόσταγμα (π.χ. Τι κοινωνία θέλουμε;)

Σε συνθήκες ιδεολογικής ρευστότητας, αξιακής σχετικοποίησης και απόσυρσης των πολιτών από τη θεσμική πολιτική, μια κριτική που θέτει είναι αυτή που:

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΙΝΑΙ

ΟΡΑΜΑ

ΝΑ ΠΑΨΕΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΜΑΣ ΚΑΙ ΝΑ ΞΑΝΑΓΙΝΕΙ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ

​

Να ξανακάνουμε τη σοσιαλδημοκρατία θετικιστικό πρόταγμα!

​

Σας ευχαριστώ!