Οξέα – Βάσεις - Άλατα

Στα ίχνη των οξέων και των βάσεων!

Xημεία�Τι μου θυμίζει αυτή η λέξη;

Μήπως χημική ενέργεια; Μήπως χημικό εργαστήριο; Μήπως χημικά προϊόντα; Μήπως χημικά όπλα;

Όταν ακούμε τη λέξη «χημεία»,

Φέρνουμε στο μυαλό μας πολύπλοκα χημικά εργαστήρια ή εργοστάσια. Αλλά και χημικά προϊόντα όπως τα πλαστικά, τα συνθετικά υφάσματα, τα καθαριστικά, τα καύσιμα, τα συντηρητικά που διατηρούν τα τρόφιμα…

Τι είναι το Γενικό Χημείο του κράτους;

Στο Γενικό Χημείο του κράτους ελέγχονται όλα τα προϊόντα, πριν φτάσουν στο σπίτι μας. Οι χημικοί ελέγχουν τα τρόφιμα, τα φάρμακα, το νερό, τα απορρυπαντικά, τα καλλυντικά.

Ακόμα και ο αέρας που αναπνέουμε ελέγχεται καθημερινά…

Αν η ρύπανση του αέρα ξεπεράσει κάποια όρια, οι χημικοί μας προειδοποιούν, για να πάρουμε έκτατα μέτρα.

Χημικά φαινόμενα συμβαίνουν διαρκώς γύρω μας!

Τα μέταλλα σκουριάζουν, αν δεν προστατεύονται από τη βαφή, τα φύλλα πέφτουν από τα δέντρα, οι τροφές που τρώμε μας δίνουν ενέργεια απαραίτητη για τις δραστηριότητές μας.

Στην καθημερινή μας ζωή χρησιμοποιούμε καθαριστικά και απορρυπαντικά.

Τα προϊόντα αυτά είναι πολύ χρήσιμα, μπορεί όμως και να είναι επικίνδυνα για την υγεία μας, αν δε χρησιμοποιούνται σωστά.

Διαβάζουμε τις οδηγίες χρήσης και λαμβάνουμε υπόψη τις προειδοποιήσεις που αναφέρονται στη συσκευασία.

Ερεθίζουν το δέρμα και προκαλούν βλάβες στα μάτια.

Αν καταπιούμε κάποιο από αυτά, κινδυνεύουμε από εγκαύματα και δηλητηριάσεις.

Στην καθημερινή μας ζωή χρησιμοποιούμε ΟΥΣΙΕΣ, που είναι πολλές και διαφορετικές.

Στη χημεία οι διάφορες ουσίες χωρίζονται σε κατηγορίες ανάλογα με τις ιδιότητές τους. Ουσίες που έχουν πολλές παρόμοιες ιδιότητες ανήκουν στην ίδια κατηγορία.

Τρεις πολύ σημαντικές κατηγορίες χημικών ουσιών είναι τα οξέα, οι βάσεις και τα άλατα. Τα συναντάμε στη φύση, στους ζωντανούς οργανισμούς, στο σπίτι μας!

Στα ίχνη των οξέων και των βάσεων.

Κάποιες ουσίες στη χημεία τις ονομάζουμε δείκτες. Η λέξη δε σου είναι άγνωστη. Με το δείκτη μας δείχνουμε διάφορα αντικείμενα.

Μα τι κάνει η συμμαθήτριά μας;

Τι δείχνει;

Με ποιο δάχτυλο «δείχνει»;

Να κάνουμε πείραμα;

Κόβουμε σε μικρά κομματάκια λίγο κόκκινο λάχανο και το μοιράζουμε σε κάθε ομάδα παιδιών.

Να κάνουμε πείραμα;

Βάλε τα κομματάκια σε ένα ποτήρι και γέμισέ το μέχρι τη μέση με καθαρό οινόπνευμα. Ανακάτεψε καλά με το κουτάλι.

ΔΕΙΚΤΗΣ

Το υγρό που ετοίμασες είναι ένας δείκτης. Πέρασε το δείκτη από το σουρωτήρι κα φύλαξέ το στο γυάλινο δοχείο, γιατί θα τον χρειαστείς στα επόμενα πειράματα.

Συνεχίζουμε το πείραμα;

Βάλε σε ένα ποτήρι λίγο από το δείκτη και πρόσθεσε μερικές σταγόνες λεμόνι. Τι παρατηρείς;

Παρατήρηση!

Παρατηρώ ότι, όταν προσθέτω λεμόνι στο δείκτη, το χρώμα του αλλάζει, από μοβ γίνεται κόκκινο.

Κι άλλο πείραμα,

Βάλε σε ένα ποτήρι λίγο ξίδι και κόλλησε σε αυτό ένα μικρό χαρτάκι με το όνομά του. Βάλε σε ένα άλλο ποτήρι λίγο από το δείκτη. Με ένα καλαμάκι ρίξε λίγες σταγόνες ξίδι στο ποτήρι με το δείκτη. Επανάλαβε χρησιμοποιώντας αντί για ξίδι, νερό με απορρυπαντικό, χυμό πορτοκαλιού, νερό με αμμωνία, νερό με μαγειρική σόδα και χυμό λεμονιού. Χρησιμοποίησε διαφορετικό καλαμάκι για κάθε υγρό. Μπορείς να χωρίσεις τα υγρά σε δύο ομάδες σύμφωνα με την παρατήρησή σου;

Νερό με απορρυπαντικό

Χυμός πορτοκαλιού

Νερό με μαγειρική σόδα

Χυμός λεμονιού

Νερό με αμμωνία

Παρατήρηση

κόκκινο

Ξίδι

οξύ

Παρατήρηση

πράσινο

βάση

Νερό με απορρυπαντικό

Παρατήρηση

κόκκινο

Χυμός πορτοκαλιού

οξύ

Παρατήρηση

πράσινο

βάση

Νερό με αμμωνία

Παρατήρηση

πράσινο

βάση

Νερό με σόδα

Παρατήρηση

κόκκινο

Χυμός λεμονιού

οξύ

Συμπέρασμα �(δείκτης, χρώμα, οξέα, βάσεις)

Τα οξέα και οι βάσεις μεταβάλλουν το χρώμα του δείκτη.

Με τα οξέα ο δείκτης γίνεται κόκκινος ενώ με τις βάσεις ο δείκτης γίνεται πράσινος

Ώρα για ασκήσεις.

Το οινόπνευμα με το κόκκινο λάχανο είναι ένας δείκτης. Σε τι χρησιμεύουν οι δείκτες στη χημεία;

Η αλλαγή του χρώματος των δεικτών μάς βοηθά να καταλάβουμε, μας «δείχνει», αν μια ουσία είναι ή περιέχει οξύ ή βάση.

Ρίξε σε ένα φλιτζάνι με μαύρο τσάι μερικές σταγόνες λεμόνι. Τι παρατηρείς; Μπορείς να εξηγήσεις την παρατήρησή σου;

Όταν ρίχνω λεμόνι στο τσάι, το χρώμα του αλλάζει γίνεται πιο ανοιχτό. Το μαύρο τσάι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως δείκτης για την ανίχνευση των οξέων.

Κι άλλο πείραμα,

Βάλε σε πέντε ποτήρια μια μικρή ποσότητα από δείκτη. Στη συνέχεια ρίξε στο πρώτο ποτήρι λίγο αναψυκτικό με ανθρακικό, στο δεύτερο λίγη οδοντόκρεμα, στο τρίτο λίγο γιαούρτι, στο τέταρτο λίγη τριμμένη ασπιρίνη και στο πέμπτο λίγο καθαριστικό υγρό για τα τζάμια. Ποια από τα παραπάνω προϊόντα περιέχουν οξύ και ποια βάση;

Αναψυκτικό με ανθρακικό

οδοντόκρεμα

με γιαούρτι

τριμμένη ασπιρίνη

Καθαριστικό τζαμιών

Παρατήρηση

Το αναψυκτικό, το γιαούρτι και η ασπιρίνη περιέχουν οξύ. Η οδοντόκρεμα και το καθαριστικό τζαμιών περιέχουν βάση.

Αναψυκτικό με ανθρακικό

οδοντόκρεμα

με γιαούρτι

τριμμένη ασπιρίνη

καθαριστικό τζαμιών