1 of 22

www.chemistry.ge/school

კლასი: 9

გაკვეთილი: 4

ნეიტრალიზაციის რეაქცია და მარილები

www.chemistry.ge/school

2 of 22

www.chemistry.ge/school

2

დღეს განვიხილავთ:

  • რა არის ნეიტრალიზაციის რეაქცია?
  • მარილების კლასიფიკაცია.

Learning objectives

Keywords

Standards

3 of 22

მჟავები

მჟავა არის რთული ნივთიერება, რომელიც შედგება მეტალის ატომით ჩანაცვლების უნარის მქონე ერთი ან რამდენიმე წყალბად ატომისა და მჟავური ნაშთისაგან.

​

www.chemistry.ge /school

3

4 of 22

ფუძეები

ფუძე რთული ნივთიერებაა, რომელშიც მეტალის ატომი დაკავშირებულია ერთი ან რამდენიმე ჰიდროქსიდის ჯგუფთან (OH). ამიტომ თანამედროვე ნომენკლატურით ფუძეს ჰიდროქსიდი ეწოდება.

​

www.chemistry.ge /school

4

KOH

NaOH

Ca(OH)2

5 of 22

ნეიტრალიზაციის რეაქცია

მჟავასა და ფუძეს შორის რეაქციას რის შედეგადაც მიიღება მარილი და წყალი ნეიტრალიზაციის რეაქცია ეწოდება.

​

​

ფუძე +მჟავა მარილი + წყალი

მაგ: 2KOH + H2SO4 K2SO4+2H2O

Cr(OH)2 + 2HCl CrCl2 + 2H20

Fe(OH)3 + 3HNO3 Fe(NO3)3 + 3H2O

​

ნეიტრალიზაციის რეაქცია, იგივე ფუძე-მჟავა რეაქცია.

www.chemistry.ge /school

5

6 of 22

მარილები

მარილები რთული ნივთიერებებია , რომელთა შედგენილობაში შედის მჟავურ ნაშთან შეერთებული მეტალის ატომები ან ამონიუმის ჯგუფი.

​

მარილები იონური შენაერთებია, რომლებიც მჟავასა და ფუძეს შორის ნეიტრალიზაციის  რეაქცით მიიღება.

​

www.chemistry.ge/school

6

NaCl

LiNO3

6

7 of 22

მჟავებისა და მარილების ნომენკლატურა

www.chemistry.ge /school

7

8 of 22

მარილების კლასიფიკაცია

შედგენილობის მიხედვით მარილები იყოფა:

www.chemistry.ge /school

8

მარილი

საშუალო მარილი

მჟავა მარილი

ფუძე მარილი

ორმაგი მარილი

შერეული მარილი

კომპლექსური მარილი

9 of 22

მარილების კლასიფიკაცია

თუ მჟავას მოლეკულაში წყალბადის ყველა ატომი ჩანაცვლებულია მეტალის ატომებით , წარმოქმნილი მარილი საშუალო მარილია.

მაგ: Na2SO4 - ნატრიუმის სულფატი

K2CO3 - კალიუმის კარბონატი

Mg3(PO4)2 - მაგნიუმის ფოსფატი

NaCl - ნატრიუმის ქლორიდი

BaSO4 - ბარიუმის სულფატი

Na2S - ნატრიუმის სულფიდი

www.chemistry.ge /school

9

10 of 22

მარილთა დასახელება

მარილთა დასახელებისათვის გამოიყენება მჟავური ნაშთის ლათინური სახელწოდებები. ამასთან , ჯერ ასახელებენ მეტალს , ხოლო შემდეგ მჟავურ ნაშთს.

​

​

​

www.chemistry.ge /school

10

ფორმულა

დასახელება

KCl

​

კალიუმის ქლორიდი

​

K2SO4

​

კალიუმის სულფატი

​

CaCO3

​

კალციუმის კარბონატი

Na2SiO3

​

ნატრიუმის სილიკატი

უჟანგბადო მჟავას მარილების დასახელებისას არამეტალის სახელწოდებას ემატება სუფიქსი ,,იდი“, ჟანგბადიანი მჟავების შემთხვევაში სუფიქსი ,, ატი“- არამეტალის მაღალი ჟანგვის რიცხვის შემთხვევში , ხოლო დაბალი ჟანგვის რიცხვის შემთხვევაში ,, იტი“.

11 of 22

ფიზიკური თვისებები

მარილები სხვადასხვა შეფერილობის მყარი კრისტალური ნივთიერებებია.

​

​

​

​

​

​

www.chemistry.ge /school

11

შაბიამანი CuSO4∙5H2O

ცარცი CaCO3

12 of 22

მარილთა ხსნადობა

www.chemistry.ge /school

12

მარილები ხსნადობა

კარგად ხსნადი

მცირედ ხსნადი

პრაქტიკულად უხსნადი

13 of 22

მარილთა კლასიფიკაცია ხსნადობის მიხედვით

  • კარგად ხსნადია აზოტმჟვას , ნატრიუმის , კალიუმის ყველა მარილი.
  • მარილმჟავას და გოგირდმაჟავას მარილებიდან უმეტესობა ხსნადია.
  • უხსნადი მარილები: ვერცხლის,თუთიის, სპილენძის , რკინის, ტყვიის და ვერცხლისწყლის სულფიდები.
  • უხსნადია ყველა ფოსფატი, გარდა კალიუმის ნატრიუმის და ამონიუმის ფოსფატისა.

www.chemistry.ge /school

13

14 of 22

ხსნადობის ცხრილი

www.chemistry.ge /school

14

15 of 22

კრისტალჰიდრატები

მყარ ნივთიერებას ,რომელიც შეიცავას წყლის მოლეკულის განსაზღვრულ რაოდენობას ,კრისტალჰიდრატს უწოდებენ , ხოლო კრისტალჰიდრატის შედგენილობაში შემავალ წყალს კრისტალიზაციური წყალი ეწოდება.

​

www.chemistry.ge /school

15

კრისტალჰიდრატის დასახელებისას მარილის სახელწოდებას ემატება ბერძნული რიცხვითი სახელით გამოსახული პრეფიქსი (მონო-, დი-, ტრი- და სხვა) და სიტყვა ,,ჰიდრატი“.

16 of 22

კრისტალჰიდრატის წარმოქმნა და დაშლა

www.chemistry.ge /school

16

17 of 22

გამოყენება

ნატრიუმის ქლორიდი, სუფრის მარილი (NaCl)

​

​

​

17

NaCl

18 of 22

გამოყენება

​

​

​

​

AgCl

​

18

AgCl

CuSO4·5H20

BaSO4

CaSO4·2H2O

KNO3

NH4NO3

​

19 of 22

სავარჯიშოები

1. შეავსეთ გამოტოვებული ადგილები.

​

  1. 2KOH + ……. = K2SO4 + 2H2O
  2. ........ + 2HCl = CrCl2 + 2H2O
  3. Fe(OH)3 + 3HNO3 = Fe(NO3)3 +......
  4. KOH + …… = KCl + H2O
  5. …… + H2SO4 = CaSO4 + ………
  6. Cu(OH)2 + …….. = Cu(NO3)3 + ……..

​

2. ჩამოთვლილთაგან რომელი ნივთიერება უერთება LiOH-ს მარილისა და წყლის წარმოქმნით?

​

1. KOH 2. CaSO4 3. CaO 4. H2SO4

​

​

www.chemistry.ge /school

19

20 of 22

სავარჯიშოები

3. შეავსეთ ცხრილი

​

www.chemistry.ge /school

20

ფორმულა

დასახელება

​

სუფრის მარილი

​

ვერცხლ(I)-ის ქლორიდი

K2SO4

​

Ba(NO3)2

​

​

რკინა(II)-ის ქლორიდი

​

შაბიამანი

CaCO3

​

21 of 22

საშინაო დავალება

www.chemistry.ge /school

21

მოიძიეთ ინფორმაცია შემდეგი ნივთიერებების გამოყენების შესახებ:

  • SO2

​

  • KOH

​

  • HNO3

​

  • TiO2

​

  • MgCl2

​

  • H3PO4

​

  • ZnO

​

  • KCl

​

  • NH4NO3

​

22 of 22

www.chemistry.ge/school

22

გაქვთ კითხვები?

გმადლობთ ყურადღებისათვის!