�CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH PHÙ PHỔI CẤP

I, Đại cương

Định nghĩa:�Phù phổi cấp là tình trạng thanh dịch từ huyết tương của mao mạch phổi tràn ngập đột ngột, dữ dội vào các phế nang và phế quản gây nên tình trạng khó thở cấp tính.

Cơ chế bệnh sinh

Sinh lý huyết động bình thường ở phổi:

• Bình thường ở phổi có sự lưu thông liên tục dịch từ mao mạch phổi sang tổ chức kẽ. Dịch này được hệ thống bạch mạch vận chuyển đi.
• �Sự lưu thông dịch ở tổ chức kẽ của phổi đảm bảo sao cho phổi không bị khô nhưng không ứ dịch làm ảnh hưởng tới sự trao đổi khí ở vùng tiếp xúc giữa phế nang và mao mạch

 Có nhiều yếu tố tham gia vào cơ chế này:

• - Áp suất thuỷ tĩnh trong mao quản phổi: khoảng 5-10 mmHg.�
• - Áp lực keo của máu trong lòng mao quản: Bình thường áp lực này 25- 30 mmHg.�
• - Áp lực thuỷ tĩnh của tổ chức kẽ: khoảng 5-10 mmHg.�
• - Tính thấm của thành mao quản: đây là hệ số lọc của nền mao quản phổi.�- Sức căng bề mặt phổi: làm cho phổi không bị xẹp.

�Theo định luật Starling thì bình thường ở phổi không có sự lưu thông dịch từ tổ chức kẽ hoặc từ mạch máu vào phế nang.

• Cơ chế bệnh sinh phù phổi cấp:

Có 2 yếu tố chính dẫn đến dịch huyết thanh hoặc máu tràn vào lòng phế nang gây phù phổi là:�

• Tăng áp lực thuỷ tĩnh mao quản phổi: còn gọi là phù phổi huyết động.�

- Do tổn thương thực thể thành mạch và vùng phế nang-mao mạch: còn gọi là phù phổi tổn thương.

*Ngoài ra còn có sự tham gia của một số yếu tố thuận lợi gây phù phổi cấp là: tổn thương chất surfactant , giảm áp lực keo, giảm hoặc tắc dẫn lưu của hệ bạch mạch ở phổi.

�*Khi có tăng áp lực thuỷ tĩnh hoặc tăng tính thấm của thành mao mạch, giảm khả năng hấp thu và dẫn lưu của hệ bạch mạch, áp lực tổ chức kẽ tăng lên gây đứt các vách phế nang làm cho dịch từ trong mao quản thấm ra tổ chức kẽ rồi tràn vào phế nang, có thể dịch từ trong mao quản vào thẳng phế nang gây nên phù phổi cấp.

Phân loại theo nguyên nhân

• Phù phổi huyết động:

Phù phổi huyết động còn gọi là phù phổi do bệnh tim

Khi áp lực trong mao quản >10mmhg

Dịch thấm ra kẽ

Khi áp lực = 30 mmHg

dịch sẽ tràn ồ ạt vào trong lòng phế nang

• Nguyên nhân hay gặp:�

- Bệnh van tim (hay gặp nhất là trong bệnh hẹp lỗ van hai lá).�- Bệnh tăng huyết áp.�- Suy tim.�- Viêm nội tâm mạc.�- Rối loạn nhịp tim.�- Nhồi máu cơ tim.�- Bội nhiễm phế quản-phổi.�- Tác dụng phụ của thuốc chẹn β, chẹn can xi

• Phù phổi cấp tổn thương:

- Khác với phù phổi huyết động, phù phổi cấp tổn thương có sự phá huỷ thành phế nang-mao mạch, huyết tương dễ dàng tràn ngập vào lòng phế nang gây phù phổi cấp.��- Dịch phù hấp thu chậm và có thể gây xơ phổi, là loại phù phổi cấp nặng nề, khó điều trị; do tình trạng thiếu oxy nặng gây tử vong nhanh chóng

• Nguyên nhân:

�- Do nhiễm độc: hít phải các hơi khí độc như CO,Cl

�- Do nhiễm trùng: nhiễm khuẩn Gram (-), cúm ác tính.�

• Ngoài ra còn có thể gặp do chết đuối, lên độ cao, thở ôxy nguyên chất kéo dài.�

- Các tình trạng sốc.�

- Xạ trị vùng phổi .v.v.

•  Phù phổi cấp hỗn hợp và khó xếp loại 
• Gặp trong tắc động mạch phổi.

�- Phù phổi cấp do cơ chế thần kinh (tổn thương não và tuỷ sống).�

• Do dẫn lưu quá nhanh một lượng dịch lớn ở màng phổi, màng bụng.�

- Do truyền dịch quá nhiều và nhanh mà có kết hợp thuốc co mạch.

Triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm

• Cơn phù phổi huyết động:

�Phù phổi cấp thường xuất hiện đột ngột, hay xảy ra về đêm. Bệnh nhân đang ngủ thấy ngạt thở phải vùng dậy, ho từng cơn dữ dội, thở nhanh nông 40- 60 lần/phút. Trạng thái vật vã, lo lắng và tím tái, vã mồ hôi lạnh. Có thể có khạc đờm màu hồng

• Triệu chứng cận lâm sàng:�+ X quang tim-phổi:�- Hình ảnh phù phế nang dạng cánh bướm quanh rốn phổi. Có hiện tượng tái phân phối máu ở phổi theo sơ đồ West, với tỷ lệ 1/1 hoặc 2/1 (bình thường là 1/2 giữa đỉnh và nền phổi).�- Hình ảnh phù tổ chức kẽ; biểu hiện bằng các đường Kerley B (có thể có tràn dịch rãnh liên thùy hoặc tràn dịch màng phổi).�- Bóng tim thường to.�- Điện tim: nhịp nhanh xoang, có khi cơn nhịp nhanh trên thất.�- pH của máu toan �- Giảm oxy máu cùng với giảm CO2 máu hoặc tăng CO2 máu.�- Có cao áp động mạch phổi (>30 mmHg).�- Có thể có protein niệu kèm theo.�- Sau cơn thường có sốt nhẹ 38- 38,5

• Phù phổi tổn thương:

�* Thường xảy ra từ từ, sau khi nguyên nhân tác động khoảng 12- 72 giờ sau, nhưng cứ nặng dần lên và ít đáp ứng với điều trị.

​

* Biểu hiện lâm sàng bằng khó thở nhanh nông và dẫn đến suy hô hấp nặng nề. Nồng độ oxy trong máu giảm nhiều, áp lực động mạch phổi có thể bình thường, khạc đờm có nhiều protein.

​

• * X quang thấy biểu hiện hình ảnh phù phế nang.

Các thể lâm sàng đáng lưu ý:

•  Thể tối cấp tính: có tỷ lệ tử vong cao.�- Thể ho ra máu ồ ạt, máu và bọt tràn cả qua mũi và mồm.�- Thể gây liệt khí quản và phổi làm không khạc được đờm.�- Thể chết đột ngột.�
• Thể bán cấp và mạn tính:�- Thường xảy ra vào ban ngày sau gắng sức hoặc sau chấn thương tâm lý; không có tính chất kịch phát, không có khó thở dữ dội; có thể kéo dài trong nhiều ngày với triệu chứng ho từng cơn và khạc đờm có bọt.�- Nghe phổi thường thấy rên nổ khu trú ở hai nền phổi là chính.

ĐIều trị cấp cứu phù phổi cấp.

Cấp cứu phù phổi huyết động:

Nguyên tắc:�

• - Hết sức khẩn trương cấp cứu, điều chỉnh suy hô hấp và làm giảm áp lực mao mạch phổi.�
• - Điều trị căn nguyên và yếu tố thúc đẩy bệnh phát triển.

• Phương pháp tiến hành cụ thể.
• - Để bệnh nhân tư thế Fowler hoặc ngồi buông thõng hai chân xuống giường để hạn chế máu về phổi.
• Thở ôxy lưu lượng 5-6 lít /phút
• Thuốc giãn mạch nitroglycerin 0,5 mg, ngậm dưới lưỡi 1 viên và có thể lặp lại sau 5-10 phút
•  Có thể truyền lenitral tĩnh mạch 5 mg/phút và tăng dần sau 5-10 phút cho đến khi có kết quả

• - Morphin: phải dùng sớm ngay khi có khó thở nhanh nông
•  Thuốc cường tim: dùng khi có nhịp nhanh > 100 ck/phút
•  Thuốc giãn phế quản: aminophylin 240 mg + 20 ml huyết thanh ngọt 5%, tiêm tĩnh mạch chậm
• Nếu có tăng huyết áp thì dùng adalat (gel) nhỏ dưới lưỡi 4-5 giọt,

• Đối với phù phổi tổn thương:�- Thở ôxy 8-10 l/phút dưới áp lực dương.�- Cho corticoid liều cao 15-30 mg/kg x 2-3 ngày.�- Chống chỉ định dùng morphin (nhất là có phù phổi cấp do nhiễm độc).�- Cho kháng sinh.