1 of 43

อาชีวอนามัยและความปลอดภัย�ในแรงงานประมงทะเล

นายแพทย์ปิยะพัทธ์ ปั้นดี

แพทย์ประจำบ้านอาชีวเวชศาสตร์ ปี3

2 of 43

Guildlines

สถานการณ์เรือประมงในปัจจุบัน

สิ่งคุกคามทางสุขภาพจากงานประมงทะเล

การจัดการอาชีวอนามัยในแรงงานประมง

การตรวจสุขภาพพนักงานแรงงานประมง

การดูแลสุขภาพของผู้ปฏิบัติงานบนเรือ

ระบบสุขาภิบาลบนเรือ

3 of 43

งานประมง

4 of 43

งานประมงทะเลเป็นงานที่มีความเสี่ยงสูง

จากข้อมูลขององค์การแรงงานประหว่างประเทศ ILO ระบุว่ามี ผู้ได้รับอุบัติเหตุจากการทำงานในทะเล มากถึง 24 ล้านคนต่อปี และเสียชีวิตประมาณ 24,000 คนต่อปี

- การทำงานที่อับอากาศ ก๊าซไข่เน่า

- ขาดสารอาหาร วิตามิน B1

- อุบัติเหตุ

5 of 43

สถานการณ์เรือประมงในปัจจุบัน

เรือประมง หมายถึงยานพาหนะทางน้ำทุกชนิดที่ครัวเรือนใช้ทำประมงในรอบ 12 เดือน

จำแนกออกได้เป็นสามประเภท

เรือไม่มีเครื่องยนต์

เรือมีเครื่องยนต์นอกเรือ

เรือมีเครื่องยนต์ในเรือ

6 of 43

สถานการณ์แรงงานประมงทะเลในไทย

จากสถิติเรือประมงไทย ปี 2562
มีเรือประมงทั้งสิ้น 32,529 ลำ แบ่งเป็น เรือประมงพื้นบ้าน 21,460 ลำ และเรือพานิชย์ 11,069 ลำ

7 of 43

สถานการณ์แรงงานประมงทะเลในจังหวัดระยอง

ในจังหวัดระยองมีเรือพานิชย์ประมง อยู่ทั้งหมด 1,491 ลำ

8 of 43

การทำประมงโดยแยกตามประเภทเครื่องมือ

แบ่งออกได้มากถึง 12 ประเภท เช่น อวนลาก อวนล้อมจับ อวนกางแล้วลาก คราด อวนช้อน อวนครอบ อวนติดตา อวนรุน ลอบ โป๊ะ โพงพาง เบ็ด เบ็คเตล็ด

9 of 43

ตัวอย่างการทำงานบนเรือประมง ชนิดอวนลาก

วางอวน

ลากอวน

กู้อวน

คัดแยก

เก็บในห้องเก็บ

นำสัตว์ขึ้นจากเรือ

10 of 43

ตัวอย่างเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในไทย

11 of 43

สิ่งคุกคามทางสุขภาพจากงานประมงทะเล

กายภาพ

12 of 43

สิ่งคุกคามทางสุขภาพจากงานประมงทะเล

ด้านกายภาพ

แสงสว่าง	ทำงานกลางคืนที่มีแสงน้อย ทำงานกลางแจ้งที่แสงจ้า	เมื่อยล้าสายตา ต้อกระจก อุบัติเหตุ
ความร้อน	ทำงานกลางแดดร้อน ทำงานกับเครื่องยนต์ที่มีอุณหภูมิสูง	Heat stroke Heat clamp Heat exhaustion Heat rash
เสียงดัง	ทำงานกับเครื่องยนต์ที่มีเสียงดัง เช่น แตร เทอร์โบ	Noise induce Hearing loss
ความสั่นสะเทือน	ทำงานกับเครื่องยนต์ที่มีความสั่นสะเทือนสูง	Vibration sickness

13 of 43

สิ่งคุกคามทางสุขภาพจากงานประมงทะเล

เคมี

14 of 43

สิ่งคุกคามทางสุขภาพจากงานประมงทะเล

ด้านเคมี

น้ำมันเบนซิล/ดีเซล	เครื่องจักร	ระคายเคืองทางเดินหายใจ รบกวนการทำงานระบบประสาทส่วนกลาง รบกวนระบบทางเดินอาหาร
คาร์บอนมอนอกไซด์ (CO)	ท่อไอเสียเครื่องยนต์	เกิดภาวะ Carboxyhemoglobin สมองขาดออกซิเจน
คาร์บอนไดออกไซด์ (CO2)	ท่อไอเสียเครื่องยนต์	หากได้รับในปริมาณมากก็ทำให้เกิดผลกระทบต่อร่างกาย
ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ (SO2)	ท่อไอเสียเครื่องยนต์	ระคายเคืองทางเดินหายใจ ลดประสิทธิภาพปอด

15 of 43

สิ่งคุกคามทางสุขภาพจากงานประมงทะเล

ด้านเคมี

สารตะกั่ว	พื้นที่ทาสีน้ำมัน	โรคพิษตะกั่ว
ไฮโดรเจนซัลไฟด์ (H2S)	ใต้ช่องเก็บปลา	ระคายเคือง หายใจติดขัด เสียชีวิต

16 of 43

สิ่งคุกคามทางสุขภาพจากงานประมงทะเล

ชีวภาพ

17 of 43

สิ่งคุกคามทางสุขภาพจากงานประมงทะเล

ด้านชีวภาพ

พิษจากสิ่งมีชีวิตต่างๆในทะเล
การบาดเจ็บจากสัตว์ทะเล แผลติดเชื้อ
แมลง และสัตว์นำโรคบนเรือ
โรคติดต่อจากเพื่อนร่วมงาน
แหล่งเน่าเสียบนเรือ

18 of 43

สิ่งคุกคามทางสุขภาพจากงานประมงทะเล

การยศาสตร์

19 of 43

สิ่งคุกคามทางสุขภาพจากงานประมงทะเล

ด้านการยศาสตร์

การปฏิบัติงานบนเรือ ผู้ปฏิบัติจะต้องยกของหนัก ยืนทำงานซ้ำๆ เป็นระยะเวลานานทำให้เกิดการเจ็บปวด เมื่อยล้าของกล้ามเนื้อได้ในหลายๆ ส่วนของร่างกาย

20 of 43

สิ่งคุกคามทางสุขภาพจากงานประมงทะเล

จิตสังคม

21 of 43

สิ่งคุกคามทางสุขภาพจากงานประมงทะเล

ด้านจิตสังคม

การทำงานประมงจะเป็นงานหนัก สกปรก ใช้เวลานานต้องไกลจากครอบครัว ทำให้เกิดความเครียด ความอ่อนล้า ซึมเศร้าได้ เกิดปัญหาสารเสพติด ความรุนแรงไปจนถึงความรุนแรงทางเพศได้

22 of 43

อุบัติเหตุจากการทำงาน

อุบัติเหตุเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้ตลอดขณะปฏิบัติงาน

ในแรงงานทะเลนั้นก็จะมีปัจจัยหลายอย่างที่ทำให้เสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุง่ายกว่าแรงงานอาชีพอื่นๆ

ได้แก่

สภาพของงานไม่ปลอดภัย เช่น พื้นเปียกลื่นทั้งจากน้ำและเมือกปลา ที่ทำงานไม่มั่นคง เครื่องจักรต่างๆ
การกระทำที่ไม่ปลอดภัย เช่น ละเลยต่อการปฏิบัติตามกฎ ละเลยการสวมใส่อุปกรณ์ ดื่มสุรา
ภัยธรรมชาติ เช่น พายุ ฟ้าผ่า คลื่นลม

23 of 43

ภัยธรรมชาติ

ภัยธรรมชาติเป็นปัจจัยหนึ่งที่เอื้อต่อการเกิดอุบัติเหตุทางทะเล ทั้งจากสภาพอากาศที่รุนแรง และคลื่นลมที่แปรปรวน

จึงต้องมีการศึกษาสภาพอากาศเพื่อใช้เป็นข้อมูลก่อนการออกเดินทางเสมอ

24 of 43

ความรุนแรงในที่ทำงาน�Workplace violence

การทำงานในเรือประมงเป็นงานหนัก ต้องออกเรือเป็นระยะเวลานาน ห่างไกลจากครอบครัว เกิดเป็นความเหนื่อยล้า ความเครียด จึงมีการแสดงออกที่รุนแรง ไปจนถึงการแก้ไขปัญหาด้วยยาเสพติด

25 of 43

การจัดการ�อาชีวอนามัย�ในแรงงานประมง

26 of 43

การตรวจวัดสภาพแวดล้อมในเรือประมง

แสง	ห้องไต๋ , พื้นที่ทำงานที่ต้องใช้สายตา	เครื่องวัดแสง (Lux meter)
เสียง	ห้องเครื่อง , พื้นที่ทำงานที่มีเสียงดัง	เครื่องวัดเสียง (Sound level meter)
ความร้อน	ห้องเครื่อง , บริเวณใกล้เครื่องที่มีความร้อน	เครื่องวัดความร้อน (WBGT)
สารเคมี VOC, CO, CO2, SO2, Pb, H2S,	ห้องเครื่อง เครื่องยนต์ ช่องเก็บปลา	เครื่องวัดก๊าซโดยตรง

27 of 43

การตรวจสุขภาพพนักงาน

28 of 43

รายการตรวจสุขภาพ

ตรวจสุขภาพประจำปี

ตรวจสุขภาพตามความเสี่ยง

29 of 43

การตรวจสุขภาพพนักงาน

มีการประเมินความเสี่ยงทางสุขภาพ เพื่อใช้พิจารณาในการตรวจสุขภาพ

พิจารณาว่าสิ่งคุกคามก่อให้เกิดอันตรายต่อสุขภาพอย่างไร และสามารถคัดกรองได้อย่างไร

ประสานหน่วยงานที่ให้ตรวจสุขภาพตามปัจจัยเสี่ยง

31 of 43

การดูแลสุขภาพของ�ผู้ปฏิบัติงานบนเรือ

32 of 43

1. ก่อนที่ผู้ปฏิบัติงานลงเรือ

มีการปฏิบัติตามกฎหมายอาชีวอนามัย ความปลอดภัยและสภาพแวดล้อมสำหรับงานประมง

ตรวจสุขภาพก่อนเข้าทำงานและประเมิณความพร้อม (Fit for work)

อบรมให้ความรู้กับพนักงาน

ด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยบนเรือเบื้องต้น
หลักการปฐมพยาบาลเบื้องต้น
หลักการปฏิบัติตัวเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน
การดูแลสุขภาพและวิธีการป้องกันโรค

33 of 43

2. ขณะที่ปฏิบัติงานบนเรือ

ปฏิบัติงานตามกฎระเบียบอย่างเคร่งครัด

มีการตรวจสอบความปลอดภัยประจำวัน

แนะนำวิธีการดูแลสุขภาพบนเรือ

มีการจัดเตรียมอุปกรณ์ กล่องยา PPE อุปกรณ์สื่อสาร อุปกรณ์ช่วยชีวิตต่างๆและสื่อสารให้พนักงานได้ทราบ

34 of 43

3. ขณะเกิดอาการเจ็บป่วยบนเรือ

สามารถประเมิณระดับความรุนแรงของการเจ็บป่วยของลูกเรือได้

หากเกิดการเจ็บป่วยที่เกินความสามารถของผู้ดูแลเรือให้รีบติดต่อประสานงานตามระบบส่งต่อผู้ป่วย

35 of 43

4. ระบบส่งต่อผู้ป่วย

จัดทำแผนผังระบบส่งต่อผู้ป่วยและเบอร์ฉุกเฉินต่างๆ

ประสานงานกับโรงพยาบาลต่างๆ และหน่วยงานที่สามารถให้การรักษาพยาบาลแก่ผู้ป่วยบนเรือได้

36 of 43

5. การดูแลสุขภาพบนฝั่ง

มีการศึกษาข้อมูลและรวบรวมรายชื่อโรงพยาบาลที่ใกล้ชายฝั่งทะเลในบริเวณที่เรือสามารถไปได้ใกล้ที่สุดเพื่อรีบส่งเข้ากระบวนการรักษา

37 of 43

ระบบสุขาภิบาลบนเรือ

38 of 43

สุขาภิบาลที่พักอาศัยบนเรือ

การจัดการตามความต้องการด้านพื้นฐานของร่างกาย

อุณหภูมิและความชื้น
แสงสว่าง
เสียง เป็นเสียงรบกวนในที่พักและเสียงขณะนอนหลับ

การจัดการตามพื้นฐานด้านจิตใจและสังคม

มีความเป็นส่วนตัว
สร้างแบบที่ทำความสะอาดง่าย

39 of 43

การจัดการน้ำสะอาดบนเรือ

น้ำจืดที่ไม่ได้คุณภาพสามารถเป็นแหล่งแพร่เชื้อได้จึงควรมีวิธีการปรับปรุงคุณภาพ เช่นการต้ม การกรอง หรือการใช้สารเคมี

สุขาภิบาลอาหารในเรือ

จัดการตามหลักสุขาภิบาลเช่น อาหารสะอาด ครัวมั่นคงแข็งแรง รักษาความสะอาดภาชนะ ควคุมคุณภาพวัตถุดิบ ผู้เตรียมอาหารมีสุขวิทยาส่วนบุคคล

40 of 43

การจัดการน้ำเสียในเรือ

สิ่งปฏิกูลที่เกิดจากการทำกิจกรรมต่างๆควรมีวิธีการบำบัดที่ถูกต้อง

การสุขาภิบาลขยะมูลฝอย

ควรมีการวางแผนจัดการขยะที่ดี มีการแยกประเภทขยะ

การควบคุมสัตว์และแมลงนำโรค

สัตว์ที่มักเป็นพาหะนำโรคในเรือได้แก่ หนูและแมลงสาบ

41 of 43

ใบรับรองแพทย์คนประจำเรือ

42 of 43

ใบรับรองแพทย์คนประจำเรือ

ต้องเป็นแพทย์ที่ขึ้นทะเบียน และผ่านการอบรมหลักสูตรตรวจร่างกายคนประจำเรือ
ใบรับรองแพทย์มีอายุ 2 ปีนับแต่วันที่ออก
แบ่งเกณฑ์ออกเป็น

Fit for sea service with no restriction
Fit for sea service with restriction/limitation
Temporally unfit for sea service
Permanent unfit for sea service

1 of 43

2 of 43

3 of 43

4 of 43

5 of 43

6 of 43

7 of 43

8 of 43

9 of 43

10 of 43

11 of 43

12 of 43

13 of 43

14 of 43

15 of 43

16 of 43

17 of 43

18 of 43

19 of 43

20 of 43

21 of 43

22 of 43

23 of 43

24 of 43

25 of 43

26 of 43

27 of 43

28 of 43

29 of 43

30 of 43

31 of 43

32 of 43

33 of 43

34 of 43

35 of 43

36 of 43

37 of 43

38 of 43

39 of 43

40 of 43

41 of 43

42 of 43

43 of 43