DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ

5 SINIF 3. ÜNİTE

​

ADAP VE NEZAKET

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Neler Öğreneceğiz?

1. Nezaket Kuralları
2. Selamlaşma Adabı
3. İletişim ve Konuşma Adabı
4. Sofra Adabı
5. Hz. Lokman’dan (a.s.) Öğütler
6. Bir Dua Tanıyorum: Tahiyyat Duası ve Anlamı

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Sizce nazik ve edepli biri olmak nasıl davranmayı gerektirir?

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

1. Nezaket kuralları

• İnsan, toplumsal bir varlıktır. Toplum içerisinde yaşamanın bazı kuralları vardır. Bunlar zaman içerisinde oluşan ve toplum tarafından benimsenen kurallardır.

​

• İnsanlar birbirleri ile konuşmalarında, davranışlarında ve ilişkilerinde bazı kurallara göre davrandıkları ölçüde sağlıklı bir iletişim kurarlar.

​

• Uyulması gereken bu kurallara adap ve nezaket kuralları denir.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

• Adap kelimesi edep kelimesinin çoğuludur.

​

• Edep; iyi ahlak, terbiyeli olmak ve güzel davranış demektir.

​

• İnsan ilişkilerini düzenleyen, kolaylaştıran ve güzelleştiren toplumsal kurallara adap/edep kuralları denir.

​

• İnsanın çevresindekilere karşı gösterdiği kibar, görgülü davranışlara ise nezaket denir.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

SIHIRLI CÜMLELER

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

KARŞIMIZDAKILERE VERDIĞIMIZ DEĞERIN GÖSTERGESI…

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

• Ailede, okulda, sokakta, yolculukta ve birçok sosyal ortamda uyulması gereken nezaket kuralları vardır:

​

• Biriyle karşılaşınca selamlaşmak

​

• Hasta ziyaretini kısa tutmak

​

• Güler yüzlü olmak

​

• Yapılan bir iyiliğe karşı teşekkür etmek nezaket kurallarından bazılarıdır.

​

• Kütüphanede, hastane gibi ortamlarda sessiz olmak.

​

• Otobüste yaşlı, hamile ve büyüklere yer vermek.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

• Nezaket kurallarına uymak başkalarının hakkına saygı göstermektir:

​

• İnsanları kıran davranışlardan uzak durmak

​

• Ölçülü bir ses tonuyla konuşmak

​

• Arkadaşlarımızın konuşmasını kesmeden onları dinlemek,

​

• Komşuları rahatsız etmemek,

​

• Çevreyi rahatsız edecek şekilde gürültü yapmamak, insanları sevmenin ve onların haklarına duyulan saygının sonucudur.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

• Nezaket kuralları temelde sevgi ve saygıya dayanır:

​

• Büyüklere, öğretmenlerimize saygı göstermek

​

• Bulunduğumuz ortamları temiz ve düzenli kullanmak

​

• Ortak kullanılan eşyalara zarar vermemek

​

• Arkadaşlarımızı incitecek söz ve davranışlardan kaçınmak

​

• İzin alarak konuşmak yaşadığımız ortamı güzelleştiren nezaket kurallarıdır.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

• Hangi ortamda, nasıl davranmamız gerektiğini biliriz.

​

• Toplum tarafından kabul ve saygı görürüz.

​

• Herkes kendini değerli hisseder. Başkalarına sevgi ve saygı duyar.

​

• Güzel tutum ve davranışlarımız gelişir, güçlenir.

​

• Toplumsal kurallar konusunda bilinçleniriz. Toplumsal birlik ve bütünlüğümüz pekişir.

​

ADAP VE NEZAKET KURALLARI SAYESİNDE

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

• İslam dininde güzel ahlaklı olmak, terbiyeli ve edepli davranmak, nezaket kurallarına uymak çok önemlidir.

​

• Birbirini seven ve saygı duyan, iyilikte yardımlaşıp kötülükten uzak duran bireylerden oluşan toplumları Yüce Allah da sever.

​

​

• Yüce Allah; edepli, terbiyeli, nazik ve saygılı insanları sever.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

MAHREMİYET:

​

• Nezaket kurallarından biri de kişisel mahremiyete özen göstermektir.

​

• Mahremiyet; kişinin özel yaşamının gizliliğidir.

​

• Bir insanın özel hayatını araştırmak, kişisel bir bilgisini başkalarıyla paylaşmak doğru bir davranış değildir.

​

• Ayrıca insanları da kendi mahremiyetlerini korumaları gerekmektedir. Aile hayatlarını ve özel yaşantılarını korumak önemlidir.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

MAHREMİYET İHLALLERİ;

​

• Arkadaşımızın bir eşyasını izin alarak kullanmak

​

• Bize söylenen bir sırrı korumamak ve başkasına söylemek. Özel hayatı ifşa etmek.

​

• Başkalarının eşyalarını kurcalamak. (telefon, bilgisayar, cüzdan, çanta…vb.)

​

• Başkalarının evini gözetlemek veya başkalarını izinsiz dinlemek.

​

• Sosyal medyada başkalarına ait fotoğrafları izinsiz paylaşmak.

​

• Başkalarının beden mahremiyetini ihlal etmek.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Rabbimiz buyuruyor ki:

​

• "... Birbirinizin kusurlarını ve mahremiyetlerini araştırmayın. Biriniz diğerinizi arkasından çekiştirmesin. Herhangi biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz! Allah’a karşı gelmekten sakının. Şüphesiz Allah tövbeyi çok kabul edendir, çok merhamet edendir."

​

(Hucurat suresi 12. ayet.)

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

​

Peygamberimiz buyuruyor ki:

​

"Müminlerin iman bakımından en mükemmeli, ahlak bakımından en güzel olanıdır."

​

(Ebû Dâvûd, Sünnet, 15.)

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Sizce selamlaşmak niçin güzeldir?

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

2. Selamlaşma Adabı

• Selam; barış, esenlik, güven, kurtuluş gibi anlamlara gelir.

​

• Selamlaşma ise insanların birbirlerine söz veya işaretle esenlik dilemeleridir.

​

• Biriyle karşılaştığımızda iletişim kurmanın ilk yolu selamlaşmaktır.

​

• Selamlaştığımız kişiye sağlık, afiyet, esenlik diler, ona değer verdiğimizi ve ona karşı iyi niyetli olduğumuzu gösteririz.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

• Selamlaşmak hem bir nezaket kuralı hem de İslam dinine göre toplumda yaygınlaştırılması istenen bir davranıştır.

​

• Dinimiz selamlaşma sayesinde insan ilişkilerinde sevgi ve güveni hâkim kılmayı istemektedir.

​

• Toplumumuzda "merhaba, günaydın, hayırlı günler, iyi çalışmalar, Allah’a emanet olun" gibi selamlaşma ifadeleri kullanılmaktadır.

​

• Ancak ülkemizde insanlar genellikle "Selamün aleyküm" diyerek selamlaşırlar.

​

• Selam verilen kişi de "Aleyküm selam" diyerek selama karşılık verir.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Selâmün aleyküm arkadaşım!

(Selam, barış ve esenlik üzerinize olsun)

Aleyküm selâm.

(Selam, barış ve esenlik senin de üzerine olsun)

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Büyük olana

Yürüyene

Sayıca çok olanlara

Oturana

Selamlaşma adabı dendiğinde selamlaşmanın nasıl yapılması gerektiğini açıklayan kurallar akla gelir:

Küçük olan

Araç üzerinde giden

Sayıca az olanlar

Ayakta olan

önce selam verir.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

1. İnsanlar arasındaki sevgi, saygı ve güveni artırır.

2. Hem dinî ve insani bir görev hem de nezaket kuralıdır.

3. Toplumdaki birlik ve beraberlik duygularını geliştirir.

4. Allah'ın rızasını ve insanların sevgisini kazanmaya vesile olur.

Selamlaşmak

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

• Eve girerken ve bir topluluktan ayrılırken selam vermeye özen göstermeliyiz.

​

• Bir yere girerken, geldiğimizi hissettirecek şekilde orada bulunanlara selam vermeliyiz.

​

• Selam vererek, selam verdiğimiz kimseleri önemsediğimizi ve onlara değer verdiğimizi göstermiş oluruz.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Rabbimiz buyuruyor ki:

​

• "Size bir selâm verildiği zaman, ondan daha güzeliyle veya aynı selâmla karşılık verin…"

(Nisa suresi, 86. ayet.)

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Peygamberimiz buyuruyor ki:

​

• "İnsanların Yüce Allah katında en hayırlısı, önce selam verenlerdir."

(Ebû Dâvûd, Edep, 132-133.)

​

​

• "…Size, yaptığınız takdirde birbirinizi seveceğiniz bir iş göstereyim mi? Aranızda selamı yayın."

​

(Müslim, Îmân, 93)

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Sizce sağlıklı bir iletişimin şartları nelerdir?

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

3. İletişim ve Konuşma Adabı

• İletişim; insanların duygu ve düşüncelerini çeşitli yollarla birbirlerine aktarmasıdır.

​

• İnsanlar arasındaki iletişimi sağlayan en temel yol konuşmadır.

​

• Konuşma insanların duygu ve düşüncelerini aktarmalarını, sevinç ve üzüntülerini paylaşmalarını sağlar.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

• Konuşurken kullandığımız ifadeleri, ses tonumuzu, hareketlerimizi doğru seçersek kendimizi daha iyi anlatabiliriz.

​

• İnsanları kırmadan, onlara değer verdiğimizi hissettirerek konuştuğumuzda onlar üzerinde daha çok etkili oluruz.

​

• Çevremizle olan iletişimimizde konuşma üslubumuza ve konuşma adabına uygun davranmamız gerekir.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

KONUŞURKEN NELERE DIKKAT ETMELIYIZ;

• Konuşurken doğru sözlü olmalı, yalandan uzak durmalı, dürüstlükten asla vazgeçmemeliyiz.
• Konuşurken başkalarının , özellikle büyüklerin sözünü kesmemeliyiz. Büyüklerle konuşurken «sen» değil «siz» şeklinde hitap etmeliyiz.
• Açık ve anlaşılır konuşmalı, sözü çok uzatmamalıyız.
• Kırıcı ve incitici, alay edici bir tarzda konuşmamalıyız. Eksik ve kusurları ortaya koyan lakaplar takılmamalıdır.
• Toplum içinde gizli konuşmalar yapmamalıyız.
• Kötü söz ve kötü ifadeler kullanmamalıyız.
• Düşünmeden, sözümüzün nelere neden olacağını hesap etmeden konuşmamalıyız.

​

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

• Günümüzde internet ve sosyal medya, insanlar arası iletişimde oldukça önem kazanmıştır.

​

• İnternet ve sosyal medyanın bize sağladığı imkânları adap kurallarına uygun bir şekilde kullanmamız gerektiğini de unutmamalıyız.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

İNTERNET ORTAMINDA NELERE DIKKAT ETMELIYIZ;

• Sosyal medyada paylaştığımız bilgilerin doğruluğundan emin olmalı; mahremiyeti zedeleyecek nitelikte olmamasına dikkat etmeliyiz.
• Kullandığımız ifadeleri doğru seçmeli, dil ve yazım kurallarına uygun şekilde yazmalıyız.
• Yalandan, kötü söz ve iftiradan sakınmalıyız. Kötü niyetli insanlara karşı dikkatli olmalıyız.
• İnsanları incitecek davranışlardan uzak durmalıyız. Günlük hayatta uygun olmayan davranışlardan sosyal medyayı kullanırken de kaçınmalıyız.
• Tanımadığımız insanlarla konuşmamalı; kişisel bilgilerimizi paylaşmamalıyız.
• Özel hayatımızla ilgili durumları internet ortamında paylaşmamalıyız.

​

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Peygamberimiz buyuruyor ki:

​

• "Müslüman dilinden ve elinden diğer Müslümanların emin olduğu kimsedir."

(Müslim, İman, 65.; Buhârî, Îmân, 4.)

​

​

• "Eğer bir yerde üç kişi iseniz, kalabalığa karışmadıkça ikiniz ötekini bırakarak gizli bir şey konuşmasın. Çünkü bu, onu üzer."

​

(Müslim, Selâm, 26, 27, 28.; İbn Mâce, Edeb, 50.)

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Yemek yerken nelere dikkat etmeliyiz?

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

4. Sofra Adabı

• Yeme içme bütün canlıların temel ihtiyaçlarındandır.

​

• Yüce Allah her canlıya hayatını sürdürebilmesi için çeşitli rızıklar vermiştir.

​

• İnsanlar da hayatlarını sürdürebilmek için beslenmek zorundadır.

​

• Allah Müslümanlar için yeme içmeyle ilgili bazı kurallar koymuş ve bazı nezaket kurallarını da Hz. Muhammed (s.a.v.) aracılığıyla öğretmiştir.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

• Yemek yerken uyulması gereken nezaket kurallarına sofra adabı denir.

​

• Sofra adabına uygun bir şekilde hareket etmek Allah’ın verdiği nimetlere değer vermek ve O’na şükretmek demektir.

​

• Sofra adabına uymak hem sağlık açısından hem de nezaket kuralları açısından önemlidir.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Helal kazanmak, helal yemek

Yemekten önce ve sonra elleri yıkamak

Yemeğe "Besmele" ile başlamak

Oturarak ve önümüzden yemek

Ağız şapırdatmamak ve ağızda lokma varken konuşmamak

İsraf etmemek, dengeli ve sağlıklı beslenmek

SOFRA ADABI

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Rabbimiz buyuruyor ki:

​

• "Artık Allah’ın size helâl ve temiz olarak verdiği rızıklardan yiyin. Eğer yalnız O’na ibadet ediyorsanız, Allah’ın nimetine şükredin."

(Nahl suresi, 114. ayet.)

​

​

​

• "…Yiyin için fakat israf etmeyin…"

​

(A’raf suresi, 31. ayet.)

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Peygamberimiz buyuruyor ki:

​

• "Evladım! Besmele çek, sağ elinle ve önünden ye."

​

(Müslim, Eşribe, 108.)

​

​

• "Kulun, yemeğini yedikten sonra veya içeceği şeyi içtikten sonra şükretmesi, Allah’ın hoşuna gider."

​

(Müslim, Zikir, 89.)

​

• "Elhamdülillahillezi et’amenâ ve sekânâ ve cealenâ min’el müslimîn.” (Bizi yediren, bizi içiren ve bizi Müslüman kılan Allah’a hamdolsun)."

​

(Tirmizî, Deavât, 55.)

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Büyüklerinizden aldığınız öğütler nelerdir?

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

5. Hz. Lokman’dan (a.s.) Öğütler

• Kur’an-ı Kerim’de geçmiş dönemlerde yaşanmış önemli olaylar, peygamberlerin hayatlarından kesitler anlatılır.

​

• Bu hayat hikâyelerine kıssa adı verilir.

​

• Kıssalar Müslümanların ders çıkarmaları için Kur’an’da yer almaktadır.

​

• İnsanlara örnek olması ve onlara doğru yolu göstermesi amacıyla Kur’an-ı Kerim’de anlatılan kişilerden birisi de Hz. Lokman’dır.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

• Kur’an-ı Kerim’de Hz. Lokman kendisine hikmet verilen salih bir kişi olarak tanıtılır.

​

• Hikmet, insanın Allah’ı gereği gibi bilmesi, iyiyi ve kötüyü birbirinden ayırarak yanlış davranışlardan uzak durması anlamlarına gelir.

​

• Kur'an-ı Kerim'de Hz. Lokman'ın oğluna verdiği öğütler anlatılır. Biz de bu öğütleri kendimize yapılmış gibi kabul eder ve hayatımıza tatbik ederiz.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Hz. Lokman'ın oğluna öğütleri:

Allah’a ortak koşma!

Allah'ın her şeyi görüp bildiği şuuruyla yaşa.

Namazı dosdoğru kıl. İyiliği emret. Kötülükten alıkoy. Başına gelen musibetlere karşı sabırlı ol.

Küçümseyerek surat asıp insanlardan yüz çevirme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme!

Yürüyüşünde doğal ol, sesini alçalt.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Rabbimiz buyuruyor ki:

​

• "İnsana, anne babasına iyi davranmasını emrettik. Annesi, onu her gün biraz daha güçsüz düşerek karnında taşımıştır. Onun sütten kesilmesi de iki yıl içinde olur. (İşte onun için) insana şöyle emrettik: "Bana ve anne babana şükret. Dönüş banadır."

​

(Lokmân suresi, 14. ayet.)

​

​

​

• "...Yavrucuğum! Allah’a ortak koşma! Çünkü ortak koşmak elbette büyük bir zulümdür…"

​

(Lokmân suresi, 13. ayet.)

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

6. Bir Dua Tanıyorum: Tahiyyat Duası ve Anlamı

Tahiyyat duası namazlarda oturduğumuz zaman okunan bir duadır.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

• Tahiyyat duasında Hz. Peygamber ile Yüce Allah arasındaki konuşma yer alır.

​

• Bu konuşmada Yüce Allah, Hz. Muhammed’e (s.a.v.) rahmet, bereket ve esenlik dilemektedir. Dua kelime-i şehadet ile son bulur.

​

• Müslümanlar Tahiyyat duasıyla her gün beş vakit namazda selamlaşmanın önemini hatırlar.

​

• Tahiyyat duasını okuyarak Allah’ı, O’nun salih kullarını ve bütün varlıkları selamlamış olurlar.

​

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Okunuşu:

​

• Ettahiyyâtü lillâhi vessalavâtü ve’t-tayyibât. Esselâmü aleyke eyyühennebiyyü ve rahmetullâhi ve berekâtuh. Esselâmu aleynâ ve alâ ibâdillâhi’s-sâlihîn. Eşhedü en lâ ilâhe illallâh ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve resûlüh.

Anlamı:

​

• Selam, rahmet ve bütün güzellikler, iyilikler Allah içindir. Ey Peygamber! Allah’ın rahmeti, bereketi ve selamı senin üzerine olsun. Selam, bize ve Allah’ın iyi kullarının üzerine olsun. Tanıklık ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur. Yine tanıklık ederim ki Muhammed O'nun kulu ve elçisidir.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Peygamberimiz buyuruyor ki:

​

• "Selam (esenlik veren), bizzat Allah’ın kendisidir. Onun için namazda oturduğunuz vakit Tahiyyat’ı okuyun. Tahiyyat’ın sonundaki ‘Selam bize ve Allah’ın salih kullarına olsun’ kısmını okuduğunuzda yerde ve gökte bulunan bütün varlıkları selamlamış olursunuz..."

​

(Ahmed b. Hanbel, I, 411.)

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

Ünitemizi Değerlendirelim

1. Görgü kuralları insana ve topluma neler sağlar? Açıklayınız.
2. En çok uyulması gereken nezaket kuralları neler olmalıdır?
3. Konuşma ve yemek adabıyla ilgili kurallar nelerdir? Açıklayınız.
4. Selamlaşma niçin çok önemlidir? Açıklayınız?
5. Hz. Lokman'ın oğluna verdiği öğütler nelerdir?

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

1. Aşağıdakilerden hangisi nezaket ve edep kurallarına uymayan bir davranıştır?

​

• Yapılan bir iyiliğe teşekkür etmek
• Misafire karşı güler yüzlü davranmak
• Bir grup içinde iki kişi gizlice konuşmak
• Hasta ziyaretini kısa tutmak

Cevaplayalım

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

2. I. Küçük olanın büyük olana selam vermesi

II. Bisiklet üzerinde gidenin yürüyene selam vermesi

III. Sayı bakımından çok olan topluluğun az olana selam vermesi

​

Yukarıdaki ifadelerden hangileri selamlaşma adabına uygundur?

​

• I-II-III B) I-III

C) II-III D) I-II

​

​

3. Hz. Âişe (r.a.) şöyle demiştir: “Hz. Peygamber’in herhangi bir konuyu anlatırken (tane tane konuşması sebebiyle) sözcüklerini saymak isteyen kimse sayabilirdi.” (Buhârî, Menâkıb, 23.)

​

Hz. Aişe (r.a.) verdiği bu bilgide neyi vurgulamaktadır?

​

A) Hz. Muhammed (s.a.v.) güvenilirdi.

B) Hz. Muhammed (s.a.v.) açık ve net konuşurdu.

C) Hz. Muhammed (s.a.v.) merhametliydi.

D) Hz. Muhammed (s.a.v.) insanlara değer verirdi.

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET

4. Aşağıdakilerden hangisi sofra adabına uygun değildir?

​

• Yemeğe besmele çekerek başlamak
• Yemeği ölçülü yemek
• Yemekten önce elleri yıkamak
• Gösterişli sofralar hazırlamak

​

5. Aşağıdakilerden hangisi Hz. Lokman'ın oğluna verdiği öğütlerden biri değildir?

​

• Allah'a ortak koşmamak
• Namazı dosdoğru kılmak
• Zorluklara karşı sabretmek
• İnsanlara karşı büyüklük taslamak

​

​

3. ÜNİTE /ADAP VE NEZAKET