1 of 40

CHƯƠNG I

§12. Số gần đúng

§13. Các số đặc trưng đo xu thế trung tâm

§14. Các số đặc trưng đo độ phân tán

CHƯƠNG V. CÁC SỐ ĐẶC TRƯNG CỦA MẪU SỐ LIỆU KHÔNG GHÉP NHÓM

2 of 40

CHƯƠNG I

CHƯƠNG V. CÁC SỐ ĐẶC TRƯNG CỦA MẪU SỐ LIỆU KHÔNG GHÉP NHÓM

SỐ TRUNG BÌNH VÀ TRUNG VỊ

1

TỨ PHÂN VỊ

2

4

1

2

MỐT

3

5

CÁC SỐ ĐẶC TRƯNG ĐO XU THẾ TRUNG TÂM

13

3 of 40

Hai phương pháp học tiếng Anh khác nhau được áp dụng cho hai lớp A và B có trình độ tiếng Anh tương đương nhau. Sau hai tháng, điểm khảo sát tiếng Anh (thang điểm 10) của hai lớp được cho như hình bên.

Quan sát hai mẫu số liệu trên, có thể đánh giá được phương pháp học tập nào có hiệu quả hơn không?

Để làm được điều đó, người ta thường tính toán các số đặc trưng cho mỗi mẫu số liệu rồi so sánh.

​

4 of 40

a. Số trung bình

1. SỐ TRUNG BÌNH VÀ TRUNG VỊ

​

HĐ1: Tính số trung bình cộng điểm khảo sát tiếng Anh của mỗi lớp A và B.

 

HĐ2: Dựa trên điểm trung bình, hãy cho biết phương pháp học tập nào hiệu quả hơn.

 

5 of 40

​

 

6 of 40

Ví dụ 1. Thống kê số cuốn sách mỗi bạn trong lớp đã đọc trong năm 2021, An thu được kết quả như bảng bên. Hỏi trong năm 2021, trung bình mỗi bạn trong lớp đọc bao nhiêu cuốn sách?

​

 

Ý nghĩa. Số trung bình là giá trị trung bình cộng của các số trong mẫu số liệu, nó cho biết vị trí trung tâm của mẫu số liệu và có thể dùng để dại diện cho mẫu số liệu.

​

7 of 40

 

 

 

8 of 40

b. Trung vị

HĐ3: Một công ty nhỏ gồm 1 giám đốc và 5 nhân viên, thu nhập mỗi tháng của giám đốc là 20 triệu đồng, của nhân viên là 4 triệu đồng.

a) Tính thu nhập trung bình của các thành viên trong công ty.

b) Thu nhập trung bình có phản ánh đúng thu nhập của nhân viên công ty không?

 

9 of 40

Để tìm trung vị của một mẫu số liệu, ta thực hiện như sau:

  • Sắp xếp các giá trị trong mẫu số liệu theo thứ tự không giảm.
  • Nếu số giá trị của mẫu số liệu là số lẻ thì giá trị chính giữa của mẫu là trung vị. Nếu là số chẵn thì trung vị là trung bình cộng của hai giá trị chính giữa của mẫu.

Ví dụ 2. Hãy tìm trung vị của mẫu số liệu về lương của giám đốc và nhân viên công ty được cho trong HĐ3.

Lời giải

Để tìm trung vị của mẫu số liệu trên, ta làm như sau:

  • Sắp xếp số liệu theo thứ tự không giảm:

​

  • Dãy trên có hai giá trị chính giữa cùng bằng 4. Vậy trung vị của mẫu số liệu cũng bằng 4.

10 of 40

Ý nghĩa. Trung vị là giá trị chia đôi mẫu số liệu, nghĩa là trong mẫu số liệu được sắp xếp theo thứ tự không giảm thì giá trị trung vị ở vị trí chính giữa. Trung vị không bị ảnh hưởng bởi giá trị bất thường trong khi số trung bình bị ảnh hưởng bởi giá trị bất thường.

11 of 40

Luyện tập 2. Chiều dài (đơn vị feet) của 7 con cá voi trưởng thành được cho như sau:

 

Tìm số trung bình và trung vị của mẫu số liệu trên. Trong hai số đó, số nào phù hợp hơn để đại diện cho chiều dài của 7 con cá voi trưởng thành này?

 

12 of 40

2. TỨ PHÂN VỊ

HĐ4: Điểm (thang điểm 100) của 12 thí sinh cao điểm nhất trong cuộc thi như sau:

 

 

13 of 40

 

14 of 40

 

 

15 of 40

 

16 of 40

 

Hãy tìm các tứ phân vị. Các phân vị này cho ta thông tin gì?

17 of 40

Giải : Sắp xếp các giá trị này theo thứ tự không giảm:

 

18 of 40

 

Hình 5.4. Hình ảnh về sự phân bố của mẫu số liệu

19 of 40

Luyện tập 3. Bảng sau đây cho biết số lần học tiếng Anh trên Internet trong một tuần của một số học sinh lớp 10:

Hãy tìm các tứ phân vị cho mẫu số liệu này.

 

20 of 40

3. MỐT

HĐ5: Một cửa hàng giày thể thao đã thống kê cỡ giày của một số khách hàng nam được chọn ngẫu nhiên cho kết quả như sau:

  •  

​

a)Tính cỡ giày trung bình. Số trung bình này có ý nghĩa gì với cửa hàng không?

b)Cửa hàng nên nhập cỡ giày nào với số lượng nhiều nhất?

 

38

39

39

38

40

41

39

39

38

39

39

39

40

39

39

Cỡ giày

38

39

40

41

Số lượng

3

9

2

1

21 of 40

​

Mốt của mẫu số liệu là giá trị xuất hiện với tần số lớn nhất.

​

Ý nghĩa. Có thể dùng mốt để đo xu thế trung tâm của mẫu số liệu khi mẫu số liệu có nhiều giá trị trùng nhau.

Ví dụ 4. Tìm mốt cho số liệu này.

Thống kê thời gian truy cập Internet (đơn vị giờ) trong một ngày của một học sinh lớp 10 được cho như sau:

0

0

1

1

1

3

4

4

5

6

Giải

Vì số học sinh truy cập Internet 1 giờ mỗi ngày là lớn nhất (có 3 học sinh) nên mốt là 1.

22 of 40

Nhận xét.

8

7

10

9

7

5

7

8

8

  • Mốt có thể không là duy nhất. Chẳng hạn, với mẫu số liệu

 

  • Khi các giá trị trong mẫu số liệu xuất hiện với tần số như nhau thì mẫu số liệu không có mốt

23 of 40

Nhận xét.

  • Mốt còn được định nghĩa cho mẫu dữ liệu định tính (dữ liệu không phải là số).

Ví dụ báo Tuổi trẻ đã thực hiện thăm dò ý kiến của bạn đọc với câu hỏi ‘ Theo bạn, VFF nên chọn huấn luyện viên ngoại hay nội dẫn dắt đội tuyển bóng đá nam Việt Nam?”.

Tại thời điểm 21 giờ ngày 27-4-2021 kết quả bình chọn như sau:

Trong mẫu dữ liệu này, lựa chọn “huấn luyện viên ngoại” có nhiều người bình chọn nhất, được gọi là mốt.

Lựa chọn

Huấn luyện viên nội

Huấn luyện viên ngoại

Ý kiến khác

Số lượt

bình chọn

1 897

3 781

747

24 of 40

Vận dụng Hãy tính các số đặc trưng đo xu thế trung tâm cho các mẫu số liệu về điểm khảo sát của lớp A và lớp B ở đầu bài học để phân tích và so sánh hiệu quả học tập ở hai phương pháp này.

 

25 of 40

Vận dụng Hãy tính các số đặc trưng đo xu thế trung tâm cho các mẫu số liệu về điểm khảo sát của lớp A và lớp B ở đầu bài học để phân tích và so sánh hiệu quả học tập ở hai phương pháp này.

 

26 of 40

BÀI TẬP

5.7. Tìm số trung bình, trung vị, mốt và tứ phân vị của mỗi mẫu số liệu sau đây:

a) Số điểm mà năm vận động viên bóng rổ ghi được trong một trận đấu:

9

8

15

8

20

 

27 of 40

BÀI TẬP

5.7. Tìm số trung bình, trung vị, mốt và tứ phân vị của mỗi mẫu số liệu sau đây:

a) Số điểm mà năm vận động viên bóng rổ ghi được trong một trận đấu:

9

8

15

8

20

 

28 of 40

BÀI TẬP

 

 

29 of 40

BÀI TẬP

 

 

30 of 40

BÀI TẬP

5.8Hãy chọn số đặc trưng phù hợp đo xu thế trung tâm của mỗi mẫu số liệu sau. Giải thích và tính giá trị của số đặc trưng đó.

a) Không giống như Trái đất chỉ có một mặt trăng, số lượng mặt trăng của các hành tinh trong hệ mặt trời rất khác nhau. Thống kê số mặt trăng đã biết của các hành tinh như sau:

Hành tinh

Thuỷ tinh

Kim tinh

Trái Đất

Hoả tinh

Mộc tinh

Thổ tinh

Thiên Vương tinh

Hải Vương tinh

Số mặt trăng

0

0

1

2

63

34

27

13

31 of 40

 

32 of 40

BÀI TẬP

 

33 of 40

BÀI TẬP

 

 

34 of 40

BÀI TẬP

 

 

35 of 40

BÀI TẬP

 

 

36 of 40

BÀI TẬP

 

 

37 of 40

BÀI TẬP

 

Giải

b) Tứ phân vị thứ nhất và trung vị trùng nhau do mẫu có 10 số liệu mà số 0 đã xuất hiện 7 lần.

38 of 40

BÀI TẬP

5.10. Bảng sau đây cho biết số chỗ ngồi của một số sân vận động được sử dụng trong Giải Bóng đá Vô địch Quốc gia Việt Nam năm 2018 (số liệu gần đúng).

Sân vận động

Cẩm phả

Thiên Trường

Hàng Đẫy

Thanh Hoá

Mỹ Đình

Chỗ ngồi

20 120

21 315

23 405

20 120

37 546

(Theo vov.vn)

Các giá trị số trung bình, trung vị, mốt bị ảnh hưởng như thế nào nếu bỏ đi số liệu chỗ ngồi của Sân vân động Quốc gia Mỹ Đình?

39 of 40

 

 

40 of 40

Em có biết?

John Graunt (1620 –1674) là một nhà buôn người Anh. Ông được xem là người đầu tiên đưa ra suy luận về tổng thể dựa trên thông tin của một phần (mẫu). Năm 1662, khi điều tra nhân khẩu, ông nhận ra rằng trung bình mỗi năm trong 11 gia đình có 3 người mất. Với giải thiết tỉ lệ này không đổi trong toàn bộ dân cư London và biết rằng trung bình trong một năm ở London có 13 000 người mất, ông đã ước lượng được số hộ gia đình ở London khoảng 48 000. Và với giả thiết trung bình mỗi gia đình có 8 người, ông ước lượng được dân số London khoảng 384 000 người.