SINH LÝ TẾ BÀO

I. Khái niệm về tế bào:

• Tế bào là đơn vị nhỏ nhất
• Mỗi mô gồm nhiều tế bào.
• Một người trưởng thành có từ 75 - 100 triệu triệu tế bào.

​

​

I/ Đặc điểm về cơ thể sống:

1/ Đặc điểm tế bào:

• Là một hệ thống mở: Tiếp nhận và đào thải
• VD: Tế bào HC trao đổi o xy…
• Cơ thể tồn tại được nhờ liên tục:
• Tiếp nhận: không khí, thức ăn, nước uống
• Đào thải: các chất cặn bã
• Liên quan mật thiết với môi trường.

​

• Đơn vị sống cơ bản của cơ thể là tế bào.
• Trong cơ thể có nhiều loại tế bào khác nhau tạo thành các mô của mỗi hệ thống cơ quan
• Mỗi loại tế bào có những đặc trưng và chức năng riêng

​

2 / Đặc điểm cơ bản của cơ thể sống: Có 3 đặc điểm

2.1. Thay cũ - đổi mới:

• Là thực hiện quá trình chuyển hóa
• Là sự biến đổi của vật chất trong cơ thể sống: Từ thức ăn thành thành các dưỡng chất…
• Chuyển hóa trải qua 2 quá trình: đồng hóa và dị hóa.

• Khái niệm quá trình đồng hóa ( Video)
• Là quá trình:
• Tổng hợp những chất mà cơ thể thu nhận được của môi trường
• Chuyển hóa thành những chất dinh dưỡng
• Thực hiện chức năng cấu tạo tế bào để cho cơ thể tồn tại và phát triển.

�

​

• Khái niệm quá trình dị hóa.
• Là quá trình:
• Phân giải các chất thành những chất đơn giản
• Giải phóng năng lượng cho cơ thể hoạt động
• Thải các sản phẩm cặn bã ra ngoài môi trường.

• Đồng hóa và dị hóa là hai quá trình tương phản nhau
• Liên hệ mật thiết với nhau
• Là hai mặt thống nhất của quá trình chuyển hóa

VD: Bổ sung dinh dưỡng nhiều thì tăng hấp thu và tăng đào thải )

​

• Cơ thể thường điều chỉnh hoạt động để bảo đảm sự cân bằng với nhau để cơ thể tồn tại và phát triển.
• Chuyển hóa ngừng là sự sống ngừng
• Rối loạn chuyển hóa là rối loạn các hoạt động chức năng của cơ thể.

• Chuyển hóa là một quá trình bao gồm nhiều hoạt động
• Tiêu hóa
• Hô hấp
• Bài tiết.
• Hoạt động trao đổi giữa trong và ngoài cơ thể
• Hoạt động chuyển hóa cơ bản được xảy ra trong tế bào.

2.2. Đặc điểm chịu kích thích.

• Là khả năng đáp ứng của cơ thể đối với các tác nhân kích thích từ môi trường
• VD: Sự giãn mạch tỏa nhiệt và co mạch giữ nhiệt

3/ Vai trò của hệ thần kinh thực vật

• Điều khiển các hoạt động ngoài ý muốn
• Có vai trò điều hòa chức phận của nhiều cơ quan, hệ thống
• Giúp cho chức phận sống của cơ thể giữ được ổn định trong môi trường sống luôn luôn thay đổi

​

• Biểu hiện bằng quá trình hưng phấn hoặc quá trình ức chế.
• Hưng phấn và ức chế là hai quá trình trái ngược nhau và phối hợp với nhau
• Làm cho cơ thể thích nghi và thống nhất với môi trường sống.

​

​

Giao cảm Phó giao cảm

4/ Đặc điểm sinh sản.

• Sinh ra những thế hệ kế tiếp nhau để tồn tại và và phát triển.
• Tạo ra các tế bào mới thay thế các tế bào già hoặc chết.
• Tạo ra những cơ thể mới đảm bảo duy trì nòi giống từ thế hệ này sang thế hệ khác.
• Sinh sản mang hai đặc tính: di truyền và biến dị.

​

• Đặc điểm sinh sản.
• Sinh sản là sinh ra những thế hệ kế tiếp nhau để tồn tại và và phát triển.
• Sinh sản thể hiện ở mức độ tế bào để tạo ra các tế bào mới thay thế các tế bào già hoặc chết.
• Sinh sản thể hiện ở mức độ cơ thể để tạo ra những cơ thể mới đảm bảo duy trì nòi giống từ thế hệ này sang thế hệ khác.
• Sinh sản mang hai đặc tính: di truyền và biến dị.

​

2. Cấu tạo và chức năng của tế bào:

2.1. Cấu tạo gồm 3 phần chính:

2.1.1. Màng sinh chất ( màng tế bào)

• Giúp tế bào thực hiện trao đổi chất

​

• Kiểm soát sự di chuyển của các chất ra và vào tế bào. 
• Chức năng cơ bản của màng tế bào là bảo vệ tế bào khỏi môi trường xung quanh. 

​

2.1.2. Chất tế bào: Thực hiện các hoạt động sống của tế bào

• Lưới nội chất: tổng hợp và vận chuyển các chất
• Riboxom: tổng hợp protein
• Ti thể: tham gia hoạt động hô hấp, giải phóng năng lượng
• Bộ máy Gongi: thu nhận, hoàn thiện, phân phối sản phẩm
• Trung thể: tham gia phân chia tế bào

​

1.3. Nhân:

• Chứa nhân con và nguyên sinh chất
• Giúp điều hòa mọi hoạt động sống của tế bào

​

• Sự thống nhất về chức năng của các tế bào bình thường .
• Các tế bào cấu tạo nên tổ chức (mô)
• Mỗi loại tế bào thực hiện chức năng riêng của nó
• Các mô hình thành nên các cơ quan

​

• Các cơ quan là một phần của hệ thống ( VD: dạ dày là một phần của hệ tiêu hóa).
• Mỗi một tế bào , mô, tổ chức , cơ quan đều có các chức năng đặc trưng riêng biệt
• Các chức năng của các cơ quan phối hợp với nhau để thực hiện chức năng của nó:

VD: Các bộ phận của hệ tiêu hóa cùng thực hiện chức năng tiêu hóa.

​

​

• Tế bào , tổ chức và cơ quan trải qua hàng loạt các cơ chế hoạt động
• Được chứng minh bằng sự đáp ứng của tế bào với các hoạt động sống của cơ thể .
• Các tuyến nội tiết tiết ra các loại Hormon riêng biệt

​

​

• Các hormon do các tuyến nội tiết sản xuất ra hormon và tiết vào máu .
• Giúp điều tiết cho sự thống nhất về chức năng của các tế bào trong cơ thể

​

1- Hình dáng-Kích thước –Chức năng của tế bào.

1.1 Hình dáng:

• Tế bào có nhiều loại hình dáng tùy theo vị trí và chức năng như: hình tròn,vuông,tháp, sao…

• Đều có một cấu tạo chung bao gồm :
• Màng tế bào
• Nhân tế bào
• Bào tương.
• Trong bào tương có các bào quan để thực hiện các chức năng của tế bào.

​

1.2. Kích thước:

• Tế bào rất nhỏ, từ 5 – 200 micromet ( 1 micromet = 1 phần triệu mét ;1 m = 1.000.000 micromet)
• Một tế bào bằng 5 đến 200/ triệu mét

​

1.3 Chức năng của tế bào:

• Chức năng thông tin: tiếp nhận thông tin – Xử lý thông tin – truyền tin.
• Chức năng vận chuyển: vận chuyển vật chất qua màng tế bào.

​

​

• Chức năng tiêu hóa: Hấp thu và chuyển hóa.
• Chức năng tổng hợp: tổng hợp và tiêu thụ Protein.
• Chức năng sinh năng lượng : cung cấp cho các hoạt động của tế bào.

​

2. Cấu tạo của tế bào.

2.1. Cấu tạo hóa học.

• Được cấu tạo hóa học từ các chất: protid, glucid, lipid, nước và muối khoáng.
• Các chất này được tạo thành từ khoảng 40 nguyên tố

​

• 4 nguyên tố: C ( cacbon ), H ( hydro ), N ( nito ), O ( oxy ) chiếm tỷ lệ 98 %
• Còn lại là các nguyên tố khác: S, P, K, Na, Cl, Mg, Ca, Fe, Mn, Cu, Co , … .

​

• Protid: Tạo lên những cấu trúc cơ bản của tế bào.
• Glucid: là nguồn cung cấp năng lượng của tế bào trong quá trình sống.
• Lipid:
• Tham gia cấu tạo màng tế bào, màng nhân
• Là nguồn dự trữ năng lượng của tế bào.

• Muối khoáng:
• Duy trì áp suất thẩm thấu trong tế bào

​

​

​

• Nước:
• Kết hợp với Protein và các chất hữu cơ khác
• Là dung môi hoà tan nhiều chất cần thiết 
• Là thành phần chính cấu tạo nên tế bào
• Là môi trường cho các phản ứng sinh hoá
• Giúp cho quá trình chuyển hóa tế bào – trao đổi chất.

2.2 Các bộ phận của tế bào.

2.2.1. Màng tế bào.

• Là màng bao quanh tế bào.
• Là một cấu trúc mỏng
• Rất đàn hồi,
• Có thể trượt đi trượt lại
• Dày từ 7.5 đến 10 nanomet ( 1 nanomet = 1 phần tỉ mét)

BÀO TƯƠNG

• Nước chiếm 85 % trong tế bào
• Màng tế bào có tính thấm chọn lọc cao
• Các phân tử nhỏ có thể thấm qua màng tế bào

​

• Chức năng màng tế bào:
• Ngăn cách tế bào với các tế bào khác và với môi trường ngoài tế bào.
• Trao đổi chất giữa tế bào và môi trường ngoài tế bào
• Cho phép các chất dinh dưỡng đi vào tế bào.
• Bài tiết các chất cặn bã .
• Dẫn truyền sự tác động từ các cơ quan cảm giác

​

​

2.2.2. Bào tương (Tế bào chất):

• Là khối nguyên sinh chất
• Nằm trong màng tế bào
• Bao quanh lấy nhân.

​

BÀO TƯƠNG

• Chức năng của bào tương ( tế bào chất):
• Cho phép  một số chất nhất định đi ra ngoài hoặc vào bên trong tế bào.
• Là chất vận chuyển: thực hiện việc vận chuyển các chất trong tế bào. 

​

• Các receptor:
• Có vai trò xác định các phân tử đặc hiệu như  horrmon, chất dẫn truyền thần kinh v.v.

​

​

• Gắn với các tế bào để khởi động một số các hoạt động chức năng của tế bào.
• Giúp tế bào của cơ thể nhận biết được tế bào cùng loại trong quá trình tạo mô
• Giúp nhận dạng và đáp ứng với các tế bào lạ.

​

​

• Lưới nội nguyên sinh (lưới nội bào):
• Là hệ thống ống và túi thông với nhau và thông với nhân tế bào.
• Thông với các bào quan và thông với môi trường ngoài tế bào.
• Giữ vai trò quan trọng trong dẫn lưu và chuyển hóa trong tế bào.

​

2.3. Nhân tế bào: thường nằm giữa tế bào,hình cầu hay bầu dục,gồm có:

• Màng nhân:
• Là màng kép bao bọc quanh nhân
• Liên tiếp với lưới nội nguyên sinh và màng tế bào.
• Chất nhân (nhân tương):
• Là phần chất lỏng trong nhân
• Có 2 vật thể hữu hình là hạt nhân và thể nhiễm sắc.

​

• Hạt nhân:
• ADN (deoxyribonucleic acid):
• Là một khối cấu tạo bởi AND và ARN (Axít ribonucleic (viết tắt ARN hay RNA)
• Là một trong hai loại axít nucleic, là cơ sở di truyền ở cấp độ phân tử.

​

• Được tìm thấy trong tất cả các tế bào của cơ thể con người
• Chứa đựng mật mã gen di truyền
• Các phân tử ADN được truyền qua nhiều thế hệ trong một gia đình.
• ADN chính là cơ sở di truyền và hoạt động của tế bào.

​

​

• Các thể nhiễm sắc:
• Là những thể nhỏ tạo bởi ADN gắn với protein
• Các phân tử ADN của thể nhiễm sắc giữ mã thông tin di truyền của loài sinh vật.

​

​

3. Sự phân chia tế bào:

• Có hai hình thức phân chia tế bào
• Trực phân:
• Gián phân

​

* Các tế bào sinh dục:

• Trải qua quá trình phân chia riêng

* Các tế bào sinh dục:

• Trải qua quá trình phân chia riêng

​

​

​

​

​

• Tuyến nội tiết:
• Là những tuyến mà chất chế tiết ra ngấm thẳng vào máu
• Về cấu tạo những tuyến nội tiết liên hệ mật thiết với các mao mạch .
• Tuyến nội tiết được chia ra làm 3 loại:

• Tuyến lưới: Bao gồm:
• Tuyến thượng thận
• Thùy trước tuyến yên
• Tuyến tụy nội tiết
• Tuyến sinh dục …

​

II. Ngoại môi: �

• Là môi trường bên ngoài cơ thể, nhưng có tác động đến cơ thể. bao gồm hai yếu tố tự nhiên và xã hội.

1. Yếu tố tự nhiên:

• Yếu tố tự nhiên bao gồm rất nhiều yếu tố: thời tiết, khí hậu, đất, nước, không khí, …

• Tự nhiên thường biến đổi một cách có quy luật và có mức độ nên
• Cơ thể bình thường có khả năng tự thích nghi kịp thời
• Khi tự nhiên biến đổi bất thường hay quá mức thích nghi thì cơ thể mới mắc bệnh.

VD: Thời tiết quá nóng hay quá lạnh đột ngột

​

2. Yếu tố xã hội:

• Sự an toàn
• Sự chăm sóc tinh thần
• Sự chăm sóc y tế
• Các mối quan hệ xã hội
• Đời sống, công việc làm ổn định…

III. Nội môi: �

1. Khái niệm:

• Nước chiếm khoảng 60 - 70% trọng lượng cơ thể .
• 70 % lượng dịch nằm trong tế bào gọi là dịch nội bào.
• Số còn lại 30 % nằm ngoài tế bào gọi là dịch ngoại bào.

​

• Dịch ngoại bào cung cấp chất dinh dưỡng cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của các tế bào.
• Các tế bào trong cơ thể đều được sống trong cùng một môi trường đó là dịch ngoại bào
• Dich ngoại bào được gọi là môi trường bên trong của cơ thể hay còn gọi là nội môi.

• Dịch ngoại bào bao gồm:
• Máu
• Dịch kẽ,
• Dịch bạch huyết
• Dịch não tủy
• Dịch nhãn cầu
• Dịch ổ khớp, …

​

​

• Trong đó máu là quan trọng nhất vì các dịch khác đều bắt nguồn từ máu.
• Các tế bào tiếp nhận các chất cần thiết và đào thải các sản phẩm chuyển hóa đều qua môi trường dịch ngoại bào

2. Hằng tính nội môi:

• Là điều kiện cần thiết để các tế bào thực hiện được chứng năng của nó
• Là sự ổn định của nội môi ( VD: độ PH của máu).

• Tính hằng định của nội môi được thể hiện ở :
• Tính chất vật lý như: độ pH, áp suất, nhiệt độ, độ nhớt,
• Ở tính chất hóa học như: nồng độ của các chất.
• Mọi biến đổi của nội môi đều ảnh hưởng không tốt đến tế bào
• Mọi quá trình bệnh đều làm thay đổi tính chất của nội môi.

VD: Nhiễm trùng máu, tràn dịch màng phổi, tiểu đường ..

2/ Tính hằng định nội môi: Được duy trì bởi 3 hệ thống các bộ phận, bộ máy của cơ thể là:

2.1 Hệ thống tiếp nhận:

• Tiếp nhận chất dinh dưỡng
• Tiêu hóa chất dinh dưỡng
• Chuyển hóa chất dinh dưỡng

2.2 Hệ thống vận chuyển chất dinh dưỡng:

• Hệ thống dịch ngoại bào, đặc biệt là máu và hệ thống tuần hoàn.

2.3 Hệ thống bài tiết:

• Hô hấp
• Tiết niệu
• Tiêu hóa
• Da.

​

• Khi môi trường biến đổi thì những hoạt động chức năng cũng phải biến đổi .
• Biến đổi để giữ tính hằng định của nội môi
• VD: Cơ chế điều hòa thân nhiệt ; tăng đào thải của thận….

• Sự biến đổi là nhờ những cơ chế điều tiết của hệ thống thần kinh và nội tiết.
• Làm cho cơ thể thích nghi với và duy trì sức khỏe lâu dài
• Khi không thích nghi cơ thể sẽ có những rối loại vào lâm vào tình trạng bệnh.

​

• Trong chẩn đoán bệnh, để đánh giá khả năng thích nghi cần dựa vào:
• Phân tích các thành phần của máu , nước
• Đánh giá độ pH
• Đo nhiệt độ
• Phân tích tính chất vật lý và hóa học: như các sản phẩm chuyển hóa, độ pH, áp suất thẩm thấu, nhiệt độ, …

​

​