YAPAY ZEKA UYGULAMALARI
ETİK, MAHREMİYET VE GÜVENLİK
Ahmet SOYARSLAN�Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Öğretmeni
ETİK NEDİR?
Etik, "doğru ve yanlış davranışın ne olduğunu" belirleyen kurallar bütünüdür.
Yani "Bunu yapmak doğru mu, adil mi, birine zarar verir mi?" sorularının cevabıdır.
2
Etik, en basit tanımıyla, "iyi ve doğru bir insan olmak için uymamız gereken kurallar bütünüdür."
Örneğin, birinin fotoğrafını izinsiz kullanmak etik değildir.
Telif hakkıyla korunan bir içeriği sahibinden izin alarak kullanmak etiktir.
MAHREMIYET NEDİR?
Mahremiyet, kişiye ait özel bilgilerin başkalarıyla izinsiz paylaşılmaması, gizli kalması hakkıdır.
Adın, adresin, telefon numaran, fotoğrafların senin kişisel verilerindir ve korunmalıdır.
6
GÜVENLIK NEDİR?
Güvenlik, bilgilerimizin ve hesaplarımızın kötü niyetli kişilerden korunmasıdır.
Güçlü şifreler kullanmak, bilgilerimizi herkese açmamak güvenliğimizi sağlar.
7
Özetleyecek olursak;� �Etik = Doğru davranış��Mahremiyet = Özel bilgilerin gizliliği��Güvenlik = Bilgilerin korunması.
YAPAY ZEKA RİSKLERİ
KIŞISEL VERILERIN TOPLANMASI
Bazı uygulamalar bizim hakkımızda çok fazla bilgi toplayabilir.
Sosyal medya paylaşımları, beğeniler, anketler, konum bilgisi.
10
DERIN SAHTECILIK (DEEPFAKE)
Yapay zekâ ile birinin sahte videosu veya sesi üretilebilir; gerçek sanılabilir.
Tanınmış kişiler, sanatçılar, yetkili kişilerin yüzleri ile dolandırıcılık riski.
11
ÖRNEK OLAY
AMAZON, ÖZGEÇMIŞLERI INCELEYEREK IŞE ALIM SÜRECINI HIZLANDIRMAK IÇIN BIR YAPAY ZEKA ARACI GELIŞTIRDI. SISTEM, GEÇMIŞTE ŞIRKET ÇALIŞANLARININ ÇOĞUNUN ERKEK OLMASINDAN KAYNAKLI VERILERLE EĞITILDIĞI IÇIN "KADIN" KELIMESI GEÇEN ÖZGEÇMIŞLERI (ÖRNEĞIN KADINLAR KULÜBÜ BAŞKANI GIBI IFADELER) OLUMSUZ PUANLADI VE KADIN ADAYLARI ELEMEYE BAŞLADI.
Yozgat’ta şebeke kuran şüpheliler, yapay zeka yardımıyla ürettikleri sahte video ve içeriklerle 33 kişiyi dolandırdı.
Dolandırıcılar, yapay zeka ile üretilmiş “deepfake” videolarda tanınmış finans uzmanlarını veya kamuya mal olmuş isimleri taklit ederek sahte kripto para ya da borsa tavsiyeleri sunuyor veya para yatırmaları isteniyor.
Yozgat’ta Yapay Zeka Videolarıyla 15 Milyon TL’lik Vurgun
YANLIŞ BİLGİ:
Yapay zekâ bazen hatalı veya uydurma bilgi üretebilir.
Yapay zekanın verdiği hiçbir cevabın doğruluğu kesin değildir.
13
ÖRNEK OLAY
AMAZON, ÖZGEÇMIŞLERI INCELEYEREK IŞE ALIM SÜRECINI HIZLANDIRMAK IÇIN BIR YAPAY ZEKA ARACI GELIŞTIRDI. SISTEM, GEÇMIŞTE ŞIRKET ÇALIŞANLARININ ÇOĞUNUN ERKEK OLMASINDAN KAYNAKLI VERILERLE EĞITILDIĞI IÇIN "KADIN" KELIMESI GEÇEN ÖZGEÇMIŞLERI (ÖRNEĞIN KADINLAR KULÜBÜ BAŞKANI GIBI IFADELER) OLUMSUZ PUANLADI VE KADIN ADAYLARI ELEMEYE BAŞLADI.
Google, arama sonuçlarının üst kısmına yapay zeka özetleri (AI Overviews) ekledi. Bir kullanıcının "Günde kaç taş yemeliyim?" sorusuna yapay zeka, hiciv (satirik) içerikli eski bir internet paylaşımını ciddiye alarak yanıt verdi: "Jeologlara göre günde en az bir küçük taş yemelisiniz, çünkü taşlar mineral doludur."
Google Arama Sonuçlarının "Taş Yemeyi" Önermesi
ÖRNEK OLAY
AMAZON, ÖZGEÇMIŞLERI INCELEYEREK IŞE ALIM SÜRECINI HIZLANDIRMAK IÇIN BIR YAPAY ZEKA ARACI GELIŞTIRDI. SISTEM, GEÇMIŞTE ŞIRKET ÇALIŞANLARININ ÇOĞUNUN ERKEK OLMASINDAN KAYNAKLI VERILERLE EĞITILDIĞI IÇIN "KADIN" KELIMESI GEÇEN ÖZGEÇMIŞLERI (ÖRNEĞIN KADINLAR KULÜBÜ BAŞKANI GIBI IFADELER) OLUMSUZ PUANLADI VE KADIN ADAYLARI ELEMEYE BAŞLADI.
Yeni Zelanda'daki bir süpermarket zinciri tarafından geliştirilen yapay zeka uygulamasının kontrolden çıkmasıyla yaşandı. Evdeki malzemeleri israf etmeden yemek tarifleri oluşturması için tasarlanan bu bot, kullanıcıların ev temizlik malzemelerini sisteme girmesi sonucunda ölümcül kimyasal karışımları ve tuhaf yemekleri gerçek birer tarif gibi sundu.
Yapay Zekanın Zehirli Yemek Tarifi Üretmesi
YANLILIK (AYRIMCILIK)
Eksik veriyle eğitilen yapay zekâ bazı gruplara haksız davranabilir.
Karar verirken cinsiyet, ırk, din vs. ayrımı yapabilir.
16
ÖRNEK OLAY
AMAZON, ÖZGEÇMIŞLERI INCELEYEREK IŞE ALIM SÜRECINI HIZLANDIRMAK IÇIN BIR YAPAY ZEKA ARACI GELIŞTIRDI. SISTEM, GEÇMIŞTE ŞIRKET ÇALIŞANLARININ ÇOĞUNUN ERKEK OLMASINDAN KAYNAKLI VERILERLE EĞITILDIĞI IÇIN "KADIN" KELIMESI GEÇEN ÖZGEÇMIŞLERI (ÖRNEĞIN KADINLAR KULÜBÜ BAŞKANI GIBI IFADELER) OLUMSUZ PUANLADI VE KADIN ADAYLARI ELEMEYE BAŞLADI.
Amazon, özgeçmişleri inceleyerek işe alım sürecini hızlandırmak için bir yapay zeka aracı geliştirdi. Sistem, geçmişte şirket çalışanlarının çoğunun erkek olmasından kaynaklı verilerle eğitildiği için "kadın" kelimesi geçen özgeçmişleri (örneğin kadınlar kulübü başkanı gibi ifadeler) olumsuz puanladı ve kadın adayları elemeye başladı.
Amazon’un İşe Alım Algoritması
BAĞIMLILIK
Her işi yapay zekâya bırakırsak kendi düşünme ve üretme becerimiz zayıflayabilir.
18
ÖNLEMLER
Tahmin edilmesi zor, kimseyle paylaşmadığın şifreler seç.
GÜÇLÜ ŞIFRE KULLAN
Yapay zekâ uygulamalarına adres, telefon, şifre gibi özel bilgilerini yazma.
KİŞİSEL BİLGİ PAYLAŞMA
Yapay zekânın verdiği bilgiyi güvenilir kaynaklardan kontrol et.
BILGIYI DOĞRULA
Başkasının eserini, fotoğrafını asla izinsiz kullanma.
TELIF VE IZNE SAYGI GÖSTER
Gördüğün her video, görsel gerçek olmayabilir; "Bu sahte olabilir mi?" diye sor.
ŞÜPHECİ YAKLAŞ
SORUMLU VE ETİK KULLANIM
AMAZON, ÖZGEÇMIŞLERI INCELEYEREK IŞE ALIM SÜRECINI HIZLANDIRMAK IÇIN BIR YAPAY ZEKA ARACI GELIŞTIRDI. SISTEM, GEÇMIŞTE ŞIRKET ÇALIŞANLARININ ÇOĞUNUN ERKEK OLMASINDAN KAYNAKLI VERILERLE EĞITILDIĞI IÇIN "KADIN" KELIMESI GEÇEN ÖZGEÇMIŞLERI (ÖRNEĞIN KADINLAR KULÜBÜ BAŞKANI GIBI IFADELER) OLUMSUZ PUANLADI VE KADIN ADAYLARI ELEMEYE BAŞLADI.
Yapay zekâyı kullanırken verdiğimiz kararların hem hukuki (yasalara uygun) hem de ahlaki (vicdana uygun) olmasına dikkat etmeliyiz. İyi bir yapay zekâ kullanıcısı; adil davranır, dürüst olur ve başkalarının mahremiyetine saygı gösterir.
RİSKLERİ TANI, ÖNLEM AL!
TEŞEKKÜRLER
Ahmet SOYARSLAN�Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Öğretmeni