Sesiwn 1
Uned 1 - Hybu Iechyd a Llesiant
2 awr
50% o’r cymhwyster UG
Dydd Iau 16eg o Fai
Nod y sesiwn hon:
Diffiniadau o iechyd
Y 3 model Iechyd
Diffiniadau o lesiant
Diffiniadau a chysyniadau i iechyd a llesiant
Mae yna 3 diffiniad o iechyd
Iechyd = C,N,C/H
Ystyr ac enghreifftiau?
Cadarnhaol = Cyflawni a chynnal ffitrwydd corfforol a sefydlogrwydd meddyliol
Negyddol = absenoldeb afiechyd corfforol, clefyd a thrallod meddwl
Cyfannol =cyflwr o lesiant corfforol, meddyliol a chymdeithasol cyflawn yn hytrach na’r ffaith bod afiechyd neu wendid yn absennol yn unig
Cadarnhaol = e.e dewis ymarfer, bwyta yn iach hapusrwydd, pwysau corff rhesymol.
Negyddol = e.e, Pan fydd unigolyn yn credu bod ei iechyd mewn cyflwr da am nad oes unrhyw beth yn bod arno; ‘rwy’n iach’ am nad oes gennyf i salwch nac anabledd’.
Cyfannol =e.e, Pan fydd holl anghenion person yn cael eu diwallu. Dylai pob agwedd ar anghenion pobl, gan gynnwys eu hanghenion seicolegol, corfforol, cymdeithasol ac emosiynol, gael eu hystyried yn eu cyfanrwydd.
Diffiniad cadarnhaol: cyflawni a chynnal ffitrwydd corfforol a sefydlogrwydd meddyliol. Gallai Mr Williams fod yn fwy rhagweithiol wrth ofalu am ei iechyd a'i lesiant yn y presennol a'r dyfodol.
Mae'r diffiniad cadarnhaol yn golygu bod Mr Williams yn gwneud yr ymdrech i wella ei iechyd a'i lesiant drwy fabwysiadu ffordd iach o fyw e.e. â'i ddeiet a'i ymarfer corff.
Mae'r diffiniad cadarnhaol yn golygu bod Mr Williams yn defnyddio rhaglenni sgrinio a brechu sydd ar gael iddo ac yn ceisio gwella ei iechyd a'i lesiant, gan gymryd cyngor am faterion iechyd e.e. rhoi'r gorau i ysmygu.
Mae'r diffiniad cyfannol yn golygu bod Mr Williams yn gofalu am ei iechyd meddwl felly, er enghraifft, mae'n cynnal cysylltiadau cymdeithasol rheolaidd ac yn ymwybodol o grwpiau cefnogi ar gyfer iselder a gorbryder, pe bai eu hangen.
Diffiniad cyfannol: cyflwr o lesiant corfforol, meddyliol a chymdeithasol cyflawn yn hytrach na dim ond diffyg clefyd neu wendid. Gallai Mr Williams ystyried pob un o'r ffactorau iechyd a llesiant CDEC (corfforol, deallusol, emosiynol a chymdeithasol) a'r elfennau ysbrydol ar fywyd.
Mae'r diffiniad cyfannol yn ystyried yr unigolyn cyflawn a sut mae'n rhyngweithio â'r amgylchedd - ymagwedd at fywyd sy'n ystyried iechyd a llesiant meddwl yn ogystal â chorfforol.
Diffiniadau a chysyniadau i iechyd a llesiant
Diffiniadau o lesiant:
Ll,A,A,A,I,S,P,C
Llesiant cymdeithasol ac economaidd
Mae yna 3 diffiniad o lesiant
Llesiant = P.O.P
Côd ar gyfer llesiant person
Cyfrannu at fy mywyd cymdeithasol
Dydw i ddim yn byw mewn tlodi
Rwy’n cael cymorth i weithio
Byw yn annibynnol
Cymorth drwy gyfrwng y Gymraeg
Diffiniadau a chysyniadau i iechyd a llesiant
Diffiniadau o lesiant:
Ll,A,A,A,I,S,P,C
Mae yna 3 diffiniad o lesiant
Llesiant = P.O.P
Côd ar gyfer llesiant person
Dysgu a datblygu
Gweud y pethau sy’n bwysig i mi
Addysg, Hyfforddiant a gweithgareddau hamdden
Diffiniadau a chysyniadau i iechyd a llesiant
Diffiniadau o lesiant:
Ll,A,A,A,I,S,P,C
Mae yna 3 diffiniad o lesiant
Llesiant = P.O.P
Côd ar gyfer llesiant person
Yn gallu lleiso fy mhryderon
Yn gallu amddiffyn y bobl sy’n bwysig i mi
Amddiffyn rhag gamdriniaeth ac esgeulustod
Diffiniadau a chysyniadau i iechyd a llesiant
Diffiniadau o lesiant:
Ll,A,A,A,I,S,P,C
Mae yna 3 diffiniad o lesiant
Llesiant = P.O.P
Côd ar gyfer llesiant person
Cartref sy’n fy helpu i sicrhau fy llesiant
Addasrwydd Llety Byw/Preswyl
Diffiniadau a chysyniadau i iechyd a llesiant
Diffiniadau o lesiant:
Ll,A,A,A,I,S,P,C
Mae yna 3 diffiniad o lesiant
Llesiant = P.O.P
Côd ar gyfer llesiant person
Rwy’n iach
Iechyd corfforol, meddwl ac emosiynol
Rwy’n weithgar
Rwy’n gwneud pethau i gadw fy hun yn iach
Rwy’n hapus
Rwy’n cael y gofal a’r cymorth cywir
Diffiniadau a chysyniadau i iechyd a llesiant
Diffiniadau o lesiant:
Ll,A,A,A,I,S,P,C
Mae yna 3 diffiniad o lesiant
Llesiant = P.O.P
Côd ar gyfer llesiant person
Mae fy llais yn cael ei glywed
Sicrhau hawliau a hawlogaethau
Rwy’n cyfrannu at y penderfyniadau sy’n effeithio ar fy mywyd.
Mae fy amgylchiadau unigol yn cael eu hystyried
Diffiniadau a chysyniadau i iechyd a llesiant
Diffiniadau o lesiant:
Ll,A,A,A,I,S,P,C
Mae yna 3 diffiniad o lesiant
Llesiant = P.O.P
Côd ar gyfer llesiant person
Rwy’n perthyn
Perthnasoedd domestig teuluol a phersonol
Rwy’n cyfrannu at berthnasoedd diogel ac iach
Diffiniadau a chysyniadau i iechyd a llesiant
Diffiniadau o lesiant:
Ll,A,A,A,I,S,P,C
Mae yna 3 diffiniad o lesiant
Llesiant = P.O.P
Côd ar gyfer llesiant person
Rwy’n ymgysylltu a’m gymuned ac yn cyfrannu ati
Cyfraniad a wneir at y gymdeithas
Rwy’n cael fy ngwerthfawrogi mewn cymdeithas
Diffiniadau a chysyniadau i iechyd a llesiant
Diffiniadau o lesiant:
Llesiant = P.O.P
Rheolaeth ar fywyd pob dydd - Gwneud dewisiadau da am ffordd o fyw, delio gyda straen, cydbwysedd gwaith ac amser hamdden, cymryd meddyginiaeth fel sydd angen, rhan o berthnasoedd iach.
Cymryd rhan mewn gwaith - Rhoi pwrpas, gwerth a chyfrifoldeb i’r unigolyn. cyfrannu’n bositif i’r economi, ddim yn dioddef o dlodi, cadw’r ymennydd yn actif,
Diffiniadau a chysyniadau i iechyd a llesiant
Diffiniadau o lesiant:
Llesiant = P.O.P
Datblygiad corfforol, deallusol, emosiynol, cymdeithasol ac ymddygiadol (CDECY).
Cwestiwn arholiad
Llesiant cymdeithasol ac economaidd - Cyfle i chwarae, gweud ffrindiau, rhyngweithio
Addysg, Hyfforddiant a gweithgareddau hamdden - Ysgol, coleg, gweithgareddau.
Amddiffyn rhag gamdriniaeth ac esgeulustod - Yn derbyn cariad, diwallu anghenion.
Addasrwydd llety preswyl - a cysgod, yn gynnes, yn ddiogel.
Iechyd corfforol, meddwl ac emosiynol - Mynediad i wasanaethau, rhydd o salwch.
Sicrhau hawliau a hawlogaethau - a llais, yn cael ei grymuso, pobl yn gwrando.
Perthnasoedd domestig teuluol a phersonol - Cefnogol, cariad, diogel.
Cyfraniad a wneir at y gymdeithas - parchu’r ardal lleol, cyfranogi mewn gweithgareddau.
Datblygiad corfforol - Tyfu a datblygu yn iachus, rhydd o afiechydon a salwch
Datblygiad deallusol - Ysgol, adnoddau, darllen, datrys problemau, cof, iaith.
Datbygiad emosiynol - Hapus, bodlon, rheolaeth dros emosiynnau, empathi i eraill.
Datblygiad cymdeithasol - Ffrindiau, rhyngweithio, cyfleoedd, diddordebau, perthyn.
Datblygiad ymddygiadol - Rheoli ymddygiad, modelau rôl effeithiol, ymateb i sefyllfaoedd
Modelau iechyd, anabledd a llesiant
Modelau iechyd, anabledd a llesiant
Biofeddygol = Mae’r model biofeddygol yn ddull traddodiadol o hybu iechyd a llesiant. Mae’r pwyslais i gyd ar y ffactorau biolegol a chorfforol sy’n effeithio ar iechyd a chlefydau, heb ystyried ffactorau eraill.
Mae'n fodel gofal meddygol sy'n cael ei ymarfer gan feddygon a gweithwyr iechyd proffesiynol ac mae'n gysylltiedig â diagnosio, gwella a thrin afiechyd.
Mae'r model wedi bod yn esblygu ers blynyddoedd lawer, gan arwain at welliannau mewn gwyddoniaeth feddygol, technoleg a chynydd mewn iachâd a thriniaethau e.e. brechiadau.
Mae'r pwyslais ar ddiagnosis a thrin unigolion heb ystyried ei hamodau neu ei ffordd o fyw. Y model hwn sydd yn derbyn y mwyaf o arian gan y llywodraeth.
Modelau iechyd, anabledd a llesiant
BioseIcogymdeithasol = Mae'r model biosecogymdeithasol iechyd yn ymgorffori dulliau rhyngweithio rhwng ffactorau biolegol, seicolegol a chymdeithasol er mwyn helpu i benderfynu pam fod gan unigolyn anhwylder o bosibl.
Bio - Mae dylanwadau biolegol ar iechyd yn cynnwys cyfansoddiad genetig unigolyn ac mae’n cymryd i ystyriaeth os ydynt hefo hanes o trawma corfforol neu haint.
Seico - yn cynnwys emosiynau ac ymddygiadau e.e. straen seicolegol, credoau ofn / osgoi ( e.e. ddim eisiau mynd at y meddyg oherwydd bod nhw ofn newyddion drwg), dulliau ymdopi unigolion. Mae’r cydarn yma o’r model yn canolbwyntio ar salwch y meddwl ei hun ond hefyd effaith iechyd gwael neu salwch ar y meddwl.
Cymdeithasol - economaidd-gymdeithasol, cymdeithasol-amgylcheddol a diwylliannol fel materion gwaith, amgylchiadau teuluol ac arian.
Modelau iechyd, anabledd a llesiant
Cymdeithasol= Mae'r model cymdeithasol iechyd yn ystyried ystod ehangach o ffactorau sy'n dylanwadu ar iechyd a lles, er enghraifft, amgylcheddol, economaidd, cymdeithasol a diwylliannol
Mae’r model cymdeithasol yn nodi nad oes gan wahanol unigolion yr un cyfleoedd yn y gymdeithas ar ddechrau ac ar ddiwedd eu hoes. Oherwydd hyn, bydd rhai yn wynebu mwy o rwystrau mewn bywyd nag eraill.
Mae statws cymdeithasol ac economaidd gwael yn golygu bod canlyniadau iechyd a llesiant gwael yn llawer mwy tebygol, gan gynnwys disgwyliad oes byrrach.
Mae’r model cymdeithasol yn gosod cyfrifoldeb yn gyfan gwbl ar ysgwyddau’r gymdeithas. Y gymdeithas, o ganlyniad i rwystrau cymdeithasol sy’n ei gwneud hi’n anodd i bobl anabl gyflawnu eu llawn botensial.
Modelau iechyd, anabledd a llesiant
Mae’r model cymdeithasol yn rhoi pwyslais cryf bod angen ymyrryd yn gynnar.
Mae’n lleihau gwahaniaethau cymdeithasol trwy geisio cynnig yr un cyfleoedd i bawb. Er mwyn gwneud hyn rhaid cymryd i ystyriaeth ei rhyw, ethnigrwydd, cyflwr economaidd, lle bynnag mae nhw yn byw a’r ffactorau amgylcheddol a all effeithio arnynt.hyn, bydd rhai yn wynebu mwy o rwystrau mewn bywyd nag eraill.
Mae’n grymuso unigolion a chymdeithasau trwy addysgu, rhoi’r cyfle iddynt ennill sgiliau a bod hefo’r hyder i wneud penderfyniadau doeth am ei iechyd a’i bod yn cymryd rhan mewn ymddygiad iach.
Model biofeddygol – mae'n pwysleisio trin unigolion ar wahân i'w ffordd o fyw/amodau byw, gan ganolbwyntio ar y clefyd, yr afiechyd neu'r anabledd a helpu i wella'r unigolyn i'w gyflwr cyn yr afiechyd. Nid yw'r rhesymau dros yr afiechyd yn sail i'r model biofeddygol.
Nid yw'r model biofeddygol yn hybu ffordd iach o fyw e.e. os bydd unigolyn yn byw bywyd afiach heb unrhyw effaith andwyol, dylai barhau, tra bod y model cymdeithasol yn mynd ati'n rhagweithiol i annog unigolion i fyw bywyd iach.
Mae'n tybio bod salwch neu glefyd yn bodoli ac mae pwyslais ar diagnosis clinigol ac ymyrraeth feddygol wrth drin clefyd neu ei symptomau.
Mae'r model cymdeithasol yn mynd i'r afael â materion ehangach ynghylch iechyd, drwy ddefnyddio 'dull gweithredu cymunedol' er mwyn atal afiechyd. Mae'r model cymdeithasol yn mynd y tu hwnt i ffordd o fyw ac ymddygiad ac mae'n annog yr angen am newid cymdeithasol.
Mae'r model cymdeithasol yn seiliedig ar y syniad bod yn rhaid newid ffactorau cymdeithasol, amgylcheddol ac economaidd er mwyn gwneud gwelliannau. Mae'r model biofeddygol yn tybio y bydd gweithwyr iechyd proffesiynol yn gallu trin afiechyd/clefyd a bydd yr unigolyn yn cymryd rôl oddefol.
Mae rhwystrau mewn cymdeithas, nid iechyd, nam na'r hyn sy'n eu gwneud yn wahanol sy'n allgáu unigolion, gall rhwystrau fod yn gorfforol neu'n agweddol (attitudinal). Gall rhwystrau wneud bywyd yn fwy anodd i unigolion.